DHURATA LAZO. Pianiste – Aristokrate e tungullit në piano.

DHURATA LAZO.

Pianiste – Aristokrate e Tingullit

Në qytetin e gurit, Gjirokastër, aty ku historia dhe heshtja ndërthuren si një partiturë e lashtë që i ka mbijetuar kohës, lindi Dhurata Lazo, pianiste që ka përshkuar skenat e botës, por që në thelb ka mbetur gjithmonë e ankoruar në një notë të vetme: Gjirokastrën.

Lidhja e saj e fortë me vendlindjen dhe kthimet e saj të shpeshta janë një kthim prustian, ku koha nuk rikthehet si e shkuar, por si ndjesi e gjallë.

Gjithçka nis në Gjirokastër, në moshën gjashtëvjeçare, kur ajo fillon rrugëtimin me pianon. Mësimet e para i merr me Lefteri Qamo, Kreshnike Karaulli dhe dirigjentin e muzikologun Roland Çene. Në një kohë pa piano në shtëpi, ajo ndërton botën e saj muzikore si një univers të brendshëm, ku mungesa shndërrohet në hapësirë krijimi dhe imagjinata bëhet instrumenti i parë.

Më pas vijon në Tiranë, në Liceun Artistik, me profesoreshën Nikoleta Nako, dhe në Akademinë e Arteve, nën drejtimin e Prof. Anita Tartari, si dhe në muzikën e dhomës me profesorin e saj Robert Radoja.

Që në rini ngjitet në skenë me Orkestrën Simfonike të RTSH-së dhe Orkestrën Filarmonike të Tiranës, si soliste në Beethoven dhe Grieg, nën dirigjimin e Ferdinand Deda dhe dirigjentëve të tjerë të njohur.

Në vitin 1989, kompozitori i madh Çesk Zadeja i dedikon ciklin e tij të fundit pianistikor, vepër që ajo e interpreton dhe e sjell edhe në ekranin e televizionit në emisionin “Koha me Pentagram”, duke mbetur një moment i veçantë në kujtesën e interpretimit të saj artistik.

Në Gjirokastër nderohet me titullin “Qytetare Nderi”, ndërsa në vitin 2024 vlerësohet me Titullin “Ismail Kadare”.

Në vitin 1990 largohet nga Shqipëria dhe vendoset në Itali së bashku me bashkëshortin e saj, oboistin Zija Bushi Bejleri.

Diplomohet në Konservatorin “Giuseppe Verdi” të Milanos dhe specializohet në Akademinë e Chopin-it nën drejtimin e pianistit Maestro Marian Mika, duke thelluar interpretimin e saj në muzikën e dhomës dhe repertorin solistik.

Në këtë rrugëtim ajo përshkon Evropën dhe botën: Itali, Gjermani, Francë, Austri, Zvicër, Luksemburg, Poloni, Ukrainë, Rumani, Kosovë, Shqipëri, Bullgari, Kroaci, Slloveni dhe SHBA.

Ajo ka interpretuar në skena dhe festivale prestigjioze, përfshirë:

Paris – Salle Cortot, Strasbourg – Grande Salle de l’Aubette, Cannes – Théâtre Espace Miramar, si dhe në Itali: Venecia, Pordenone, Udine, Trieste, Padova, Milano, Romë dhe shumë qytete të tjera evropiane, si dhe në Vjenë, Graz, Bernë dhe Lubjanë.

Në Festivalin “Përtej Urave” në Sofje dhe në disa qytete të Bullgarisë, interpreton Koncertin nr. 2 të Chopin-it me orkestër nën dirigjimin e Peter Dimitrov, një nga kulmet e karrierës së saj, ku interpretimi vlerësohet për thellësinë poetike dhe fisnikërinë e rrëfimit muzikor.

Ka interpretuar gjithashtu në Akademinë e Arteve të Varshavës (Salla Chopin), Strasbourg, Cannes dhe Paris, shpesh me standing ovation, duke lënë gjurmë të forta emocionale në publikun ndërkombëtar.

Në vitin 2004 realizon CD-në “Concerto Lanfranchi”.

Më pas regjistron në Zürich CD-në “Albanian Memories” me violinistin Klajdi Sahatçi, vepër e vlerësuar me çmimin “Muza”.

Në vitin 2016 regjistron CD-në “Fantaisie” në Fazioli Concert Hall me bashkëshortin e saj.

Ajo është promovuese e muzikës klasike shqiptare dhe e pianove Fazioli në skena ndërkombëtare.

Në repertorin e saj jetojnë Bach, Beethoven, Chopin, Liszt, Grieg, Debussy, Brahms, Mozart, Schubert, César Franck dhe Rachmaninov, si dhe kompozitorët shqiptarë Çesk Zadeja, Tonin Harapi, Feim Ibrahimi, Vasil Tole dhe Rafet Rudi.

Në këtë univers, Chopin mbetet qendra e saj shpirtërore — aristokrat i shpirtit — ku çdo notë nuk është tingull, por kujtesë që merr frymë.

Në interpretimin e saj, Nocturnet hapin hapësira intime të vetëdijes, mazurkat marrin frymë tokësore, Ballada nr. 1 shndërrohet në dramë të brendshme, ndërsa Poloneza në shpërthim fisnikërie.

Kritika ndërkombëtare e vendos interpretimin e saj në një linjë të rrallë femërore të traditës klasike, me thellësi introspektive që kujton sensibilitetin letrar të Virginia Woolf, ku muzika nuk rrëfen ngjarje, por gjendje të shpirtit.

Sot jeton dhe vepron në Gjermani, ku vazhdon aktivitetin koncertal dhe pedagogjik.

Kritika gjermane (RHEINPFALZ Nr. 264/2014, Gabi Treiber) shkruan:

“Tingujt e pianos të Dhurata Lazos; katër herë Chopin… muzika e luajtur nga kjo pianiste e jashtëzakonshme ofroi një kënaqësi akustike, ajo shkonte mbas tonit dhe na ledhatonte shpirtin, duke luajtur me një teknikë të lartë dhe të admirueshme… kënaqësi e pafundme.”

Figura e saj artistike është gjithashtu e vlerësuar në shumë kritika të tjera ndërkombëtare në shtypin muzikor evropian, duke e vendosur interpretimin e saj në një nivel të njohur dhe të respektuar në skenën koncertale ndërkombëtare.

Në planin njerëzor ajo shfaqet si një prani e qetë dhe e ngrohtë, me fisnikëri të natyrshme që nuk kërkon vëmendje, por e fiton atë.

Në fund, Dhurata Lazo mbetet një urë mes vendeve dhe kohëve — dhe një dëshmi se arti i vërtetë nuk ndahet kurrë nga origjina e tij.

Dhe si në çdo vepër të madhe që i reziston kohës, ajo nuk luan thjesht piano — ajo kthen kujtesën në tingull.

Pergatiti: 

Liliana Pere.