Bukuroshja e Durrësit, është një nga kryeveprat më të çmuara të trashëgimisë kulturore shqiptare.

Rrevista Prestige

Rubrika: Histori.Ngjarja dhe Data.

Bukuroshja e Durrësit, e njohur edhe si Vajza e Bukur e Durrësit, është një nga kryeveprat më të çmuara të trashëgimisë kulturore shqiptare dhe simbol i përjetshëm i bukurisë femërore.

Ky mozaik shumëngjyrësh i shekullit IV para erës sonë konsiderohet mozaiku më i lashtë dhe më i rëndësishëm i zbuluar në Shqipëri. I krijuar rreth 2400 vjet më parë në Durrësin antik, të njohur atëherë si Epidamn, ai dëshmon nivelin e lartë artistik dhe kulturor të qytetërimit ilir.

Mozaiku ka përmasa 510 centimetra me 300 centimetra dhe një sipërfaqe prej rreth 9 metrash katrorë. Forma e tij është eliptike dhe në qendër paraqet portretin e një gruaje të re me fytyrë të gjerë, qafë të gjatë dhe kokën të kthyer lehtë nga e majta. Shikimi i saj është i qetë, ëndërrimtar dhe disi melankolik. Buzët e kuqe të harkuara, flokët gështenjë të gërshetuar dhe detajet e realizuara me mjeshtëri i japin figurës një bukuri të rrallë. Një gur i vogël i verdhë dhe i kuq i vendosur në bebëzën e syrit krijon një efekt realist mahnitës.

Figura rrethohet nga lule dhe motive bimore si zymbyla, zambakë, kambana lulesh, sytha dhe petale të stilizuara, të vendosura mbi një sfond të zi që e bën portretin të spikasë edhe më shumë. Mozaiku është realizuar me teknikën e rafinuar opus vermiculatum, duke përdorur gurë të vegjël shumëngjyrësh të vendosur me saktësi të jashtëzakonshme. Vepra përfaqëson një ndërthurje të mrekullueshme të artit helenistik me motive të artit ilir.

Sipas historianit dhe arkeologut , figura mund të përfaqësojë perëndeshën , mbrojtëse e lindjes dhe e mamive. Ndërsa arkeologu mendon se ajo mund të jetë Aura, nimfa shoqëruese e perëndeshës .

Historia e zbulimit të këtij mozaiku është po aq mbresëlënëse sa vetë vepra. Në vitin 1916, gjatë , Durrësi ndodhej nën pushtimin e Austro-Hungarisë. Gjatë ndërtimit të strehimeve kundër bombardimeve në lagjen Varosh, ushtarët austro-hungarezë zbuluan mozaikun në thellësinë 3.80 metra. Në prill të vitit 1918, arkeologu austriak e studioi dhe dokumentoi për herë të parë, duke e cilësuar si një kryevepër të artit antik. Në vitin 1920, ai botoi studimin e tij në Vjenë.

Pas përfundimit të luftës, mozaiku u mbulua dhe mbeti i harruar. Në vitin 1947, ai u rizbulua nga arkeologu shqiptar , i cili e riktheu në vëmendjen e studiuesve. Pas vitit 1959, Bukuroshja e Durrësit u bë e njohur edhe në botën ndërkombëtare të historisë së artit. Në vitin 1982, mozaiku u transportua me kujdes në , ku ekspozohet edhe sot.

Bukuroshja e Durrësit është shndërruar në një ikonë të kulturës shqiptare. Ajo ka frymëzuar poetë, piktorë dhe artistë të shumtë. Poeti i kushtoi veprës librin “4 shekuj para Krishtit”. Në vitin 1991, skenografia e edicionit të 30-të të u frymëzua nga kjo figurë. Në vitin 2009, artisti realizoi një kopje artistike me mbi 45 000 gurë mermeri.

Në vitin 2004, emetoi një monedhë përkujtimore prej 50 lekësh me figurën e Bukuroshes së Durrësit. Monedha kishte diametër 24.25 milimetra, peshë 5.50 gramë dhe ishte përbërë nga 75 për qind bakër dhe 25 për qind nikel. Ajo u realizua nga piktori dhe gravuesi dhe u prodhua nga .

Sot, Bukuroshja e Durrësit mbetet një nga thesaret më të çmuara të kulturës sonë kombëtare. Me shikimin e saj të qetë, elegancën e përjetshme dhe historinë e jashtëzakonshme që mbart, ajo vazhdon të magjepsë çdo vizitor dhe të dëshmojë madhështinë e artit antik shqiptar.