Anita Tartari pianistja yll, e shikon artin por një mënyrë ekzistenciale, të ngritur mbi disiplinë dhe ndjeshmëri te larte.

Personalitet ne fushen e artit e muzikes qe frymezon.

Shkrimi di te jete prezent tek Akademia Globale Dixhitale.

Në një hapësirë ku arti nuk është thjesht profesion, por një mënyrë ekzistence e ngritur mbi disiplinë, kujtesë dhe ndjeshmëri, figura e Anita Tartarit shfaqet si një konstrukt estetik-filozofik që tejkalon biografinë dhe bëhet vetë narrativë e kulturës muzikore shqiptare.

Modeste, delikate, elegante, me një botë të pasur shpirtërore, me pasion e vullnet larg bujës e reklamës, ajo mishëron tipin e rrallë të artistit që nuk deklaron veten, por dëshmohet përmes vazhdimësisë së një jete të jetuar në shërbim të tingullit.

E lindur më 27 korrik 1945 në Tiranë, në një familje qytetare ku babai Nimet Tartari, financier me formim në Gjimnazin Harry Fultz, dhe nëna Adlije Tartari (Kuzmi), mësuese e formuar në Institutin “Nana Mbretëreshë”, krijuan një terren kulturor ku edukata dhe ndjeshmëria u kthyen në strukturë formuese.

Formimi i saj pianist fillon në moshën 7-vjeçare në Liceun Artistik me N. Gabeci dhe E. Kacidhja, për të vijuar në Konservatorin Shtetëror të Tiranës me Cen Bi Gang dhe më pas me Prof. M. Kristidhi, duke ndërtuar një linjë pedagogjike që formëson një identitet artistik të qëndrueshëm në kohë.

Menjëherë pas diplomimit në vitin 1968, emërohet pedagoge e pianos principale në Konservatorin Shtetëror të Tiranës, ku vepron pa ndërprerje për 50 vite (1968–2018), një rast i rrallë institucional që e shndërron veprimtarinë e saj në një bosht të vazhdueshëm të edukimit pianist shqiptar.

Paralelisht, ajo konsolidohet si një nga pianistet më të shquara të skenës shqiptare, protagoniste e jetës muzikore të kohës, ku interpretimi i saj nuk mbetet teknikë, por mendim muzikor në tingull.

Në vitin 1995 kryen specializim në Akademinë Santa Cecilia në Romë, duke hyrë në dialog të drejtpërdrejtë me traditën europiane të interpretimit dhe duke zgjeruar horizontin e saj estetik përtej kufijve kombëtarë.

Në vitin 2018 largohet me dëshirë nga akademia, duke mbyllur ciklin pedagogjik me diplomimin e H. Cane dhe M. Aliaj, një akt që shënon vazhdimësi etike më shumë sesa përfundim.

Aktiviteti i saj koncertal përfshin recital, solo, orkestër dhe muzikë dhome në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, Itali, Portugali dhe Zvicër, duke e shtrirë praninë e saj në një hapësirë ku muzika shqiptare hyn në dialog ndërkombëtar.

Repertori i saj përfshin barok, klasik, romantik, kontemporan dhe vepra shqiptare, duke krijuar një ndërthurje organike mes universales dhe lokalen.

Debutimi i saj në vitin 1963 me Koncertin e Grieg nën shoqërimin e Robert Radojës në sallën e Konservatorit Shtetëror të Tiranës shënon hyrjen e saj në skenën profesionale shqiptare.

Interpretimi i saj karakterizohet nga elegancë strukturore, frazë e përpunuar dhe një aristokraci tingullore që e vendos në një nivel të rrallë estetik në skenën shqiptare.

Ka bashkëpunuar me RTSH, TOB dhe Akademinë e Arteve, me dirigjentët M. Krantja, R. Teqja, F. Deda, E. Koco, E. Krantja, J. Barbullushi, B. Llapaj, R. Cène, duke qenë pjesë e premierave të rëndësishme të kompozitorëve shqiptarë si T. Harapi, S. Shupo, F. Ibrahimi dhe G. Mullahi.

Repertori i saj përfshin edhe Liszt, Beethoven, Bach, Mozart, Chopin, Debussy, Brahms dhe Teodorakis, duke ndërtuar një profil interpretues me gjerësi stilistike europiane.

Recitalet e viteve 1989–1990 në TOB, të interpretuara më pas edhe në Itali e Zvicër, përfaqësojnë një kulm të pjekurisë së saj artistike.

Në vitin 1979 në “Skenat e Kosovës” interpreton Tokatën e Feim Ibrahimit, duke shënuar një moment historik të prezantimit të muzikës shqiptare jashtë vendit.

Violinisti Vlashi e përkufizon si “një yll i pianos shqiptare që nuk e humb kurrë shkëlqimin”, një metaforë që përkon me natyrën e qëndrueshme të figurës së saj.

Në muzikën e dhomës ajo bashkëpunon me një galeri instrumentistësh shqiptarë dhe ndërkombëtarë, duke përfshirë G. Poulet, M. Grube dhe P. Amoyal, ku shquhet për aftësi a prima vista dhe përshtatje stilistike të menjëhershme.

Koncerti me G. Poulet, i përgatitur në vetëm dy ditë me repertor Franck, Brahms dhe Ravel, e vendos në një nivel të lartë profesional ndërkombëtar.

Në pedagogji ajo formon mbi 120 studentë, ndër ta figura që sot përfaqësojnë skenën shqiptare dhe ndërkombëtare pianistike.

Si zv. Presidente e Shoqatës “Chopin” (1995–2015), ajo udhëheq konkurse, festivale dhe juritë ndërkombëtare, duke kontribuar në institucionalizimin e jetës pianistike shqiptare dhe bashkëautoren e “Manuali Metodik” për piano.

Është vlerësuar me Urdhrin Naim Frashëri, titullin “Artiste e merituar” (1989), “Profesore” (1995), Medaljen e Mirënjohjes UART (2011), Medaljen e Qarkut Tiranë (2018) dhe Medaljen e Argjendtë “Gloria Arts” nga Ministria e Kulturës së Polonisë (2011).

Në krahasim me pianistet ndërkombëtare, ajo qëndron në linjën e interpretuesve që e konceptojnë skenën si laborator mendimi dhe jo spektakli, ndërsa në kontekst shqiptar mbetet një nga themelueset e identitetit modern pianistikor.

Ndikimi i saj është i dyfishtë, skenik dhe pedagogjik, duke krijuar një vazhdimësi që tejkalon individin dhe shndërrohet në sistem formimi, ndërsa rëndësia e saj qëndron në faktin se ajo nuk ndërtoi vetëm karrierë, por standard.

Në përmbyllje, Anita Tartari nuk mbetet vetëm figurë interpretuese, por arkitekturë estetike e kujtesës muzikore shqiptare, një prani që vazhdon të rezonojë përtej kohës si formë e qëndrueshme kulture.

Në një lexim më të gjerë kulturor, figura e Anita Tartarit mund të vendoset në një linjë analogjike me traditën e pianisteve-arke të shkollës europiane të shekullit XX, ku interpretimi nuk kuptohet si shfaqje virtuoziteti, por si akt mendimi dhe etike muzikore.

Në këtë sens, ajo mund të krahasohet në nivel konceptual me pianiste si Clara Haskil, Maria João Pires apo Myra Hess, jo në kuptimin e një barazimi karriere ndërkombëtare, por në mënyrën se si e konceptojnë tingullin si transparencë shpirtërore dhe jo si demonstrim teknik. Si te Haskil, edhe te Tartari, thelbi nuk është imponimi i interpretueses mbi veprën, por zhdukja e egos në favor të strukturës muzikore; një formë përulësie artistike që në traditën klasike konsiderohet virtyt i rrallë.

Në raport me shkollën sovjetike dhe atë lindore europiane të disiplinës pianistike, ajo afrohet më shumë me linjën e Galina Vishnevskaya në etikë interpretative dhe me rigorozitetin pedagogjik të Heinrich Neuhaus (në nivel parimi), ku formimi i studentit nuk është vetëm teknik, por filozofi e tingullit. Në këtë kuptim, ndikimi i saj nuk është spektakolar, por strukturor: ajo ndërton një mënyrë të të menduarit muzikor, jo thjesht një brez interpretuesish.

Në krahasim me pianistet e mëdha të skenës globale që janë identifikuar me karrierë koncertale ndërkombëtare të gjerë, ndikimi i Tartarit është më i përqendruar gjeografikisht, por më i thellë institucionalisht në kontekstin shqiptar.

Aty ku figurat botërore shpesh ndërtojnë ndikim përmes qarkullimit global të performancës, ajo ndërton ndikim përmes qëndrueshmërisë 50-vjeçare në një institucion dhe përmes formimit të mbi njëqind e njëzet studentëve, çka e kthen ndikimin e saj në një “shkollë” më shumë sesa në një “karrierë”.

Rëndësia e saj, në këtë kuptim, nuk matet me shkallë fame ndërkombëtare, por me funksionin historik që ajo ka brenda një kulture në ndërtim: ajo përfaqëson kalimin e pianizmit shqiptar nga faza e talentit individual në fazën e institucionalizimit akademik dhe estetik. Kjo e vendos në një kategori të ngjashme me figurat themeluese të shkollave kombëtare të muzikës në Europë Lindore, ku një individ i vetëm shndërrohet në bosht pedagogjik dhe estetik të një tradite.

Ndikimi i saj është i dyfishtë dhe afatgjatë:

– në skenë, si formësuese e një standardi interpretues të bazuar në elegancë, kontroll dhe mendim muzikor;

– në pedagogji, si krijuese e një zinxhiri të vazhdueshëm transmetimi artistik që ende prodhon interpretues.

Në përfundim, në raport me figurat botërore, Anita Tartari nuk përfaqëson modelin e “yllit global”, por modelin më të rrallë dhe më të qëndrueshëm të historisë muzikore: atë të themelueses së heshtur të një shkolle. Në këtë kategori, rëndësia e saj është ekzistenciale për kulturën shqiptare, sepse ajo nuk thjesht interpreton muzikë, por e institucionalizon atë si mënyrë mendimi dhe trashëgimie.