Prof. Anastas Angjeli për arsimin: Ide, sfida dhe vizion.

Prof. Anastas Angjeli për arsimin: Ide, sfida dhe vizion.

Mendimet e Prof. Anastas Angjelit mbi modelet globale për partneritete akademike të qëndrueshme nuk është vetëm një analizë mbi financimin apo bashkëpunimin ndërmjet universiteteve.

Ai hap një diskutim më të gjerë mbi mënyrën se si duhet të mendohet arsimi i lartë në një botë që ndryshon me shpejtësi.

Në qendër të mendimit të tij qëndron një pyetje thelbësore: A duhet universiteti të kufizohet te projektet dhe aktivitetet e përkohshme, apo duhet të ndërtojë kapacitete dhe marrëdhënie që qëndrojnë edhe pasi një projekt përfundon?

Nga kjo pyetje mund të kuptohen njëra pas tjetrës çështjet që ngre Prof. Angjeli.

1. Nga bashkëpunimi sporadik te partneriteti strategjik

Universitetet kanë bashkëpunuar prej kohësh përmes konferencave, mobiliteteve, programeve të shkëmbimit, projekteve të përbashkëta dhe memorandumeve të mirëkuptimit.

Por një projekt ka një fillim dhe një fund.

Partneriteti strategjik kërkon diçka më të thellë: një marrëdhënie afatgjatë ndërmjet institucioneve, që krijon programe të përbashkëta, kërkim shkencor, inovacion, shkëmbim ekspertize dhe kapacitete të reja.

Këtu qëndron një nga idetë kryesore të Angjelit: universiteti nuk duhet të kërkojë vetëm projekte për të financuar aktivitetet e tij, por partneritete që e bëjnë institucionin më të fortë.

2. Financimi duhet t’i shërbejë strategjisë

Një universitet nuk mund të ndërtojë të ardhmen duke u mbështetur vetëm në një burim financimi.

Financimi publik, fondet evropiane, institucionet ndërkombëtare, fondacionet, sektori privat, donacionet dhe partneritetet publike-private mund të krijojnë një bazë më të qëndrueshme.

Por Angjeli ngre një dallim të rëndësishëm: më shumë burime financimi nuk do të thotë automatikisht një universitet më i fortë.

Nëse mungojnë strategjia dhe qeverisja, financimet mund të shpërndahen në projekte të ndryshme pa krijuar një ndryshim të qëndrueshëm.

Prandaj financimi duhet të jetë instrument i strategjisë, jo zëvendësim i saj.

3. Nga numërimi i aktiviteteve te matja e rezultateve

Një projekt nuk duhet të konsiderohet i suksesshëm vetëm sepse ka zhvilluar shumë konferenca, trajnime apo takime.

Pyetja më e rëndësishme është:

Çfarë ndryshoi?

A u përmirësua mësimdhënia? A u krijuan programe të reja? A u rritën mundësitë e punësimit? A u zgjerua kërkimi shkencor? A vazhdoi partneriteti pasi përfundoi financimi?

Pra, Angjeli kërkon një ndryshim të rëndësishëm në mënyrën e vlerësimit:

Nga “Sa bëmë?” te “Çfarë ndryshuam?”

4. Diplomacia e dijes

Një universitet mund të jetë shumë më tepër se një institucion arsimor.

Përmes studentëve, pedagogëve, kërkuesve dhe projekteve të përbashkëta, universitetet mund të ndërtojnë ura ndërmjet vendeve dhe shoqërive.

Kjo është ideja e “diplomacisë së dijes”.

Dija krijon komunikim, besim dhe marrëdhënie që mund të zgjasin përtej një projekti apo një marrëveshjeje.

Në këtë kuptim, arsimi merr edhe një rol ndërkombëtar: ai bëhet instrument i bashkëpunimit dhe mirëkuptimit.

5. Njohja e kualifikimeve dhe standardet e përbashkëta

Partneritetet ndërkombëtare nuk mund të mbështeten vetëm te financimi.

Duhet të ekzistojnë edhe standarde të krahasueshme, njohje të kualifikimeve, mekanizma të sigurimit të cilësisë dhe rregulla që u japin institucioneve besueshmëri reciproke.

Pra, për të krijuar një hapësirë akademike ndërkombëtare, duhet të ndërtohet edhe infrastruktura institucionale dhe juridike e bashkëpunimit.

6. Rreziqet e partneriteteve

Një partneritet mund të dështojë edhe kur ka financim.

Arsyet mund të jenë të ndryshme: objektiva të ndryshme të institucioneve, paqëndrueshmëria financiare, ndryshimi i drejtuesve apo dobësimi i stafit.

Për këtë arsye, partneriteti nuk duhet të varet nga një individ.

Ai duhet të bëhet pjesë e vetë institucionit.

Institucionalizimi është një nga kushtet e qëndrueshmërisë.

7. Fondi Global i Partneritetit Akademik

Angjeli nuk kufizohet vetëm te identifikimi i problemeve.

Ai propozon edhe idenë e një Fondi Global të Partneritetit Akademik, ose mekanizmave të ngjashëm rajonalë.

Ky fond do të mund të mbështeste financimin fillestar, ndërtimin e kapaciteteve, programet e përbashkëta akademike, kërkimin, inovacionin dhe mbi të gjitha qëndrueshmërinë e partneriteteve.

Pyetja themelore do të ishte:

Çfarë mbetet pasi përfundon granti?

8. Universiteti dhe sektori privat

Një tjetër ide është forcimi i lidhjes ndërmjet universitetit dhe ekonomisë.

Sektori privat nuk duhet të shihet vetëm si financues.

Ai mund të sjellë teknologji, ekspertizë, laboratorë, kapital dhe probleme konkrete që kërkojnë zgjidhje.

Universiteti sjell dijen dhe talentin.

Industria sjell nevojat reale dhe mundësitë e aplikimit.

Nga ky bashkim mund të lindë inovacioni.

9. Modeli “3+1”

Në këtë kuadër, Angjeli e koncepton partneritetin përmes tre shtyllave:

Edukimi.

Kërkimi dhe inovacioni.

Qeverisja dhe diplomacia.

Dhe mbi to vendoset “+1” – impakti social.

Sepse në fund, pyetja nuk është vetëm nëse një universitet ka krijuar një marrëveshje me një universitet tjetër.

Pyetja është:

Çfarë ndryshimi sjell kjo marrëveshje për studentin, kërkimin, ekonominë dhe shoqërinë?

10. Universiteti dhe shoqëria

Universiteti nuk mund të qëndrojë i shkëputur nga realiteti shoqëror.

Ai duhet të komunikojë me qeverinë, industrinë, shoqërinë civile dhe komunitetin.

Dija duhet të shërbejë jo vetëm për botime akademike, por edhe për zgjidhjen e problemeve reale: punësimin e të rinjve, inovacionin, transformimin digjital dhe zhvillimin e qëndrueshëm.

Kështu universiteti bëhet aktor i zhvillimit të shoqërisë.

11. Nga konkurrenca te bashkëkrijimi

Universitetet konkurrojnë për studentë, fonde, projekte dhe prestigj.

Por sfidat e kohës janë shumë më të mëdha se kapacitetet e një institucioni të vetëm.

Inteligjenca artificiale, ndryshimet klimatike, energjia, migracioni, transformimi digjital dhe shumë sfida të tjera kërkojnë bashkëpunim.

Prandaj mendimi i Angjelit mund të përmblidhet në një ndryshim të thjeshtë:

Nga “Çfarë mund të bëj unë?” te “Çfarë mund të bëjmë së bashku?”

12. Korridoret e dijes

Në fund, ideja e “korridoreve të dijes” e përmbledh vizionin.

Nëse shekulli XX ndërtoi korridore për mallrat, energjinë dhe kapitalin, shekulli XXI duhet të ndërtojë korridore për dijen, talentin, inovacionin dhe mirëkuptimin.

Universitetet nuk duhet të jenë pika të izoluara.

Ato duhet të lidhen me njëra-tjetrën dhe, përmes tyre, të lidhen edhe njerëzit, ekonomitë dhe shoqëritë.

Në thelb

Mendimi i Prof. Anastas Angjelit mund të vendoset në një vijë të vetme:

Projekt → Partneritet → Financim → Kapacitete → Kërkim → Inovacion → Diplomaci e dijes → Impakt social → Qëndrueshmëri.

Në këtë këndvështrim, universiteti i së ardhmes nuk është vetëm vendi ku merret një diplomë.

Është vend i krijimit të dijes, zhvillimit të talentit, kërkimit, inovacionit, bashkëpunimit ndërkombëtar dhe transformimit shoqëror.

Dhe pyetja që mbetet është ndoshta më e rëndësishmja:

A po ndërtojmë projekte që përfundojnë kur mbaron financimi, apo po ndërtojmë marrëdhënie, institucione dhe dije që vazhdojnë të jetojnë edhe pas projektit?

Pikërisht këtu qëndron thelbi i vizionit të Prof. Anastas Angjelit për arsimin: jo thjesht të financojmë të tashmen, por të ndërtojmë kapacitetet e së ardhmes.