Virgjëresha që sfidoi perandorin me forcen e besimit.

Virgjëresha që sfidoi perandorin me forcën e besimit.

Rubrika:Histori, kulture. Personazh qe frymezon

Në historinë e krishterimit, ka gra që nuk u kujtuan vetëm për jetën që jetuan, por edhe për guximin me të cilin mbrojtën bindjet e tyre.

Një prej tyre është Shën Katarina e Aleksandrisë, figura e njohur e virgjëreshës dhe martires, e cila, sipas traditës së krishterë, përballoi pushtetin perandorak me forcën e mendjes dhe qëndrueshmërinë e besimit.

Historia e saj na çon në Aleksandri, qytetin e lashtë egjiptian që ishte një prej qendrave më të rëndësishme të dijes, filozofisë dhe kulturës së botës antike. Sipas një rrëfimi martirizimi të shekullit VI, Katarina vinte nga një familje mbretërore. Ishte vetëm 18 vjeçe kur perandori Maksenc (ose Maksimiani, sipas varianteve të traditës) mbërriti në Aleksandri dhe urdhëroi banorët të kryenin flijime për idhujt.

Për Katarinën, ky urdhër ishte një çështje e ndërgjegjes dhe e besimit. Ajo nxitoi drejt tempullit, jo për t'iu bindur ceremonisë, por për t'i nxitur të krishterët të mos merrnin pjesë në flijime. Ky veprim e vendosi përballë autoritetit të perandorit. Ajo u arrestua dhe u dërgua para tij.

Por, në vend që të tërhiqej nga bindjet e saj, Katarina i foli perandorit për fuqinë shpëtuese të Kryqit. Përballë fjalëve të saj, sundimtari vendosi të thërriste filozofët e oborrit, me shpresën se dituria dhe argumentet e tyre do ta mposhtnin vajzën e re.

Megjithatë, sipas traditës fetare, Katarina mori forcë shpirtërore nga kryeengjëlli Shën Mihail dhe arriti t'i bindte filozofët me argumentet e saj, duke i kthyer ata në krishterim. Perandori, i zemëruar nga kjo ngjarje, i dënoi me vdekje në zjarr.

Kur pushteti nuk arrin të mposhtë bindjen, ai shpesh përpiqet ta thyejë njeriun përmes frikës. Edhe ndaj Katarinës u përdorën premtime për pasuri dhe martesë, me synimin që ajo të hiqte dorë nga besimi i saj. Por as joshjet e kësaj bote nuk e ndryshuan qëndrimin e saj.

Gjatë kohës që ndodhej në burg, Katarina ndikoi edhe te Porfiri, një zyrtar i oborrit, i cili, sipas rrëfimit, u kthye në krishterim së bashku me 200 ushtarë. Për perandorin, kjo ishte një sfidë e re. Ai urdhëroi që Katarina të torturohej me një pajisje të përbërë nga rrota me tehe të mprehta, e projektuar për ta copëtuar trupin e saj.

Por, sipas legjendës, rrotat u thyen me një forcë të jashtëzakonshme, duke vrarë disa prej ushtarëve që ndodheshin pranë tyre. Kjo ngjarje e mrekullueshme u bë një prej episodeve më të njohura të ikonografisë së Shën Katarinës, e cila shpesh paraqitet me një rrotë si simbol të martirizimit të saj.

Edhe perandoresha ndërhyri për ta shpëtuar Katarinën. Ajo e shpalli hapur veten të krishterë, por edhe ajo u dënua me prerje koke. I njëjti fat, sipas traditës, e priti Porfirin dhe 200 ushtarët që kishin përqafuar krishterimin.

Në fund, dënimi me vdekje iu dha edhe vetë Katarinës. Përpara ekzekutimit, ajo u lut për të gjithë ata që, në të ardhmen, do t'i kërkonin ndërmjetësim. Rrëfimi fetar tregon se një zë hyjnor iu përgjigj nga retë, duke i premtuar se lutja e saj do të dëgjohej.

Kur u ekzekutua, tradita tregon se nga trupi i saj nuk rridhte gjak, por qumësht, një simbol i pastërtisë dhe i shenjtërisë në rrëfimin legjendar. Më pas, sipas së njëjtës traditë, engjëjt e çuan trupin e saj në malin Sinai, ku varri u bë vend pelegrinazhi. Qumështi dhe vaji që, sipas rrëfimeve, buronin prej tij, besohej se kishin fuqi shëruese.

Një burim i mëvonshëm, i njohur si Conversio, e zgjeron historinë e saj duke rrëfyer edhe për fëmijërinë, kthimin në krishterim dhe fejesën mistike me Krishtin. Për shkak të pushtimeve arabe, sipas traditës së përshkruar në burim, reliket e saj u zhvendosën nga Aleksandria në malin Sinai gjatë shekullit VII.

### Një shenjtore e dijes, e drejtësisë dhe e qëndresës

Shën Katarina është njëra prej katërmbëdhjetë shenjtorëve ndihmës, të cilëve tradita e krishterë u atribuon ndërmjetësim në situata të vështira.

Historia e saj u përhap në shumë vende të Evropës dhe u përcoll përmes legjendave, teksteve fetare dhe veprave artistike. Një legjendë e gjatë në vargje, në gjuhën hungareze, me 4.074 rreshta, është ruajtur në Kodikun e Érsekújvár-it, në një kopje të vitit 1531, të përgatitur nga Márta Sövényházi. Rrëfimi i saj u zhvillua në disa faza: pjesa më e hershme, që trajton martirizimin, daton nga fundi i shekullit X, ndërsa pjesët që lidhen me kthimin e saj në krishterim dhe lindjen e mrekullueshme u shfaqën në shekujt XIII dhe XIV.

Në art, Katarina paraqitet shpesh me veshje mbretërore dhe kurorë. Ndër atributet e saj janë libri, dega e palmës, shpata dhe rrota e thyer. Nën këmbët e saj mund të shfaqet figura e një burri të kurorëzuar, që përfaqëson perandorin Maksenc.

Por ndikimi i saj nuk mbeti vetëm brenda mureve të kishave. Për shkak të aftësisë së saj për të mbrojtur të vërtetën e besimit me argumente, ajo u bë shenjtore mbrojtëse e teologëve, filozofëve dhe juristëve. Emri i saj u përfshi edhe në vulën e Universitetit të Sorbonës në Paris.

Me kalimin e kohës, ajo u nderua gjithashtu nga universitetet mesjetare, bibliotekat, mësuesit, nxënësit, oratorët dhe, më vonë, shtypshkronjat. Për shkak të lutjes së saj për të sëmurët dhe ata që po jepnin shpirt, u konsiderua edhe mbrojtëse e spitaleve. Të burgosurit iu drejtuan asaj për ndihmë dhe shpresë, ndërsa zejtarët që punonin me rrota e morën si shenjtore mbrojtëse për shkak të simbolit të lidhur me martirizimin e saj.

Edhe vajzat e reja që përgatiteshin për martesë i kërkonin ndihmë për të gjetur një bashkëshort të mirë. Në disa tradita popullore, mbrojtja e saj kërkohej edhe gjatë ushqyerjes me gji, kundër dhimbjeve të kokës dhe sëmundjeve të gjuhës.

### Dita e Shën Katarinës dhe traditat popullore

Festa e Shën Katarinës kremtohet më 25 nëntor.

Në disa vende, kjo ditë shoqërohej me një zakon të veçantë: një degë qershie vendosej në një enë qelqi të mbushur me ujë dhe mbahej në një vend të ngrohtë. Uji ndërrohej disa herë, me shpresën që dega të gjelbëronte deri në Krishtlindje.

Në traditën popullore hungareze, dita e Shën Katarinës shënonte fundin e një periudhe festive që niste me verën e re. Pas saj, dasmat dhe ballot zakonisht ndërpriteshin deri në periudhën tjetër të festimeve të dimrit. Balloja e Shën Katarinës ishte një traditë e njohur në mbarë vendin.

Edhe moti lidhej me këtë datë përmes një shprehjeje popullore: nëse dita e Shën Katarinës ishte e ftohtë dhe ngrinte, Krishtlindjet priteshin të ishin të buta e me shi.

### Lutja për Shën Katarinën e Aleksandrisë

O Zot i gjithëpushtetshëm dhe i përjetshëm, Ti ia paraqite popullit Tënd Shën Katarinën e Aleksandrisë, virgjëreshën dhe martiren e pathyeshme, si shembull për t'u ndjekur.

Na jep hirin që, me ndërmjetësimin e saj, të forcohemi në besim dhe në qëndrueshmëri, si dhe të punojmë pa u lodhur për unitetin e Kishës.

Nëpërmjet Zotit tonë, Jezu Krishtit, Birit Tënd, që jeton dhe mbretëron me Ty, në bashkim me Shpirtin e Shenjtë, përjetë e në amshim.

Amen.

Burimi: Katonai Ordinariátus – Katolikus Tábori Püspökség, Alexandriai Szent Katalin (Shën Katarina e Aleksandrisë),