RUTH BADER GINSBURG Gruaja që e ndryshoi historinë e barazisë se permes ligjit.

Rubrika; Gra te medha të rendesishme,  me kontributin e tyre  kane bëre histori  që frymezojnë

RUTH BADER GINSBURG

Gruaja që e ndryshoi historinë e barazisë përmes ligjit.

“Ligji nuk është vetëm një tekst. Është mënyra se si një shoqëri vendos të trajtojë njerëzit e saj.”.

Ruth Bader Ginsburg ishte juriste dhe gjyqtare amerikane, e dyta grua që shërbeu në Gjykatën Supreme të SHBA-së.

U diplomua në Cornell University dhe kreu studimet juridike në Harvard Law School dhe Columbia Law School.

Shërbeu si profesore e së drejtës, gjyqtare e Gjykatës së Apelit për Distriktin e Columbia-s dhe, nga 1993 deri më 2020, gjyqtare e Gjykatës Supreme.

Ajo u bë veçanërisht e njohur për kontributin e saj juridik në barazinë gjinore dhe mbrojtjen e të drejtave.

Më 15 mars 1933, në Brooklyn, New York, lindi Joan Ruth Bader, vajza e Nathan Bader, një tregtari, dhe Celia Bader. Më vonë ajo do të njihej në gjithë botën si Ruth Bader Ginsburg — juristja që do të bëhej gruaja e dytë në historinë e Shteteve të Bashkuara që shërbeu në Gjykatën Supreme.

Por rruga drejt asaj salle të lartë të drejtësisë nuk ishte e lehtë.

Kur Ruth ishte vetëm 14 muajshe, motra e saj e madhe, Marilyn, vdiq nga meningjiti. Në kopsht, për të mos u ngatërruar me vajza të tjera që quheshin Joan, ajo filloi të përdorte emrin Ruth.

Familja Bader ishte hebraike dhe Ruth u rrit me traditat e saj fetare. Në shkollë ishte nxënëse e shkëlqyer dhe aktive në jetën studentore.

Pastaj erdhi një humbje tjetër.

Kur Ruth ishte ende në shkollë të mesme, nëna e saj, Celia, u diagnostikua me kancer. Katër vjet më vonë, vetëm pak ditë para ceremonisë së diplomimit të Ruth, Celia vdiq. Ruth nuk mundi të merrte pjesë në ceremoninë e saj të diplomimit.

Jeta, megjithatë, vazhdoi.

CORNELL — DIJA QË HAPI RRUGËN

Ruth u pranua në Cornell University me bursë të plotë. Në semestrin e parë takoi studentin që do të bëhej bashkëshorti i saj, Martin “Marty” Ginsburg.

Martin do të bëhej një avokat i njohur i së drejtës tatimore dhe një mbështetje e rëndësishme për ambiciet intelektuale të Ruth.

Në Cornell ajo u ndikua gjithashtu nga dy profesorë: shkrimtari Vladimir Nabokov, i cili ndikoi në mënyrën e saj të të shkruarit dhe të menduarit, dhe juristi kushtetues Robert Cushman, i cili e shtyu drejt një karriere në drejtësi.

Ruth dhe Martin u martuan në qershor 1954, vetëm nëntë ditë pasi ajo u diplomua nga Cornell.

Më pas Martin u rekrutua në ushtrinë amerikane dhe çifti kaloi dy vjet në Oklahoma. Atje lindi vajza e tyre e parë, Jane.

Më vonë familja u zhvendos në Massachusetts. Martin filloi studimet në Harvard Law School dhe Ruth nisi gjithashtu studimet juridike.

Në Harvard, Ruth jo vetëm përfundoi studimet, por u bë edhe pjesë e stafit editorial të Harvard Law Review, duke qenë gruaja e parë që shërbeu në atë pozicion.

Në të njëjtën kohë, ajo kujdesej për vajzën e vogël dhe për bashkëshortin e saj, i cili ishte diagnostikuar me kancer të testikujve.

Pas shërimit të Martinit, ai u diplomua dhe mori një vend pune në New York.

Ruth vazhdoi studimet në Columbia Law School, ku shërbeu në revistën juridike të universitetit dhe u diplomua në vitin 1959, duke e përfunduar klasën në vend të parë, në barazim.

Por diploma dhe talenti nuk mjaftuan.

NJË GRUA, NËNË DHE JURISTE

Në fund të viteve 1950, gratë përbënin vetëm një pjesë shumë të vogël të profesionit juridik amerikan. Vetëm dy gra kishin shërbyer deri atëherë si gjyqtare federale.

Ginsburg e kishte të vështirë të gjente punë si avokate, edhe pse kishte një formim akademik të jashtëzakonshëm.

Arsyeja ishte e qartë: ishte grua dhe ishte nënë.

Një prej profesorëve të saj në Columbia ndërhyri në favor të saj dhe ndihmoi që gjyqtari Edmund Palmieri i Gjykatës Federale për Distriktin Jugor të New York-ut t’i ofronte një vend si clerk, ku shërbeu nga 1959 deri më 1961.

Më pas, në vitet 1962–1963, ajo punoi në Columbia Law School Project on International Procedure, ku studioi procedurën civile suedeze. Kërkimi i saj u botua në vitin 1965, në librin Civil Procedure in Sweden, bashkëautor me Anders Bruzelius.

Në vitin 1963, Ginsburg u punësua si asistente profesore në Rutgers School of Law.

Kur mbeti shtatzënë me fëmijën e dytë, djalin James, i cili lindi në vitin 1965, ajo veshi rroba më të mëdha nga frika se kontrata e saj akademike mund të mos rinovohej.

Në 1969, fitoi statusin e përhershëm akademik, tenure, në Rutgers.

Ajo nuk po luftonte vetëm për karrierën e saj.

Po përballej me një sistem ku gjinia mund të përcaktonte se çfarë mund të bëje, sa mund të fitoje dhe deri ku mund të arrije.

KUR LIGJI U BË MJET NDRYSHIMI

Në vitin 1970, Ginsburg u përfshi drejtpërdrejt në çështjen e barazisë gjinore, kur iu kërkua të hapte dhe moderonte një diskutim studentor mbi “çlirimin e grave”.

Në vitin 1971, botoi dy artikuj juridikë mbi këtë temë dhe filloi të jepte një seminar mbi diskriminimin gjinor.

Në bashkëpunim me American Civil Liberties Union – ACLU, ajo punoi për çështje që do të ndryshonin historinë juridike amerikane.

Një prej tyre lidhej me një dispozitë tatimore që u mohonte burrave beqarë një zbritje tatimore për kujdesin ndaj familjarëve.

Çështja tjetër lidhej me një ligj të Idaho-s që favorizonte shprehimisht burrat ndaj grave në përcaktimin e personit që do të administronte pasurinë e një personi që kishte vdekur pa testament.

Në 1971, Gjykata Supreme vendosi në çështjen Reed v. Reed se një ligj i bazuar në diskriminimin gjinor shkelte klauzolën e mbrojtjes së barabartë.

Ishte hera e parë që Gjykata Supreme rrëzonte një ligj mbi bazën e diskriminimit gjinor.

Ishte vetëm fillimi.

GJASHTË HERË PARA GJYKATËS SUPREME

Në vitin 1972, Ruth Bader Ginsburg u bë këshilltarja themeluese e ACLU Women’s Rights Project.

Po atë vit u bë gruaja e parë profesore me tenure në Columbia Law School.

Gjatë viteve 1970 ajo shkroi dhjetëra artikuj juridikë dhe hartoi ose kontribuoi në shumë dokumente të paraqitura në Gjykatën Supreme.

Ajo argumentoi personalisht gjashtë çështje para Gjykatës Supreme dhe fitoi pesë prej tyre.

Strategjia e saj ishte e veçantë.

Ginsburg nuk kërkonte thjesht të shpallte një revolucion. Ajo ndërtonte çështje juridike njëra pas tjetrës, duke e çuar konceptin e barazisë përmes vetë gjuhës së Kushtetutës dhe ligjit.

NGA GJYKATËS FEDERALE TE SUPREME COURT

Në vitin 1980, Presidenti Jimmy Carter e emëroi Ginsburg në Gjykatën e Apelit të SHBA-së për Distriktin e Columbia-s.

Atje fitoi reputacion për pragmatizëm dhe vëmendje të jashtëzakonshme ndaj detajeve.

Ironikisht, krijoi marrëdhënie profesionale të mira edhe me gjyqtarë konservatorë, mes tyre Robert Bork dhe Antonin Scalia.

Më 14 qershor 1993, Presidenti Bill Clinton njoftoi nominimin e saj për Gjykatën Supreme, për të zëvendësuar gjyqtarin në pension Byron White.

Seancat e konfirmimit ishin të shpejta. Komiteti Gjyqësor i Senatit e mbështeti unanimisht dhe më 3 gusht 1993, Senati e konfirmoi me votën 96–3.

Ruth Bader Ginsburg hyri kështu në historinë e Gjykatës Supreme si gruaja e dytë që shërbeu në institucionin më të lartë gjyqësor të SHBA-së.

NJË JURISTE QË E SHIHte LIGJIN SI JETË

Në Gjykatën Supreme, ajo u bë e njohur edhe për jakat karakteristike, jabots, që mbante me mantelin gjyqësor.

Por më shumë se veshja, do të mbaheshin mend fjalët e saj.

Në United States v. Virginia (1996), Ginsburg shkroi opinionin e shumicës që rrëzoi politikën e pranimit vetëm të meshkujve në Virginia Military Institute.

Ajo kundërshtoi idenë se “si janë gratë” mund të përdorej si argument për t'u mohuar mundësitë grave individuale.

Talenti dhe aftësia e një individi, argumentoi ajo, nuk mund të kufizohen nga përgjithësimet për një grup të tërë.

“I DISSENT.”

Me kalimin e viteve, Ginsburg u bë veçanërisht e njohur për opinionet e saj kundërshtuese — dissents.

Në disa raste ajo i lexoi publikisht nga podiumi i Gjykatës, duke nënvizuar rëndësinë e tyre.

Në vitin 2007, në çështjen Gonzales v. Carhart, ajo kundërshtoi vendimin 5–4 që mbështeti një ndalim federal mbi një procedurë të abortit.

Në çështjen Ledbetter v. Goodyear Tire, po me rezultat 5–4, ajo kritikoi vendimin që kufizonte mundësinë e një gruaje për të ngritur padi federale për diskriminim në pagë.

Në vitin 2009, Kongresi miratoi Lilly Ledbetter Fair Pay Act, ligjin e parë që Presidenti Barack Obama firmosi në detyrë.

Më pas, në 2013, në Shelby County v. Holder, Ginsburg kundërshtoi vendimin e shumicës për rrëzimin e një pjese të rëndësishme të Voting Rights Act të vitit 1965.

Ajo e përmblodhi kundërshtimin e saj me një metaforë të fuqishme: të hedhësh tej mbrojtjen kur nuk bie shi, vetëm sepse nuk je lagur.

Dhe ndryshe nga formula tradicionale “I respectfully dissent”, Ginsburg zakonisht e përfundonte opinionin me dy fjalë:

“I dissent.”

“Unë kundërshtoj.”

NJË MIQËSI QË KALONTE PËRtej PARTIVE

Edhe pse Ginsburg shpesh votonte me gjyqtarët liberalë, marrëdhëniet e saj profesionale shkonin përtej ndarjeve ideologjike.

Ajo pati një lidhje të veçantë me Sandra Day O’Connor, gruan e parë të emëruar në Gjykatën Supreme.

Dhe me Antonin Scalia, një nga gjyqtarët konservatorë më të njohur të kohës, ndante dashurinë për operën.

Miqësia e tyre u bë aq e njohur sa kompozitori amerikan Derrick Wang krijoi operën komike Scalia/Ginsburg.

Ishte një kujtesë se mosmarrëveshja mbi ligjin nuk e përjashton domosdoshmërisht respektin njerëzor.

“NOTORIOUS R.B.G.”

Gjatë administratës Obama, sidomos për shkak të opinioneve të saj kundërshtuese, Ginsburg u shndërrua në një figurë të kulturës popullore amerikane.

Një studente e vitit të dytë në New York University krijoi një blog në Tumblr me emrin “Notorious R.B.G.”, një lojë fjalësh me emrin artistik të reperit amerikan The Notorious B.I.G.

Emri u bë një pseudonim i njohur i Ginsburgut.

Por pas figurës publike ishte një grua që kishte kaluar humbje, sëmundje, pengesa profesionale dhe dekada pune.

Kur bashkëshorti i saj, Martin Ginsburg, vdiq në vitin 2010, Ruth shkoi në punë në Gjykatën Supreme të nesërmen.

Ajo tha se kjo ishte ajo që Martin do të kishte dashur.

NJË JETË QË NUK U NDAL

Ruth Bader Ginsburg vdiq më 18 shtator 2020, në Washington, D.C., në moshën 87-vjeçare.

Ajo kishte shërbyer në Gjykatën Supreme nga 1993 deri në 2020.

Historia e saj nuk është vetëm historia e një gjyqtareje.

Është historia e një gruaje që hyri në institucione ku gratë ishin ende pakicë dhe përdori dijen juridike për të sfiduar kufizimet që ligji u vendoste grave dhe burrave mbi bazën e gjinisë.

Ajo nuk e ndryshoi historinë me zë të lartë.

E ndryshoi nen pas neni, çështje pas çështjeje, argument pas argumenti.

Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron pesha e trashëgimisë së saj: ndryshimet më të qëndrueshme nuk lindin gjithmonë nga zhurma e momentit. Ndonjëherë ato ndërtohen ngadalë, në një sallë gjyqi, në një faqe ligjore, në një fjalë të kundërshtimit.

“I dissent.”

Dy fjalë që, në historinë e saj, u kthyen në një dëshmi se edhe një zë i vetëm mund të mbetet pjesë e debatit juridik shumë kohë pasi gjykata ka dhënë vendimin e saj.

Burimi: Encyclopaedia Britannica, Ruth Bader Ginsburg, përditësuar më 14 shtator 2026.

Përgatiti: Editor, Revista Prestige

Founder & Editor-in-Chief: Liliana Pere

Copyright © LP / Revista Prestige