Dy kampionë, dy yje nën një çati.

Rubrika: Portrete personalitete që frymëzojne pertej kohrave.

Dy kampionë, dy yje nën një çati – Marjeta Pronjari Zaçe dhe Kushtrim Zaçe

Historia e Marjeta Pronjari Zaçes dhe Kushtrim Zaçes është historia e dy njerëzve që e kthyen talentin në disiplinë, disiplinën në karrierë dhe karrierën në një mënyrë jetese. Ajo nga Korça, mbretëreshë e kërcimit së larti; ai nga Tepelena, një nga emrat më të rëndësishëm të basketbollit shqiptar. Dy qytete, dy sporte, dy karaktere dhe një rrugë që në fund do t’i bashkonte nën të njëjtën çati.

Marjeta – vajza e Korçës që e ktheu vështirësinë në forcë

Marjeta Pronjari lindi më 3 shtator 1951 në Korçë, në një familje që përjetoi herët humbjen e babait. Nëna e saj, Fluturije, mbeti me tri vajza dhe Marjeta u rrit në një mjedis ku përgjegjësia duhej të vinte herët.

Ajo ishte nxënëse e shkëlqyer dhe emri i saj qëndronte në tabelën e nderit. Mësuesja Eftalia i tregonte nënës së saj se Marjeta nuk largohej nga vendi i parë. Kjo disiplinë e hershme do të bëhej më vonë një nga themelet e kampiones.

Në atletikë, talenti u shfaq shpejt. Në një kampionat kombëtar në Vlorë, ajo kërceu 1.40 metra, duke barazuar rezultatin e kampiones së vendit Sh. Nika. Ishte fillimi i një karriere që do ta vendoste emrin e saj në historinë e atletikës shqiptare.

Marjeta vendosi 31 rekorde kombëtare dhe për shtatë vite ishte kampione kombëtare në kërcimin së larti dhe pesëgarësh. Në 1968, ajo u bë femra e parë shqiptare që mori titullin “Mjeshtre e Merituar e Sportit”, një vlerësim që kishte rëndësi jo vetëm sportive, por edhe shoqërore.

Por ajo nuk mbeti brenda një disipline. Nga pista kaloi te rrjeta dhe gjatë viteve 1974–1979 ishte pjesë e ekipit kombëtar të volejbollit të femrave. Ky kalim dëshmonte një karakter shumëdisiplinor, aftësi përshtatjeje dhe një dëshirë për të mos e konsideruar asnjëherë arritjen e djeshme si kufirin e së nesërmes.

Nga kampione në profesioniste, drejtuese dhe figurë publike

Rruga e Marjetës vazhdoi edhe pasi u largua nga gara. Ajo e shndërroi përvojën sportive në dije profesionale, në punë me brezat, në drejtim dhe në menaxhim sportiv. Eksperienca e pistës u bë një formë tjetër autoriteti: ajo tashmë e njihte sportin jo vetëm nga brenda garës, por edhe nga këndvështrimi i edukimit, organizimit dhe drejtimit.

Marjeta u angazhua edhe në jetën publike si aktiviste dhe politikane, duke kaluar nga arena sportive në përgjegjësi institucionale dhe shtetërore.

Në një periudhë të mëvonshme ajo mbajti edhe detyrën e ministres. Ky dimension duhet parë si vazhdim i natyrshëm i një karriere ku sporti i kishte mësuar disiplinën, përgjegjësinë, punën me njerëzit dhe përballimin e presionit.

Kështu, figura e saj nuk kufizohet te kampionia. Ajo është edhe profesioniste, drejtuese, menaxhere, aktiviste, politikane, nënë dhe bashkëshorte.

Kushtrimi – djali nga Tepelena që nuk iu bind kufijve

Kushtrim Zaçe u rrit në Tepelenë, ku basketbolli hyri në jetën e tij që në adoleshencë. Gjatë viteve 1964–1966, mësuesi i fizkulturës Lefter Shkëmbi e përfshiu në ekipin “Minatori” të Tepelenës.

Ishte vetëm 14 vjeç kur luajti pak minuta me të rriturit. Ato minuta mjaftuan që Naim Pilku, i deleguari i Federatës së Basketbollit, të dallonte talentin e tij dhe të parashikonte se Kushtrimi do të bëhej basketbollist me emër.

Në shtëpi, megjithatë, ëndrra u përball me realitetin. Babai i tha: “Shiko mësimet, bir, se sporti nuk të jep bukë.” Në atë kohë, kjo ishte një këshillë e kuptueshme: arsimi konsiderohej siguri, ndërsa sporti një pasion i pasigurt.

Por basketbolli nuk e la.

Pas shkollës tetëvjeçare, familja e dërgoi në Durrës, te dajat, që të vazhdonte shkollimin dhe të shkëputej nga sporti. Atje mësuesi Lutfi Bagoi e dalloi menjëherë talentin dhe e drejtoi te trajnerët e Lokomotivës së Durrësit.

Kushtrimi hezitoi, por Bagoi këmbënguli deri në pikën që i tha se, nëse nuk shkonte të takonte trajnerin, nuk do ta pranonte në mësim. Dhimitraq Goga nuk ndodhej aty, por talenti i djaloshit u provua dhe vendimi ishte i menjëhershëm: të fillonte stërvitjen me të rriturit.

Në moshën 16-vjeçare, ai tashmë ishte në një tjetër nivel.

Lokomotiva, universiteti dhe Partizani

Me Lokomotivën, Kushtrimi fitoi tre tituj radhazi me të rinjtë në 1967, 1968 dhe 1969, ndërsa talenti i tij po ndiqej nga Partizani dhe nga strukturat e basketbollit kombëtar.

Por ai kishte edhe një ëndërr tjetër: universitetin.

U regjistrua në Universitetin Shtetëror të Tiranës për Inxhinieri Mekanike, duke dëshmuar se sporti nuk ishte e vetmja rrugë që kërkonte për jetën e tij. Vetëm një muaj pas fillimit të studimeve, u thirr për shërbimin ushtarak dhe u dërgua në Zall-Herr, në repartin e Tankeve, ku u caktua në një brigadë pune dhe punoi në hapjen e tuneleve.

Më pas iu kërkua të luante me Partizanin. Fillimisht refuzoi, i revoltuar nga ndërprerja e universitetit, por rrethanat e jetës e kthyen përsëri drejt basketbollit.

Dhe aty nisi epoka e tij.

Partizani dhe brezi i madh i basketbollit

Te Partizani, Kushtrim Zaçe luajti përkrah emrave të mëdhenj si Agim Fagu, Nikolin Pali dhe Dodan Përmeti, ndërsa më vonë edhe me Kastriot Mushi, Edgar Prifti dhe Robert Kuqo.

Ai u bë një nga shtyllat e skuadrës, falë përgatitjes fizike, teknikës, karakterit konkurrues dhe gjuajtjes së tij të sigurt. Ish-trajneri Astrit Greva e ka vlerësuar si lojtar shumë të talentuar, korrekt dhe me sedër të jashtëzakonshme.

Kushtrimi u bë pjesë e Kombëtares shqiptare dhe ndërtoi një karrierë shumëvjeçare në nivelet më të larta. Burimet sportive japin bilance jo gjithmonë identike, por një prej bilanceve të publikuara e përshkruan si titullar të Partizanit për më shumë se 12 vjet, me 12 tituj kampionë, 10 Kupa të Republikës dhe dy Spartakiada Kombëtare, krahas tre titujve me të rinjtë e Lokomotivës.

Pikërisht për këtë arsye, statistikat duhet të paraqiten me kujdes, por madhështia e rolit të tij nuk vihet në dyshim.

Ai u vlerësua me titullin “Mjeshtër i Merituar i Sportit” dhe më vonë me “Mjeshtër i Madh”.

Gjuajtja që mbeti si firmë

Kushtrimi nuk u kujtua vetëm për trofetë. Gazmend Çaçi e ka veçuar ndër basketbollistët shqiptarë që aplikuan me sukses gjuajtjen me kërcim, një element që po bëhej pjesë e basketbollit modern.

Kështu, ai nuk ishte vetëm një lojtar që fitonte, por edhe një sportist që sillte elemente të reja teknike.

Në këtë kuptim, kontributi i tij ishte edhe pedagogjik: brezat e rinj nuk trashëguan vetëm emrin, por edhe mënyrën e lojës.

Nga basketbollisti te drejtuesi

Pas fushës, Kushtrimi vazhdoi të jetonte brenda sportit. Punoi si instruktor i edukimit fizik në Shkollën e Instruksionit në Zall-Herr, më pas si mësues, trajner i Studentit, shef i përgatitjes fizike në RENEA, drejtor i Pallatit të Sportit “Asllan Rusi” dhe drejtues i Agjencisë së Shërbimit të Sporteve.

Në një tjetër etapë profesionale shërbeu edhe si sekretar i përgjithshëm i Federatës Shqiptare të Shahut.

Nga lojtari te trajneri, nga trajneri te administratori dhe nga administratori te drejtuesi, karriera e tij tregon një vazhdimësi të rrallë: ai nuk u largua nga sporti, por ndryshoi mënyrën se si i shërbente atij.

Tepelena e nderoi gjithashtu duke e shpallur “Qytetar Nderi”, duke e rikthyer simbolikisht te qyteti ku kishte nisur gjithçka.

Dhe pastaj u takuan Marjeta dhe Kushtrimi.

Dy rrugë të ndryshme u kryqëzuan pranë Pallatit të Sportit “Partizani” dhe Institutit të Fizkulturës “Vojo Kushi”.

Të dy të veshur me tuta sportive, u panë, kaluan dhe, pothuajse në të njëjtin çast, kthyen kokën.

Ishte vetëm një vështrim, por disa histori të mëdha fillojnë pikërisht nga sekonda që duken të zakonshme.

Më vonë u takuan përsëri. Ajo stërvitej në kërcimin së larti, ndërsa ai luante basketboll. Në një botë ku Marjeta kërkonte të kapërcente stekën dhe Kushtrimi të ngrihej për të shënuar, lindi një lidhje që nuk do të matej më me centimetra apo pikë.

Dy kampionë u bënë çift.

Një familje ku sporti u bë trashëgimi

Martesa e tyre bashkoi dy karriera, por edhe dy filozofi pune. Në shtëpinë e tyre sporti nuk ishte dekor, por pjesë e identitetit familjar.

Djali i tyre, Henri, u rrit mes palestrave dhe ndeshjeve. Kushtrimi e përgatiti me përkushtim: dy orë me ekipin dhe dy orë përgatitje individuale, me gjuajtje, lëvizje, pozicione dhe përgatitje fizike.

Henri arriti rreth 1.98 metra, ndërsa babai i tij rreth 1.91 metra, dhe luajti me Studentin, Partizanin dhe përfaqësuesen.

Në një kampionat zonal u dallua si organizator dhe pikëshënues, ndërsa interesimi për të u zgjerua edhe jashtë vendit. Një trajner i një ekipi anglez e bindi të bëhej pjesë e skuadrës së tij, ndërsa disa ekipe elitare evropiane nisën ta ndiqnin.

Por në moshën 22-vjeçare, një traumë në gju ndërpreu një karrierë që po premtonte shumë.

Ndonjëherë jeta nuk e lejon talentin të arrijë destinacionin që i kishte parashikuar vetes, por asnjë përpjekje e sinqertë nuk humbet plotësisht.

Dy kampionë dhe një filozofi jetese.

Marjeta dhe Kushtrimi nuk janë vetëm dy emra të mëdhenj të sportit shqiptar. Ata janë dëshmi e një brezi që e ndërtoi suksesin pa rrugë të shtruara.

Ata mësuan se talenti kërkon punë, fitorja kërkon përulësi dhe humbja kërkon karakter. Mësuan gjithashtu se karriera ndryshon, institucionet ndryshojnë dhe koha ndryshon, por vlerat e fituara në punë mbeten.

Marjeta e çoi eksperiencën e kampiones në arsim, profesion, drejtim, menaxhim, aktivizëm dhe politikë.

Kushtrimi e çoi përvojën e basketbollistit në trajnim, edukim, administrim, menaxhim dhe drejtim sportiv.

Dhe të dy e çuan sportin në familje, duke e bërë atë një trashëgimi të gjallë.

Ajo kërkoi lartësinë mbi stekë. Ai kërkoi lartësinë drejt koshit. Por në jetën e tyre, të dy kapërcyen pengesa shumë më të mëdha se ato të pistës apo parketit.

Korça dhe Tepelena u bashkuan. Atletika dhe basketbolli u bashkuan. Profesioni dhe familja u bashkuan.

Dhe historia e tyre na kujton një të vërtetë të thjeshtë: një medalje e dëshmon fitoren, por një jetë e përkushtuar dëshmon karakterin.

Marjeta Pronjari Zaçe dhe Kushtrim Zaçe mbeten kështu dy “Mjeshtra të Merituar”, dy kampionë, dy personalitete dhe një çift që e shndërroi sportin në një mënyrë për të jetuar, për të dashur dhe për të lënë gjurmë.

Përgatiti: Prestige( LP)