Xhoela Bame ; Një hartë e padukshme midis Korçës dhe laboratoreve te trurit ne Dartmouth.
- 2 hours ago
- 5 min read
Rrevista Prestige
Personazh excellent shkencëtare qe frymëzon.
Xhoela Bame ; Një hartë e padukshme midis Korçës dhe laboratorëve të trurit në Dartmouth.
Dartmouth College SHBA ose
📍 Hanover, New Hampshire, USA
Është një nga 8 universitetet më prestigjioze në SHBA- Advanced Studies është shkolla ku bëhen studimet pasuniversitare
Xhoela Bame (shpesh e njohur si Xhoela Bamo) është një shkencëtare shqiptare në fushën e neuroshkencës, me një profil kërkimor të përqendruar në dinamikën e qelizave të trurit dhe rolin e mitokondrive në zhvillimin, plakjen dhe sëmundjet neurodegjenerative.
E formuar në Universitetin Teknik të Stambollit (ITU), ku u dallua si një nga studentet më të spikatura të Shkencave, ajo vijoi rrugëtimin akademik në Shtetet e Bashkuara, duke përfunduar doktoraturën (PhD) në Dartmouth College.
Gjatë kësaj periudhe, kërkimi i saj u thellua në “mitochondrial patterns” si tregues të maturimit qelizor dhe shëndetit të trurit.
Puna e saj shkencore është prezantuar në institucione dhe forume prestigjioze si UMass Chan Medical School dhe Society for Neuroscience, duke e pozicionuar si një zë të rëndësishëm në neuroshkencën moderne.
Për kontributin e saj është vlerësuar me grante dhe bursa, përfshirë American Heart Association (AHA), si dhe është përzgjedhur si “Lider i së Nesërmes” në GapSummit në Universitetin e Kembrixhit dhe pjesëmarrëse në iniciativa ndërkombëtare të shkencës dhe lidershipit.
Përtej laboratorit, ajo angazhohet në mbështetjen e studentëve shqiptarë përmes aktiviteteve dhe webinarëve mbi karrierën shkencore dhe mundësitë akademike. Rruga e saj ndërthur kërkimin shkencor me një dimension të qartë edukativ dhe komunitar, duke e bërë një figurë të re të shkencës bashkëkohore shqiptare me ndikim ndërkombëtar.
Xhoela Bame, është përmendur si pjesë e listës “Forbes 30 Under 30” për ndikimin e saj në fushën e neuroshkencës.
Ajo vlerësohet për kërkimet në biologjinë e trurit dhe mekanizmat e neurodegjenerimit.
Puna e saj fokusohet në sëmundje si Alzheimeri dhe ALS, si dhe në proceset e plakjes qelizore.
Deklarata për përfshirjen e saj është bërë publike në një kontekst institucional në Shqipëri.
Ajo përfaqëson një brez të ri studiuesish shqiptarë me aktivitet ndërkombëtar në shkencë.
Shkenca shpesh përfytyrohet si një territor i ftohtë numrash dhe formulash, por historia e Xhoela Bame hapet si një rrëfim tjetër: më i heshtur, më njerëzor, më i brendshëm.
Një udhëtim që nis në Korçë, një qytet i ngjizur me kulturë në juglindje të Shqipërisë, dhe përfundon në një nga qendrat më të avancuara të kërkimit shkencor në Shtetet e Bashkuara — Dartmouth College, ku ajo sot është kandidate për doktoraturë në biologjinë molekulare dhe qelizore.
Rrënjët e saj nuk janë thjesht gjeografi. Ato janë një mënyrë e të kuptuarit të botës: një vend ku mundësitë nuk ishin gjithmonë të gatshme, por duhej të krijoheshin. Ajo vetë e përshkruan këtë formim si një shkollë rezistence dhe kërkimi , një përgatitje e heshtur për të jetuar mes pyetjeve, jo përgjigjeve të gatshme.
Nga Korça, rruga e saj e parë akademike e çoi në Universitetin Teknik të Stambollit (Istanbul Technical University, Türkiye), ku nisi të ndërtojë themelin e një karriere që do të largohej gjithnjë e më shumë nga kufijtë e zakonshëm dhe do të afrohej me kufijtë e padukshëm të biologjisë moderne.
Në Dartmouth, në programin e biologjisë molekulare dhe qelizore, ajo u përfshi në një botë ku kërkimi nuk është vetëm teknikë, por edhe mënyrë të menduari. Aty ajo u orientua drejt një prej sistemeve më delikate të trupit njerëzor: qelizat që formojnë mielinën në tru ,struktura që mundësojnë komunikimin efikas mes neuroneve dhe, në mënyrë të tërthortë, vetë mendimin.
Por në qendër të kërkimit të saj nuk qëndron vetëm truri. Qëndron energjia e jetës qelizore: mitokondritë. Organele që prodhojnë energji, por që në punën e saj shfaqen si më shumë se kaq , si një gjuhë e fshehtë që lidhet me lindjen, plakjen dhe vdekjen e qelizave nervore.
Një moment vendimtar në këtë rrugë ishte një diskutim shkencor në vitin e parë të doktoraturës, ku tema e mitokondrive u shndërrua në një hapje konceptuale. Aty, sipas rrëfimit të saj, u bë e qartë mungesa e një ure mes këtyre organeleve dhe qelizave të trurit që ajo studionte.
Kjo mungesë nuk ishte boshllëk , ishte mundësi. Dhe prej aty nisi një drejtim i ri kërkimor, që sot lidhet me zhvillimin e trurit, neurodegjenerimin dhe plakjen.
Një nga gjetjet e saj më të rëndësishme shkencore është identifikimi i modeleve të ndryshme mitokondriale që shënojnë fazat e maturimit të qelizave të reja në tru. Këto modele funksionojnë si një “orë biologjike”, duke treguar kohën e lindjes së qelizave dhe duke hapur një perspektivë të re për të kuptuar rigjenerimin neuronal në nivel single-cell. Në këtë mënyrë, biologjia shndërrohet në një arkitekturë kohe.
Rruga e saj shkencore është shoqëruar me njohje dhe mbështetje ndërkombëtare. Ajo ka përfituar financim nga American Heart Association (AHA) dhe më pas nga John H. Copenhaver, Jr. dhe William H. Thomas, MD 1952 Fellowship, dy mbështetje që jo vetëm kanë financuar kërkimin, por kanë shërbyer edhe si konfirmim i një drejtimi shkencor në zhvillim.
Punimi i saj është vlerësuar gjithashtu në skena të ndryshme akademike dhe ndërkombëtare, përfshirë NISBRE, Society for Neuroscience dhe një nga konferencat më të mëdha mbi mitokondritë në Australi.
Një tjetër pikë e rëndësishme në itinerarin e saj është përzgjedhja për të marrë pjesë në Lindau Nobel Laureate Meeting ;një takim ku rreth 35 fitues të Nobelit takohen me studiues të rinj nga e gjithë bota. Për të, ky nuk është vetëm një nder institucional, por një hapësirë e rrallë dialogu me mendje që kanë ndryshuar mënyrën se si njerëzimi e kupton natyrën.
Përtej laboratorit, Xhoela Bame është po aq e angazhuar në një tjetër dimension: atë të transferimit të dijes.
Ajo ka punuar me studentë dhe shkolla në Shqipëri përmes mentorimit dhe webinareve, duke u përpjekur të zgjerojë aksesin në STEM për të rinjtë që vijnë nga kontekste të ngjashme me të sajin.
Kjo pjesë e rrugës së saj nuk është periferi është vazhdimësi e së njëjtës ide: se shkenca duhet të jetë e qasshme, jo e privilegjuar.
Në plan ndërkombëtar, ajo ka qenë pjesë e programit Homeward Bound, një iniciativë globale për gratë në STEMM dhe qëndrueshmërinë e planetit, si dhe anëtare e bordit ekzekutiv të New England Graduate Women in Science and Engineering.
Po ashtu, është përzgjedhur ndër “100 Leaders of Tomorrow” nga Global Biotech Revolution, ku më pas ka shërbyer edhe si ambasadore.
Në Dartmouth, ajo e përshkruan mjedisin akademik si një ekuilibër të rrallë mes kërkimit rigoroz dhe mbështetjes njerëzore një hapësirë ku shkenca nuk e përjashton formimin personal, por e zgjeron atë.
Jashtë laboratorit, jeta e saj ndjek një ritëm tjetër, më trupor: hiking në natyrën e Upper Valley, vrapi gjatë gjithë vitit, noti dhe kajaku në verë, dhe snowboarding në dimër. Këto nuk janë thjesht hobi, por mënyra për ta rikthyer mendimin në trup dhe për ta kthyer kompleksitetin në qetësi.
Në Hanover, një vend i veçantë për të mbetet Nathan’s Garden — një hapësirë që ndryshon me stinët dhe ku qetësia nuk është mungesë zhurme, por prani e vëmendjes.
Në fund, historia e saj nuk është vetëm një biografi akademike. Është një lëvizje mes dy botëve: asaj ku mungesa e mundësive kërkon krijim, dhe asaj ku dija kërkon thellim.
Mes Korçës dhe Dartmouth-it, mes qelizës dhe ideve, mes biologjisë dhe një mënyre të re të të parë të botës.
Një jetë shkencore që nuk e ndan kërkimin nga kuptimi , por i trajton si dy forma të së njëjtës pyetje.
Pergatiti: LP
