Nikolla i zemres se Tiranës kompozitori i madh ndër kohra.

Personalitet i artit që frymezon pertej kohrave.

“Nikolla i Zemrës së Tiranës” – një monument kinematografik për gjeniun e muzikës shqiptare, Nikolla Zoraqi.

Në historinë e kulturës shqiptare Nikolla Zoraqi i përket jo vetëm artit, por vetë kujtesës sonë kombëtare.

Nikolla Zoraqi ishte mjeshtri i madh i tingullit, aristokrati i muzikës shqiptare, kompozitori që i dha shpirt, ndjenjë dhe frymëmarrje një epoke të tërë.

Dokumentari “Nikolla i Zemrës së Tiranës”, me regji të Mevlan Shanaj, skenar dhe narracion të Natasha Lako, konsulencë artistike nga Zhani Ciko, montazh të Riza Vreko dhe prodhim të Skënder Jaçe, është një vepër e rrallë artistike dhe dokumentare, një homazh i denjë për një nga personalitetet më të shquara të muzikës shqiptare.

Shfaqja premierë në Kinema Millennium në Tiranë u kthye në një ngjarje të veçantë kulturore. Salla ishte e mbushur me artistë, kompozitorë, dirigjentë, intelektualë, gazetarë dhe artdashës – një publik elitë, i mbledhur për të nderuar një kolos të muzikës sonë.

Mevlan Shanajn, artistin poliedrik, regjisor talentuar, pedagog dhe aktor i jashtëzakonshëm, i cili sjell në ekran një vepër që nuk është thjesht dokumentar, por një akt dashurie, kujtese dhe mirënjohjeje.

Para shfaqjes, Mevlan Shanaj ndau dy reflektime të paharrueshme:

“Filmi dokumentar është jetim.”

dhe më pas:

“Këtu nuk ka asnjë zyrtar, sepse nuk kam ftuar asnjë.”

Dy fjali të thjeshta, por me një peshë të madhe morale, që shprehin integritetin, pavarësinë dhe fisnikërinë e një krijuesi që i shërben vetëm artit dhe publikut.

Nikolla Zoraqi , kozmopoliti i muzikës shqiptare

Nikolla Zoraqi mbetet një ndër figurat themelore të muzikës shqiptare të shekullit XX. Ai ishte kompozitor i një kulture enciklopedike, një personalitet i rregullt, elegant, pedant dhe jashtëzakonisht i disiplinuar. Në karakterin e tij bashkëjetonin urtësia, fisnikëria dhe ndjeshmëria e rrallë artistike.

Ai krijoi në të gjitha gjinitë madhore të muzikës:

Opera

“Komisari”

“Paja”

Balete

“Cuca e Maleve”

“Tokë e Pamposhtur”

“Shote dhe Azem Galica”

“Joniada”

Muzikë simfonike, vokale dhe muzikë filmi

Muzika e Zoraqit është e pasur në ngjyrime, emocione dhe frymëzim. Ajo lëviz nga lirizmi i brishtë te dramatizmi i fuqishëm, nga kujtimet e fëmijërisë te ëndrra, nga dhimbja te liria, duke prekur drejtpërdrejt shpirtin e dëgjuesit.

Tirana – dashuria e madhe e kompozitorit

Dokumentari e vendos Nikolla Zoraqin në marrëdhënien e tij të thellë me Tiranën, qytetin që ai e deshi me zemër dhe që e frymëzoi gjatë gjithë jetës. Përmes fotografive të Tiranës së vjetër, materialeve arkivore dhe kujtimeve të bashkëkohësve, filmi rikthen atmosferën e një kohe kur arti dhe jeta qytetare ishin të lidhura ngushtë.

Nikolla Zoraqi paraqitet si zemra muzikore e kryeqytetit, si njeriu që i dha Tiranës tingullin e saj më fisnik.

Një univers estetik i jashtëzakonshëm

Dokumentari ndërthur muzikën, kujtimet, pikturën dhe imazhet arkivore në një strukturë poetike me forcë të madhe emocionale. Tingujt e Zoraqit shoqërojnë çdo sekuencë, duke e kthyer filmin në një përvojë të thellë estetike.

Po, një nga vlerat më të mëdha artistike të dokumentarit “Nikolla i Zemrës së Tiranës” është se ai nuk kufizohet vetëm në rrëfime dhe dëshmi, por i jep publikut mundësinë të dëgjojë dhe të përjetojë drejtpërdrejt fragmente nga krijimtaria e mrekullueshme e Nikolla Zoraqi.

Në film shfaqen pjesë nga veprat e tij më përfaqësuese: operat “Komisari” dhe “Paja”, si edhe baletet monumentale “Cuca e Maleve”, “Tokë e Pamposhtur”, “Shote dhe Azem Galica” dhe “Joniada”. Këto fragmente muzikore nuk përdoren thjesht si ilustrim, por bëhen vetë zemra emocionale e dokumentarit.

Veçanërisht prekëse janë sekuencat nga baleti “Cuca e Maleve”, një nga krijimet më të bukura dhe më poetike të muzikës shqiptare. Meloditë e saj sjellin një ndjenjë lirizmi, fisnikërie dhe mallëngjimi, duke zgjuar kujtime të thella dhe emocione të pastra.

Po aq imponuese janë edhe fragmentet nga “Shote dhe Azem Galica”, ku muzika merr një frymë heroike, dramatike dhe epike, duke transmetuar krenari kombëtare dhe forcë shpirtërore.

Ndërsa tingujt e “Joniadës” përcjellin një bukuri të kthjellët mesdhetare, plot dritë, elegancë dhe harmoni.

Muzika e Nikolla Zoraqit ka fuqinë e rrallë për të të kthyer pas në kohë. Ajo ringjall kujtime, rikthen atmosferën e një Tirane të dikurshme dhe zgjon emocione që duken të harruara. Përmes tingujve të tij, publiku ndien mall, dashuri, krenari, nostalgji dhe një qetësi të thellë shpirtërore.

Në këtë kuptim, dokumentari është më shumë se një film biografik: është një udhëtim emocional në universin e një gjeniu. Muzika e Zoraqit nuk dëgjohet vetëm me vesh, por përjetohet me zemër. Ajo të rrëmben, të ngazëllen, të mallëngjen dhe të bën të ndiesh se arti i vërtetë nuk vdes kurrë.

“Nikolla i Zemrës së Tiranës” arrin pikërisht këtë mrekulli: ta rikthejë Nikolla Zoraqin mes nesh, të gjallë në kujtesë, në emocion dhe në tingullin e pavdekshëm të veprës së tij.

Familja Zoraqi – dimensioni më i ndjerë dhe më i dritshëm i dokumentarit

Ndër momentet më prekëse, më të ngrohta dhe më frymëzuese të dokumentarit “Nikolla i Zemrës së Tiranës” janë padyshim sekuencat kushtuar familjes së kompozitorit. Këto episode kanë një ndjeshmëri të rrallë dhe e mbushin filmin me dritë, dashuri dhe humanizëm, duke zbuluar anën më intime të një artisti të madh.

Përmes kujtimeve të familjarëve, publiku njeh jo vetëm gjeniun e muzikës shqiptare, por edhe bashkëshortin e përkushtuar, babanë shembullor dhe njeriun fisnik, të rregullt, elegant dhe jashtëzakonisht të disiplinuar. Janë çaste të mbushura me emocion, të cilat prekin zemrën dhe tregojnë se madhështia e vërtetë e Nikolla Zoraqit qëndronte po aq në karakterin e tij sa edhe në muzikën e pavdekshme që krijoi.

Gjenovefa Heba – sopranoja e shkëlqyer dhe muza e jetës së tij

Në qendër të këtij universi familjar qëndron bashkëshortja e tij, Gjenovefa Heba, një soprano e talentuar, artiste elegante dhe grua me kulturë e finesë të rrallë.

Ajo nuk ishte vetëm shoqja e jetës, por edhe muza e tij, mbështetja më e sigurt dhe dashuria që e shoqëroi në çdo hap. Historia e tyre paraqitet si një nga ato histori të bukura ku arti dhe dashuria ecin dorë për dore, duke krijuar një harmoni të përsosur.

Prania e saj në dokumentar rrezaton hijeshi, butësi dhe fisnikëri. Figura e Gjenovefa Hebës sjell në film një dritë të ëmbël, një elegancë të natyrshme dhe një ndjenjë të thellë dashurie që e bën portretin e Nikolla Zoraqit edhe më njerëzor dhe më madhështor.

Enkelejd Zoraqi – një trashëgimtar dinjitoz i vlerave familjare

Po aq mbresëlënëse janë dëshmitë e të birit, Enkelejd Zoraqi, i cili shfaqet si një zotëri i vërtetë: i urtë, i edukuar, korrekt dhe jashtëzakonisht i respektueshëm.

Ai mishëron në mënyrë dinjitoze të gjitha virtytet më të mira të familjes Zoraqi: kulturën, qetësinë, fisnikërinë dhe ndershmërinë. Prania e tij në film është e ngrohtë dhe prekëse, sepse tregon se trashëgimia më e bukur e Nikolla Zoraqit nuk është vetëm muzika e tij, por edhe vlerat njerëzore që ai u la brezave.

Zhani Ciko – dëshmia e një mjeshtri për një mjeshtër

Një nga dëshmitë më të vyera të dokumentarit është ajo e Zhani Ciko, dirigjentit të shquar, muzikantit erudit dhe bashkëpunëtorit të afërt të Nikolla Zoraqit.

Me admirim të thellë dhe emocion të sinqertë, Zhani Ciko e sjell kompozitorin si një artist të klasit europian, me kulturë të jashtëzakonshme, disiplinë shembullore dhe elegancë intelektuale të rrallë. Dëshmia e tij ka peshën e fjalës së një mjeshtri që flet për një tjetër mjeshtër.

Një familje e bekuar nga arti dhe fisnikëria

Dokumentari e paraqet familjen Zoraqi si një univers harmonie, kulture dhe dashurie. Çdo sekuencë familjare është e mbushur me ndjenjë dhe delikatesë, duke krijuar një atmosferë që ngroh shpirtin dhe mbetet gjatë në kujtesë.

Pikërisht këto momente e bëjnë filmin kaq të bukur dhe frymëzues. Përmes tyre, Nikolla Zoraqi ringjallet jo vetëm si kompozitor gjenial, por si një njeri i rrallë, një aristokrat i shpirtit, një bashkëshort i dashur, një baba shembullor dhe një personalitet që vazhdon të ndriçojë kulturën shqiptare me madhështinë e tij.

Mevlan Shanaj ka rrëfyer se gjatë një viti pune mbi këtë dokumentar jetoi “nën pushtetin” e muzikës së Zoraqit. Sipas tij, vetëm shtatë nota mjaftojnë për të hapur horizonte të pafundme emocionesh dhe për të na bërë të dashurohemi sërish me jetën.

Një artist dhe një njeri i madh

Një nga meritat më të bukura të filmit është se zbulon edhe dimensionin njerëzor të Nikolla Zoraqit. Përtej kompozitorit të madh, shfaqet njeriu i urtë, i rregullt, korrekt, fisnik dhe i mbushur me dashuri për artin dhe jetën.

Ai ishte një yll i muzikës shqiptare dhe një personalitet që impononte respekt me qetësinë, kulturën dhe madhështinë e tij shpirtërore.

Një familje e denjë për emrin Zoraqi

Vlerat e mëdha njerëzore dhe qytetare të Nikolla Zoraqit pasqyrohen denjësisht edhe te i biri, Enkel Zoraqi, një inxhinier i shkëlqyer, njeri i urtë, i edukuar dhe korrekt, që mbart me dinjitet trashëgiminë morale të familjes.

Në të dhe në familjen Zoraqi reflektohen po ato virtyte që e bënë Nikollën një figurë të respektuar: fisnikëria, thjeshtësia, kultura dhe përkushtimi ndaj punës.

Nga Tirana në Korçë, Kosovë dhe më tej

Pas premierës në Tiranë dhe shfaqjes në Korçë – qyteti i lidhur shpirtërisht me rrënjët voskopojare të familjes – dokumentari u mirëprit me emocion edhe në Kosovë. Udhëtimi i tij artistik pritet të vijojë në Prishtinë dhe në Rumani, duke e çuar veprën dhe emrin e Nikolla Zoraqit në hapësira të reja kulturore.

Një akt kujtese dhe mirënjohjeje

“Nikolla i Zemrës së Tiranës” nuk është vetëm një dokumentar biografik.

Është një monument kujtese, një vepër me vlera të mëdha artistike dhe historike, një akt mirënjohjeje për një kompozitor që me talentin e tij i dha muzikës shqiptare dimension europian.

Filmi emocionon, fisnikëron dhe mbetet gjatë në kujtesë, ashtu si vetë muzika e pavdekshme e Nikolla Zoraqit.

Në fund të shfaqjes, publiku largohet me ndjesinë se ka takuar jo vetëm një kompozitor të madh, por një njeri të rrallë, një aristokrat të shpirtit dhe një prej figurave më të ndritura të kulturës shqiptare.

Nikolla Zoraqi mbetet përjetësisht në zemrën e Tiranës – dhe në zemrën e çdo shqiptari që e do artin e vërtetë.

Përgatiti: Rrevista Prestige. (LP.)