Vehbi Dibra – Modeli i intelektualit qè ndertoi Filozofinè e Besimit, Dijes dhe Bashkimit Kombëtar

Vehbi Dibra – Modeli i intelektualit qè ndertoi Filozofinè e Besimit, Dijes dhe Bashkimit Kombëtar

Rubrika: Histori.Personalitet qe frymezon pertej kohrave.

Vehbi Dibra përfaqëson modelin e intelektualit që ndërtoi një urë mes besimit, arsyes dhe atdhedashurisë. Ai nuk e shihte fenë si një identitet që ndan njerëzit, por si një burim morali, dijesh dhe përgjegjësie ndaj shoqërisë. Në këtë kuptim, filozofia e tij mbështetet mbi bindjen se njeriu bëhet më i mirë kur bashkon besimin me arsyen dhe dijen.

Thelbi i mendimit të tij ishte se kombi qëndron mbi dallimet fetare. Shprehja e tij në Kuvendin e Vlorës, "Kristiani e myslimani janë vëllezër shqiptarë të pandarë", nuk ishte vetëm një deklaratë patriotike, por një parim filozofik që vendoste identitetin kombëtar mbi çdo përkatësi fetare. Ai e kuptoi se liria dhe shteti nuk mund të ndërtoheshin pa unitet.

Në qendër të vizionit të tij ishte edhe arsimi. Vehbi Dibra besonte se padituria është pengesa më e madhe e zhvillimit dhe se kërkimi i dijes është një detyrim gjatë gjithë jetës. Për të, feja nuk ishte kundër shkencës, por e nxiste njeriun të mësonte, të mendonte dhe të gjykonte me arsye.

Edhe koncepti i tij për udhëheqjen ishte thellësisht etik. Ai mbronte idenë se drejtuesi duhet të zgjidhet për aftësinë, ndershmërinë dhe drejtësinë, jo për privilegjet apo pushtetin. Sipas tij, autoriteti fitohet duke i shërbyer njerëzve dhe jo duke sunduar mbi ta.

Në planin shoqëror, Vehbi Dibra ishte mbrojtës i dialogut dhe harmonisë ndërfetare. Ai e konsideronte tolerancën jo si kompromis, por si shprehje të pjekurisë morale dhe qytetare. Për këtë arsye, ai mbështeti flamurin kombëtar si simbol që bashkonte të gjithë shqiptarët, pavarësisht besimit.

Në thelb, filozofia e Vehbi Dibrës mund të përmblidhet në një ide të vetme: një shoqëri e drejtë ndërtohet mbi dijen, moralin, drejtësinë dhe bashkimin. Kjo është arsyeja pse figura e tij mbetet aktuale edhe sot, jo vetëm si personalitet historik, por si model i një udhëheqësi që e vendosi njeriun dhe të mirën e përbashkët në qendër të veprimtarisë së tij.

Vehbi Dibra (1867–1937)

Kleriku, mendimtari dhe patrioti që ndërtoi urën mes fesë, kombit dhe shtetit shqiptar

Vehbi Dibra, emri i plotë Abdyl Aziz Vehbi Agolli, i njohur gjerësisht si Haxhi Vehbi Dibra, është një nga figurat më të shquara të historisë shqiptare të gjysmës së parë të shekullit XX. Ai ishte njëherazi teolog, filozof islam, patriot, firmëtar i Aktit të Pavarësisë, politikan, reformator dhe një nga komentuesit më të rëndësishëm të Kuranit në gjuhën shqipe.

Figura e tij zë një vend të veçantë në historinë kombëtare, sepse ai arriti të bashkonte besimin fetar me idealet e Rilindjes Kombëtare dhe me ndërtimin e shtetit shqiptar.

Në një kohë kur Shqipëria po kalonte nga sundimi osman drejt pavarësisë, Vehbi Dibra u bë një nga zërat më autoritarë që predikonte unitetin kombëtar, arsimin, kulturën dhe bashkëjetesën ndërfetare. Për të, identiteti shqiptar ishte mbi çdo ndarje fetare dhe vetëm një komb i bashkuar mund të ndërtonte një shtet të lirë e të përparuar.

Origjina familjare dhe vitet e para

Vehbi Dibra lindi më 12 mars 1867 në Dibrën e Madhe, një nga qendrat më të rëndësishme kulturore dhe fetare shqiptare të kohës. Ai ishte biri i Ahmet Efendi Agollit, myftiut të Dibrës së Madhe, një personalitet i respektuar në jetën fetare dhe shoqërore. Duke u rritur në një familje dijetarësh, Vehbiu u edukua që në fëmijëri me dashurinë për dijen, moralin dhe shërbimin ndaj njerëzve.

Mjedisi familjar ndikoi thellësisht në formimin e karakterit të tij. Ai u rrit në një atmosferë ku arsimi dhe kultura konsideroheshin detyrim moral, ndërsa feja shihej si një udhërrëfyes drejt drejtësisë, urtësisë dhe përgjegjësisë shoqërore.

Arsimi dhe formimi intelektual

Mësimet fillore dhe të mesme i kreu në Dibër, ndërsa studimet e larta i vazhdoi në Stamboll, qendrën më të rëndësishme intelektuale të Perandorisë Osmane.

Atje studioi teologji islame, filozofi, logjikë, jurisprudencë, shkencat juridike dhe disiplinat klasike islame.

Ai zotëroi në mënyrë të shkëlqyer gjuhën arabe, turqishten osmane dhe persishten, gjë që i lejoi të njihte drejtpërdrejt veprat më të rëndësishme të mendimit islam.

Por, krahas studimeve fetare, Vehbi Dibra u përfshi edhe në veprimtarinë patriotike shqiptare. Në Stamboll ai u njoh me idetë e Rilindjes Kombëtare dhe u frymëzua veçanërisht nga vepra "Dheshkronja" e Sami Frashërit, e cila ndikoi ne firmimin e bindjeve të tij kombëtare.

Myfti i Dibrës dhe misioni arsimor

Pas përfundimit të studimeve u kthye në vendlindje dhe u emërua myfti i Dibrës, detyrë që e ushtroi deri në vitin 1912.

Ai nuk ishte vetëm prijës fetar. Ishte edhe mësues, edukator dhe reformator. Më 20 shkurt 1908 u emërua mësues i gjuhës arabe dhe i fesë në Ruzhdijen e Dibrës, ku kontribuoi në edukimin e brezave të rinj.

Në këtë periudhë ai fitoi reputacion si një dijetar me kulturë të gjerë dhe si një njeri që e shihte arsimin si çelësin e zhvillimit të kombit.

Kontributi në Rilindjen Kombëtare

Vehbi Dibra jetoi në një kohë kur jehona e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit vazhdonte të frymëzonte shqiptarët.

Ai u përfshi aktivisht në lëvizjen kombëtare dhe mbështeti përdorimin e gjuhës shqipe, zhvillimin e arsimit dhe bashkimin e shqiptarëve pa dallim feje.

Në vitin 1908 mori pjesë në Kongresin e Manastirit, ngjarja historike ku u vendos alfabeti i gjuhës shqipe. Një vit më vonë, në Kongresin e Dibrës (1909), u zgjodh kryetar i kongresit, duke dëshmuar autoritetin e madh që gëzonte ndër bashkëkohësit.

Firmëtar i Pavarësisë së Shqipërisë

Kulmi i veprimtarisë së tij patriotike ishte pjesëmarrja në Kuvendin e Vlorës, më 28 Nëntor 1912.

Si përfaqësues i Dibrës, Vehbi Dibra firmosi Aktin e Pavarësisë me emrin "Abdyl Aziz Vehbi", duke hyrë përgjithmonë në historinë shqiptare si një nga firmëtarët e shtetit shqiptar.

Në Kuvendin e Vlorës ai mbajti një nga mesazhet më të fuqishme për unitetin kombëtar:

"Kristiani e myslimani janë vëllezër shqiptarë të pandarë."

Kjo thënie është bërë një nga shprehjet më domethënëse të harmonisë ndërfetare shqiptare.

Po në të njëjtën frymë, Vehbi Dibra nxori edhe një fetva, me të cilën shpalli të pranueshëm Flamurin e Skënderbeut si flamurin kombëtar të shqiptarëve. Ky akt kishte rëndësi të jashtëzakonshme, sepse i dha mbështetje fetare simbolit kombëtar dhe forcoi bashkimin e shqiptarëve.

Kryetari i parë i Pleqësisë së Shqipërisë

Pas shpalljes së Pavarësisë, Vehbi Dibra u zgjodh Kryetari i parë i Pleqësisë së Shqipërisë (Senatit), një nga institucionet më të rëndësishme të shtetit të sapokrijuar.

Në vitin 1914 ai ishte pjesë e delegacionit shqiptar që udhëtoi në Schloss Neuwied të Gjermanisë për t'i ofruar fronin shqiptar Princ Vilhelm Vidit, duke marrë pjesë në një moment të rëndësishëm diplomatik të historisë së Shqipërisë.

Më vonë, gjatë administrimit austro-hungarez, u emërua kryetar i Gjykatës së Lartë të Sheriatit, ku punoi për organizimin institucional të drejtësisë fetare.

Kryetari i parë i Komunitetit Mysliman Shqiptar

Një kapitull i ri në jetën e tij filloi në vitin 1923, kur në Kongresin e Parë Mysliman u zgjodh Kryetari i parë i Komunitetit Mysliman Shqiptar.

Nën drejtimin e tij u ndërmorën reforma të rëndësishme. U sistemuan pronat e vakëfeve, u organizua administrata fetare, u vendos një strukturë kombëtare e pavarur dhe filloi hartimi i statutit të komunitetit.

Po gjatë kësaj periudhe u themelua revista "Zani i Naltë", e cila u bë organi më i rëndësishëm i mendimit islam shqiptar. Me mbështetjen e tij u hap edhe Medreseja e Naltë e Tiranës, që përgatiti breza të rinj teologësh.

Falë punës së tij, Komuniteti Mysliman Shqiptar fitoi njohje juridike dhe krijoi marrëdhënie me shumë vende islame.

Mendimtari dhe komentuesi i Kuranit

Vehbi Dibra konsiderohet një nga komentuesit më të mëdhenj të Kuranit në gjuhën shqipe.

Ligjëratat e tij në xhami u botuan në revistën "Zani i Naltë", ndërsa në vitin 1993, me kujdesin e Imam Vehbi Ismailit, u përmblodhën dhe u botuan në Detroit të Shteteve të Bashkuara me titullin "Ç'urdhëron Kur'ani?".

Në komentet e tij ai theksonte rëndësinë e arsyes, dijes dhe drejtësisë. Një nga mesazhet e tij më të njohura ishte:

"Me zgjedhë të aftin e të meritueshmin dhe me e vu në krye të detyrës, e pastaj ky me veprue e me gjykue me arsye e me drejtësi."

Ai besonte se feja nuk mund të ndahej nga arsimi dhe se myslimanët duhej të studionin gjatë gjithë jetës.

Një tjetër thënie e tij mbetet aktuale edhe sot:

"Injorancën s'mund ta justifikojmë me pleqërinë tonë, as me mungesën e shkollave... Jemi urdhëruar të studiojmë deri në fund të jetës."

Krijimtaria

Përveç veprimtarisë politike dhe fetare, Vehbi Dibra ishte edhe autor i shumë shkrimeve, studimeve, përkthimeve dhe ligjëratave.

Shumica e veprave të tij u botuan në revistën "Zani i Naltë" gjatë viteve 1923–1939 dhe përbëjnë një pasuri të rëndësishme të mendimit islam dhe

Kulturës shqiptare.

Nderimet

Më 2 shkurt 1911, për kontributin e tij në arsim dhe kulturë, Vehbi Agolli u dekorua me Urdhrin e Edukimit (Maarif Nishanı) të shkallës së tretë nga autoritetet osmane.

Në vitin 1935, ai kreu për herë të dytë pelegrinazhin në Qabe, ku u vlerësua si një nga dijetarët më të respektuar islamë të kohës.

Vitet e fundit dhe trashëgimia

Vehbi Dibra ndërroi jetë në Tiranë, 1937, duke lënë pas një trashëgimi të jashtëzakonshme fetare, kombëtare dhe institucionale.

Ai kujtohet si firmëtar i Pavarësisë, Kryetari i parë i Pleqësisë së Shqipërisë, Kryetari i parë i Komunitetit Mysliman Shqiptar, dijetar i shquar, reformator i jetës fetare dhe mbrojtës i palodhur i harmonisë ndërfetare.

Jeta e tij dëshmon se besimi, dija dhe atdhedashuria mund të ecin së bashku. Ai la një model udhëheqësi që predikonte bashkimin e shqiptarëve mbi çdo dallim dhe besonte se përparimi i një kombi ndërtohet mbi arsimin, drejtësinë, tolerancën dhe

përgjegjësinë. Për këtë arsye, Haxhi Vehbi Dibra mbetet një nga figurat më të respektuara dhe më frymëzuese të historisë së Shqipërisë.

Pergatiti: Rrevista Prestige