Monografi: Usa Laveri- "Kabaja e fundit"Nga Vasil Tole.

#LaverBariu #MuzikaShqiptare #TrashëgimiKulturore #RevistaPrestige.

"Muzika popullore është ditari shpirtëror i një kombi." — Béla Barok.

"Muzika popullore është ditari shpirtëror i një kombi." — Béla Bartók

Laver Bariu, ustai që e ktheu kabanë në gjuhën e shpirtit shqiptar

Trashëgimia muzikore shqiptare ka nxjerrë figura që kanë kapërcyer kufijtë e kohës dhe janë kthyer në simbole të identitetit kombëtar. 

Një prej tyre është pa dyshim Usta Laver Bariu, mjeshtri i madh i klarinetës dhe një nga emrat më të rëndësishëm të muzikës popullore shqiptare. 

Figura dhe vepra e tij rikthehen me forcë në vëmendje përmes monografisë “Laver Bariu: Ustai i Fundit”, të akademikut Vasil S. Tole, botuar nga shtëpia botuese Onufri.

Kjo vepër paraqet më shumë sesa historinë e jetës së një artisti. Ajo shndërrohet në një rrëfim të gjerë mbi muzikën me saze, traditën e Përmetit dhe rolin që arti popullor ka luajtur në ruajtjen e kujtesës kulturore shqiptare. Nëpërmjet dokumenteve, dëshmive, analizave muzikologjike dhe kujtimeve të bashkëkohësve, libri ndërton një portret të plotë të artistit që për dekada me radhë u bë zëri emocional i shqiptarëve.

Përmeti, vendlindja e një tradite të rrallë

Kur flitet për Laver Bariun, është e pamundur të mos flitet për Përmetin. Qyteti i njohur për kulturën, traditat dhe muzikën e tij konsiderohet një nga qendrat më të rëndësishme të muzikës me saze në Shqipëri. 

Pikërisht në këtë mjedis artistik u formua dhe u rrit mjeshtri që më vonë do të bëhej simbol i kabasë shqiptare, si dhe vetë autori i monografisë eshte bir Permeti.

Monografia e akademikut Vasil S. Tole nuk është thjesht një biografi kushtuar një artisti të madh. Ajo lindi nga nevoja për të dokumentuar dhe ruajtur për brezat e ardhshëm jetën, veprën dhe kontributin e jashtëzakonshëm të Laver Bariut në kulturën shqiptare. Si studiues i njohur i muzikës tradicionale shqiptare, Tole synon të evidentojë jo vetëm talentin e klarinetistit të madh, por edhe vlerat e muzikës me saze si pjesë e identitetit kombëtar. Përmes kësaj monografie, ai sjell një dëshmi të rëndësishme shkencore dhe kulturore mbi një figurë që u kthye në simbol të shpirtit muzikor shqiptar.

Tradita përmetare është përshkruar shpesh përmes shprehjes së njohur të Malkë Pëllumbit: “Përmeti ka dhjetë shtëpi dhe njëqind palë saze”. Kjo thënie pasqyron lidhjen e jashtëzakonshme që qyteti ka pasur historikisht me muzikën dhe rolin që ajo ka luajtur në jetën e përditshme të banorëve.

Në këtë mjedis lindi arti i Laver Bariut, një art që nuk mbështetej vetëm te teknika, por mbi të gjitha te aftësia për të shprehur ndjenjat njerëzore përmes tingullit.

Kabaja, zëri i emocioneve shqiptare

Në historinë e muzikës popullore shqiptare, kabaja zë një vend të veçantë. 

Shumë studiues e konsiderojnë atë si formën më të lartë të improvizimit instrumental në traditën tonë muzikore. 

Përmes saj shprehen malli, dhimbja, dashuria, kujtimet dhe përjetimet më të thella shpirtërore.

Laver Bariu u bë emri që e ngriti kabanë në nivelet më të larta artistike. Klarineta e tij nuk interpretonte thjesht nota muzikore; ajo rrëfente histori njerëzore. Në interpretimet e tij, publiku gjente pjesë nga jeta e vet, nga kurbeti, nga ndarjet, nga gëzimet dhe dhimbjet që kanë shoqëruar breza të tërë shqiptarësh.

Pikërisht kjo aftësi për të komunikuar drejtpërdrejt me shpirtin e dëgjuesit e bëri Laver Bariun një figurë unike në kulturën shqiptare.

Një artist që u kthye në institucion

Monografia e akademikut Vasil Tole e paraqet Laver Bariun jo vetëm si interpretues virtuoz, por si një institucion kulturor më vete. Përmes punës së tij shumëvjeçare, ai kontribuoi në ruajtjen dhe transmetimin e një tradite që rrezikonte të humbiste përballë ndryshimeve të kohës.

Libri evidenton se ndikimi i tij nuk kufizohej vetëm në skenë. Ai ishte një pikë referimi për muzikantët e rinj, një model për interpretimin e kabasë dhe një figurë që identifikohej me vetë frymën e muzikës me saze.

Në shumë raste, emri i tij u bë sinonim i vetë traditës që përfaqësonte.

Një nga idetë që përshkon librin është roli i muzikës si mbartëse e kujtesës së një kombi. Nëpërmjet interpretimit të Laver Bariut, shumë ngjarje, ndjenja dhe përvoja të jetës shqiptare u ruajtën dhe u përcollën brez pas brezi.

Tingulli i klarinetës së tij u lidh me përvojat e emigrimit, me mallin për vendlindjen, me dashurinë dhe me sfidat e jetës së përditshme. Për këtë arsye, muzika e tij vazhdon të prekë edhe sot publikun, pavarësisht kalimit të viteve.

Shpesh arti i tij është krahasuar me një rrëfim pa fjalë, ku instrumenti bëhet zëri i emocioneve që nuk mund të shprehen ndryshe.

Njohja ndërkombëtare e trashëgimisë shqiptare

Një moment me rëndësi të veçantë për kulturën shqiptare ishte 25 nëntori i vitit 2005, kur iso-polifonia shqiptare u shpall nga UNESCO si Kryevepër e Trashëgimisë Gojore dhe Shpirtërore të Njerëzimit.

Kjo njohje ndërkombëtare shënoi një hap të rëndësishëm në promovimin e kulturës shqiptare në botë. Brenda këtij universi muzikor, muzika me saze dhe interpretimi i Laver Bariut përfaqësojnë një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë sonë artistike.

Përmes kësaj tradite, Shqipëria arriti të prezantojë para botës një formë autentike të shprehjes artistike, e cila vazhdon të vlerësohet për origjinalitetin dhe pasurinë e saj emocionale.

Një tjetër dimension që trajton vepra është marrëdhënia mes traditës dhe modernitetit. Në një epokë globalizimi, ku kulturat shpesh priren të uniformizohen, figura e Laver Bariut shfaqet si simbol i autenticitetit.

Ai dëshmoi se ruajtja e traditës nuk nënkupton izolim nga koha moderne, por aftësi për të mbajtur gjallë vlerat që identifikojnë një komunitet dhe një komb.

Muzika e tij vazhdon të dëgjohet jo vetëm si një kujtim i së kaluarës, por si një pjesë aktive e kulturës shqiptare bashkëkohore.

Një trashëgimi që vazhdon të jetojë

Edhe pse Laver Bariu nuk është më fizikisht mes nesh, ndikimi i tij mbetet i pranishëm. Regjistrimet, interpretimet dhe kujtimet e lëna pas vazhdojnë të frymëzojnë artistë, studiues dhe dashamirës të muzikës popullore.

Monografia “Laver Bariu: Ustai i Fundit” përbën një kontribut të rëndësishëm në dokumentimin e kësaj trashëgimie dhe në ruajtjen e kujtesës për një nga figurat më të mëdha të muzikës shqiptare.

Në fund, mbetet bindja se artistë si Laver Bariu nuk maten vetëm me veprat që krijojnë gjatë jetës së tyre. Ata maten me gjurmën që lënë në kujtesën e një populli. Dhe në këtë kuptim, tingulli i klarinetës së tij vazhdon të jetojë, duke dëshmuar se arti i vërtetë nuk njeh fund.

"Një popull që këndon, nuk e humb kurrë kujtesën e tij." — Mikis Theodorakis

Kjo lidhet drejtpërdrejt me rolin që Laver Bariu pati në ruajtjen e kujtesës muzikore dhe shpirtërore shqiptare.

Pergatiti:L.Pere.