Prof.Sokrat Xhaxho një jetë në shërbim të dijes dhe njeriut.

PROF. SOKRAT XHAXHO: NJË JETË NË SHËRBIM TË DIJES DHE NJERIUT

Hyrje

Figura e Prof. Sokrat Xhaxho nuk mund të lexohen thjesht nëpërmjet datave dhe titujve të akademisë, sepse ai përfaqëson bashkimin e shkencës me humanizmin, të mendjes me empatinë, dhe të profesionit me përgjegjësinë etike.

 I lindur më 30 qershor 1959 në Fier, ai u rrit në një mjedis ku qetësia ushqen reflektimin dhe përqendrimin, duke e përgatitur për një jetë ku dija nuk është luks, por domosdoshmëri morale. Ashtu si Kant-i i ri në Königsberg, edukimi i hershëm formoi karakterin, dhe jo thjesht inteligjencën, duke krijuar bazën për një disiplinë të brendshme që më vonë do të shndërrohej në rigorozitet akademik.

Formimi i hershëm dhe arsimi i mesëm (1959–1978)

Fëmijëria e tij ishte studim i heshtjes dhe vëzhgim i jetës. Shkolla e mesme në gjimnazin “Sami Frashëri” përfunduar në vitin 1978 me mesatare 10/10 nuk ishte thjesht rezultat i talentit, por shprehje e një marrëdhënieje të thellë me rendin dhe përgjegjësinë.

 Tek Sokrat Xhaxho, përsosmëria nuk ishte rastësi, por zakon i përditshëm, një koncept që i ngjason virtytit aristotelian, ku zakoni i mirë është rruga drejt jetës së mbarë. 

Ky formim i hershëm e bëri të kuptojë se dija dhe karakteri duhet të bashkohen, për të shërbyer më pas si themele të çdo arritjeje profesionale.

Studimet universitare dhe thirrja e mjekësisë (1979–1984)

Nga viti 1979 deri në korrik 1984, Prof. Xhaxho ndoqi Fakultetin e Mjekësisë në Universitetin e Tiranës, me mesatare të shkëlqyer 9.99/10. Këto vite ishin më shumë se mësime të laboratorit dhe auditorit; ato ishin ushqim për një mendje që kërkonte kuptim të thellë, analogjik me arritjet e Claude Bernard, i cili mendonte se kërkimi shkencor është gjithmonë dialog me natyrën. 

Anëtarësimi në Këshillin Shkencor të Fakultetit e vendosi herët në rolin e mendimtarit institucional, i cili kupton se shkenca nuk është vetëm njohuri, por edhe përgjegjësi sociale. 

Në këtë periudhë, Prof. Xhaxho kuptoi se mjekësia është thirrje që bashkon artin e kujdesit me saktësinë e logjikës, një vizion që do ta shoqëronte gjithë jetën.

Hapat e parë profesionalë dhe pedagogjia e hershme (1984–1987)

Pas marrjes së diplomës në korrik 1984, ai filloi punë si pedagog i brendshëm në Departamentin e Anatomisë Normale dhe më pas si neurolog në QSUT. Ky kontakt i hershëm me pacientët dhe mësimdhënia e studentëve e ndihmoi të kuptojë se njohuria nuk duhet ruajtur për vete, por shpërndahet si dhuratë.

 Specializimi në neurologji, përfunduar në shtator 1987 me mesatare 10/10, dhe studimi i titulluar “Epilepsia e lobit temporal”, treguan një mendje që lexon trurin jo si mekanizëm, por si peizazh ku secili simptomë është shenjë e një rendi më të thellë, një qasje që i ngjan përpjekjeve filozofike të Descartes-it për të kuptuar natyrën e mendjes dhe trupit. 

Tek Sokrat Xhaxho, neurologjia shërbeu si laborator filozofik ku teoria dhe empatia bashkëjetojnë.

Parisi: universalizimi i dijes (1990–1997)

Tetori 1990 shënon fillimin e një etape ku mendimi u universalizua. 

Specializimi pasuniversitar afatgjatë në Hôpital Pitié-Salpêtrière, Paris, pranë Profesor Jean-Claude Gautier, i mundësoi të fitonte titullin Assistant Professor-Étranger në dhjetor 1991 dhe më pas Diplôme Interuniversitaire de Spécialisation (DIS) në Neurologji në tetor 1994. 

Si Foucault në studimin e institucioneve dhe pushtetit, Prof. Xhaxho përjetoi spitalin si vend ku dija, struktura dhe etika bashkëjetojnë. Kjo periudhë e formoi dimensionin akademik ndërkombëtar dhe krijoi baza për gjithë punimet e tij shkencore, ku çdo studim i botuar ishte një akt filozofik i vëzhgimit të sakramentit të jetës së trurit.

Gjatë kësaj kohe botoi studimet e para të rëndësishme: 1991 – “Fistulat arterio-venoze të Sinusit Sagital 

Superior”, 1994 – “Aksidentet cerebro-vaskulare në moshat e reja të shoqëruara me Foramen Ovale Permeable dhe me Aneurizëm të Septumit Inter-Aurikular”, 

Dhe 1995 – “Hartimi i normave të Refleksit-T në funksion të moshës dhe gjatësisë trupore”,

 Të gjitha në Pitié-Salpêtrière, Paris. 

Këto studime nuk ishin vetëm botime, por pjesë e një dialogu filozofik me natyrën dhe kompleksitetin e trurit.

Rikthimi në Shqipëri dhe kontributi akademik (1997–2008)

Rikthimi në QSUT në nëntor 1997 ishte akt etik dhe profesional: kthimi i dijes për shërbim të vendit të origjinës.

 Ai u angazhua si pedagog i jashtëm në Fakultetin e Mjekësisë që nga viti 1998, duke ndërtuar ura midis brezave të studentëve dhe përvojës klinike. 

Në vitin 2008 botoi librin “Ekzaminimi klinik në neurologji” (328 faqe), duke kristalizuar eksperiencën klinike në një tekst didaktik që reflekton saktësinë akademike dhe humanizmin e përhershëm.

Pjekuria shkencore dhe botimet kombëtare (2009–2014)

Nga viti 2009, ligjërimi i Neuropsikologjisë Klinike për Masterin Shkencor në Psikologji, shënoi integrimin e mendjes dhe trurit në një kuptim të përbashkët. 

Në këtë periudhë botoi dy vepra madhore: “Urgjencat mjekësore” (2011) dhe “Neurologjia” (2014), të regjistruara në Bibliotekën Kombëtare.

 Këto libra nuk janë thjesht referenca akademike, por përshkrime të detajuara të eksperiencës klinike dhe pedagogjisë, ku qetësia, saktësia dhe përkushtimi janë prirjet dominante.

 Tek këto libra, Prof. Xhaxho tregon si mjekësia dhe pedagogjia janë art dhe filozofi e përjetuar.

Botimet ndërkombëtare dhe pjesëmarrja në kongrese (2003–2025)

Prof. Xhaxho ka mbi 40 botime shkencore ndërkombëtare, përfshirë artikuj në revista të rangut të lartë si Neuroepidemiology (2003), 

Revue Neurologique (2010), 

Epilepsia (2011),

 European Journal of Neurology (2010, 2013, 2016), Journal of Neurological Science (2013, 2014),

 Oxford Medical Case Reports (2021), dhe International Journal of Stroke (2020). 

Ai ka marrë pjesë me prezantime dhe postera në kongrese të mëdha botërore në Vjenë, Barcelonë, Berlin, Stamboll, Gjenevë, Helsinki, Londër, Lisbone, Venecia dhe Philadelphia, duke përfshirë kongreset e Akademisë Europiane të Neurologjisë dhe CONy.

Nga vitet 2010–2025, punimet e tij kanë përfshirë tema si insulti cerebral, epilepsia post-stroke, sindroma Morvan, Mielinoliza post-alkoolike, gliomat multicentrike, sindromat vaskulare të rralla, dhe efektet e faktorëve të rrezikut si hipertensioni, diabeti dhe nivelet e hematokritit. 

Në leximin e përgjithshëm të figurës së Prof. Sokrat Xhaxho, rrugëtimi i tij akademik dhe shkencor mund të krahasohet, në mënyrë metaforike, me misionet e astronautit dhe shkencëtarit Neil Armstrong, ku çdo hap profesional është i matur, i disiplinuar dhe i vetëdijshëm për peshën historike të veprimit. 

Ashtu si Armstrong që nuk e shihte hapin mbi Hënë si triumf personal, por si fitore të njerëzimit dhe dijes kolektive, edhe Prof. Xhaxho e ka konceptuar shkencën jo si ngritje individuale, por si avancim të përgjegjshëm të komunitetit akademik dhe shëndetësor.

Ky krahasim nuk është heroizim simbolik, por analogji epistemologjike: të dy veprojnë në kufijtë ekstremë të njohjes njerëzore — njëri në hapësirën kozmike, tjetri në hapësirën po aq misterioze të trurit njerëzor.

Analiza shumë-dimensionale e figurës së Prof. Sokrat Xhaxho

1. Dimensioni human-filozofik

Në thelb të veprimtarisë së Prof. Xhaxho qëndron koncepti kantian i dinjitetit njerëzor si qëllim në vetvete. Pacienti, studenti dhe kolegu nuk reduktohen kurrë në funksion, diagnozë apo rol institucional. 

Ai dallon në qetesinë menyren si komunikon me pacientin humanizmin e larte. 

Ky humanizëm i përjetuar nuk është emocional, por etik dhe racional, duke e pozicionuar figurën e tij në traditën e mjekësisë morale europiane.

2. Dimensioni epistemologjik dhe shkencor

Neurologjia, në qasjen e tij, nuk është thjesht shkencë empirike, por proces hermeneutik: interpretim i shenjave, simptomave dhe kontekstit jetësor. 

Kjo e vendos Prof. Xhaxhon pranë mendimit të Karl Jaspers, ku shkenca mjekësore bashkëjeton me kuptimin ekzistencial të vuajtjes.

3. Dimensioni pedagogjik-akademik

Si profesor dhe mësimdhënës, ai mishëron modelin e profesoratit klasik  universitar: autoritet pa autoritarizëm, urtësi, rigorozitet pa dogmatizëm. Mësimdhënia për të është akt formimi, jo transferim informacioni.

 Kjo e afron me idealin humboldtian të universitetit, ku kërkimi dhe mësimi janë një proces i vetëm.

4. Dimensioni profesional dhe etik

Në praktikën klinike, Prof. Xhaxho ndërthur saktësinë teknike me përgjegjësinë morale. 

Ai përfaqëson figurën e mjekut-intelektual, ku vendimi klinik është gjithmonë edhe vendim etik. Kjo e pozicionon si vazhdues modern të betimit hipokratik, jo në formë rituale, por në veprim të përditshëm.

5. Dimensioni shoqëror dhe institucional

Rikthimi në Shqipëri dhe investimi në sistemin akademik vendas përfaqëson një akt filozofik të përgjegjësisë kolektive. Dija, sipas tij, nuk ka kuptim pa kthim në shoqëri. Ky dimension e lidh me konceptin e intelektualit publik, që nuk izolohet në laborator, por ndikon realitetin.

Përfundim.

Figura e Prof. Sokrat Xhaxho përfaqëson një sintezë të rrallë:

neurolog që mendon si filozof,

profesor që formon karaktere,

shkencëtar që mbetet human,

studiues që nuk humbet etikën.

Ai dëshmon se shkenca nuk është vetëm progres teknik, por akt i thellë moral dhe shërbim ndaj njeriut.

Secila punë është jo vetëm raport shkencor, por një reflektim filozofik mbi ndikimin e trurit mbi jetën dhe sjelljen njerëzore. 

Ky dimension i sjell botës një neurolog që mendon si filozof dhe shikon si humanist, njësoj si Albert Schweitzer në marrëdhënien e tij me jetën dhe etikën.

Në dimensionin human, Prof. Xhaxho i sheh pacientët jo si raste, por si individë me dinjitet të paprekshëm, duke reflektuar humanizmin e figurave si Schweitzer. 

Në dimensionin profesional, ai ruan rigorozitetin dhe disiplinën, si Hipokrati modern që kombinon etikën me veprimin. 

Në dimensionin akademik, ai ndërton urat mes dijeve të ndryshme, duke kombinuar përvojën klinike me kërkimin shkencor, si Wilhelm von Humboldt me universitetin modern.

Figura e Prof. Sokrat Xhaxho përfaqëson modelin ku neurologjia është filozofi e zbatuar, mjekësia është etikë e jetuar, dhe pedagogjia është akt i përjetësimit të dijes.

 Titulli Profesor i Asociuar, fituar në gusht 2022, nuk shënon kulmin e karrierës, por njohjen formale të një rrugëtimi që kishte nisur që nga fëmijëria dhe kishte kaluar përmes gjithë eksperiencës dhe përkushtimit në laborator, spital, auditor dhe në hapësirën ndërkombëtare të shkencës. 

Në çdo hap, Prof. Xhaxho ka treguar se dija është shërbim, shkenca është etikë, dhe humanizmi nuk largohet kurrë nga praktika.

Autor.Publicist

Liliana Pere