Maria Montessori dhe pesëdhjetë fëmijët që ndryshuan mënyrën si mësojnë fëmijët.

Maria Montessori dhe pesëdhjetë fëmijët që ndryshuan mënyrën si mësojnë fëmijët.

Romë, 6 janar 1907. Festa e Epifanisë. Në një qytet ku festat sillnin në shtëpitë e fëmijëve dhurata, në lagjen San Lorenzo po ndodhte diçka tjetër: po hapej një derë që do të ndryshonte historinë e arsimit.

Në katin përdhes të një godine në Via dei Marsi, hynë rreth pesëdhjetë fëmijë, të moshës dy deri në gjashtë vjeç. Shumë prej tyre qanin. Disa ishin të trembur, të tjerë të hutuar. Ishin fëmijë të një lagjeje të varfër, ku prindërit punonin gjatë gjithë ditës dhe ku fëmijëria shpesh duhej të gjente vetë një vend mes shkallëve, korridoreve dhe mureve të lagura.

Në atë dhomë i priste një grua 36-vjeçare.

Quhej Maria Montessori.

Ishte mjeke, jo mësuese. Dhe, në një kuptim të rëndësishëm, pikërisht kjo e bëri të mundur eksperimentin e saj.

Ajo nuk hyri në atë dhomë me bindjen se e dinte se çfarë duhej të bëhej me fëmijët. Hyri me një pyetje.

Çfarë ndodh nëse fëmijës nuk i kërkojmë vetëm të bindet, por i krijojmë kushtet për të zbuluar vetveten?

Një lagje që Roma preferonte të mos e shihte

San Lorenzo ishte një nga lagjet më të varfra të Romës. Ndërtesat ishin ngritur në kuadër të një projekti ndërtimor që kishte dështuar dhe më pas ishin mbushur me familje të varfra.

Fëmijët kalonin pjesën më të madhe të ditës pa mbikëqyrje. Prindërit ishin në punë. Hapësirat ishin të papërshtatshme. Muret dëmtoheshin, korridoret ktheheshin në vende loje dhe fëmijët shiheshin më shumë si një problem për t’u administruar sesa si qenie që kërkonin të zhvilloheshin.

Shoqëria e ndërtimit e kishte angazhuar Montessorin kryesisht për të krijuar një mjedis ku fëmijët të mos dëmtonin ndërtesën.

Por Montessori pa diçka tjetër.

Ajo pa një mundësi.

Në vend që të pyeste se si mund të kontrolloheshin fëmijët, ajo filloi të pyeste:

Çfarë u duhet fëmijëve që të mund të kontrollojnë vetveten?

Ky ishte ndryshimi i parë i madh.

Përpara San Lorenzos kishte ardhur një tjetër zbulim

Montessori nuk e nisi punën e saj nga hiçi.

Si mjeke dhe studiuese, ajo kishte punuar me fëmijë të institucionalizuar, të cilët në atë kohë konsideroheshin shpesh të paaftë për të mësuar. Duke përdorur materiale konkrete dhe ushtrime shqisore, ajo arriti t'i ndihmonte disa prej tyre të zhvillonin aftësi në lexim dhe shkrim.

Kur këta fëmijë arritën të merrnin pjesë në provime dhe të konkurronin me fëmijë të tjerë, Montessori nuk u ndje triumfuese.

Përkundrazi, rezultati e shqetësoi.

Sepse pyetja u kthye përmbys.

Nëse fëmijët që shoqëria i kishte quajtur “të paaftë” mund të arrinin rezultate të tilla, atëherë ndoshta problemi nuk ishte vetëm te fëmija.

Ndoshta duhej parë mënyra se si të rriturit e shihnin fëmijën.

Dhe, bashkë me të, duhej parë edhe vetë shkolla.

Kjo ishte një ide radikale për kohën.

Ajo nuk filloi duke folur. Filloi duke vëzhguar.

Në San Lorenzo, Montessori bëri diçka që sot mund të duket e thjeshtë, por atëherë ishte revolucionare.

Ajo u ul dhe vëzhgoi.

Nuk i vendosi fëmijët në rreshta të ngurtë. Nuk kërkoi që të gjithë të bënin të njëjtën gjë në të njëjtën kohë. Nuk e ndërtoi mësimin mbi frikën, ndëshkimin apo bindjen mekanike.

Në vend të kësaj, krijoi një mjedis të përshtatur për ta.

Tavolina dhe karrige që fëmijët mund t'i lëviznin vetë.

Raftet e ulëta ku materialet ishin të arritshme pa kërkuar leje.

Objekte që mund të prekeheshin, renditeshin, krahasoheshin dhe përsëriteshin.

Gjithçka kishte një qëllim.

Mjedisi duhej t'i thoshte fëmijës: “Ti mundesh.”

Kjo ishte një ide e re për arsimin: jo vetëm mësuesi të përshtatej me programin, por edhe mjedisi të përshtatej me nevojat reale të fëmijës.

Dhe pastaj ndodhi diçka që ajo nuk e kishte parashikuar

Fëmijët nuk u sollën siç pritej.

Ata nuk u përqendruan te lodrat.

U tërhoqën nga puna.

Filluan të përsërisnin ushtrime të thjeshta shumë herë. Pastronin, rendisnin, hapnin e mbyllnin, derdhnin, transferonin, krahasonin.

Një aktivitet që për një të rritur mund të dukej i parëndësishëm, për ta bëhej një zbulim.

Montessori kuptoi se fëmija nuk kërkon vetëm argëtim.

Ai kërkon të zotërojë diçka.

Dhe kënaqësia më e thellë nuk vinte gjithmonë nga një shpërblim i jashtëm. Shpesh vinte nga vetë ndjenja:

“E bëra vetë.”

Kjo ide do të bëhej një nga themelet e pedagogjisë Montessori.

Fëmija që nuk kishte nevojë për shpërblim

Në një nga vëzhgimet e saj, Montessori pa se fëmijët mund të përqendroheshin gjatë mbi një aktivitet pa kërkuar vazhdimisht lavdërime.

Ëmbëlsirat dhe shpërblimet e jashtme nuk ishin gjithmonë më tërheqëse se vetë puna.

Fëmija mund të gjente kënaqësi në përparimin e tij.

Kjo e çoi Montessorin drejt një përfundimi të rëndësishëm: motivimi nuk duhet të vijë gjithmonë nga jashtë.

Kur fëmija ka një mjedis të përshtatshëm, një material që i përgjigjet nevojës së tij dhe kohë për të punuar pa ndërprerje, mund të shfaqet një përqendrim i jashtëzakonshëm.

Dhe bashkë me përqendrimin erdhi diçka tjetër.

Qetësia.

Fëmijët, në vend që të bëheshin gjithnjë e më të zhurmshëm, mund të hynin në një gjendje përqendrimi aq të thellë sa dhoma mbushej me një heshtje të veçantë.

Montessori e kuptoi se heshtja nuk ishte gjithmonë shenjë disipline të imponuar.

Mund të ishte shenjë e vëmendjes së brendshme.

Pastaj erdhën nënat

Pas disa muajsh, nënat filluan të shihnin ndryshimin.

Disa prej tyre ishin vetë analfabete.

Por tani shihnin fëmijët e tyre duke punuar me një përqendrim që nuk e kishin njohur më parë.

Dhe i kërkuan Montessorit:

“Mësoju fëmijëve tanë të lexojnë dhe të shkruajnë.”

Montessori mendonte se ishin ende shumë të vegjël.

Por nuk e refuzoi mundësinë.

Ajo u dha alfabetin.

Jo thjesht si një listë shkronjash që duhej të memorizoheshin, por si një përvojë shqisore. Fëmija mund ta shihte shkronjën, ta prekte, ta ndiqte me gisht dhe ta lidhte me tingullin.

Gjuha nuk ishte më diçka abstrakte.

Ajo bëhej diçka që fëmija mund ta përjetonte me trupin.

Dhe fëmijët filluan të shkruanin.

Në moshë shumë të vogël.

Pastaj filluan të shkruanin kudo.

Montessori e përshkroi këtë si një “shpërthim drejt shkrimit”.

Nuk ishte thjesht një aftësi akademike.

Ishte shfaqja e një fuqie të brendshme që kishte qenë aty më parë.

“Më ndihmo ta bëj vetë”

Kjo është ndoshta fjalia që përmbledh më mirë shpirtin e metodës Montessori:

“Më ndihmo ta bëj vetë.”

Jo:

“Bëje për mua.”

Dhe as:

“Më thuaj vazhdimisht çfarë të bëj.”

Por:

“Më jep kushtet që të mund ta zbuloj aftësinë time.”

Këtu qëndron një nga idetë më të thella të Montessorit.

Edukimi, sipas saj, nuk duhet të jetë procesi i mbushjes së një mendjeje bosh me informacione.

Fëmija nuk është një enë.

Ai është një qenie që ndërton veten.

Dhe detyra e të rriturit nuk është ta ndërtojë fëmijën sipas imazhit të vet.

Është të mos e pengojë atë të ndërtojë veten.

Nga një dhomë e vogël në një lëvizje botërore

Lajmi nga San Lorenzo u përhap.

Vizitorët erdhën.

Pastaj gazetarët.

Pastaj pedagogë nga vende të tjera.

Njerëzit donin të shihnin se çfarë po ndodhte në atë dhomë ku fëmijët e një lagjeje të varfër po mësonin ndryshe.

U krijuan gjithnjë e më shumë Case dei Bambini — Shtëpi të Fëmijëve.

Në vitin 1909, Montessori botoi veprën e saj themelore, “Il metodo della pedagogia scientifica applicato all'educazione infantile nelle Case dei Bambini”, e cila më vonë u bë e njohur ndërkombëtarisht si The Montessori Method.

Metoda udhëtoi përtej Italisë.

Në Shtetet e Bashkuara, interesi u bë veçanërisht i madh.

Në vitin 1915, në Ekspozitën Ndërkombëtare Panama-Pacific në San Francisko, u krijua një klasë Montessori me mure prej xhami. Vizitorët mund të shihnin fëmijët duke punuar pa një mësues që u rrinte vazhdimisht mbi kokë.

Ishte një spektakël i pazakontë.

Por spektakli i vërtetë nuk ishte xhami.

Ishin fëmijët.

Për muaj me radhë, njerëzit i shihnin duke punuar, zgjedhur, përsëritur dhe korrigjuar vetveten.

Montessori mori vlerësime të rëndësishme për punën e saj në ekspozitë, duke përfshirë medaljet e arta për edukimin.

Përballja me fashizmin

Historia e Montessorit me fashizmin është më komplekse se një rrëfim i thjeshtë për një përplasje të menjëhershme.

Në vitet e para të regjimit, Mussolini e mbështeti lëvizjen Montessori dhe shkollat e saj funksionuan për një periudhë me mbështetje institucionale.

Por Montessori e shihte edukimin si një proces që duhet t'i shërbente pavarësisë së fëmijës, jo bindjes politike.

Dhe këtu kompromisi u bë i pamundur.

Regjimi kërkonte gjithnjë e më shumë kontroll mbi edukimin dhe organizimin e të rinjve. Montessori nuk pranoi që shkollat e saj të shndërroheshin në instrumente të propagandës fashiste dhe nuk pranoi nënshtrimin që kërkohej prej saj.

Në vitin 1934, shkollat Montessori në Itali u mbyllën.

Montessori u largua nga vendi i saj.

Në Gjermani, regjimi nazist kishte ndërmarrë gjithashtu hapa kundër institucioneve Montessori. Librat e saj u dogjën dhe shkollat u mbyllën.

Ironia historike është e thellë:

Një sistem totalitar që kërkonte të formonte fëmijën sipas një modeli të vetëm nuk mund të pajtohej gjatë me një pedagogji që i jepte fëmijës liri, zgjedhje dhe pavarësi.

Mërgimi që u bë një tjetër shkollë

Montessori nuk u ndal.

Në vitin 1936, gjatë Luftës Civile Spanjolle, ajo u largua nga Barcelona me një anije britanike.

Më vonë, gjatë Luftës së Dytë Botërore, ndodhej në Indi kur shpërtheu lufta dhe, si shtetase italiane në një vend nën kontroll britanik, u internua.

Ironikisht, një tjetër mbyllje e detyruar do t'i hapte asaj një hapësirë të re pune.

Në Indi, Montessori vazhdoi të ligjëronte, të trajnonte mësues dhe të zhvillonte idetë e saj mbi edukimin, paqen dhe zhvillimin njerëzor.

Ajo e shihte gjithnjë e më qartë se edukimi nuk ishte vetëm çështje shkolle.

Ishte çështje e ardhmërisë së njerëzimit.

Sepse fëmija i sotëm është njeriu i nesërm.

Dhe mënyra se si një shoqëri e trajton fëmijën tregon, në një farë mënyre, çfarë lloj shoqërie dëshiron të ndërtojë.

Nga arsimi te paqja

Në vitet e fundit të jetës, mendimi i Montessorit u bë gjithnjë e më i lidhur me paqen.

Ajo nuk besonte se paqja mund të ndërtohej vetëm me traktate.

Duhej të ndërtohej në karakter.

Dhe karakteri fillon të formohet shumë herët.

Prandaj ajo e shihte fëmijën jo si një objekt të edukimit, por si një nga vendet ku fillon historia e ardhshme e njerëzimit.

Për punën e saj, Montessori u nominua për Çmimin Nobel për Paqe tri herë, në vitet 1949, 1950 dhe 1951.

Më 6 maj 1952, në Noordwijk aan Zee të Holandës, Maria Montessori vdiq në moshën 81-vjeçare.

Por metoda e saj nuk vdiq me të.

Ajo që mbeti nga ajo dhomë

Sot, shkollat Montessori gjenden në vende të shumta të botës dhe filozofia Montessori ka ndikuar në miliona fëmijë, prindër dhe pedagogë.

Por rëndësia e saj nuk matet vetëm me numrin e shkollave.

Ajo që mbetet është një ndryshim në mënyrën se si e shohim fëmijën.

Për shekuj me radhë, arsimi ishte ndërtuar kryesisht rreth pyetjes:

“Çfarë duhet t'i mësojmë fëmijës?”

Montessori e shtyu pyetjen drejt një tjetër drejtimi:

“Çfarë është gati të zbulojë fëmija?”

Ky ndryshim duket i vogël.

Në të vërtetë, është themelor.

Sepse në pyetjen e parë fëmija është kryesisht marrës.

Në të dytën, ai bëhet pjesëmarrës.

Dhe pikërisht këtu qëndron filozofia e Montessorit: liria nuk është mungesë rregullash; është mundësia për të zhvilluar disiplinën e brendshme.

Pavarësia nuk do të thotë të lihet fëmija vetëm.

Do të thotë t'i jepet ndihma e duhur, në momentin e duhur, dhe pastaj hapësira për të vepruar vetë.

Mësuesi nuk zhduket.

Ai ndryshon rol.

Nga ai që urdhëron, bëhet ai që vëzhgon.

Nga ai që jep përgjigjet, bëhet ai që përgatit kushtet.

Nga qendra e klasës, kalon në shërbim të zhvillimit të fëmijës.

Dhe pesëdhjetë fëmijët?

Ndoshta historia më e bukur e San Lorenzos nuk është se pesëdhjetë fëmijë mësuan të lexonin.

Është se ata e detyruan një mjeke të rimendojë vetë kuptimin e arsimit.

Montessori shkoi në atë dhomë për të zgjidhur një problem social.

Ajo doli prej saj me një filozofi të re mbi fëmijën.

Ajo nuk gjeti një metodë duke u ulur në një zyrë dhe duke e shpikur atë në mënyrë abstrakte.

Ajo e gjeti duke vëzhguar.

Duke parë duart e vogla që përsërisnin një veprim.

Duke parë një fëmijë që përqendrohej.

Duke parë një tjetër që kërkonte të punonte vetëm.

Duke parë se si qetësia mund të lindte jo nga frika, por nga përqendrimi.

Dhe ndoshta kjo është trashëgimia më e madhe e Maria Montessorit.

Ajo nuk i tha botës se fëmijët duhet të bëhen më të bindur.

I kërkoi botës të bëhej më e vëmendshme ndaj tyre.

Sepse ndonjëherë problemi nuk është se fëmija nuk di të mësojë.

Problemi është se ne nuk kemi ditur ende si ta shohim atë.

Në San Lorenzo, më 6 janar 1907, Maria Montessori hapi një derë.

Brenda hynë rreth pesëdhjetë fëmijë.

Dhe pas asaj dere nuk ndryshoi vetëm një dhomë.

Filloi të ndryshojë ideja jonë për fëmijërinë.

Montessori nuk shkoi atje për t'u treguar fëmijëve se çfarë duhej të bëheshin.

Ajo bëri diçka shumë më të vështirë:

u dha hapësirën për të zbuluar se kush mund të bëheshin.

Dhe historia e arsimit, që nga ajo ditë, nuk ishte më krejt e njëjta.

Pergatiti: Rrevista Prestige