Margaret Fuller: mendimi që nuk pranoi kufij.

Margaret Fuller: mendimi që nuk pranoi kufij

Hyrje

Margaret Fuller nuk ishte thjesht një figurë e shekullit XIX; ajo ishte një ndërgjegje në lëvizje, një mendje që refuzoi kufijtë e kohës së vet dhe një zë që kërkoi të dëgjohej përtej paragjykimeve të epokës. Sot ajo shihet jo vetëm si feministe, por si filozofe e lirisë njerëzore, një mendje që besoi se shpirti nuk njeh gjini dhe se drejtësia fillon aty ku individi guxon të mendojë veten të barabartë.

Fillesat dhe formimi intelektual

Margaret Fuller lindi më 23 maj 1810, në Cambridgeport të Massachusetts-it, si fëmija i parë i Timothy Fuller-it, jurist dhe kongresmen amerikan. E lindur si Sarah Margaret Fuller, ajo u formua herët nga një edukim i rreptë dhe i thellë intelektual i dhënë nga i ati. Ai e mësoi të lexonte dhe të shkruante që në moshën trevjeçare, i hapi botën e latinishtes dhe klasikëve dhe e largoi me vendosmëri nga letërsia sentimentale që shoqëria e kohës ua rezervonte vajzave.

Ky formim i parakohshëm e bëri Margaretën të ndjehej ndryshe. Që në moshën dhjetëvjeçare, ajo e përshkroi veten si “të paracaktuar për dhimbje dhe vuajtje”, jo si parandjenjë romantike, por si vetëdije e hershme se nuk ishte e lindur për fatin e zakonshëm të gruas. Ndërsa ditën mësonte punët e shtëpisë dhe qepjen nga e ëma, nata i përkiste librave, përkthimeve dhe një mendjeje që nuk pranonte kufizime.

Vdekja e të atit dhe ndërgjegjësimi shoqëror

Vdekja e Timothy Fuller-it nga kolera më 2 tetor 1835 shënoi një kthesë vendimtare. Pa testament, pasuria familjare kaloi në duart e xhaxhallarëve dhe Margaret u detyrua të mbante barrën e familjes. Ajo përjetoi varfërim material dhe përulje shoqërore, duke kuptuar se të qenit grua nuk ishte vetëm një identitet biologjik, por një pozitë e dobësuar ligjërisht dhe moralisht. Kjo përvojë u shndërrua në filozofi.

“Conversations” dhe rezistenca intelektuale

Në një shoqëri ku arsimi i lartë ishte privilegj pothuajse ekskluzivisht mashkullor, Margaret Fuller zgjodhi të mos pajtohej me mungesën. Ajo u bë mësuese dhe, më 1839, nisi të organizonte “Conversations”, takime intelektuale për gra që synonin të kompensonin përjashtimin e tyre nga universitetet. Këto biseda nuk ishin vetëm mësim, por një akt rezistence kulturore dhe emancipimi përmes mendimit.

Transcendentalizmi dhe veprimtaria letrare

Më 1840, Margaret Fuller u bë redaktorja e parë e revistës transcendentaliste The Dial, nën ndikimin e Ralph Waldo Emerson-it. Ajo nuk e shihte transcendentalizmin si modë intelektuale, por si kërkim etik për lirinë e shpirtit, vetë-realizimin dhe barazinë njerëzore. Brenda pak vitesh, ajo u bë personi më i lexuar në New England, burrë apo grua, dhe gruaja e parë që iu lejua përdorimi i bibliotekës së Harvard College.

Në vitin 1844, nën drejtimin e Horace Greeley, ajo iu bashkua New-York Tribune, duke u shndërruar në një nga zërat më të fuqishëm kritikë të kohës.

Woman in the Nineteenth Century

Vepra Woman in the Nineteenth Century, botuar më 1845, përbën kulmin e mendimit të saj dhe konsiderohet vepra e parë madhore feministe në Shtetet e Bashkuara. Fuller nuk kërkonte thjesht të drejta formale për gratë, por njohjen e plotë të qenies së tyre njerëzore. Për të, gruaja nuk ishte një rol, por një potencial i pakufizuar.

“Nëse më pyesni çfarë detyre duhet të mbajë gruaja,” shkruante ajo, “përgjigjem: çdo.”

Evropa dhe Revolucionet

Në vitin 1846, Margaret Fuller u dërgua në Evropë si korrespondentja e parë femër e huaj e New-York Tribune. Në Itali, ajo u përfshi drejtpërdrejt në Revolucionet e 1848–1849, u lidh me Giuseppe Mazzini-n dhe mbështeti Republikën Romake. Ndërsa Giovanni Ossoli luftonte në muret e Romës, Margaret punonte vullnetarisht në spitale, duke mishëruar idenë se mendimi dhe veprimi nuk duhet të ndahen.

Marrëdhënia e saj me Ossoli-n, lindja e djalit të tyre Angelo në shtator 1848 dhe jeta e përbashkët jashtë normave shoqërore ishin vazhdim logjik i filozofisë së saj: e vërteta personale mbi konvencionin.

Vdekja tragjike

U nis për në Shtetet e Bashkuara më 17 maj 1850, por më 19 korrik 1850, anija Elizabeth u mbyt pranë Fire Island, New York. Margaret Fuller, Giovanni Ossoli dhe djali i tyre humbën jetën. Trupi i saj nuk u gjet kurrë dhe me të humbi edhe dorëshkrimi i librit për Republikën Romake, vepra që ajo e quante më të vlefshmen e jetës së saj.

Analizè.

1. Margaret Fuller dhe koncepti i lirisë ontologjike

Thelbi i mendimit të Margaret Fuller nuk është barazia si kërkesë politike, por liria si gjendje ontologjike. Ajo nuk e koncepton njeriun si produkt të roleve shoqërore, por si qenie në zhvillim të vazhdueshëm shpirtëror. Për Fuller-in, padrejtësia gjinore nuk është thjesht problem social, por mohim i së drejtës së shpirtit për t’u realizuar.

Ndryshe nga mendimi liberal klasik i shekullit XIX, i cili fokusohej te ligji dhe institucioni, Fuller shkon më thellë: ajo e sheh shtypjen si deformim të vetëdijes. Gruaja e nënshtruar nuk është vetëm e privuar nga të drejtat, por nga mundësia për t’u njohur si qenie e plotë morale.

Në këtë kuptim, Fuller i paraprin ekzistencializmit modern: ajo nënkupton se liria nuk jepet, por ushtrohet përmes vetëdijes.

2. Gruaja si subjekt me veteduje , jo si kategori sociale

Një nga kontributet më radikale të Margaret Fuller është zhvendosja e gruas nga objekt diskutimi në subjekt filozofik. Ajo nuk flet për gratë, por nga pozicioni i mendimit universal njerëzor.

Në Woman in the Nineteenth Century, gruaja nuk përshkruhet si viktimë, por si qenie e pezulluar midis potencialit dhe kufizimit. Fuller refuzon dualizmin e zakonshëm burrë–arsye / grua–ndjenjë. Për të, këto janë aspekte të përbashkëta të natyrës njerëzore, të copëzuara artificialisht nga kultura.

Kjo e bën mendimin e saj thellësisht filozofik, sepse ajo nuk kërkon reforma sipërfaqësore, por rikonceptim të vetë idesë së njeriut.

3. Fuller dhe transcendentalizmi: tejkalimi i individualizmit

Edhe pse shpesh renditet mes transcendentalistëve, Margaret Fuller nuk është thjesht një zë dytësor i kësaj rryme. Ajo e korrekton transcendentalizmin nga brenda.

Ndërsa Emerson thekson vetëbesimin individual (self-reliance), Fuller shton një dimension etik dhe shoqëror: vetë-realizimi nuk ka kuptim, nëse një pjesë e njerëzimit mbetet e përjashtuar. Liria individuale, sipas saj, është e rreme nëse nuk është universalisht e mundshme.

Kështu, Fuller shndërron transcendentalizmin nga filozofi e vetmisë morale në filozofi të përgjegjësisë njerëzore.

4. Mendimi dhe veprimi: uniteti etik

Ndryshe nga shumë intelektualë të kohës, Margaret Fuller nuk e ndau kurrë mendimin nga veprimi. Angazhimi i saj në revolucionet italiane nuk ishte devijim nga filozofia, por pasojë logjike e saj.

Ajo besonte se ideja që nuk vihet në provë nga realiteti mbetet abstraksion. Ky unitet midis teorisë dhe praktikës e afron Fuller-in me traditën aristoteliane të etikës së virtytit, ku e mira nuk është koncept, por akt i jetuar.

Në këtë sens, Fuller ishte më shumë se teoriciene e barazisë: ajo ishte moraliste e angazhimit.

5. Fuller si pararendëse e mendimit feminist modern

Ndryshe nga feminizmi i mëvonshëm i valës së parë, që u përqendrua kryesisht te vota dhe të drejtat ligjore, Fuller ndërton një feminizëm filozofik, të brendshëm, që merret me identitetin, vetëdijen dhe dinjitetin.

Ajo nuk kërkon të përmbysë burrin, por të çlirojë marrëdhënien njerëzore nga hierarkitë e rreme. Në këtë kuptim, ajo qëndron më afër Simone de Beauvoir-it sesa aktivisteve të kohës së saj, megjithëse i paraprin asaj me një shekull.

Pohimi i saj se shpirti nuk ka gjini është një tezë që sfidon jo vetëm politikën, por metafizikën tradicionale.

6. Heshtja historike dhe padrejtësia postume

Fakti që Margaret Fuller u nënvlerësua pas vdekjes nuk është rastësi. Mendimi i saj ishte tepër kompleks për t’u reduktuar në slogane dhe tepër radikal për t’u pranuar pa rezistencë. Redaktimi i shkrimeve të saj nga burra të afërt me të e zbuti zërin e saj, duke e kthyer nga filozofe e guximshme në figurë morale të pranueshme.

Kjo heshtje nuk është vetëm personale, por simptomë kulturore: historia ka prirjen të heshtë ata që e sfidojnë përkufizimin e saj për njeriun.

7. Aktualiteti i Margaret Fuller sot

Në një botë që ende debaton për barazinë si çështje ligjore, Margaret Fuller mbetet aktuale sepse ajo na kujton se pa barazi shpirtërore, çdo barazi tjetër është e brishtë.

Mendimi i saj flet sot për:

edukimin si akt emancipimi,

lirinë si vetëdije,

barazinë si domosdoshmëri ontologjike,

dhe përgjegjësinë morale të individit përballë shoqërisë.

Ajo nuk i përket vetëm historisë së grave, por historisë së mendimit njerëzor.

Përmbyllje analitike

Margaret Fuller nuk ndërtoi sistem filozofik të mbyllur, por hapi një hapësirë mendimi ku njeriu mund të ekzistojë pa hierarki artificiale. Ajo ishte më pak doktrinë dhe më shumë vetëdije në lëvizje.

Nëse filozofia është kërkimi i së vërtetës për njeriun, atëherë Margaret Fuller ishte, pa dyshim, një filozofe e vërtetë — jo sepse shkroi traktate, por sepse e jetoi mendimin si formë lirie.

Përmbyllje  Margaret Fuller

Margaret Fuller nuk jetoi për tituj apo për të hyrë në historinë e zakonshme. Ajo jetoi për të shpërthyer kufijtë e mendjes njerëzore. Çdo veprim, çdo fjalë e saj ishte një thirrje për vetëdije, një provokim për t’u shndërruar nga njeriu i heshtur në qenie që mendon, që kërkon, që guxon.

Në një shekull që kërkonte nga gratë të heshtnin dhe të duronin padrejtësitë, Fuller u bë zëri i pakapshëm, një dritë që thyente errësirën e konvencioneve. Ajo nuk e kërkoi pushtetin; ajo kërkoi lirinë. 

Siç shkruante vetë:

“Gratë nuk kërkojnë të sundojnë burrat, por vetëm të kenë të drejtën të jenë vetvetja.”

Liria, sipas saj, nuk është dhuratë e shoqërisë, por zbulim i shpirtit. Në çdo ese të saj, nga The Dial tek Woman in the Nineteenth Century, dhe në çdo letër e shkrim nga Roma, Margaret tregon se mendimi dhe veprimi janë një unitet i pakapërcyeshëm:

“Të shkruash për botën do të thotë të lindësh çdo ditë një të vërtetë të re.”

Ajo e kuptoi që barazia gjinore nuk është vetëm çështje sociale, por çështje shpirtërore, dhe se çdo grua e lirë ndriçon një pjesë të tërë njerëzimit. 

Në një letër nga Roma, ajo shkruante:

“Në çdo kryengritje ka një zemër që kërkon drejtësi, dhe në çdo grua një zemër që di të durojë.”

Fryma e saj përshkon shekujt: ajo është dritë në çdo mendim që sfidon kufijtë, në çdo fjalë që kërkon të thotë të vërtetën, në çdo zemër që guxon të jetë vetvetja. Vdekja tragjike në det nuk mundi ta ndalonte zërin e saj. Ai mbeti, dhe do të mbetet, si simbol i shpirtit që refuzon të mbytet në indiferencë. Siç deklaronte vetë:

“Njeriu nuk humbet kurrë në det, nëse di drejtimin e shpirtit të vet.”

Margaret Fuller nuk ishte vetëm publiciste, filozofe apo feministe. Ajo ishte flakë që ndezi vetëdijen e njerëzimit, një shembull i rrallë se si mendimi mund të jetojë më gjatë se vetë jeta. Në çdo vajzë që guxon të mendojë, në çdo grua që flet me dinjitet, në çdo njeri që kërkon drejtësi . 

Fuller është e pranishme.

“Të lindësh grua në një botë që të kërkon të heshtësh, do të thotë të mësosh të flasësh me shpirtin.”

Dhe pikërisht kjo është trashëgimia e saj: në botën që përpiqet të heshtë zërin e ndryshëm, .

Margaret Fuller është zëri që nuk ndalet kurrë, mendimi që nuk njeh kufij, dhe flaka që s’fiket asnjëherë.

Referenca.

Fuller, M. (1845). Woman in the nineteenth century. Boston: Jones, Brothers.

Fuller, M. (1844). Summer on the lakes in 1843. New York: Wiley & Putnam.

Baym, N. (2000). Woman’s world/woman’s empire: The emergence of women’s culture in America, 1830–1860. New York: New York University Press.

Packer, B. (2000). The life and mind of Margaret Fuller. Amherst: University of Massachusetts Press.

Richardson, R. D. (2005). Emerson: The mind on fire. Berkeley: University of California Press.

Toth, E. L. (1999). Transcendentalist women: Voices of the American Renaissance. New York: Cornell University Press.

Fuller, M. (1841–1850). Articles in The Dial and New-York Tribune.

Këto referenca mbulojnë:

Veprat origjinale të Margaret Fuller (Woman in the Nineteenth Century, Summer on the Lakes).

Artikujt e saj në revista dhe gazeta.

Biografi dhe analiza kritike të jetës dhe mendimit të saj (Baym, Packer, Richardson, Toth).

© 2023–2026

Liliana Pere

Founder. Publisher. Researcher.Author

Prestige Magazine.