Në historinë e kulturës shqiptare, përkthyesi ka qenë një figurë e heshtur, por themelore.

Rubrika: Perjthim. Histori. Letërsi • Kulturë • Gjuhë.

Në historinë e kulturës shqiptare, përkthyesi ka qenë një figurë e heshtur, por themelore. Ai ka marrë një vepër të lindur në një gjuhë tjetër dhe e ka sjellë në shqip, duke ruajtur sa më shumë të jetë e mundur zërin, ritmin, atmosferën dhe shpirtin e autorit.

Pas Dantes, Homerit, Shakespeare-it, Goethe-s, Hugo-së, Tolstoit, Dostojevskit dhe shumë autorëve të tjerë që lexojmë në shqip, qëndrojnë emra shqiptarësh që kanë punuar me vite mbi fjalën.

Këta janë disa nga emrat më të rëndësishëm të kësaj historie.

1. FAN S. NOLI

Gjuhë: anglisht dhe gjuhë të tjera

Fan S. Noli është një nga figurat themelore të përkthimit shqiptar. Ai solli në shqip vepra të letërsisë botërore, ndër të cilat spikat William Shakespeare, duke e bërë gjuhën shqipe të përballet me një nga majat e dramaturgjisë universale.

Përkthimi i Nolit nuk ishte vetëm një ushtrim gjuhësor. Ai kërkonte një shqipe të fuqishme, ritmike dhe të aftë të mbante peshën e tekstit origjinal.

2. PASHKO GJEÇI

Gjuhë: italisht

Emri i Pashko Gjeçit është i lidhur mbi të gjitha me kryeveprën monumentale të Dante Alighierit, “Komedia Hyjnore”.

Gjeçi përballoi një prej sfidave më të mëdha të përkthimit poetik shqiptar: Ferrin, Purgatorin dhe Parajsën e Dantes.

Përmes tij, një nga monumentet e qytetërimit evropian u bë pjesë e drejtpërdrejtë e përvojës së lexuesit shqiptar.

3. GJON SHLLAKU

Gjuhë: greqishtja e lashtë

Me “Iliadën” dhe “Odisenë” e Homerit, Gjon Shllaku solli në shqip një nga themelet e letërsisë botërore.

Ai u përball me gjuhën, ritmin dhe botën poetike të Greqisë së lashtë, duke bërë të mundur që lexuesi shqiptar të hyjë në universin e Akilit, Hektorit, Priamit dhe Odiseut.

4. MITRUSH KUTELI — DHIMITËR PASKO

Gjuhë: rusisht, rumanisht

Mitrush Kuteli ishte një nga figurat më të rëndësishme të afrimit të letërsisë së Evropës Lindore me lexuesin shqiptar.

Ai përktheu dhe përshtati vepra nga letërsia ruse dhe rumune, duke sjellë në shqip autorë, tregime dhe tradita letrare që zgjeruan horizontin e lexuesit shqiptar.

Puna e tij tregoi se përkthimi mund të jetë njëkohësisht besnikëri ndaj origjinalit dhe rikrijim artistik në shqip.

5. ROBERT SHVARC

Gjuhë: gjermanisht

Robert Shvarci është një nga emrat më të njohur të përkthimit shqiptar nga gjermanishtja.

Ai solli në shqip autorë të mëdhenj të letërsisë gjermane, ndër ta:

Johann Wolfgang Goethe

Heinrich Heine

Friedrich Schiller

Bertolt Brecht

Përmes tij, poezia, drama dhe mendimi gjerman gjetën një zë të fuqishëm në shqip.

6. VEDAT KOKONA

Gjuhë: frëngjisht

Vedat Kokona i kushtoi një pjesë të rëndësishme të veprimtarisë së tij përkthimit nga frëngjishtja.

Në traditën e tij përkthyese përfshihen autorë të rëndësishëm francezë, ndër ta:

Victor Hugo

Honoré de Balzac

Guy de Maupassant

Ai ishte gjithashtu një nga figurat e rëndësishme të kulturës dhe gjuhës shqipe, duke e parë përkthimin si një punë të hollë mbi vetë gjuhën.

7. NONDA BULKA

Gjuhë: frëngjisht

Nonda Bulka është një tjetër emër i rëndësishëm i përkthimit nga frëngjishtja.

Veprimtaria e tij lidhet me afrimin e letërsisë franceze me lexuesin shqiptar dhe me një traditë përkthimore që e pasuroi fjalorin dhe horizontin kulturor të shqipes.

8. LASGUSH PORADECI — LASGUSH PORADECI

Gjuhë: gjuhë evropiane

Lasgush Poradeci, përveç krijimtarisë së tij poetike, u mor edhe me përkthime dhe me letërsinë evropiane.

Për një poet të madh të shqipes, përkthimi ishte një mënyrë tjetër për të hyrë në marrëdhënie me poezinë e botës dhe për të provuar mundësitë e gjuhës shqipe.

9. AMIK KASARUHO

Gjuhë: italisht

Amik Kasaruho është ndër emrat e njohur të përkthimit shqiptar nga italishtja.

Ai solli në shqip autorë dhe vepra të letërsisë italiane, duke krijuar një urë të rëndësishme mes dy kulturave.

Puna e tij përkthyese dëshmon edhe një herë afërsinë e veçantë kulturore shqiptaro-italiane.

10. SOTIR CACI

Gjuhë: rusisht dhe gjuhë të tjera

Sotir Caci është i lidhur me përkthimin e letërsisë ruse dhe evropiane në shqip.

Ai i përket brezit të përkthyesve që punuan për ta bërë letërsinë ndërkombëtare pjesë të bibliotekës shqiptare.

11. NONDA LUARASI

Gjuhë: gjuhë të huaja evropiane

Nonda Luarasi është një tjetër emër i traditës shqiptare të përkthimit të letërsisë së huaj.

Puna e tij i përket përpjekjes së vazhdueshme për të afruar kulturën dhe letërsinë evropiane me lexuesin shqiptar.

12. JORGO BULO

Letërsi, studime dhe kulturë evropiane

Jorgo Bulo është i njohur mbi të gjitha për veprimtarinë e tij si studiues dhe historian i letërsisë shqiptare, por emri i tij lidhet edhe me marrëdhëniet e letërsisë shqiptare me kulturën dhe letërsinë evropiane.

Ai i kushtoi vëmendje të veçantë historisë së zhvillimit të kulturës letrare shqiptare dhe lidhjeve të saj me botën.

NJË BIBLIOTEKË E TËRË E SJELLË NË SHQIP

Këta emra nuk janë thjesht një listë.

Pas tyre qëndrojnë gjuhë të ndryshme dhe qytetërime të ndryshme.

Italishtja solli te lexuesi shqiptar Danten dhe botën e madhe të letërsisë italiane.

Greqishtja e lashtë hapi portën e Homerit.

Anglishtja solli Shakespeare-in dhe traditën e madhe të letërsisë anglofone.

Gjermanishtja solli Goethe-n, Heine-n, Schiller-in dhe Brecht-in.

Frëngjishtja solli Hugo-n, Balzac-un, Maupassant-in dhe një traditë të tërë të romanit e poezisë franceze.

Rusishtja solli një nga botët më të thella të letërsisë evropiane.

Dhe kështu, përkthyesit shqiptarë krijuan një bibliotekë që nuk do të ekzistonte në të njëjtën mënyrë pa punën e tyre.

Ata nuk sollën vetëm libra.

Sollën mendime.

Sollën personazhe.

Sollën qytetërime.

Sollën mënyra të reja për të parë njeriun.

PËRKTHYESI — AUTORI QË QËNDRON NË HIJE

Lexuesi zakonisht mban mend emrin e autorit.

Por përkthyesi shpesh mbetet në kopertinën e pasme, në faqen e parë, në një shënim të vogël.

Megjithatë, ai është aty në çdo fjali.

Kur një përkthyes kërkon një fjalë, ai nuk kërkon thjesht një sinonim.

Kërkon temperaturën e fjalisë.

Kërkon ritmin.

Kërkon muzikën.

Kërkon atë fjalë që do të bëjë të mundur që autori të dëgjohet edhe në një gjuhë tjetër.

Prandaj përkthimi i madh është një art.

Të përkthesh do të thotë të jesh besnik pa qenë mekanik.

Të krijosh pa marrë vendin e autorit.

Të sjellësh një botë të huaj në shtëpinë e lexuesit pa ia humbur identitetin.

Kjo është arsyeja pse përkthyesit shqiptarë kanë një vend të veçantë në historinë tonë kulturore.

Ata e kanë bërë botën të lexueshme në shqip.

Dhe duke sjellë botën në shqip, kanë ndihmuar edhe vetë shqipen të rritet.

Sepse një gjuhë nuk pasurohet vetëm nga ajo që shkruhet brenda saj.

Pasurohet edhe nga ajo që ajo është e aftë të përkthejë, të përthithë dhe të rikrijojë.

Në fund, përkthyesi është ura.

Në njërën anë është autori.

Në anën tjetër është lexuesi.

Mes tyre kalojnë shekuj, qytete, histori, dashuri, luftëra, filozofi dhe ëndrra.

Dhe ura qëndron në heshtje.

Por pa të, shumë prej këtyre botëve nuk do të kishin arritur kurrë tek ne.

Sepse ndonjëherë mënyra më e bukur për të udhëtuar nëpër botë nuk është të nisesh nga vendi. Është të hapësh një libër.

Founder & Editor-in-Chief:

Copyright © LP / Revista Prestige

See less