Shirley Temple kapërceu epokën e saj. Ajo nuk mbeti vetëm vajza me kaçurrelat e arta, buzëqeshjen e ndritshme

Ka figura që i përkasin një epoke dhe ka të tjera që arrijnë të kapërcejnë epokën e tyre. Shirley Temple ishte një prej tyre. Ajo nuk mbeti vetëm vajza me kaçurrelat e arta, buzëqeshjen e ndritshme dhe kërcimin e paharrueshëm të kinemasë amerikane; ajo u shndërrua, me kalimin e viteve, në aktore, këngëtare, kërcimtare, politikane dhe diplomate. Historia e saj është një prej atyre rrëfimeve të rralla të Hollywood-it ku fama e fëmijërisë nuk u shua me rritjen, por mori një tjetër formë dhe një tjetër peshë.

Shirley Jane Temple lindi më 23 prill 1928 në Santa Monica, Kaliforni, në një familje me origjinë holandeze, angleze dhe gjermane. Ishte fëmija i tretë i Gertrude Amelia Temple dhe George Francis Temple, me dy vëllezër më të mëdhenj, John dhe George Jr. Nëna e saj e kuptoi herët talentin e vajzës dhe e nxiti të këndonte, të kërcente e të aktronte. Kaçurrelat karakteristike, që më vonë do të bëheshin një prej shenjave më të njohura të imazhit të saj, ishin pjesë e kujdesshme e këtij portreti

Në vitin 1932, kur ishte vetëm katër vjeçe, Shirley u zbulua nga regjisori i kastit Charles Lamont në një shkollë kërcimi. Ajo u përzgjodh për të interpretuar në produksionet e Educational Pictures dhe shumë shpejt u shfaq në filmat e shkurtër të kompanisë. Në moshën që për shumë fëmijë është ende koha e lojërave, Temple tashmë po mësonte ritmin e një industrie të madhe.

Roli i saj në Stand Up and Cheer! në vitin 1934 ishte kthesa që ndryshoi gjithçka. Një kombinim i rrallë i talentit, energjisë, hijeshisë dhe natyrshmërisë e bëri menjëherë të dallueshme. Kënga dhe kërcimi me James Dunn në “Baby, Take a Bow” i dhanë asaj një popullaritet të jashtëzakonshëm. Më pas erdhi Bright Eyes, filmi i shkruar duke pasur pikërisht stilin e saj në qendër, dhe bashkë me të kënga që do të bëhej simboli i saj: “On the Good Ship Lollipop.”

Në shkurt të vitit 1935, Shirley Temple mori një Academy Juvenile Award për kontributin e saj të jashtëzakonshëm si interpretuese fëmijë gjatë vitit 1934. Ishte vetëm gjashtë vjeçe.

Hollywood-i i viteve ’30 e kishte gjetur yllin e vet të vogël. Në vitet 1935–1937 ajo luajti në një varg filmash të suksesshëm, ndër ta The Little Colonel, Our Little Girl, Curly Top, The Littlest Rebel dhe Heidi. Në ekran ajo shpesh shfaqej si një figurë pajtuese, një fëmijë që sillte ngrohtësi në familje të ndara, pajtonte njerëz të larguar dhe kthente shpresën aty ku mungonte.

Partneriteti me kërcimtarin e madh afro-amerikan Bill “Bojangles” Robinson ishte një prej momenteve më të paharrueshme të karrierës së saj. Të dy u shfaqën së bashku në katër filma, duke krijuar ndër duetet më të njohura të kërcimit në kinemanë amerikane të asaj periudhe. Vallëzimi i tyre në shkallët e The Little Colonel mbeti një prej skenave ikonike të Hollywood-it klasik.

Në vitet e Depresionit të Madh, kur Amerika përballej me papunësi, varfëri dhe pasiguri, filmat e Shirley Temple ofronin diçka më shumë se argëtim. Ata ofronin një pushim emocional nga realiteti. Presidenti Franklin D. Roosevelt e kuptoi këtë ndikim kur vlerësoi aftësinë e saj për t’u dhënë njerëzve, qoftë edhe për pak çaste, mundësinë të harronin problemet e tyre.

Por pas buzëqeshjes së ekranit ekzistonte edhe një industri e ashpër. Imazhi i Shirley-t ishte shndërruar në një markë. Kukulla, veshje, produkte për fëmijë dhe artikuj të shumtë tregtarë mbanin emrin ose portretin e saj. Në mesin e viteve ’30, kukullat Shirley Temple përbënin një pjesë të jashtëzakonshme të tregut amerikan të lodrave. Familja e saj u detyrua të kërkonte mbrojtje ligjore për përdorimin e emrit dhe imazhit të saj, duke e kthyer shumë herët Shirley-n në një prej figurave të para të mëdha të marketingut të lidhur me një yll fëmijë.

Suksesi i saj ishte aq i madh, saqë ajo u shndërrua në një fenomen kulturor. Në vitin 1938, emri i saj përmendej edhe në debatet e Hollywood-it për fuqinë e yjeve në arkë. 

Në vitin 1939, Salvador Dalí e përjetësoi në një pikturë surrealiste, ndërsa ajo u shfaq edhe në një film të animuar me Donald Duck. Shirley Temple nuk ishte më thjesht aktore; ajo ishte pjesë e imagjinatës kolektive amerikane.

Megjithatë, fama e fëmijërisë kishte një kufi që Hollywood-i nuk mund ta ndalonte: rritjen. Me kalimin e viteve, rolet dhe sukseset e saj ndryshuan. Ajo vazhdoi të punonte në kinema, ndërsa në vitin 1939 hyri në Westlake School for Girls. Për një vajzë që kishte kaluar pjesën më të madhe të fëmijërisë mes studiove, të rriturve dhe tutorëve privatë, përshtatja me jetën shkollore ishte një përvojë e re. Ajo u diplomua në vitin 1945.

Në vitet ’40, Temple u përpoq të ndërtonte një karrierë përtej imazhit të fëmijës së artë të Hollywood-it. Ajo u shfaq në filma të ndryshëm, ndër ta The Bachelor and the Bobby-Soxer dhe Fort Apache. Por magjia komerciale e viteve ’30 nuk mund të përsëritej pafundësisht. Në vitin 1950, Shirley Temple e mbylli zyrtarisht kapitullin e saj kinematografik.

Por ajo nuk u zhduk.

U shfaq në radio, ku drejtoi programin Junior Miss në CBS në vitin 1942, dhe më pas kaloi në televizion. Nga viti 1958 deri në vitin 1961 ajo ishte prezantuese, rrëfyese dhe herë pas here aktore në Shirley Temple's Storybook, më pas The Shirley Temple Show. Televizioni i dha një tjetër mundësi për të komunikuar me publikun, tashmë si një grua që po largohej gjithnjë e më shumë nga identiteti i yllit fëmijë.

Dhe pikërisht këtu historia e Shirley Temple merr kthesën më të jashtëzakonshme.

Në vitet ’60, ajo hyri në jetën publike dhe politike. Në vitin 1967 kandidoi në zgjedhjet paraprake republikane për Kongresin amerikan. Nuk fitoi, por kjo nuk e ndali. Përkundrazi, përvoja politike u bë porta drejt një karriere të re.

Në vitin 1969, Presidenti Richard Nixon e emëroi delegate të Shteteve të Bashkuara në Asamblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara. Ishte një ndryshim i jashtëzakonshëm: vajza që dikur këndonte “On the Good Ship Lollipop” tani përfaqësonte vendin e saj në skenën ndërkombëtare.

Në vitet 1974–1976, ajo shërbeu si Ambasadore e Shteteve të Bashkuara në Ganë. Në vitin 1976 u bë gruaja e parë që shërbeu si Chief of Protocol of the United States, një detyrë prestigjioze që lidhej me protokollin diplomatik të Shteteve të Bashkuara.

Por marrëdhënia e saj me diplomacinë dhe Evropën Lindore ishte edhe më personale. Në gusht të vitit 1968, Temple ndodhej në Pragë kur forcat e mbështetura nga Bashkimi Sovjetik pushtuan Çekosllovakinë, duke i dhënë fund Pranverës së Pragës. Ajo dëshmoi nga afër kaosin e pushtimit dhe pamjet e dhunës mbetën në kujtesën e saj.

Më shumë se dy dekada më vonë, ajo u kthye në Pragë, këtë herë si ambasadore.

Në vitin 1989, Presidenti George H. W. Bush e emëroi Ambasadore të Shteteve të Bashkuara në Çekosllovaki, detyrë që e mbajti deri në vitin 1992. Ishte një prej momenteve më simbolike të jetës së saj. Gruaja që kishte parë tanket sovjetike në Pragë në vitin 1968 tani ishte diplomate amerikane në një vend që po përjetonte fundin e regjimit komunist.

Temple ishte dëshmitare e Revolucionit të Kadifenjtë, lëvizjes paqësore që çoi në përmbysjen e regjimit komunist. Ajo mbështeti disidentët dhe pati një marrëdhënie të veçantë me Václav Havelin. Kur Havel udhëtoi për vizitën e tij të parë zyrtare në Washington, Temple mori hapin e pazakontë për ta shoqëruar personalisht në të njëjtin avion.

Kjo ishte ndoshta fotografia më e bukur e transformimit të saj: nga një fëmijë që Hollywood-i e kishte vendosur në qendër të skenës, në një grua që tani qëndronte në qendër të historisë.

Edhe jeta personale e Shirley Temple pati kapitujt e saj. Ajo u martua për herë të parë me John Agar në vitin 1945 dhe patën një vajzë, Linda Susan. Martesa përfundoi me divorc në vitin 1950. Po atë vit ajo u martua me Charles Alden Black, me të cilin qëndroi deri në vdekjen e tij në vitin 2005. Çifti pati dy fëmijë, një djalë dhe një vajzë, Lori.

Në vitin 1972, në moshën 44-vjeçare, Temple u diagnostikua me kancer gjiri. Në një kohë kur kjo sëmundje diskutohej shumë më pak publikisht, vendimi i saj për ta bërë të ditur diagnozën kishte rëndësi të madhe. Ajo ndihmoi në uljen e heshtjes dhe stigmës që rrethonin sëmundjen.

Në vitin 1988 botoi autobiografinë Child Star, duke rrëfyer përvojën e jashtëzakonshme të rritjes nën dritat e Hollywood-it. Libri u bë një mënyrë për të rikthyer zërin e saj mbi një histori që për dekada ishte treguar kryesisht nga të tjerët.

Shirley Temple ndërroi jetë më 10 shkurt 2014, në moshën 85-vjeçare, në Woodside të Kalifornisë.

Por disa emra nuk largohen me vdekjen.

Ajo la gjurmët e duarve dhe këmbëve në Grauman's Chinese Theatre në vitin 1935 dhe mori yllin e saj në Hollywood Walk of Fame në vitin 1960. Në vitin 1998 u nderua me Kennedy Center Honors për kontributin e saj në film. Në vitin 1999, American Film Institute e renditi Shirley Temple në mesin e legjendave më të mëdha femërore të kinemasë klasike amerikane.

Edhe emri i saj vazhdoi të jetonte në kulturën popullore përmes pijeve pa alkool “Shirley Temple”, një emërtim që ajo vetë e konsideronte disi ironik, pasi pija ishte shumë e ëmbël për shijen e saj.

Mbi të gjitha, Shirley Temple mbetet një histori transformimi.

Ajo ishte vajza e vogël që një Amerikë e lodhur nga Depresioni e shihte në ekran për të harruar hallet. Ishte një prej yjeve më të mëdhenj të Hollywood-it para se të mbushte dhjetë vjeç. Ishte një markë tregtare, një ikonë e modës për fëmijë, një figurë e reklamave dhe një fenomen kulturor. Por më vonë ishte edhe një grua që hyri në politikë, në diplomaci dhe në historinë ndërkombëtare.

Nga kaçurrelat e arta të skenës te sallat diplomatike të Washingtonit dhe Pragës, rruga e Shirley Temple është një dëshmi se një identitet i lindur në dritën e projektorëve mund të marrë një kuptim krejt tjetër me kalimin e kohës.

Shirley Temple nuk mbeti përgjithmonë ylli i vogël i Hollywood-it. Ajo u rrit, ndryshoi dhe ndërtoi një jetë që ishte shumë më e madhe se roli që i kishte dhënë fama.

Dhe ndoshta pikërisht kjo është trashëgimia e saj më e bukur: jo vetëm se Amerika dikur e donte për buzëqeshjen e saj, por se ajo arriti të fitojë respektin e saj përtej ekranit.

Përgatiti: Albania Prestige.