Haga – Kryeqyteti botëror i drejtësisë, diplomacisë dhe historisë evropiane.

Haga – Kryeqyteti botëror i drejtësisë, diplomacisë dhe historisë evropiane.

– Lindja e një qyteti që do të ndryshonte historinë

Në historinë e qytetërimit evropian ekzistojnë qytete që u ngritën përmes fuqisë ushtarake, qytete që u pasuruan falë tregtisë dhe porteve detare, si edhe qytete që u bënë qendra të kulturës dhe shkencës. Por Haga zë një vend të veçantë. Ajo nuk u bë e famshme sepse ishte kryeqyteti kushtetues i një shteti, as sepse ishte qyteti më i madh apo më i pasur i Holandës. Rëndësia e saj u ndërtua gradualisht gjatë afro tetë shekujve, falë besimit që shteti holandez dhe më vonë komuniteti ndërkombëtar vendosën tek ky qytet si vend i qeverisjes, drejtësisë dhe paqes.

Sot Haga, e njohur në gjuhën holandeze si Den Haag, është kryeqyteti i provincës së Holandës Jugore. Megjithëse Amsterdami është kryeqyteti kushtetues i Mbretërisë së Holandës, Haga është selia e qeverisë, Parlamentit holandez, Gjykatës Supreme, Këshillit të Shtetit, si edhe rezidenca zyrtare e monarkut. Këtu jeton Mbreti Willem-Alexander në pallatin Huis ten Bosch, ndërsa detyrat shtetërore i ushtron në Pallatin Noordeinde, së bashku me Mbretëreshën Máxima.

Përtej institucioneve kombëtare, Haga është bërë simbol i drejtësisë ndërkombëtare.

Në këtë qytet ndodhen Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë, organi kryesor gjyqësor i Kombeve të Bashkuara, si dhe Gjykata Penale Ndërkombëtare, e cila gjykon individët përgjegjës për krime lufte, krime kundër njerëzimit, gjenocid dhe krimin e agresionit. Për këtë arsye, Haga njihet në të gjithë botën si "Qyteti Ndërkombëtar i Paqes dhe Drejtësisë".

Megjithatë, historia e saj nuk filloi me gjykata dhe diplomatë.

Fillimi ishte shumë më i thjeshtë.

Fillimet – rreth vitit 1230

Historia e Hagës nis rreth vitit 1230, kur Konti Floris IV i Holandës bleu një tokë pranë një liqeni të vogël. Ky liqen njihet edhe sot me emrin Hofvijver. Fillimisht qëllimi nuk ishte krijimi i një qyteti. Floris IV dëshironte të ndërtonte një shtëpi gjuetie, një rezidencë ku aristokracia e kohës mund të pushonte dhe të organizonte gjueti në pyjet përreth.

Në Mesjetë, rezidencat e kontëve dhe mbretërve shpesh shndërroheshin në qendra administrative. Pikërisht kjo ndodhi edhe në Hagë. Vendndodhja ishte strategjike: pranë rrugëve të rëndësishme dhe në një zonë të mbrojtur natyrore.

Pas vdekjes së Floris IV, djali i tij, William II, i njohur si Mbret i Romakëve, vendosi ta zgjeronte ndërtimin. Në vitin 1248 ai urdhëroi që shtëpia e gjuetisë të shndërrohej në një pallat madhështor.

William II ishte një nga figurat më të rëndësishme politike të kohës së tij. Titulli "Mbret i Romakëve" ishte titulli që i jepej sundimtarit të zgjedhur për të qenë Perandor i ardhshëm i Perandorisë së Shenjtë Romake. Megjithatë, ai nuk arriti ta përfundonte projektin e tij, sepse vdiq në vitin 1256.

Punimet u vazhduan nga djali i tij, Floris V, i cili përfundoi pjesën më të rëndësishme të kompleksit monumental.

Binnenhof – zemra politike e Holandës

Kompleksi që u ndërtua mori emrin Binnenhof, që në shqip do të thotë "Oborri i Brendshëm". Ai nuk ishte vetëm një pallat mbretëror. Brenda pak dekadash u shndërrua në qendrën administrative të kontëve të Holandës.

Edhe sot, pas afro tetë shekujsh, Binnenhof mbetet zemra politike e Holandës. Pak ndërtesa në Evropë kanë shërbyer kaq gjatë për të njëjtin funksion shtetëror.

Brenda kompleksit ndodhet Ridderzaal ose Salla e Kalorësve, një ndërtesë gotike që konsiderohet një nga monumentet më të rëndësishme të arkitekturës mesjetare holandeze.

Ridderzaal nuk është thjesht një ndërtesë historike. Çdo vit, në ceremoninë e njohur si Prinsjesdag, monarku holandez mban aty fjalimin tradicional nga froni, ku paraqet programin vjetor të qeverisë. Kështu, një sallë e ndërtuar në shekullin XIII vazhdon të jetë pjesë e jetës politike të Holandës moderne.

Lindja e qytetit

Rreth këtij kompleksi filluan të vendoseshin zejtarë, tregtarë dhe familje që u shërbenin administratës së kontëve.

Dokumenti më i hershëm që përmend vendbanimin daton në vitin 1242, kur emri Haga shfaqet në një çarter mesjetar.

Me kalimin e kohës qyteti mori emra të ndryshëm.

Gjatë shekullit XV u përdor emri Graven Hage, ndërsa nga shekulli XVII u përhap forma zyrtare 's-Gravenhage. Megjithatë, banorët vazhduan ta quanin qytetin thjesht Den Haag, emër që përdoret edhe sot në jetën e përditshme dhe në komunikimin zyrtar të bashkisë.

Ndryshe nga shumë qytete të tjera evropiane, Haga nuk u rrethua me mure të fuqishme mbrojtëse. Ky vendim do të kishte pasoja të rëndësishme gjatë shekujve të mëvonshëm, kur qyteti do të përballej me luftëra dhe pushtime.

Megjithatë, pikërisht mungesa e karakterit ushtarak e ndihmoi Hagën të zhvillonte një identitet tjetër: atë të një qyteti administrativ, ku vendimet merreshin më shumë me ligj dhe diplomaci sesa me forcën e armëve.

Kështu, që nga shekulli XIII, u hodhën themelet e qytetit që në shekujt pasues do të shndërrohej në një nga qendrat më të rëndësishme politike jo vetëm të Holandës, por edhe të gjithë botës.

Haga – Kryeqyteti botëror i drejtësisë, diplomacisë dhe historisë evropiane

Pjesa II – Lufta, politika dhe ngritja e Hagës si qendra e shtetit holandez

Në fund të Mesjetës, Haga kishte kaluar tashmë fazën e një vendbanimi të vogël pranë një rezidence fisnikësh. Ajo ishte shndërruar në një qendër administrative ku merreshin vendime që ndikonin në fatin e Holandës. Ndërsa qytete si Amsterdami dhe Roterdami po pasuroheshin falë tregtisë dhe lundrimit detar, Haga po fitonte rëndësi përmes politikës, administratës dhe institucioneve shtetërore. Ky zhvillim nuk ishte i rastësishëm, por rezultat i ndryshimeve të mëdha që përjetoi Evropa gjatë shekujve XV dhe XVI.

Dukët e Burgundisë dhe organizimi i pushtetit

Në fillim të shekullit XV, krahinat e Holandës dhe Zeelandës kaluan nën sundimin e Dukëve të Burgundisë, një nga dinastitë më të fuqishme të Evropës Perëndimore. Burgundët krijuan një administratë më të organizuar dhe emëruan përfaqësuesit e tyre, të njohur me titullin stadtholder, për të qeverisur territoret në emër të dukës.

Në të njëjtën kohë vepronte edhe kuvendi i quajtur Shtetet e Holandës (States of Holland), një institucion këshillues ku përfaqësoheshin fisnikëria dhe qytetet kryesore të krahinës. Selia e këtij kuvendi u vendos në Binnenhof, në Hagë. Ky vendim e bëri qytetin qendrën kryesore politike të krahinës dhe përgatiti terrenin për rolin që do të merrte më vonë në historinë e shtetit holandez.

Lufta Tetëdhjetëvjeçare (1568–1648)

Në vitin 1568 shpërtheu Lufta Tetëdhjetëvjeçare, një konflikt që zgjati deri në 1648 dhe ndryshoi rrjedhën e historisë evropiane. Lufta zhvillohej midis provincave holandeze dhe Perandorisë Spanjolle, e drejtuar nga Mbreti Filipi II.

Shkaqet e luftës ishin të shumta. Provincat kërkonin më shumë liri politike, kundërshtonin taksat e larta të vendosura nga Spanja dhe mbronin lirinë fetare në një kohë kur përplasjet mes katolikëve dhe protestantëve po trondisnin gjithë Evropën.

Figura më e rëndësishme e kësaj lufte ishte Willem van Oranje (Williami i Portokallit), i njohur si "Ati i Kombit Holandez". Ai udhëhoqi rezistencën kundër sundimit spanjoll dhe u bë simbol i luftës për pavarësi, liri dhe vetëqeverisje.

Haga përballë rrezikut

Ndryshe nga shumë qytete të tjera mesjetare, Haga nuk kishte mure mbrojtëse. Kjo e bëri atë të pambrojtur ndaj sulmeve të ushtrive spanjolle.

Në vitin 1575, situata u bë aq e rrezikshme sa Shtetet e Holandës shqyrtuan një propozim të jashtëzakonshëm: shkatërrimin e vetë qytetit, në mënyrë që ai të mos binte në duart e armikut. Ishte një vendim dramatik që tregon sa të vështira ishin rrethanat e kohës.

Ky plan nuk u zbatua. Sipas traditës historike, ndërhyrja e Willem van Oranje ndikoi që qyteti të shpëtohej. Në vend që të zhdukej nga harta, Haga vazhdoi të zhvillohej dhe të forconte rolin e saj politik.

Ky moment ka edhe një domethënie filozofike. Historia shpesh na mëson se qytetet nuk mbijetojnë vetëm falë mureve ose ushtrive. Ato mbijetojnë kur banorët dhe udhëheqësit besojnë se institucionet dhe kultura e tyre meritojnë të ruhen. Haga mbijetoi sepse përfaqësonte më shumë sesa ndërtesa; ajo përfaqësonte vazhdimësinë e shtetit.

Viti 1588 – Lindja e një qendre shtetërore

Një nga datat më të rëndësishme në historinë e qytetit është viti 1588. Pikërisht atëherë Haga u bë selia e qeverisë së Republikës Hollandeze.

Edhe pse nuk kishte statusin zyrtar të qytetit, Haga u kthye në vendin ku mblidheshin institucionet më të rëndësishme të republikës. Vendimet politike, financiare dhe ushtarake merreshin në sallat e Binnenhof-it.

Ky është një paradoks interesant historik. Një vendbanim që për shumë kohë nuk kishte të drejta të plota qytetare u bë qendra e drejtimit të një republike që po fitonte gjithnjë e më shumë ndikim në Evropë.

Republika Hollandeze dhe Epoka e Artë

Shekujt XVII dhe fillimi i XVIII njihen si Epoka e Artë Holandeze. Gjatë kësaj periudhe, Republika Hollandeze u shndërrua në një nga fuqitë më të mëdha detare, tregtare dhe financiare të botës.

Ndërsa portet e Amsterdamit sillnin pasuri nga tregtia globale, Haga drejtonte administratën, diplomacinë dhe politikën e shtetit. Këtu hartoheshin ligje, zhvilloheshin negociata dhe priteshin ambasadorë nga vende të ndryshme të Evropës.

Në këtë mënyrë u krijua identiteti i veçantë i Hagës. Ajo nuk u bë simbol i fuqisë ushtarake, por simbol i qeverisjes dhe dialogut politik. Ky karakter do të ndikonte më vonë edhe në zgjedhjen e saj si vend për konferenca ndërkombëtare të paqes dhe institucione të drejtësisë.

Një qytet që ndërtonte institucione

Historia e Hagës gjatë kësaj periudhe tregon se zhvillimi i një shteti nuk mbështetet vetëm te fitoret në fushën e betejës. Po aq të rëndësishme janë institucionet që krijojnë ligje, garantojnë drejtësi dhe sigurojnë vazhdimësinë e administratës.

Ky është një nga mësimet më të vlefshme që ofron historia e Hagës. Luftërat mund të ndryshojnë kufijtë e shteteve, por janë institucionet ato që ndërtojnë stabilitetin. Pikërisht për këtë arsye Haga, edhe pas shekujsh, vazhdon të identifikohet jo me pushtetin e armëve, por me pushtetin e ligjit, të dialogut dhe të drejtësisë.

Haga – Kryeqyteti botëror i drejtësisë, diplomacisë dhe historisë evropiane

Në fund të shekullit XVIII dhe në fillim të shekullit XIX, Evropa u përfshi nga një periudhë trazirash të mëdha politike dhe ushtarake. Revolucioni Francez i vitit 1789 ndryshoi rrënjësisht rendin politik të kontinentit, ndërsa ngritja e Napoleon Bonapartit (1769–1821) solli një epokë të re, në të cilën shumë shtete u pushtuan ose u riorganizuan sipas interesave të Perandorisë Franceze. Edhe Holanda nuk mbeti jashtë këtyre ndryshimeve dhe Haga u gjend në qendër të tyre.

Viti 1806 – Haga fiton statusin e qytetit

Një nga datat më të rëndësishme në historinë e Hagës është 1806. Në këtë vit u krijua Mbretëria e Holandës, një shtet i lidhur ngushtë me Perandorinë e Parë Franceze, dhe në fron u vendos Louis Bonaparte (1778–1846), vëllai më i vogël i Napoleon Bonapartit.

Pikërisht gjatë sundimit të Louis Bonapartit, Haga mori zyrtarisht të drejtat e qytetit. Edhe pse për shekuj kishte qenë qendra administrative e vendit, vetëm në vitin 1806 ajo u njoh ligjërisht si qytet. Ky ishte një moment me rëndësi simbolike dhe historike, sepse përmbylli një proces që kishte nisur që nga themelimi i saj rreth vitit 1230.

Luftërat Napoleonike dhe një Evropë e re

Pas një serie konfliktesh të njohura si Luftërat Napoleonike (1803–1815), Perandoria Franceze u mposht. Beteja vendimtare e Waterloo-së, më 18 qershor 1815, i dha fund sundimit të Napoleonit.

Pas kësaj fitoreje, fuqitë evropiane vendosën të krijonin një rend të ri politik. Një nga vendimet më të rëndësishme ishte bashkimi i territoreve të Holandës dhe Belgjikës në një shtet të vetëm, të quajtur Mbretëria e Bashkuar e Holandës, e krijuar në 1815.

Amsterdami, Brukseli dhe Haga

Në shtetin e ri u arrit një kompromis politik. Amsterdami dhe Brukseli do të alternoheshin si kryeqytete çdo dy vjet, ndërsa Haga do të mbetej vendi ku ndodhej qeveria dhe administrata qendrore.

Ky kompromis tregon rëndësinë që kishte fituar Haga. Edhe kur statusi i kryeqytetit ndryshonte, institucionet më të rëndësishme vazhdonin të punonin në këtë qytet. Kjo dëshmon se fuqia e një qyteti nuk matet vetëm me titullin "kryeqytet", por me funksionin që ai kryen në jetën e shtetit.

Viti 1830 – Ndarja e Belgjikës

Në 1830 shpërtheu Revolucioni Belg, i cili çoi në shkëputjen e Belgjikës nga Mbretëria e Bashkuar e Holandës. Pas krijimit të shtetit belg, Amsterdami mbeti kryeqyteti kushtetues i Holandës, ndërsa Haga vazhdoi të ishte selia e qeverisë, parlamentit dhe administratës.

Ky model vazhdon edhe sot. Kushtetuta e njeh Amsterdamin si kryeqytetin e Mbretërisë së Holandës, por pothuajse të gjitha institucionet më të rëndësishme shtetërore ndodhen në Hagë.

Zhvillimi pas vitit 1850

Pas vitit 1850, Holanda përjetoi zhvillim të shpejtë ekonomik dhe institucional. Shteti modern kishte nevojë për më shumë ministri, gjykata dhe administratë publike. Si pasojë, Haga u zgjerua me ritme të shpejta.

U ndërtuan rrugë të reja, ndërtesa administrative, lagje banimi dhe hapësira publike për të përballuar rritjen e numrit të nëpunësve civilë. Në qytet u vendosën edhe shumë ish-funksionarë të Indeve Lindore Holandeze, të cilët, pas përfundimit të shërbimit kolonial, zgjodhën Hagën si vendbanim.

Ky zhvillim nuk ishte vetëm urbanistik. Ai ndryshoi edhe karakterin shoqëror të qytetit. Haga u bë një qendër ku takoheshin politika, administrata, diplomacia, kultura dhe arsimi.

Zgjerimi territorial

Rritja e popullsisë solli edhe zgjerimin e kufijve administrativë të qytetit. Komuna rurale e Loosduinen u përfshi pjesërisht në territorin e Hagës në 1903, ndërsa bashkimi i plotë u realizua në 1923.

Falë këtyre zgjerimeve, Haga fitoi hapësira të reja për zhvillimin e banimit, institucioneve dhe infrastrukturës moderne.

Një ekonomi e bazuar te shërbimet

Ndryshe nga qytetet industriale, zhvillimi ekonomik i Hagës u mbështet kryesisht te sektori i shërbimeve. Ministritë, gjykatat, ambasadat dhe organizatat ndërkombëtare krijuan mijëra vende pune dhe tërhoqën specialistë nga Holanda dhe nga vende të tjera.

Sipas të dhënave për vitin 2006, rreth 26% e vendeve të punës në Hagë siguroheshin nga qeveria holandeze ose nga institucionet ndërkombëtare. Ndër punëdhënësit më të mëdhenj ishin ministritë e Mbrojtjes, Drejtësisë, Punëve të Jashtme, Punëve të Brendshme, Transportit, Planifikimit Hapësinor, Mjedisit dhe Administrimit të Ujërave.

Ky model ekonomik e bëri Hagën një qytet të stabilitetit institucional, ku zhvillimi nuk varej nga industria e rëndë, por nga administrata, drejtësia, diplomacia dhe bashkëpunimi ndërkombëtar.

Një qytet që ndërton të ardhmen

Historia e Hagës gjatë shekullit XIX dhe fillimit të shekullit XX tregon se qytetet më të rëndësishme nuk janë domosdoshmërisht ato që pushtojnë territore, por ato që ndërtojnë institucione të qëndrueshme. Ajo u zhvillua duke investuar në administratë, arsim, drejtësi dhe marrëdhënie ndërkombëtare.

Në këtë mënyrë, Haga u përgatit për një rol edhe më të madh në shekullin XX: të bëhej qendra botërore e paqes dhe e drejtësisë ndërkombëtare. Pikërisht në këtë qytet do të lindnin institucionet që do të përpiqeshin të zgjidhnin konfliktet jo me armë, por me ligj dhe dialog.

Pjesa IV do të trajtojë Konferencat e Paqes të Hagës (1899 dhe 1907), Pallatin e Paqes, Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë, Gjykatën Penale Ndërkombëtare, rolin e Kombeve të Bashkuara dhe analizën filozofike mbi drejtësinë, paqen dhe përgjegjësinë e shteteve, duke përmbyllur esenë në stilin Prestige Magazine.

Haga – Kryeqyteti botëror i drejtësisë, diplomacisë dhe historisë evropiane

Pjesa IV – Qyteti ku ligji synon të jetë më i fortë se lufta

Në fund të shekullit XIX, Evropa kishte arritur kulmin e zhvillimit industrial dhe shkencor, por njëkohësisht po përballej me një garë të ethshme armatimi. Fuqitë e mëdha po zgjeronin ushtritë dhe flotat detare, ndërsa tensionet politike rriteshin çdo vit. Në këtë klimë lindi ideja se paqja nuk mund të mbështetej vetëm te forca ushtarake, por duhej të mbrohej edhe nga e drejta ndërkombëtare dhe dialogu diplomatik. Pikërisht Haga u zgjodh si vendi ku kjo ide do të merrte formë.

Konferenca e Parë e Paqes – 1899

Në 1899, me nismën e Carit Nikolla II të Rusisë (1868–1918), në Hagë u mblodh Konferenca e Parë e Paqes, ku morën pjesë përfaqësues nga 26 shtete. Ishte hera e parë që një numër kaq i madh vendesh u ulën në një tryezë për të diskutuar jo mënyrën se si të fitonin luftërat, por mënyrën se si ato mund të shmangeshin.

Konferenca miratoi marrëveshje për zgjidhjen paqësore të mosmarrëveshjeve ndërkombëtare, vendosi rregulla për zhvillimin e luftës dhe hodhi themelet e Gjykatës së Përhershme të Arbitrazhit (Permanent Court of Arbitration), institucioni më i vjetër ndërkombëtar për zgjidhjen e konflikteve mes shteteve.

Konferenca e Dytë e Paqes – 1907

Tetë vjet më vonë, në 1907, Haga priti Konferencën e Dytë të Paqes, ku morën pjesë 44 shtete. Në këtë konferencë u zgjeruan rregullat mbi të drejtën ndërkombëtare humanitare, u diskutua mbrojtja e civilëve gjatë luftës dhe u forcuan mekanizmat e arbitrazhit ndërkombëtar.

Edhe pse këto konferenca nuk arritën të pengonin shpërthimin e Luftës së Parë Botërore (1914–1918), ato krijuan bazat juridike mbi të cilat u zhvillua më vonë e drejta ndërkombëtare moderne.

Pallati i Paqes

Një simbol i këtyre përpjekjeve është Pallati i Paqes (Peace Palace), i ndërtuar midis 1907 dhe 1913, me mbështetjen financiare të filantropit amerikan Andrew Carnegie (1835–1919).

Pallati u përurua në 1913 dhe u bë një nga ndërtesat më të njohura në botë. Ai nuk është vetëm një monument arkitektonik, por një simbol i besimit se konfliktet ndërkombëtare duhet të zgjidhen përmes ligjit dhe jo përmes dhunës.

Sot në Pallatin e Paqes kanë selinë Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë, Gjykata e Përhershme e Arbitrazhit dhe Akademia e së Drejtës Ndërkombëtare të Hagës.

Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë

Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore (1939–1945) dhe krijimit të Kombeve të Bashkuara në 1945, u themelua Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (International Court of Justice – ICJ).

Ajo është organi kryesor gjyqësor i OKB-së dhe ka selinë në Hagë. Gjykata shqyrton mosmarrëveshjet juridike midis shteteve dhe jep opinione këshillimore për çështje të së drejtës ndërkombëtare.

Vendimet e saj kanë ndikuar në përcaktimin e kufijve shtetërorë, të drejtën detare, mbrojtjen e mjedisit dhe interpretimin e traktateve ndërkombëtare.

Gjykata Penale Ndërkombëtare

Një tjetër institucion me rëndësi të jashtëzakonshme është Gjykata Penale Ndërkombëtare (International Criminal Court – ICC), e krijuar nga Statuti i Romës, i miratuar më 17 korrik 1998. Gjykata filloi zyrtarisht punën më 1 korrik 2002 dhe ka selinë në Hagë.

Ndryshe nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë, e cila gjykon shtetet, Gjykata Penale Ndërkombëtare gjykon individët përgjegjës për:

gjenocid;

krime kundër njerëzimit;

krime lufte;

krimin e agresionit.

Kjo gjykatë përfaqëson përpjekjen e bashkësisë ndërkombëtare për të siguruar që edhe drejtuesit më të fuqishëm politikë apo ushtarakë të mbajnë përgjegjësi për shkeljet më të rënda të së drejtës ndërkombëtare.

Haga në shekullin XXI

Sot Haga ka mbi 500.000 banorë, ndërsa rajoni metropolitan numëron më shumë se një milion banorë. Ajo mbetet qyteti i tretë më i madh i Holandës, pas Amsterdamit dhe Roterdamit.

Në qytet ndodhen mbi 150 organizata ndërkombëtare, qindra ambasada dhe institucione diplomatike. Për këtë arsye, Haga krahasohet me Nju Jorkun, Gjenevën, Vjenën, Nairobin dhe Tokion si një nga qendrat më të rëndësishme të bashkëpunimit ndërkombëtar.

Analizë filozofike

Historia e Hagës dëshmon se qytetërimi nuk ndërtohet vetëm nga fitoret ushtarake. Perandori të mëdha kanë lindur dhe janë zhdukur, kufijtë kanë ndryshuar, ndërsa luftërat kanë lënë plagë të thella në historinë e njerëzimit. Megjithatë, njerëzit nuk kanë reshtur së kërkuari mënyra për ta zëvendësuar forcën me ligjin.

Haga është shprehja konkrete e kësaj përpjekjeje. Ajo përfaqëson bindjen se drejtësia nuk është vetëm një ideal moral, por edhe një institucion që duhet të funksionojë. Gjykatat nuk mund t'i zhdukin luftërat, por ato mund të vendosin përgjegjësi, të mbrojnë viktimat dhe të kujtojnë se askush nuk duhet të jetë mbi ligjin.

Filozofët e lashtë, nga Aristoteli (384–322 p.e.s.) deri te mendimtarët modernë si Immanuel Kant (1724–1804), kanë argumentuar se paqja e qëndrueshme mund të ndërtohet vetëm mbi drejtësinë. Kant, në veprën "Paqja e Përjetshme" (1795), parashikoi një rend ndërkombëtar të mbështetur në ligj dhe bashkëpunim mes shteteve. Në shumë aspekte, Haga është mishërimi praktik i këtij vizioni filozofik.

Përfundim

Nga një shtëpi gjuetie e ndërtuar rreth vitit 1230 nga Konti Floris IV, Haga u shndërrua në qendrën administrative të Holandës, më pas në selinë e institucioneve më të rëndësishme shtetërore dhe, në fund, në një simbol botëror të drejtësisë dhe diplomacisë.

Historia e saj përfshin emra si Floris IV, William II, Floris V, Willem van Oranje, Louis Bonaparte, Willem-Alexander dhe Mbretëresha Máxima. Ajo lidhet me data vendimtare si 1230, 1242, 1248, 1256, 1575, 1588, 1806, 1830, 1899, 1907, 1913, 1945, 1998 dhe 2002. Secila prej këtyre datave shënon një hap në rrugën e gjatë të një qyteti që zgjodhi të ndërtojë prestigjin e tij jo mbi pushtimin, por mbi ligjin.

Sot Haga mbetet një kujtesë se qytetërimi nuk matet vetëm me pasurinë apo fuqinë ushtarake, por me aftësinë për të mbrojtur dinjitetin njerëzor, për të respektuar ligjin dhe për të kërkuar paqen edhe në kohët më të vështira. Pikërisht për këtë arsye ajo vazhdon të quhet me të drejtë kryeqyteti botëror i drejtësisë dhe i paqes.

Pergatiti: Redaksia Prestige.