Tefta Tashko-Koço: Zëri që u bë atdhe, sopranoja e përjetshme e skenës shqiptare.

Tefta Tashko-Koço: Zëri që u bë atdhe, sopranoja e përjetshme e skenës shqiptare.

Në historinë e muzikës shqiptare Tefta Tashko një emer që nuk mbetet në partitura apo në arkiva zanore, por është një frymë, në kujtesë e arte në identitet.

Tefta Tashko-Koço eshtë sopranoja që i dha zë shpirtit shqiptar dhe e ngriti muzikën lirike në lartësinë e një misioni kombëtar.

Tefta Tashko-Koço lindi më 2 nëntor 1910 në qytetin e Faiyumit në Egjipt, në një familje me origjinë shqiptare, ku tradita patriotike dhe dashuria për atdheun gërshetoheshin natyrshëm me edukimin kulturor dhe human.

Babai i saj, Thanas Tashko, njihej në komunitetin shqiptar të Egjiptit për gjykimin e gjerë, integritetin moral dhe përkushtimin ndaj ruajtjes së identitetit kombëtar. Nëna, Eleni Zografi, ishte e njohur për edukimin e thellë kulturor dhe njohuritë e fuqishme të gjuhës dhe artit.

Fëmijëria e Teftës u rrit mes tingujve të gjuhës shqipe dhe përpjekjeve për të mbajtur të gjallë identitetin dhe traditat shqiptare në diasporë.

Pas vdekjes së të atit në vitin 1915, familja vendosi të kthehej në atdhe dhe, në vitin 1921, Tefta së bashku me nënën u vendos në Korçë, qytet që për shumë breza njihej si vatër e kulturës, arsimit dhe patriotizmit krijues.

Që në moshë të hershme, ajo shfaqi një talent të jashtëzakonshëm vokal. Zëri i saj kishte një timbër të rrallë, një ndjeshmëri që prekte dhe një shprehje që tejkalonte moshën.

Më 26 qershor 1926, në moshën vetëm 15-vjeçare, Tefta Tashko u ngjit për herë të parë në një skenë publike në Korçë. Duartrokitjet e zjarrta nuk ishin thjesht entuziazëm rinor, por paralajmërim i një rruge që do ta çonte drejt majave të artit liriko-muzikor. Ajo u dallua për harmoninë mes teknikës, artikulimit të pastër dhe interpretimit emocional, duke fituar respekt e admirim brenda dhe jashtë Shqipërisë.

Në shtator 1927, e etur për formim të thellë profesional, u nis drejt Francës dhe filloi studimet në konservatorin e Montpellier. Aty u njoh nga afër me repertorin operistik dhe liriko-muzikor evropian, duke u ushtruar me disiplinë të hekurt në teknikën vokale.

Nga viti 1932 deri në vitin 1936, ajo vazhdoi studimet në Conservatoire National de Musique et de Déclamation në Paris, nën drejtimin e pedagogëve të shquar si André Gresse dhe personalitete të tjera me famë ndërkombëtare.

Studioi teori muzikore, teknikë vokale, interpretim liriko-muzikor dhe deklamacione dramatike, duke u formuar si një artiste e plotë, e përgatitur për çdo skenë të rëndësishme evropiane.

Në vitin 1930, Tefta regjistroi incizimet e para pranë shoqërisë diskografike “Pathé” në Paris, duke u bërë një ndër interpreteset e para shqiptare që hyri në qarkullimin ndërkombëtar të muzikës diskografike.

Këto regjistrime dhe bashkëpunimet me muzikantë të njohur theksuan profesionalizmin e saj dhe e çuan zërin e saj në nivele botërore. Ajo ndërthurte repertorin liriko-muzikor evropian me këngë urbane dhe popullore shqiptare, duke dëshmuar se tradita dhe moderniteti mund të bashkëjetojnë në një harmoni të rrallë.

Pas përfundimit të studimeve, në vitin 1935, u rikthye në Shqipëri, ku aktiviteti i saj mori një intensitet të jashtëzakonshëm. Më 26 nëntor 1935, në Tiranë, dha një koncert të madh që u prit me admirim nga publiku dhe kritika. Më pas ndërmori një turne artistik në Shkodër, Korçë, Elbasan, Gjirokastër, Berat, Vlorë dhe qytete të tjera, duke e çuar muzikën lirike në skena ku ajo dëgjohej për herë të parë me atë nivel interpretimi.

Në vitet 1937 dhe 1942 realizoi regjistrime historike për Columbia Records në Milano. Ndër to përfshihen “Il cuore e la mano”, “Follie… follie”, “La serenata” dhe kënga tradicionale “As aman moj lule”. Këto incizime janë sot pasuri e çmuar e muzikës shqiptare, dëshmi e një zëri që kapërceu kohën dhe hapësirën.

E angazhuar thellësisht në jetën kulturore dhe patriotike, Tefta interpretoi jo vetëm repertor klasik, por edhe këngë me motiv kombëtar. Bashkëpunoi me figura si Lola Gjoka dhe Kristo Kono, duke u bërë pjesë e nismave që forconin identitetin përmes artit. Më 2 nëntor 1938, në teatrin “Luks” në Korçë, dha një koncert madhështor me krijime të Konos, një moment kulmor për muzikalitetin shqiptar.

Më 30 maj 1939, përfaqësoi muzikën shqiptare në Festivalin e Folklorit në Firence të Italisë, së bashku me Marie Kraja, Adem Mani dhe Xhevat Boriçi, duke dëshmuar para një audience ndërkombëtare dinjitetin dhe forcën e traditës sonë muzikore.

Që nga themelimi i Radio Tirana në vitin 1938, ajo u bë një nga zërat më të dashur të këtij mediumi, duke hyrë në mijëra shtëpi shqiptare dhe duke frymëzuar breza të tërë artistësh. Krahas skenës, ajo kontribuoi në zhvillimin e arsimit muzikor, në shoqata kulturore dhe në ngritjen e standardeve interpretative në institucione të ndryshme.

Në jetën personale, u martua me Kristaq Koçon dhe pati një djalë, Eno Koçon, i cili më vonë u shqua si dirigjent, pedagog dhe studiues i njohur i muzikës shqiptare, duke vijuar traditën artistike të së ëmës.

Më 22 dhjetor 1947, në moshën vetëm 37 vjeçare, Tefta Tashko-Koço u nda nga jeta në Tiranë.

Humbja e saj la një boshllëk të thellë në artin shqiptar. U varros me nderime solemne, ndërsa figura e saj mbeti simbol i pasionit, devotshmërisë dhe identitetit kombëtar.

Pas vdekjes u nderua me titullin e lartë “Artistes së Popullit”. Emri i saj vazhdon të përkujtohet në gala koncertesh, manifestime kulturore dhe festivale muzikore, veçanërisht gjatë 100-vjetorit të lindjes së saj, kur u organizuan evente madhore për të nderuar jetën dhe veprën e saj.

Trashëgimia e Tefta Tashko-Koços është testament i fuqisë së artit për të mbajtur gjallë një komb. Në zërin e saj jeton Shqipëria , e djeshmja, e sotmja dhe e ardhmja e muzikes që do të vijë.