NOBELI I EKONOMISË. (Vitet 2010-2025) Mendjet që kanë ndryshuar mënyrën si e kuptojmë botën ekonomike

NOBELI I EKONOMISË. (Vitet 2010-2025)

Mendjet që kanë ndryshuar mënyrën si e kuptojmë botën ekonomike

Ekonomia është shumë më tepër se shifra, tregje dhe pasqyra financiare.

Ajo është një mënyrë për të kuptuar shoqërinë, zhvillimin, punën, pasurinë, varfërinë dhe forcat që formësojnë të ardhmen.

Pikërisht për këtë arsye, Çmimi Sveriges Riksbank në Shkencat Ekonomike në Kujtim të Alfred Nobelit nderon çdo vit studiuesit, idetë e të cilëve kanë zgjeruar kufijtë e dijes ekonomike.

Që nga viti 1969, çmimi është dhënë 57 herë për 99 laureatë, deri në vitin 2025. Pas çdo vlerësimi qëndron një ide që ka ndihmuar botën të kuptojë më mirë mënyrën se si funksionojnë ekonomitë dhe shoqëritë moderne.

2025 — Inovacioni dhe rritja ekonomike

Çmimi i vitit 2025 u nda mes Joel Mokyr, si dhe Philippe Aghion dhe Peter Howitt.

Mokyr u nderua për shpjegimin e rritjes ekonomike të nxitur nga inovacioni, ndërsa Aghion dhe Howitt për teorinë e rritjes së qëndrueshme përmes “shkatërrimit krijues”.

Kontributet e tyre vendosin inovacionin dhe përparimin teknologjik në qendër të pyetjes se si shoqëritë arrijnë rritje afatgjatë.

2024 — Institucionet që ndërtojnë prosperitetin

Daron Acemoglu, Simon Johnson dhe James A. Robinson u vlerësuan për studimet mbi mënyrën se si formohen institucionet dhe si ndikojnë ato në prosperitet.

Puna e tyre ndihmon në shpjegimin e një prej pyetjeve më të rëndësishme të ekonomisë: pse disa shoqëri arrijnë prosperitet dhe zhvillim, ndërsa të tjera mbeten prapa.

2023 — Gratë dhe tregu i punës

Claudia Goldin u nderua për avancimin e kuptimit mbi rezultatet e grave në tregun e punës.

Kërkimi i saj ka ndriçuar ndryshimet historike në pjesëmarrjen e grave në ekonomi dhe faktorët që kanë formësuar mundësitë e tyre profesionale.

2022 — Bankat dhe krizat financiare

Ben Bernanke, Douglas Diamond dhe Philip Dybvig morën çmimin për kërkimet mbi bankat dhe krizat financiare.

Studimet e tyre kanë ndihmuar në kuptimin e rolit të bankave në ekonomi dhe të mekanizmave përmes të cilëve krizat financiare mund të përhapen dhe të thellohen.

2021 — Puna dhe marrëdhëniet shkak-pasojë

Çmimi iu dha David Card për kontributet empirike në ekonominë e punës, ndërsa Joshua D. Angrist dhe Guido W. Imbens u vlerësuan për kontributet metodologjike në analizën e marrëdhënieve shkak-pasojë.

2020 — Arti i ankandit

Paul R. Milgrom dhe Robert B. Wilson u nderuan për përmirësimet në teorinë e ankandeve dhe shpikjen e formateve të reja të ankandeve.

Kontributi i tyre ka ndikuar mënyrën se si hartohen dhe funksionojnë ankandet në tregjet moderne.

2019 — Lufta kundër varfërisë globale

Abhijit Banerjee, Esther Duflo dhe Michael Kremer morën çmimin për qasjen e tyre eksperimentale ndaj zbutjes së varfërisë globale.

Puna e tyre solli një qasje të re në ekonominë e zhvillimit, duke përdorur eksperimente për të identifikuar se cilat politika dhe ndërhyrje funksionojnë më mirë në luftën kundër varfërisë.

2018 — Klima dhe teknologjia

William D. Nordhaus u nderua për integrimin e ndryshimeve klimatike në analizën makroekonomike afatgjatë, ndërsa Paul M. Romer për integrimin e inovacionit teknologjik në të njëjtën fushë.

Dy qasje që lidhen me dy prej sfidave më të mëdha të shekullit XXI: klimën dhe teknologjinë.

2017 — Ekonomia e sjelljes

Richard H. Thaler u vlerësua për kontributet e tij në ekonominë e sjelljes, një fushë që ndërthur ekonominë me mënyrën se si njerëzit mendojnë, zgjedhin dhe marrin vendime.

2016 — Teoria e kontratave

Oliver Hart dhe Bengt Holmström u nderuan për kontributet e tyre në teorinë e kontratave, duke ndihmuar në kuptimin e mënyrës se si kontratat mund të hartohen dhe të funksionojnë në marrëdhënie ekonomike komplekse.

2015 — Konsumi, varfëria dhe mirëqenia

Angus Deaton mori çmimin për analizën e tij mbi konsumin, varfërinë dhe mirëqenien, duke sjellë një kuptim më të thellë të mënyrës se si njerëzit jetojnë dhe përdorin burimet e tyre.

2014 — Fuqia e tregut

Jean Tirole u vlerësua për analizën e tij mbi fuqinë e tregut dhe rregullimin, veçanërisht për mënyrën se si duhet të kuptohet dhe menaxhohet sjellja e kompanive dhe tregjeve.

2013 — Çmimet e aktiveve

Eugene F. Fama, Lars Peter Hansen dhe Robert J. Shiller u nderuan për analizën empirike të çmimeve të aktiveve, një kontribut i rëndësishëm për kuptimin e tregjeve financiare dhe lëvizjeve të çmimeve.

2012 — Projektimi i tregjeve

Alvin E. Roth dhe Lloyd S. Shapley morën çmimin për teorinë e alokimeve të qëndrueshme dhe praktikën e projektimit të tregjeve.

2011 — Shkaku dhe pasoja në makroekonomi

Thomas J. Sargent dhe Christopher A. Sims u vlerësuan për kërkimet e tyre empirike mbi shkakun dhe pasojën në makroekonomi.

2010 — Tregjet e punës

Peter A. Diamond, Dale T. Mortensen dhe Christopher A. Pissarides u nderuan për analizën e tregjeve me fërkime në kërkim, duke kontribuar në kuptimin e mënyrës se si njerëzit dhe kompanitë gjejnë njëri-tjetrin në tregun e punës.

Nga ideja te ndikimi

Historia e Çmimit të Ekonomisë është, në thelb, historia e ideve që kanë ndryshuar mënyrën se si e shohim botën. Nga inovacioni dhe teknologjia te klima, nga bankat dhe tregjet financiare te varfëria, puna dhe sjellja njerëzore, laureatët kanë trajtuar disa prej pyetjeve më të mëdha të kohës sonë.

Në këtë kuptim, Nobeli i Ekonomisë nuk është vetëm një çmim për një teori. Është një vlerësim për fuqinë e dijes për të shpjeguar realitetin dhe, në shumë raste, për të ndihmuar shoqërinë të ndërtojë një të ardhme më të qëndrueshme, më të drejtë dhe më të begatë.

Pergatiti: Rrevista Prestige

Burimi: NobelPrize.org — Nobel Prize Outreach, 2026