Ludwig Van Beethoven ishte kompozitor gjerman, Gjeniu i muzikës
Rubrika: Art-Bota-Yje
Ludwig Van Beethoven.
Gjeniu i muzikes frymëzon pertej kohrave.
Ludwig Van Beethoven ishte kompozitor gjerman, Simfonia e Pestë e të cilit është një nga veprat klasike më të dashura. Disa prej krijimeve të tij më të mëdha u kompozuan ndërsa Beethoven po humbiste dëgjimin.
(1770–1827)
Kush ishte Ludwig van Beethoven?
Ludwig van Beethoven ishte pianist dhe kompozitor gjerman, i konsideruar gjerësisht si një nga gjenitë më të mëdhenj muzikorë të të gjitha kohërave.
Kompozimet e tij novatore bashkuan vokalin me instrumentet dhe zgjeruan kufijtë e sonatës, simfonisë, koncertit dhe kuartetit. Ai ishte figura vendimtare e tranzicionit që lidhi epokën klasike me atë romantike të muzikës perëndimore.
Jeta personale e Beethovenit u shënua nga lufta me shurdhimin dhe disa prej veprave të tij më të rëndësishme u krijuan gjatë dhjetë viteve të fundit të jetës, kur ai ishte pothuajse tërësisht i paaftë të dëgjonte.
Ai vdiq në moshën 56-vjeçare.
Një datëlindje e diskutueshme
Beethoven lindi rreth datës 16 dhjetor 1770, në qytetin e Bonit, në Elektoratin e Këlnit, një principatë e Perandorisë së Shenjtë Romake.
Megjithëse data e saktë e lindjes së tij mbetet e pasigurt, Beethoven u pagëzua më 17 dhjetor 1770.
Sipas ligjit dhe zakonit të kohës, foshnjat pagëzoheshin brenda 24 orëve nga lindja, ndaj 16 dhjetori konsiderohet data më e mundshme e lindjes së tij.
Megjithatë, vetë Beethoven besonte gabimisht se kishte lindur dy vite më vonë, në vitin 1772. Ai këmbëngulte me kokëfortësi në këtë datë edhe kur iu paraqitën dokumente zyrtare që dëshmonin qartë se viti i lindjes ishte 1770.
Familja
Beethoven kishte dy vëllezër më të vegjël që arritën moshën madhore: Caspar, i lindur më 1774, dhe Johann, i lindur më 1776.
Nëna e Beethovenit, Maria Magdalena van Beethoven, ishte një grua e brishtë, e sjellshme dhe me parime të forta morale.
Babai i tij, Johann van Beethoven, ishte një këngëtar mesatar i oborrit, i njohur më shumë për alkoolizmin sesa për aftësitë muzikore.
Megjithatë, gjyshi i Beethovenit, kumbari dhe bashkëemërtari i tij, Kapellmeister Ludwig van Beethoven, ishte muzikanti më i pasur dhe më i shquar i Bonit. Për Beethovenin e ri, ai ishte një burim i pafund krenarie.
Dhuna gjatë fëmijërisë
Diku ndërmjet lindjes së dy vëllezërve të tij më të vegjël, babai i Beethovenit filloi t'i mësonte muzikë me një rreptësi dhe brutalitet të jashtëzakonshëm, që do ta ndikonte gjatë gjithë jetës.
Fqinjët treguan se kishin parë djalin e vogël duke qarë ndërsa luante në klavikord, duke qëndruar mbi një stol të vogël për të arritur tastet, ndërsa babai e rrihte për çdo ngurrim apo gabim.
Pothuajse çdo ditë, Beethoven ndëshkohej fizikisht, mbyllej në bodrum dhe privohej nga gjumi për t'i kushtuar orë shtesë ushtrimit.
Ai studioi violinë dhe klavikord me të atin, ndërsa merrte edhe mësime shtesë nga organistë të qytetit.
Pavarësisht, ose ndoshta pikërisht për shkak të metodave të pamëshirshme të të atit, Beethoven shfaqi që në moshë shumë të hershme një talent të jashtëzakonshëm muzikor.
Arsimi
Duke shpresuar që i biri të njihej si një fëmijë gjeni në muzikë, ashtu si Wolfgang Mozart, babai i Beethovenit organizoi recitalin e tij të parë publik më 26 mars 1778.
Ai u prezantua si “djali i vogël gjashtëvjeçar”, megjithëse në të vërtetë ishte shtatë vjeç. Beethoven luajti në mënyrë mbresëlënëse, por recitali nuk mori pothuajse asnjë vëmendje nga shtypi.
Ndërkohë, fëmija i talentuar ndiqte një shkollë fillore latine të quajtur Tirocinium. Një shok klase më vonë kujtoi se tek ai “nuk vihej re asnjë shenjë e asaj shkëndije gjeniale që më pas do të ndriçonte kaq fuqishëm”.
Beethoven pati vështirësi me veprimet matematikore dhe drejtshkrimin gjatë gjithë jetës. Ai ishte, në rastin më të mirë, një nxënës mesatar dhe disa biografë kanë hamendësuar se mund të ketë pasur disleksi të lehtë.
Vetë Beethoven e shprehu kështu:
“Muzika më vjen më lehtë se fjalët.”
Në vitin 1781, në moshën dhjetëvjeçare, Beethoven u largua nga shkolla për t'iu përkushtuar plotësisht muzikës me Christian Gottlob Neefe, organistin e sapoemëruar të oborrit.
Në moshën dymbëdhjetëvjeçare, ai botoi kompozimin e tij të parë, një seri variacionesh për piano mbi një temë të kompozitorit klasik, deri atëherë pak të njohur, Dressler.
Deri në vitin 1784, alkoolizmi i të atit ishte përkeqësuar dhe zëri i tij ishte dëmtuar aq shumë, sa nuk mund ta mbante më familjen.
Beethoven kërkoi zyrtarisht emërimin si organist ndihmës i oborrit. Megjithëse ishte ende shumë i ri, kërkesa e tij u pranua dhe ai filloi të merrte një pagë modeste vjetore prej 150 florinash.
Beethoven dhe Mozart
Ekzistojnë vetëm hamendësime dhe prova jo përfundimtare se Beethoven e takoi ndonjëherë Mozartin, e aq më pak se studioi me të.
Në përpjekje për të zhvilluar më tej aftësitë e tij muzikore, në vitin 1787 oborri e dërgoi Beethovenin në Vjenë, kryeqendrën kulturore dhe muzikore të Evropës, ku shpresonte të studionte me Mozartin.
Sipas traditës, pasi dëgjoi Beethovenin, Mozart thuhet të ketë thënë:
“Mbajeni sytë tek ai; një ditë ai do t'i japë botës diçka për të folur.”
Pas vetëm disa javësh në Vjenë, Beethoven mësoi se nëna e tij ishte sëmurë dhe u kthye në Bon.
Atje vazhdoi të ndërtonte reputacionin si muzikanti i ri më premtues i oborrit të qytetit.
Fillimet e karrierës si kompozitor.
Kur Perandori i Shenjtë Romak Joseph II vdiq në vitin 1790, Beethovenit 19-vjeçar iu dha nderi i madh të kompozonte një vepër muzikore përkujtimore për të.
Për arsye që mbeten të paqarta, kompozimi nuk u interpretua dhe shumica menduan se muzikanti i ri nuk kishte qenë në lartësinë e detyrës.
Megjithatë, më shumë se një shekull më vonë, Johannes Brahms zbuloi se Beethoven kishte kompozuar në të vërtetë një vepër “të bukur dhe fisnike”, me titull:
Cantata on the Death of Emperor Joseph II
Kantatë mbi vdekjen e Perandorit Joseph II.
Sot ajo konsiderohet kryevepra e tij më e hershme.
Beethoven dhe Haydn
Në vitin 1792, ndërsa forcat revolucionare franceze përparonin përmes Rinit drejt Elektoratit të Këlnit, Beethoven vendosi të largohej përsëri nga vendlindja dhe të shkonte në Vjenë.
Mozart kishte vdekur një vit më parë dhe Joseph Haydn mbetej tashmë kompozitori më i madh i gjallë.
Haydn jetonte në Vjenë dhe pikërisht me të Beethoven synonte të studionte.
Miku dhe mbrojtësi i tij, konti Waldstein, i shkroi në letrën e lamtumirës:
“Gjeniu i Mozartit vajton dhe qan për vdekjen e nxënësit të tij. Ai gjeti strehë, por jo çlirim, te Haydni i pashtershëm; tani, përmes tij, kërkon të bashkohet me një tjetër. Përmes punës së palodhur do të marrësh shpirtin e Mozartit nga duart e Haydnit.”
Në Vjenë, Beethoven iu përkushtua tërësisht studimit të muzikës me muzikantët më të shquar të epokës.
Ai studioi piano me Haydnin, kompozimin vokal me Antonio Salierin dhe kontrapunktin me Johann Albrechtsbergerin.
Ende i panjohur si kompozitor, Beethoven fitoi shpejt reputacionin e një pianisti virtuoz, veçanërisht të aftë në improvizim.
Debutimi publik
Beethoven fitoi shumë mbështetës ndër aristokratët më të rëndësishëm të Vjenës, të cilët i siguruan strehim dhe mbështetje financiare.
Kjo i mundësoi që në vitin 1794 të shkëpuste lidhjet me Elektoratin e Këlnit.
Debutimin e tij të shumëpritur publik në Vjenë e bëri më 29 mars 1795.
Megjithëse ka ende debat se cilin prej koncerteve të tij të hershme për piano interpretoi atë natë, shumica e studiuesve besojnë se ishte ai që njihet si Koncerti i Parë për Piano në Do Maxhor.
Pak më vonë, Beethoven vendosi të botonte një seri prej tre triosh për piano si Opus 1. Ato patën sukses të jashtëzakonshëm kritik dhe financiar.
Më 2 prill 1800, Beethoven interpretoi për herë të parë Simfoninë nr. 1 në Do Maxhor, në Teatrin Mbretëror dhe Perandorak të Vjenës.
Megjithëse më vonë ai do ta përçmonte këtë vepër, duke thënë: “Në ato ditë nuk dija të kompozoja”, simfonia elegante dhe melodioze e vendosi atë ndër kompozitorët më të njohur të Evropës.
Ndërsa shekulli i ri përparonte, Beethoven krijoi vepër pas vepre, duke dëshmuar pjekurinë e tij artistike.
Gjashtë kuartetet për harqe, botuar në vitin 1801, dëshmojnë zotërimin e plotë të një prej formave më të vështira dhe më të çmuara të traditës vjeneze, të zhvilluar nga Mozart dhe Haydn.
Në vitin 1801 ai kompozoi gjithashtu Krijesat e Prometeut, një balet jashtëzakonisht popullor që u interpretua 27 herë në Teatrin Perandorak të Oborrit.
Rreth kësaj periudhe, Beethoven zbuloi se po humbiste dëgjimin.
Jeta personale
Për arsye të ndryshme, ndër të cilat ndrojtja e thellë dhe pamja e tij fizike, Beethoven nuk u martua dhe nuk pati fëmijë.
Megjithatë, ai ishte dëshpërimisht i dashuruar me një grua të martuar, Antonie Brentano.
Gjatë dy ditëve të korrikut 1812, Beethoven i shkroi asaj një letër të gjatë dhe të bukur dashurie, të cilën nuk e dërgoi kurrë.
Letra i drejtohej:
“Ty, e Dashura ime e Pavdekshme”
dhe ndër të tjera shkruante:
“Zemra ime është plot me kaq shumë gjëra për të të thënë — ah — ka çaste kur ndiej se të folurit nuk do të thotë aspak asgjë — Gëzohu — mbetu dashuria ime e vërtetë, e vetmja ime, gjithçkaja ime, ashtu siç unë jam i yti.”
Vdekja e vëllait të Beethovenit, Caspar, në vitin 1815, shkaktoi një nga sprovat më të mëdha të jetës së tij.
Pasoi një betejë e dhimbshme ligjore me kunatën e tij, Johanna, për kujdestarinë e Karl van Beethovenit, nipit të tij dhe djalit të Johannës.
Përplasja zgjati shtatë vjet, gjatë të cilave të dyja palët shkëmbyen akuza dhe shpifje të ashpra.
Në fund, Beethoven fitoi kujdestarinë e djalit, megjithëse vështirë se fitoi dashurinë e tij.
Pavarësisht prodhimtarisë së jashtëzakonshme muzikore, Beethoven ishte i vetmuar dhe shpesh i mjeruar gjatë jetës së tij të rritur.
Ai ishte gjaknxehtë, i shpërqendruar, i dhënë pas parasë dhe dyshues deri në kufijtë e paranojës.
U përplas me vëllezërit, botuesit, shërbyesit, nxënësit dhe mbështetësit e tij.
Në një rast karakteristik, Beethoven tentoi të thyente një karrige mbi kokën e Princit Lichnowsky, një prej miqve dhe mbështetësve të tij më besnikë.
Në një rast tjetër, ai qëndroi në derën e pallatit të Princit Lobkowitz duke bërtitur që ta dëgjonin të gjithë:
“Lobkowitz është gomar!”
Prejardhja dhe debati mbi racën
Për vite me radhë kanë qarkulluar zëra se Beethoven kishte prejardhje afrikane.
Këto pretendime të pabazuara mund të jenë ushqyer nga ngjyra e errët e lëkurës së tij ose nga fakti se paraardhësit e tij vinin nga një rajon i Evropës që dikur ishte pushtuar nga spanjollët, ndërsa maurët e Afrikës së Veriut ishin pjesë e kulturës spanjolle.
Disa studiues kanë vërejtur se Beethoven dukej se kishte një kuptim të natyrshëm të strukturave poliritmike, karakteristike për disa forma të muzikës afrikane.
Megjithatë, gjatë jetës së Beethovenit, askush nuk iu referua kompozitorit si maur apo afrikan dhe historianët i kanë hedhur poshtë në masë të madhe zërat se ai ishte me prejardhje të zezë.
A ishte Beethoven i shurdhër?
Në të njëjtën kohë kur po kompozonte disa prej veprave të tij më të pavdekshme, Beethoven po përballej me një fakt tronditës dhe të tmerrshëm, të cilin përpiqej dëshpërimisht ta fshihte:
Po humbiste dëgjimin.
Në fillim të shekullit XIX, Beethoven kishte vështirësi të kuptonte fjalët e njerëzve gjatë bisedave.
Në një letër prekëse të vitit 1801 drejtuar mikut të tij Franz Wegeler, ai shkruante:
“Duhet të rrëfej se po bëj një jetë të mjerueshme. Për gati dy vjet kam pushuar së marrë pjesë në çdo veprimtari shoqërore, vetëm sepse e kam të pamundur t'u them njerëzve: Jam i shurdhër. Nëse do të kisha një profesion tjetër, ndoshta do të mund ta përballoja paaftësinë time; por në profesionin tim kjo është një pengesë e tmerrshme.”
Testamenti i Heiligenstadt-it
Ndonjëherë i shtyrë në skajet e melankolisë nga vuajtja e tij, Beethoven e përshkroi dëshpërimin në një shënim të gjatë dhe prekës, të cilin e fshehu gjatë gjithë jetës.
I datuar më 6 tetor 1802 dhe i njohur si “Testamenti i Heiligenstadt-it”, ai shkruante:
“O ju njerëz që mendoni ose thoni se jam keqdashës, kokëfortë apo mizantrop, sa shumë më bëni padrejtësi. Ju nuk e dini shkakun e fshehtë që më bën të dukem kështu për ju dhe do t'i kisha dhënë fund jetës — vetëm arti im më mbajti. Ah, më dukej e pamundur të largohesha nga kjo botë pa sjellë më parë në jetë gjithçka që ndieja se mbaja brenda meje.”
Pothuajse në mënyrë të mrekullueshme, pavarësisht përparimit të shpejtë të shurdhimit, Beethoven vazhdoi të kompozonte me një ritëm të jashtëzakonshëm.
Sonata e Hënës
Nga viti 1803 deri në vitin 1812, periudha e tij e njohur si periudha “e mesme” ose “heroike”, Beethoven kompozoi:
një operë;
gjashtë simfoni;
katër koncerte solo;
pesë kuartete harqesh;
gjashtë sonata për violonçel;
shtatë sonata për piano;
pesë seri variacionesh për piano;
katër uvertura;
katër trio;
dy sekstete;
72 këngë.
Ndër veprat më të famshme të kësaj periudhe ishin Sonata e Hënës, Simfonitë nr. 3–8, Sonata për violinë Kreutzer dhe Fidelio, opera e tij e vetme.
Për nga sasia e jashtëzakonshme e muzikës komplekse, origjinale dhe të bukur, kjo periudhë e jetës së Beethovenit mbetet e pakrahasueshme me atë të çdo kompozitori tjetër në histori.
Muzika e Beethovenit
Disa nga kompozimet më të njohura të Beethovenit janë:
Eroica – Simfonia nr. 3
Në vitin 1804, vetëm disa javë pasi Napoleon Bonaparti shpalli veten Perandor të Francës, Beethoven prezantoi Simfoninë nr. 3, fillimisht të lidhur me figurën e Napoleonit.
Beethoven, ashtu si pjesa tjetër e Evropës, e shihte Napoleonin me një përzierje mahnitjeje dhe frike.
Ai e admironte, e urrente dhe, deri diku, identifikohej me të: një njeri me aftësi që dukej se tejkalonin normalen, vetëm një vit më i madh se vetë Beethoven dhe me një prejardhje jo të njohur.
Më vonë, pasi u zhgënjye nga Napoleoni, Beethoven e quajti veprën “Eroica”.
Ajo ishte vepra e tij më madhështore dhe më origjinale deri në atë kohë.
Ishte aq e ndryshme nga çdo gjë që ishte dëgjuar më parë, sa muzikantët nuk arrinin ta interpretonin siç duhej edhe pas javësh provash.
Një kritik i njohur e shpalli Eroica-n:
“Një nga produktet më origjinale, më sublime dhe më të thella që ka shfaqur ndonjëherë e gjithë gjinia e muzikës.”
Simfonia nr. 5
Një nga veprat më të njohura të Beethovenit për publikun modern, Simfonia nr. 5 njihet veçanërisht për katër notat e saj të para, të fuqishme dhe ogurzeza.
Beethoven filloi ta kompozonte në vitin 1804, por përfundimi u shty disa herë për shkak të projekteve të tjera.
Ajo u shfaq për herë të parë në Vjenë në vitin 1808, në të njëjtin koncert ku u interpretua edhe Simfonia nr. 6.
Für Elise
Në vitin 1810, Beethoven përfundoi Für Elise, që do të thotë “Për Elizën”, megjithëse vepra u botua vetëm 40 vjet pas vdekjes së tij.
Në vitin 1867, ajo u zbulua nga një studiues gjerman i muzikës, ndërsa dorëshkrimi origjinal i Beethovenit ka humbur që atëherë.
Disa studiues kanë sugjeruar se vepra mund t'i jetë kushtuar mikeshës, nxënëses dhe muzikantes Therese Malfatti, të cilës Beethoven thuhet se i propozoi martesë rreth kohës kur u kompozua vepra.
Të tjerë kanë menduar se ajo i kushtohej sopranos gjermane Elisabeth Röckel, një tjetër mike e Beethovenit.
Simfonia nr. 7
Simfonia nr. 7 u shfaq për herë të parë në Vjenë në vitin 1813, në një koncert për të mbledhur fonde për ushtarët e plagosur në betejën e Hanaut.
Beethoven kishte filluar ta kompozonte në vitin 1811.
Ishte një nga veprat e tij më energjike dhe optimiste.
Kompozitori e quajti atë “simfoninë e tij më të shkëlqyer”.
Lëvizja e dytë interpretohet shpesh veçmas nga pjesa tjetër e simfonisë dhe mund të ketë qenë një nga veprat më të njohura të Beethovenit.
Missa Solemnis
E interpretuar për herë të parë në vitin 1824, kjo meshë katolike konsiderohet ndër arritjet më të mëdha të Beethovenit.
Me një kohëzgjatje pak më të shkurtër se 90 minuta, vepra, që interpretohet rrallë, përfshin kor, orkestër dhe katër solistë.
Ode për Gëzimin – Simfonia nr. 9
Simfonia e nëntë dhe e fundit e Beethovenit, e përfunduar në vitin 1824, mbetet një nga arritjet më madhështore të kompozitorit.
Finalja e saj e famshme korale, me katër solistë vokalë dhe kor që këndon vargjet e poemës së Friedrich Schillerit “Ode për Gëzimin”, është ndoshta një nga pjesët muzikore më të famshme në historinë e njerëzimit.
Ndërsa njohësit e muzikës admironin kompleksitetin e saj kontrapunktik dhe formal, publiku i gjerë gjente frymëzim te fuqia himnore e finales korale dhe te thirrja përfundimtare drejtuar “gjithë njerëzimit”.
Kuarteti nr. 14 për harqe
Kuarteti nr. 14 për harqe u shfaq për herë të parë në vitin 1826.
Me një kohëzgjatje prej rreth 40 minutash, ai përmban shtatë lëvizje të lidhura mes tyre, të interpretuara pa ndërprerje.
Thuhet se kjo ishte një nga veprat e preferuara të Beethovenit ndër kuartetet e tij të periudhës së vonë dhe është përshkruar si një nga kompozimet e tij muzikalisht më të vështira për t'u kapur plotësisht.
Vdekja
Beethoven vdiq më 26 mars 1827, në moshën 56-vjeçare, nga cirroza e mëlçisë pas hepatitit.
Autopsia dha gjithashtu disa të dhëna mbi origjinën e shurdhimit të tij.
Temperamenti i tij i vrullshëm, diarreja kronike dhe shurdhimi përputheshin me shenjat e një sëmundjeje arteriale, ndërsa një teori tjetër e lidh humbjen e dëgjimit me një infeksion nga tifoja në verën e vitit 1796.
Shkencëtarët që analizuan një fragment të mbetur të kafkës së Beethovenit vunë re nivele të larta plumbi dhe hodhën hipotezën se helmimi nga plumbi mund të kishte qenë shkak i vdekjes.
Megjithatë, kjo teori është diskredituar në masë të madhe.
Trashëgimia
Beethoven konsiderohet gjerësisht një nga kompozitorët më të mëdhenj, nëse jo kompozitori i vetëm më i madh i të gjitha kohërave.
Trupi i veprave të tij muzikore qëndron përkrah dramave të William Shakespeare në kufijtë më të lartë të gjenialitetit njerëzor.
Dhe fakti që Beethoven kompozoi muzikën e tij më të bukur dhe më të jashtëzakonshme ndërsa ishte i shurdhër, është një arritje pothuajse mbinjerëzore e gjenialitetit krijues.
Në historinë e artit, kjo mund të krahasohet vetëm me John Miltonin, i cili shkroi Paradise Lost ndërsa ishte i verbër.
Duke përmbledhur jetën e tij dhe vdekjen që po afrohej gjatë ditëve të fundit, Beethoven, i cili nuk ishte kurrë aq elokuent me fjalë sa me muzikë, përdori një shprehje që mbyllte shumë drama latine të asaj kohe:
“Plaudite, amici, comoedia finita est.”
“Duartrokitni, miq; komedia mbaroi.”
Fakte të shpejta
Emri i plotë: Ludwig van Beethoven
Lindur: Dhjetor 1770
Vendlindja: Bon, Gjermani
Vdiq: 26 mars 1827
Vendi i vdekjes: Vjenë, Austri
Shenja astrologjike: Shigjetari
Thënie të Beethovenit
“Kurrë nuk do ta harroj kohën që kalova me ty. Vazhdo të jesh miku im, ashtu siç do të më gjesh gjithmonë mikun tënd.”
“Kush i thotë një gënjeshtër nuk ka zemër të pastër dhe nuk mund të bëjë supë të mirë.”
“Dashuria kërkon gjithçka dhe ka të drejtë mbi gjithçka.”
“U rekomandoj fëmijëve tuaj virtyte që vetëm ato mund t'i bëjnë të lumtur. Jo ar.”
“Do ta kap fatin për fyti.”
“Muzika është ndërmjetësja midis jetës shpirtërore dhe asaj shqisore.”
“Të luash pa pasion është e pafalshme!”
“Gjithmonë i yti, gjithmonë e imja, gjithmonë e jona.”
“Mos e ushtro vetëm artin tënd, por depërto me forcë në sekretet e tij, sepse arti dhe dija mund ta ngrenë njeriun drejt hyjnores.”
“Muzika është një zbulesë më e lartë se çdo urtësi dhe filozofi.”
Ky është përkthimi i përmbajtjes biografike që solle, i përshtatur në shqip duke ruajtur kronologjinë, titujt dhe informacionin kryesor.
Pergatiti: Rrevista Prestige
