top of page

Search this site

Results found for empty search

  • Si Ndryshon Zemra pas MoshĂ«s 50 Vjeç – Ndryshimet te Burrat dhe GratĂ«

    Si Ndryshon Zemra pas MoshĂ«s 50 Vjeç – Ndryshimet te Burrat dhe GratĂ« AgroWeb 12 Gusht, 20242 Minuta Lexim TĂ« pesĂ«dhjetat shpesh konsiderohen si dekada mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme e jetĂ«s sĂ« njĂ« njeriu. MegjithatĂ«, kjo moshĂ« shoqĂ«rohet edhe me njĂ« kĂ«mbanĂ« alarmi, pĂ«r mirĂ«qenien e organizmit dhe veçanĂ«risht pĂ«r shĂ«ndetin e zemrĂ«s. NĂ« kĂ«tĂ« artikull tĂ« AgroWeb.org do tĂ« mĂ«soni pĂ«r ndryshimet e moshĂ«s qĂ« ndodhin nĂ« organizĂ«m tĂ« cilat dĂ«mtojnĂ« zemrĂ«n. SĂ«mundjet e zemrĂ«s janĂ« ndĂ«r kontribuesit mĂ« tĂ« mĂ«dhenj tĂ« vdekjeve tĂ« parakohshme nĂ« vend. NĂ« tĂ« pesĂ«dhjetat, sĂ«mundjet e zemrĂ«s janĂ« kĂ«rcĂ«nimi mĂ« i madh pĂ«r shĂ«ndetin e njĂ« gruaje dhe njĂ« burri. EkspertĂ«t thonĂ« se rreth moshĂ«s 45, rreziku qĂ« njĂ« burrĂ« tĂ« goditet nga njĂ« atak nĂ« zemĂ«r rritet. NĂ« fakt mosha mesatare qĂ« njĂ« burrĂ« tĂ« goditet nga njĂ« atak nĂ« zemĂ«r Ă«shtĂ« 66 vjeç. NĂ« rastin e grave, menopauza, e cila shfaqet rreth tĂ« 50-ve , mund tĂ« nxisĂ« ndryshime nĂ« shĂ«ndetin e zemrĂ«s dhe tĂ« rrisĂ« gjasat e njĂ« sĂ«mundjeje. NgurtĂ«simi i Muskujve tĂ« ZemrĂ«s Kur njeriu futet nĂ« tĂ« pesĂ«dhjetat, muskujt e zemrĂ«s nisin tĂ« ngurtĂ«sohen duke vĂ«shtirĂ«suar pompimin efikas tĂ« gjakut. NjĂ« gjĂ« e tillĂ« pĂ«rkeqĂ«sohet tek gratĂ« pĂ«r shkak tĂ« ndryshimeve hormonale. Estrogjeni, njĂ« nga hormonet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme nĂ« organizmin e njĂ« gruaje nis tĂ« bjerĂ« ndjeshĂ«m kur njĂ« grua Ă«shtĂ« 50-54 vjeç. NjĂ« ndryshim i tillĂ« rrit rrezikun jo vetĂ«m tĂ« diabetit, por edhe sĂ«mundjeve tĂ« zemrĂ«s. Simptomat e problemeve tĂ« tilla janĂ«: marrja e frymĂ«s, lodhja, enjtja e kyçeve, rrahjet e shpejta tĂ« zemrĂ«s dhe kolla me sekrecione. recommended by Slimming Products Dieta mĂ« e mirĂ« pĂ«r tĂ« pĂ«rtacĂ«t! Deri nĂ« 20 kg nĂ« 4 javĂ« MĂ«so mĂ« shumĂ« Rrahjet e Çrregullta tĂ« ZemrĂ«s Aritmia Ă«shtĂ« shumĂ« e pĂ«rhapur pas tĂ« pesĂ«dhjetave. Tek gratĂ« ajo shfaqet si pasojĂ« e rĂ«nies sĂ« nivelit tĂ« estrogjenit dhe shoqĂ«rohet me simptoma tĂ« ndryshme. KĂ«tu pĂ«rfshihet: marrja e frymĂ«s, tĂ« fikĂ«ti, dhimbjet e kraharorit dhe marramendja. GratĂ« MĂ« TĂ« Rrezikuara nga Thyerja e ZemrĂ«s Thyerja e zemrĂ«s mund tĂ« jetĂ« simbolikĂ« e zhgĂ«njimeve tĂ« mĂ«dha nĂ« jetĂ«, por sipas mjekĂ«ve zemra e njĂ« gruaje mund tĂ« thyhet me tĂ« vĂ«rtetĂ«. Ajo qĂ« ndodh Ă«shtĂ« se hormonet e stresit ndĂ«rpresin ritmin normal tĂ« zemrĂ«s nĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« veçantĂ« tĂ« muskulit duke e dĂ«mtuar atĂ«. Sindroma e zemrĂ«s sĂ« thyer Ă«shtĂ« shumĂ« e pĂ«rhapur tek gratĂ« nga mosha 58 deri nĂ« 70 vjeç dhe shkaktohet kryesisht nga marrja e njĂ« lajmi tĂ« keq. Sipas njĂ« studimi tĂ« cilit i referohet AgroWeb.org, shumĂ« njerĂ«z mund tĂ« rimĂ«kĂ«mben nga kjo sindromĂ« pa dĂ«me tĂ« thella nĂ« zemĂ«r. Mbipesha Rrit Rrezikun e Problemeve me ZemrĂ«n Me kalimin e moshĂ«s, metabolizmi ngadalĂ«sohet dhe pesha e tepĂ«rt bĂ«het e paevitueshme. Pesha e tepĂ«rt mund tĂ« rrisĂ« rrezikun pĂ«r kolesterolin e lartĂ«, inflamacionin dhe obezitetin. TĂ« gjitha kĂ«to janĂ« faktorĂ« rreziku pĂ«r sĂ«mundjet e zemrĂ«s. Pas tĂ« 50-ve, zemra e burrave dhe grave vuan nga rritja e tensionit tĂ« gjakut, zgjerimi i enĂ«ve tĂ« gjakut, por edhe cilĂ«sia e keqe e gjumit./AgroWeb.org

  • George Clooney ndan njĂ« deklaratĂ« tĂ« rrallĂ« pĂ«r 'pĂ«rpjekjet pĂ«r tĂ« mbrojtur' binjakĂ«t Ella dhe Alexander, 7, me gruan Amal

    George Clooney ndan njĂ« deklaratĂ« tĂ« rrallĂ« pĂ«r 'pĂ«rpjekjet pĂ«r tĂ« mbrojtur' binjakĂ«t Ella dhe Alexander, 7, me gruan Amal Aktori i "Wolfs" i ​​rrit nĂ« heshtje fĂ«mijĂ«t e tij me Amal larg vĂ«mendjes, kryesisht nĂ« Itali dhe FrancĂ« Ahad Sanwari George dhe Amal Clooney janĂ« jashtĂ«zakonisht privatĂ« kur bĂ«het fjalĂ« pĂ«r dy fĂ«mijĂ«t e tyre, binjakĂ«t s htatĂ«vjeçarĂ« Ella dhe Alexander, dhe do tĂ« bĂ«jnĂ« pĂ«rpjekje tĂ« mĂ«dha pĂ«r t'i mbajtur ata larg syrit tĂ« publikut. Aktori dhe regjisori, 63 vjeç, dhe gruaja e tij avokate, 46 vjeçe, i rrisin nĂ« heshtje fĂ«mijĂ«t e tyre jashtĂ« vĂ«mendjes nĂ« EvropĂ«, shpesh duke lĂ«vizur mes pronave tĂ« tyre tĂ« shumta nĂ« FrancĂ« dhe Itali, dhe George po ndan njohuri tĂ« rralla nĂ« jetĂ«n e tyre. Ai u ul pĂ«r njĂ« intervistĂ« tĂ« re me GQ sĂ« bashku me mikun e tij tĂ« ngushtĂ« Brad Pitt, me tĂ« cilin do tĂ« luajĂ« nĂ« filmin e ardhshĂ«m komedi-triller Wolfs, dhe dyshja folĂ«n sinqerisht pĂ«r gjurmĂ«t e famĂ«s. Shikoni trailerin e Wolfs mĂ« poshtĂ«... Brad Pitt dhe George Clooney ribashkohen pĂ«r "Wolfs" George ndau mendimin e tij pĂ«r tĂ« qenit aq i famshĂ«m sa Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« mos mbytesh kur Ă«shtĂ« nĂ« publik, duke thĂ«nĂ« se besonte se Brad shpesh e kishte mĂ« keq. Ai e shtjelloi atĂ« duke u shtrirĂ« tek binjakĂ«t e tij dhe duke dashur tĂ« shmangĂ« fotografimin e tyre. “ShumĂ« njerĂ«z – edhe ata qĂ« arrijnĂ« njĂ« nivel mjaft tĂ« lartĂ« fame – gjejnĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« qenĂ« nĂ« gjendje tĂ« bĂ«jnĂ« njĂ« jetĂ« normale, tĂ« ecin nĂ«pĂ«r rrugĂ«t e Nju Jorkut pa u ndjekur dhe gjĂ«ra tĂ« tilla”, vazhdoi ai. Kopshti argĂ«tues i George dhe Amal Clooney pĂ«r binjakĂ«t Ella dhe Alexander nĂ« vilĂ« franceze prej 8.3 milionĂ« dollarĂ«sh Perandoria mahnitĂ«se e pronave tĂ« George dhe Amal Clooney me vlerĂ« miliona Perandoria mahnitĂ«se e pronave tĂ« George dhe Amal Clooney me vlerĂ« miliona George Clooney dhe Amal Clooney marrin pjesĂ« nĂ« premierĂ«n e "The Tender Bar" gjatĂ« Festivalit tĂ« 65-tĂ« tĂ« Filmit BFI nĂ« LondĂ«r nĂ« The Royal Festival Hall mĂ« 10 tetor 2021 nĂ« LondĂ«r, Angli© Getty Images Aktori ndan binjakĂ«t Ella dhe Alexander me gruan Amal Clooney "Dhe, nuk e di, pesĂ« ose gjashtĂ« prej nesh thjesht nuk u qetĂ«sua kurrĂ«. Dhe nuk ka pasur kurrĂ« njĂ« gjĂ« tĂ« tillĂ« si, 'Hej, le tĂ« bĂ«jmĂ« njĂ« shĂ«titje nĂ«pĂ«r Central Park dhe tĂ« mos godasim me çekan'. Thjesht nuk ka ndodhur ende, por nuk ka ndodhur ende. Ylli Sirian foli pĂ«r dĂ«shirĂ«n pĂ«r tĂ« "mbrojtur" fĂ«mijĂ«t e tij dhe pĂ«r tĂ« mos pasur imazhet e tyre atje, duke pasur parasysh punĂ«n humanitare nĂ« tĂ« cilĂ«n ai dhe Amal angazhohen shpesh. "UnĂ« kam njĂ« qĂ«llim tĂ« pĂ«rpiqem tĂ« mbroj, nuk dua fotot e mia. fĂ«mijĂ«." MiqtĂ« e ngushtĂ« folĂ«n pĂ«r jetĂ«n e tyre me mungesĂ« privatĂ«sie "Ne merremi me çështje shumĂ« serioze, me njerĂ«z tĂ« kĂ«qij shumĂ« seriozĂ«, dhe nuk duam tĂ« kemi foto tĂ« fĂ«mijĂ«ve tanĂ« atje. KĂ«shtu qĂ« ne duhet tĂ« punojmĂ« shumĂ« nĂ« pĂ«rpjekjen pĂ«r tĂ« qĂ«ndruar privatĂ«, dhe Ă«shtĂ« e ndĂ«rlikuar, siç mund ta imagjinoni. ." MĂ« herĂ«t gjatĂ« bisedĂ«s, George foli gjithashtu pĂ«r fokusimin mĂ« shumĂ« nĂ« aktrim sesa nĂ« regji, pĂ«r t'u dhĂ«nĂ« fĂ«mijĂ«ve tĂ« tij (tĂ« cilĂ«t iu bashkuan bisedĂ«s nĂ« njĂ« moment dhe luanin tĂ« emocionuar me xhaxhain e tyre Brad) mundĂ«sinĂ« qĂ« tĂ« qĂ«ndrojnĂ« nĂ« shtĂ«pi dhe tĂ« shkojnĂ« nĂ« shkollĂ« nĂ« vend qĂ« tĂ« jenĂ«. nĂ« xhirime me tĂ« ndĂ«rkohĂ« qĂ« ai Ă«shtĂ« edhe regjisor. George do tĂ« bĂ«jĂ« debutimin e tij nĂ« Broadway nĂ« pranverĂ«n e vitit 2025 me njĂ« adaptim tĂ« filmit tĂ« tij "NatĂ«n e mirĂ«, dhe Good Luck" “Arsyeja kryesore Ă«shtĂ« se Ă«shtĂ« njĂ« vit nĂ« rrugĂ«n e regjisĂ« dhe tani fĂ«mijĂ«t e mi janĂ« tĂ« njĂ« moshe tĂ« caktuar”, shpjegoi ai. "Ne nuk do t'i çrrĂ«njosim fĂ«mijĂ«t tanĂ« nga shkolla dhe do tĂ« vrapojmĂ« pĂ«rreth. Para kĂ«saj, ata thjesht mund tĂ« vinin me ne dhe ne tĂ« gjithĂ« do tĂ« shkonim. Por tani Ă«shtĂ« ndryshe." Ai gjithashtu foli me entuziazĂ«m pĂ«r debutimin e tij nĂ« Broadway vitin e ardhshĂ«m me adaptimin e Good Night, dhe Good Luck, duke dashur t'i kushtonte sa mĂ« shumĂ« kohĂ« fĂ«mijĂ«ve dhe gruas sĂ« tij pĂ«rpara se tĂ« transferohej nĂ« Nju Jork pĂ«r disa muaj. George Clooney (R) dhe Amal Alamuddin marrin pjesĂ« nĂ« gala Celebrity Fight Night qĂ« feston NatĂ«n e Luftimit tĂ« tĂ« famshĂ«mve nĂ« Itali duke pĂ«rfituar nga Fondacioni Andrea Bocelli dhe The Muhammad Ali Parki

  • Kafka Ă«shtĂ« njĂ« qenie gjeniu dhe pikĂ«llues njĂ«kohĂ«sisht, sikur tĂ« qe i pashmangshĂ«m dĂ«shpĂ«rimi i njĂ« shpirti tĂ« lartĂ« nĂ« realitetin tokĂ«sor


    Kafka Ă«shtĂ« njĂ« qenie gjeniu dhe pikĂ«llues njĂ«kohĂ«sisht, sikur tĂ« qe i pashmangshĂ«m dĂ«shpĂ«rimi i njĂ« shpirti tĂ« lartĂ« nĂ« realitetin tokĂ«sor
 
Ishte njĂ« nga shkrimtarĂ«t e historive tĂ« shkurtra dhe romancierĂ«t mĂ« tĂ« mĂ«dhenj tĂ« gjuhĂ«s gjermane tĂ« shekullit XX, trupi i shkrimit i tĂ« cilit ishte i vetĂ«m nĂ« llojin e tij. Disa nga shkrimet e tij mbetĂ«n tĂ« pambaruara dhe u botuan pas vdekjes, megjithĂ«se dĂ«shira e tij ishte qĂ« ato tĂ« asgjĂ«soheshin – janĂ« bĂ«rĂ« ikona nĂ« letĂ«rsinĂ« e PerĂ«ndimit. Disa nga veprat e pĂ«rkthyera nĂ« shqip janĂ«: “Procesi”, “Metamorfoza”, “KĂ«shtjella” nĂ« formĂ«n e romanit por dhe nga proza e tij e shkurtĂ«r nĂ« formĂ«n e tregimit: “NjĂ« Leksion Akademik”, “Populli i Minjve”, “BarbarĂ«t”, etj. Franz Kafka i konsideruar si njĂ« nga autorĂ«t mĂ« me ndikim nĂ« histori. CilĂ«sia e punĂ«s sĂ« tij ishte e rrĂ«njosur nĂ« zhvillimin e temave arketike dhe psikologjike. Puna e KafkĂ«s u shkrua nĂ« gjermanisht dhe u bĂ« e njohur gjerĂ«sisht pas vdekjes sĂ« tij. Shkrimet e tij karakterizoheshin duke u pĂ«rshtatur nĂ« konflikt dhe kompleksitet; nĂ« kĂ«to, shprehjet e ankthit dhe psikozĂ«s ishin famĂ«keqe. Zhanret letrare tĂ« zhvilluara nga Kafka ishin romani dhe tregimi. Termi “Kafkaesque” Ă«shtĂ« ai qĂ« pĂ«rdoret zakonisht kur pĂ«rmendet vepra e kĂ«tij shkrimtari, pĂ«r shkak tĂ« stilit tĂ« saj unik. Lexo edhe :  Babai i tij ishte Hermann Kafka dhe ai iu pĂ«rkushtua tregtisĂ« sĂ« mishit; nĂ«na e saj quhej Julie Löwy dhe ajo vinte nga njĂ« familje e pasur. Kishte pesĂ« vĂ«llezĂ«r. Dy nga vĂ«llezĂ«rit e tij, Georg dhe Heinrich, vdiqĂ«n kur ishin fĂ«mijĂ«. FĂ«mijĂ«ria e tij dhe e motrave tĂ« tij u karakterizuan nga ashpĂ«rsia e babait. PĂ«rvojat e viteve tĂ« fĂ«mijĂ«risĂ« ndikuan shumĂ« nĂ« veprat e tij letrare. Studioi vitet e tij tĂ« para nĂ« Deutsche Knabenschule, midis 1889 dhe 1893. Pastaj vazhdoi shkollĂ«n e mesme mbretĂ«rore perandorake ose gjimnazin AltstĂ€dter Deutsches. NĂ« fund tĂ« adoleshencĂ«s u bashkua me tĂ« ashtuquajturĂ«n ShkollĂ« Falas, e cila ishte nĂ« kundĂ«rshtim me Katolicizmin. GjatĂ« atyre viteve lexoi Charles Darwin dhe Friedrich Nietzsche dhe gjithashtu simpatizoi socializmin. NĂ« fazĂ«n e tij universitare, provoi disa karriera derisa nĂ« fund, nĂ«n insistimin e babait, studioi juridik nĂ« Universitetin e KarolinĂ«s. I diplomua pĂ«r juridik nĂ« 1906. NĂ« skenĂ«n e tij universitare, Kafka u pĂ«rfshi nĂ« veprimtari tĂ« ndryshme letrare dhe teatrore. MenjĂ«herĂ« pas diplomimit, ai filloi tĂ« shkruajĂ«, njĂ« aktivitet qĂ« mĂ« vonĂ« e ndĂ«rthuri me njĂ« punĂ« qĂ« i lejonte tĂ« jetonte nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« denjĂ«. Ai kishte mundĂ«sinĂ« tĂ« bĂ«nte disa udhĂ«time nĂ«pĂ«r EvropĂ«, nĂ« FrancĂ«, Gjermani dhe Itali. Krijimtaria NĂ« moshĂ«n 29 vjeçare, shkrimtari vendosi t’i pĂ«rkushtohej pĂ«rfundimisht artit tĂ« tĂ« shkruarit. KĂ«shtu nĂ« vitin 1912 ai shkroi pĂ«r tetĂ« orĂ« me radhĂ« derisa i dha shkas veprĂ«s sĂ« tij “Procesi”. Gjithashtu nĂ« fund tĂ« po kĂ«tij viti ai pĂ«rfundoi tetĂ«mbĂ«dhjetĂ« historitĂ« qĂ« pĂ«rbĂ«nin librin me tregime “Soditje”. NĂ« vitet e njĂ«pasnjĂ«shme tĂ« 1913 dhe 1915 shkrimtari iu pĂ«rkushtua zhvillimit tĂ« veprave “KĂ«shtjella”, “Metamorfoza’. Ishte nĂ« vitin 1917 kur Franz filloi tĂ« vuante nga tuberkulozi, njĂ« sĂ«mundje qĂ« nuk e ndaloi krijimtarinĂ« e tij. Pasioni dhe pĂ«rkushtimi i KafkĂ«s pĂ«r tĂ« shkruar e izoluan atĂ« shoqĂ«risht. Aq sa u prek marrĂ«dhĂ«nia me Felice Bauer. Komunikimi midis tĂ« dyve ishte pothuajse gjithmonĂ« pĂ«rmes letrave, kĂ«to ishin mĂ« shumĂ« se pesĂ«qind. MegjithĂ«se ai ndonjĂ«herĂ« pĂ«rpiqej tĂ« udhĂ«tonte nĂ« Gjermani pĂ«r ta vizituar atĂ«. Si sĂ«mundja e tij ashtu edhe Lufta e ParĂ« BotĂ«rore e ndaluan atĂ«. MegjithatĂ« ata u fejuan nĂ« mes tĂ« vitit 1917. Lexo edhe :  Por, megjithĂ« pĂ«rpjekjet pĂ«r tĂ« ruajtur marrĂ«dhĂ«nien, planet nuk mund tĂ« kryheshin dhe ato pĂ«rfunduan duke u prishur pĂ«rfundimisht nĂ« dhjetor tĂ« po kĂ«tij viti. ShĂ«ndeti NĂ« vitin 1919 sĂ«mundja e shkrimtarit u pĂ«rkeqĂ«sua dhe ai duhej tĂ« mbetej i mbyllur nĂ« njĂ« spital. Atje takoi njĂ« grua tĂ« re me emrin Julie Wohryzek me tĂ« cilĂ«n filloi njĂ« lidhje. MegjithĂ«se donte tĂ« martohej me tĂ«, ai nuk mundi pĂ«r shkak tĂ« refuzimit tĂ« babait tĂ« tij pasi ajo nuk i pĂ«rkiste tĂ« njĂ«jtĂ«s klasĂ« shoqĂ«rore. Midis 1920 dhe 1922 Franz Kafka mbajti njĂ« marrĂ«dhĂ«nie pĂ«rmes letrave me shkrimtaren Milena JesenskĂĄ, e cila ishte admiruese e tregimeve tĂ« tij. TĂ« dashuruarit arritĂ«n tĂ« takoheshin mĂ« vonĂ« nĂ« VjenĂ« dhe nĂ« GmĂŒnd, megjithĂ«se nuk u takuan mĂ« vonĂ«. Franz Kafka qĂ«ndroi nĂ« qendrat shĂ«ndetĂ«sore deri nĂ« vitin 1922. PavarĂ«sisht nga gjendja e tij fizike, shkrimtari nuk e la mĂ«njanĂ« prodhimin e tij letrar. NĂ« atĂ« kohĂ« ai zhvilloi disa histori dhe gjithashtu iu pĂ«rkushtua shkrimit tĂ« letrave babait tĂ« tij pĂ«r tĂ« lehtĂ«suar pak peshĂ«n e tensioneve tĂ« prodhuara gjatĂ« fĂ«mijĂ«risĂ« sĂ« tij. Fundi NĂ« 1923 shkrimtari kishte njĂ« pĂ«rmirĂ«sim tĂ« lehtĂ« qĂ« e lejoi atĂ« tĂ« largohej nga spitali, kĂ«shtu qĂ« ai shfrytĂ«zoi rastin pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« njĂ« pushim nĂ« MĂŒritz, Gjermani. NdĂ«rsa ishte atje ai u takua me aktoren e re Dora Diamant, njĂ«zet e pesĂ« vjeç, dhe me tĂ« ai kaloi fazĂ«n e fundit tĂ« jetĂ«s sĂ« tij. Kafka u sĂ«mur me pneumoni nĂ« dhjetor 1923, gjĂ« qĂ« ia rĂ«ndoi mĂ« tej situatĂ«n shĂ«ndetĂ«sore. NĂ« Mars tĂ« vitit 1924 ai u kthye nĂ« PragĂ«, por menjĂ«herĂ« pasi iu desh tĂ« shtrohej pĂ«rsĂ«ri nĂ« spital nĂ« njĂ« sanatorium tĂ« VjenĂ«s pĂ«r shkak tĂ« ndĂ«rlikimeve tĂ« rĂ«nda. MĂ« nĂ« fund ai vdiq mĂ« 3 qershor tĂ« po atij viti nĂ« moshĂ«n dyzet vjeç. Stili Stili letrar i Franz Kafka karakterizohej nga tĂ« qenit i errĂ«t, i thellĂ« dhe labirint. TĂ« pajisur me njĂ« gjuhĂ« tĂ« pĂ«rpunuar, precize, kishte aspekte qĂ« lidheshin me jetĂ«n e tij personale, veçanĂ«risht marrĂ«dhĂ«niet me babanĂ« e tij dhe humbjen e vĂ«llezĂ«rve tĂ« tij nĂ« moshĂ« tĂ« re. NĂ« shkrimet e KafkĂ«s, perceptoheshin psikologjikĂ«t dhe arketipĂ«t, domethĂ«nĂ«: ai ishte pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r krijimin e personazheve me tipare unike, gjithnjĂ« tĂ« kapur nga tĂ« komplikuarit dhe shqetĂ«suesit. NĂ« punĂ«n e tij kishte gjithashtu karakteristika tĂ« ekzistencializmit dhe gjithashtu pasqyroi idetĂ« e tij anarkiste dhe socialiste. Shumica e punĂ«s sĂ« Franz Kafka u botua pas vdekjes sĂ« tij, kĂ«shtu qĂ« njohja e tij ishte pas vdekjes. E gjithĂ« kjo falĂ« faktit qĂ« shoku dhe testamenti i tij Max Brod e injoroi atĂ« kur shkrimtari e urdhĂ«roi tĂ« hiqte qafe tĂ« gjitha tekstet e tij. FalĂ« veprĂ«s sĂ« Brodit, Kafka u bĂ« njĂ« nga shkrimtarĂ«t mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m tĂ« letĂ«rsisĂ« botĂ«rore. Nga ana tjetĂ«r, Dora Diamant mbajti disa shkrime deri nĂ« vitin 1933, megjithatĂ« kĂ«to ranĂ« nĂ« duart e Gestapos dhe janĂ« ende.

  • "Eksplorimi i bukurisĂ« sĂ« pĂ«rjetshme tĂ« Koleksionit Albanian Xhubleta: ndĂ«r shekuj gjeti “çerdhen” e mbijetesĂ«s mijĂ«ra-vjeçare, nĂ« veriun e ShqiperisĂ« nĂ« pergjithsi dhe nĂ« MalĂ«sinĂ« e Madhe

    TĂ« shkruash e flasĂ«sh pĂ«r xhubletĂ«n , pĂ«r ne malĂ«sorĂ«t nĂ« pamje tĂ« parĂ« duket e lehtĂ«, por nĂ« fakt nuk Ă«shtĂ« krejt kĂ«shtu , pasi te kjo veshje unike , e bukur e fisnike e femrave iliro-shqiptare , “bashkĂ«jetojnĂ«â€: trashigimia , historia, e pse jo edhe nostalgjia. Xhubleta nĂ« “luftĂ«â€ me “harresen”, ndĂ«r shekuj gjeti “çerdhen” e mbijetesĂ«s mijĂ«ra-vjeçare, nĂ« veriun e ShqiperisĂ« nĂ« pergjithsi dhe nĂ« MalĂ«sinĂ« e Madhe nĂ« veçanti. Te malĂ«sorĂ«t u ruajt mĂ« gjatĂ« e mĂ« mirĂ« se nĂ« asnjĂ« trevĂ« tjetĂ«r iliro-shqiptare kjo veshje dhe trashigimia e saj, tĂ« pakten rreth katĂ«rmijĂ«-vjeçare. U ruajt nga stergjyshet , gjyshet e nĂ«nat tona nga njeri brez nĂ« tjetrin. Xhubleta u ruajt jo vetĂ«m si veshje me vlera tĂ« papersĂ«ritshme tĂ« tradites popullore shumĂ«shekullore , por edhe si veshje nĂ« tĂ« cilen “shkruhej” histori jete , zhvillimi , civilizimi, bestynish , besimesh etj. NĂ«se historia e popujve tĂ« tjerĂ« tĂ« lashtĂ« u trashigua duke u shkruar nĂ« “hiroglife” tĂ« gdhendura nĂ« gurĂ« e mjete tĂ« tjera “rrethanore”, te iliro-shqiptarĂ«t kjo histori u trashigua edhe e “qendisur” nĂ« mesazhet, ngjyrat , simbolet e figurat xhubletĂ«s. Siç pranohet nga shumĂ« etnografĂ« , studiues , historianĂ« e arkeolog. tĂ« huaj e vendas, xhubleta pĂ«rfaqĂ«son veshjen mĂ« tĂ« hershme e mĂ« impozante jo vetĂ«m nĂ« trojet Iliro-Shqiptare , por mĂ« e pakta nĂ« tĂ« gjithĂ« Ballkanin. Xhubleta ka transmetuar gjithnjĂ« mesazhe tĂ« “koduara” tĂ« qytetĂ«rimit ilir e shqiptar dhe tĂ« kulturĂ«s sonĂ« popullore. Ne qĂ« kemi pasur moshen pĂ«r tĂ« mbajtur mend sado pak qĂ« nĂ« vitet gjashtĂ«dhjetĂ« tĂ« shekullit XX , mund tĂ« na kujtohen shumĂ« nuse nĂ« fis e katund qĂ« u moren, (martuan) me veshjen e xhubletĂ«s dhe “paimet” qĂ« e shoqeronin atĂ«, qĂ« nga duvaku e deri te çorapet
 Na kujtohen shumĂ« nga ngjyrat , figurat dhe simbolet qĂ« zbukuronin xhubleten. Na kujtohet se edhe xhubleta me bukurinĂ« e saj kishte “kokurencen” nga njera xhubletĂ« nĂ« tjetren, persa u perket ngjyrave, figurave, simboleve dhe mesazhet qĂ« percillte ajo. Ndersa forma e saj ishte unike , nĂ« formĂ« kĂ«mbane. NĂ« xhubletĂ«n pĂ«r gra “dominonte” sfondi i zi , ndersa nĂ« xhubleten pĂ«r vajza ai i bardhĂ« (qĂ« do tĂ« thoshte pasterti e virgjĂ«ri). NĂ«nat tona deri nĂ« vitet gjashtĂ«dhjetĂ« tĂ« shek. XX , (kryesisht nĂ« fshatra) xhubleten e kishin veshjen kryesore , ndersa nĂ« arkat e tyre prej druri mbi tĂ« gjitha ruanin xhubletĂ«n me tĂ« cilen kishin dalĂ« nuse (xhubleten e nusĂ«risĂ«). Me xhubleten mĂ« tĂ« bukur gratĂ« shkonin nĂ« ditĂ« tĂ« shĂ«nuara festash, gĂ«zimesh , miqĂ«sish , pasishĂ« e mbi tĂ« gjitha ku zhvillohej logu
 , qĂ« ngjason (edhe sot) me paradat apo konkurencen e miseve moderne. Xhubleta i shoqĂ«ronte gratĂ« e nĂ«nat tona edhe nĂ« vorr, apo siç i thonin malĂ«sorĂ«t hynin nĂ« dhe (varroseshin) me xhubletĂ«. Xhubleten nĂ« arkĂ« gratĂ« e nĂ«nat tona e ruanin edhe nga brisa (tenja) duke futur nĂ« pal tĂ« saj fleta duhani
 VlenĂ« tĂ« thuhet se xhubleta tĂ« (vjetra) tĂ« ruajtura (megjithse pak) ka edhe sot nĂ« MalĂ«sinĂ« e Madhe e mĂ« gjĂ«rë  HISTORI NGA XHUBLETA SI VESHJE PELLAZGO-ILIRE-SHQIPTARE
 Si çdo trashigimi e kulturĂ«s , jetĂ«s, zhvillimit e civilizimit tonĂ«, edhe trashigimia etnografike e xhubletĂ«s ka historinĂ« e saj. Trashigimia e xhubletĂ«s permban njĂ« histori tĂ« pasur jo vetĂ«m tĂ« etnografisĂ« e civilizimit, por mbi tĂ« gjitha ajo trashigon elemnte tĂ« pakontestueshĂ«m tĂ« autoktonisĂ« iliro-shqiptare nĂ« trojet etnike e mĂ« gjĂ«rĂ«. Duke pasur kĂ«tĂ« histori tĂ« pasur trashigimie , xhubleta ka terhequr vemendjen e jo pak studiuesve , etnografĂ«ve, arkeologĂ«ve, historianĂ«ve , albanologĂ«ve e ilirologĂ«ve tĂ« huaj e vendas , tĂ« cilĂ«t kanĂ« shkruar per xhubletĂ«n , historinĂ«, bukurinĂ« , figurat , simbolet e mesazhet qĂ« trashigon ajo. Disa nga keto shkrime (apo pershkrime) mendova ti citoj si vijon: Historiani , arkeologu , albanologu dhe Ilirologu i njohur kroat Aleksender Stpçeviç nĂ« zbulimet dhe studimet e tij shkencore , pĂ«r veshjen e lashtĂ« tĂ« grave iliro-shqiptare (pĂ«r xhubleten) ka arritur nĂ« “perfundimin” se .. : “GratĂ« Ilire vishnin gjithashtu njĂ« tip fustani qĂ« ishte i prerĂ« nĂ« brez kĂ«shtu, qĂ« pjesa e sipĂ«rme ishte e pelqyer pĂ«r trupin , ndĂ«rsa pjesa e poshtme ishte e rrudhur dhe kishte formen e kumbonĂ«s (paraardhĂ«sja e xhubletĂ«s sĂ« sotme,N.B.). KĂ«tĂ« formĂ« rrobash e mbanin hyjneshat lokale (Diana , nimfat
), nĂ« monumentet nga epoka romake si dhe gratĂ« valltare , tĂ« paraqitura nĂ« urnat japode nga Ribiqi (shek.V-IV para Krishtit). Me rroba tĂ« tilla Ă«shtĂ« veshur hyjnesha Diana, qĂ« Ă«shtĂ« paraqitur nĂ« monedhat e mbretit ilir Ballaeus (shek.II para Krishtit). Mendohet se kjo formĂ« e rrobave ilire Ă«shtĂ« ruajtur deri sot te shqiptarĂ«t e ShqiperisĂ« sĂ« veriut dhe nĂ« KosovĂ« (te pjestarĂ«t e fisit tĂ« Kelmendit). 1. Kjo veshje nĂ« formĂ« kĂ«mbane apo kumbone e qendisur mrekullisht prej qindra figurash e bojnash , Ă«shtĂ« pa dyshim xhubleta e grave iliro-shqiptare (kryesisht malĂ«sore) e ruajtur mrekullisht deri nĂ« ditĂ« e sotme nĂ« MalĂ«snĂ« e Madhe e mĂ« gjĂ«rĂ«.. Xhubleta mendohet se ka qenĂ« e perhapur edhe te paraardhĂ«sit e IlirĂ«ve , PellazgĂ«t.. IlirĂ«t, si njĂ« ndĂ«r “fiset” mĂ« dinjitoze e trashiguan ketĂ« veshje tĂ« fisme per shekuj deri nĂ« ditĂ«t e sotme. Xhubleta u ruajt me “fanatizĂ«m” dhe u pasurua (nĂ« ndertimin e saj) me motive nga mĂ« magjepset me karakter natyror , hyjnor e deri fisnor.. NdĂ«r fiset ilire tĂ« LabeatĂ«ve dhe DardanĂ«ve e ka pasur dhe e ka konakun e saj Xhubleta edhe sot
Pra kryesisht nĂ« trevat Veriore tĂ« ShqiperisĂ« Etnike. Si simbol i kesaj veshje tĂ« fisme , me prejardhje (tĂ« pakten mbi katĂ«rmijĂ«-vjeçare) , nga koha pellazge e deri sot, nĂ« KretĂ« tĂ« GreqisĂ« , ruhet njĂ« skulpturĂ« qĂ« ngjason me xhubletĂ«n
 VlenĂ« tĂ« cilĂ«sohet se veshja e grave me xhubletĂ« “shoqĂ«rohej” edhe me veshje tĂ« tjera si xhoka, kĂ«misha, postava , çorapet, rubat (shamiat) e kokes tĂ« grave qĂ« janĂ« trashigimi Ilire
 Madje edhe shamiat e bardha qĂ« shpesh lidheshin si kapica mbi kokĂ«, janĂ« trashigimi Ilire , qĂ« kishin per qellim tĂ« ruanin floket nga pluhrat ,por edhe tĂ« mos fshihnin hiret e fetyres sĂ« grave Ilire.2. HershmĂ«rinĂ« e xhubletĂ«s si veshje ndĂ«r femrat iliro-shqiptare e vertetojnĂ« edhe vetĂ« figurat dhe simbolet e qendisura nĂ« xhubletĂ«. E tregojnĂ« , pasi ato figura e simbole u perkasin edhe bestynive dhe besimeve pagane , tĂ« cilat ndĂ«r ilirĂ« kanĂ« ekzistuar tĂ« pakten qindra vite para besimeve monoteiste , kristiane e tjerĂ«. NdĂ«r mĂ« tĂ« njohurit janĂ« simbolet qĂ« i kushtohen Diellit , HĂ«nĂ«s , Yjeve , Gjarprit , ShqiponjĂ«s (me dy krena), Dragoit e figura tĂ« tjera qĂ« trashigojnĂ« simbole jete e historie e deri simboli i Kryqit “thyer” (svastikĂ«s ) , qĂ« nĂ« gjuhen sanskritishte “svast”qĂ« do tĂ« thotĂ« shĂ«ndet , mirĂ«si dhe gĂ«zim. Ndersa J.Dechelette
 svastikĂ«n e ka karakterizuar si simbol “Dielli nĂ« lĂ«vizje”.3. PĂ«r xhubletĂ«n , veshjen karakteristike tradicionale tĂ« grave iliro-shqiptare tĂ« veriut shkruan edhe Franc Nopça -studiues dhe albanolog (ish konsulli i pergjithshĂ«m i AustrohungarisĂ« nĂ« ShkodĂ«r) i cili ka qenĂ« edhe “gjurmues” i apasionuar i etnografisĂ« nĂ« trevat veriore tĂ« ShqiperisĂ«. MĂ« 1910 Franc Nopça, pati konstatuar se disa forma tĂ« veshjes popullore shqiptare vijnĂ« drejtpĂ«rdrejt nga veshja qĂ« ka qenĂ« nĂ« pĂ«rdorim nĂ« kĂ«tĂ« hapĂ«sirĂ« nga koha parahistorike. KĂ«tu nĂ« rend tĂ« parĂ« Ă«shtĂ« fjala pĂ«r tipin e fustanellĂ«s sĂ« mbledhur nĂ« formĂ« tĂ« kambanĂ«s (ziles), tĂ« quajtur xhubletĂ«, e cila Ă«shtĂ« pasqyruar nĂ« shumĂ« monumente ilire tĂ« kohĂ«s antike, dhe e pandryshuar Ă«shtĂ« ruajtur deri nĂ« ditĂ«t tona nĂ« krahinat kodrinore tĂ« ShqipĂ«risĂ« Veriore, mandej nĂ« zonat e fisit tĂ« Kelmendasve nĂ« KosovĂ« dhe tek shqiptarĂ«t nĂ« Mal tĂ« Zi
 Xhubleta nĂ« pikpamje kostumografike , Ă«shtĂ« shumĂ« interesante , pĂ«r aresye se perkon kryekĂ«put me veshjet nĂ« formĂ« fundi, tĂ« njohura nga disa terrakota tĂ« zbuluara nĂ« Kliçevec tĂ« Bosnjes dhe me objekte tĂ« tjera tĂ« ngjashme tĂ« gjetura nĂ« MikenĂ« dhe nĂ« KretĂ« (Greqi). Kjo terrakotĂ« tregon se nĂ« tĂ« gjitha kĂ«to raste , kemi tĂ« bĂ«jmĂ« siç e theksojnĂ« Hoernes , Wide , Evans dhe Vasits, me njĂ« veshje nĂ« formĂ« kĂ«mbane , tĂ« njohur qĂ« nga koha e lashtĂ« , mijĂ«vjeçari i dytĂ« para Krishtit..”.4. Xhubleta e MalĂ«sisĂ« sipas studiuesve tĂ« mirfilltĂ« tĂ« etnologjisĂ«, paraqet njĂ« ndĂ«r veshjet mĂ« tĂ« vjetra tĂ« EuropĂ«s , si mbetje e njĂ« qytetrimi tĂ« lashtĂ« mesdhetar e ruajtur nĂ« shekuj nĂ« mĂ«nyrĂ« besnike dhe autentike nĂ« traditen e veshjes popullore shqiptare.5. Veshje me zanafillĂ« tĂ« lashtĂ« Ă«shtĂ« xhubleta e qĂ« Ă«shtĂ« mbajtur nĂ« MalĂ«sinĂ« e Madhe dhe mĂ« gjĂ«rë  KĂ«shtu ka ardhur dhe dalmatika, njĂ« kĂ«mishĂ« e gjatĂ« qĂ« nĂ« tĂ« njejten formĂ« e prerje Ă«shtĂ« ruajtur edhe ndĂ«r shqiptarĂ«.6. NjĂ« studiuese, mike e shqiptarĂ«ve dhe malĂ«sorĂ«ve , qĂ« ka vizituar trojet tona nĂ« fundin e viteve tĂ« shek.XIX dhe fillimit e atij tĂ« XX do tĂ« shkruante per veshjen e malĂ«soreve me xhublet (vajzave dhe grave): Vajzat vishen me njĂ« rrobĂ« tĂ« trashĂ« , tĂ« ngrirĂ« prej leshi tĂ« bardhĂ« me shirita horizontal me ngjyrĂ« tĂ« zezĂ«. Fundi vjen e bashkohet me pjesen e siperme tĂ« rrobĂ«s , e cila Ă«shtĂ« e kapur anash
 Çorapet e gjata tĂ« thurura me figura tĂ« bĂ«ra me fantazi , kuq e zi , apo baardhĂ« e zi. GratĂ« e martuara mbajnĂ« veshur njĂ« fund nĂ« formĂ« kĂ«mbane , prej leshi tĂ« rĂ«ndĂ« e tĂ« ngrirĂ« , me shirita nĂ« njĂ« ngjyrĂ« kĂ«rmizi tĂ« shuar (tĂ« lyera vetĂ« ) apo ngjyrĂ« tĂ« purpurt
7. Xhubleten e çikave , ose xhubletĂ«n e bardhĂ«, poetja dhe koleksionistja shqiptare Luljeta Dano e cilĂ«son si njĂ« veshje e jashtĂ«zakonshme, mrekullisht tĂ« bukur, pĂ«r cilĂ«sitĂ« e punimit dhe tĂ« qĂ«ndisjes, qĂ« dallohet nga simbolet e fertilitetit. ËshtĂ« njĂ« nga kopjet mĂ« tĂ« rralla, sepse xhubletat e bardha janĂ« vĂ«rtet tĂ« rralla. Vajza e vishte deri nĂ« momentin qĂ« martohej.8. Studuesja Edith Durham nĂ« shkrimet e saj vlerson edhe rolin e kĂ«tyre grave (“tĂ« xhubletĂ«s”) malĂ«soreve nĂ« jetĂ«n e perditshme kur shkruan: “NjĂ« grua nĂ« MalĂ«si me gjithĂ« punen e rĂ«ndĂ« qĂ« Ă«shtĂ« detyruar tĂ« bĂ«jĂ« nga shumĂ« anĂ« , Ă«shtĂ« mĂ« e lirĂ« sesa gratĂ« nĂ« ShkodĂ«r. Ajo u fletĂ« lirisht burrave, shpesh Ă«shtĂ« e zgjuar dhe e shkathĂ«t, mund t’i kerkojnĂ« mendim e ta dĂ«gjojnĂ« 
 kam parĂ« gjithashtu gra qĂ« kanĂ« nderhyrĂ« per tĂ« ndaluar njĂ« grindje, por kur preket nderi i familjes edhe ato janĂ« tĂ« shqetĂ«suara ashtu si dhe burrat qĂ« tĂ« merret gjaku
”.9. VlenĂ« tĂ« cilĂ«sohet se nĂ« MalĂ«si tĂ« Madhe ka pasur edhe njĂ« “lloje” xhublete , qĂ« quhej , xhubleta cubele. Kjo xhubletĂ« ishte mĂ« “thjeshtĂ«â€, me mĂ« pak (ose thuajse aspak) ornamente , zbukurime e “simbole”, si dhe ka qĂ«nĂ« mĂ« e shkurter se xhubletat tipike tĂ« MalĂ«sisĂ« e mĂ« gjĂ«rĂ«, (dikun deri nĂ« gju). Xhubleta “cubele” ishte mĂ« komode dhe e lehtĂ« pĂ«r t’u mbajtur gjatĂ« punĂ«ve tĂ« ndryshme, nĂ« shtepi dhe punĂ«t e tjera familjare qĂ« bĂ«nte gruaja malĂ«sore. Kjo xhubletĂ« mund tĂ« themi se ishte thjeshtĂ« xhubletĂ« pune
 XHUBLETA NË MUZE
 Raca shqiptare , duke qenĂ« kaq e lashtĂ« , ka ruajtur mrekullisht shumĂ« prej trashigimisĂ« sĂ« hershme kulturore tĂ« saj. Popullsia e malĂ«sive shqiptare Ă«shtĂ« perçuesja mĂ« besnike e qytetrimit tĂ« saj tĂ« lashtĂ« , por nuk Ă«shtĂ« njĂ« race inferiore. CilĂ«sitĂ« fizike dhe morale e bĂ«jnĂ« atĂ« njĂ« prej racave mĂ« tĂ« bukura dhe mĂ« tĂ« pastra tĂ« Lindjes dhe tĂ« EuropĂ«s.10. Perveç ruajtjes tĂ« xhubletave nĂ« shtepia gratĂ« fisnike tĂ« MalĂ«sisĂ« Madhe e mĂ« gjĂ«rĂ« , ajo Ă«shtĂ« ruajtur nĂ« muzetĂ« lokale , qĂ« nga muzeu i ShkodrĂ«s e deri te muzeu etnografik i MalĂ«sisĂ« i ndertuar , themeluar e mbajtur nĂ« Lekaj tĂ« Tuzit (nĂ«n Malin e Zi) nga shqiptari patriot trup-vogĂ«l e zemĂ«r-madh z.Shtjefen Ivezaj me bashkĂ«shorten e tij Gjysten , (Muze per tĂ« cilin ka sakrifikuar shtepin e tij) e tjerĂ« e deri nĂ« muzeun kombĂ«tar nĂ« TiranĂ«. NĂ« fondet Etnografike tĂ« Institutit tĂ« kultures popullore ruhen rreth 40 xhubleta , tĂ« futura nĂ« koleksionet e muzeut qĂ« nga viti 1948 e kĂ«tej. Ajo mĂ« e hershmja vjen nga Hoti i MalĂ«sisĂ« sĂ« Madhe ; njĂ« vit mĂ« vonĂ« Ă«shtĂ« blerĂ« njĂ« xhubletĂ« vajzash e pasuruar ndĂ«r vite edhe me blerje tĂ« tjera xhubletash. Midis tyre pĂ«rmendet edhe njĂ« xhubletĂ« qĂ« ka hyrĂ« nĂ« koleksionet tona nĂ« vitin 1965, qĂ« i perkiste MrikĂ« Ndue Mundies , e datlindjes 1925, nga Nikçi i Kelmendit , e cila e pati veshur kĂ«tĂ« xhubletĂ« nĂ« vitin 1947 kur u martua nĂ« Mal tĂ« Jushit. Xhubletat me prejardhje nga vende jashtĂ« MalĂ«sisĂ« sĂ« Madhe janĂ« mĂ« tĂ« pakta nĂ« numĂ«r e tjer
 Xhubleta ose pjesĂ« tĂ« kostumit me xhubletĂ« si veshje me trashigimi dhe vlera historike ruhen edhe nĂ« muze tĂ« ndryshĂ«m jashtĂ« kufijve tanĂ« shtetror. Xhubleta , ruhen edhe nĂ« disa muze,si: nĂ« Muzeun EtnografikĂ« tĂ« Beogradit , tĂ« SarajevĂ«s e tĂ« Zagrebit , nĂ« Muzeun e Kitses nĂ« Austri. NĂ« Muzeun e famshĂ«m tĂ« njeriut nĂ« Paris , ku ka disa xhubleta , ndĂ«r tĂ« cilat edhe ndonjĂ« mĂ« tĂ« hershme se ato tĂ« koleksioneve tona , tĂ« blerĂ« qĂ« nĂ« vitet tridhjetĂ« (tĂ« shek.XX).11. NĂ« muzeun e Njeriut nĂ« Paris , xhubleta Ă«shtĂ« e zbukuruar me disa iva ose rrogzina cohe vjollcĂ« , vishnje ose tĂ« kuqe tĂ« alternuara me ivat e zeza dhe nĂ« pajtim me tĂ« shkojnĂ« edhe zbukurimet e pĂ«rparjes , tĂ« kĂ«dhokllĂ«s e tĂ« xhokĂ«s (sidomos thekĂ«t e supave). Kurse njĂ« xhubletĂ« e paraqitur e Max Tilkes mbi kostumet , Ă«shtĂ« ngjyrĂ« portokalli me tĂ« bardhĂ«.12. Pra siç shihet Xhubleta ka terhequr edhe vemendjen e disa muzeve tĂ« shteteve europiane , tĂ« cilat kanĂ« siguruar dhe ekspozuar xhubleta (dhe pjesĂ« tĂ« kostumit tĂ« saj) , nĂ« ambientet e muzeve tĂ« tyre. PAK RRJESHTA NGA MJESHTRIA E PUNIMIT TË XHUBLETËS. Xhubleta nga etnografĂ«t e kostumografĂ«t konstatohet se Ă«shtĂ« njĂ« nga veshjet mĂ« tĂ« veçanta , mĂ« komplekse dhe mĂ« tĂ« veshtirat nĂ« punim. NĂ« punimin e xhubletes kerkohet profesionalizem prefekt , njohje e traditĂ«s historike e pa deformuar , saktĂ«si , durim , fantazi , por edhe novatorizem nĂ« kombinimin e tĂ« vjetrĂ«s sĂ« tashiguar me tĂ« rejat qĂ« impononte koha
 Xhubleten e kanĂ« punuar mrekullisht vetĂ«m mjeshtre duararta. VeçantitĂ« e kĂ«tij kostumi (xhubletĂ«s) kanĂ« terhequr vemendjen me prerjen e jashtĂ«zakonshme tĂ« saj, qĂ« nuk gjen paralele me asnjĂ« nga tipet e tjera ekzistuese tĂ« veshjeve pĂ«r gratĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, nĂ« Ballkan e mĂ« gjĂ«rĂ«. Ajo perbĂ«het nga njĂ« numĂ«r çuditrisht i madh copash e rripash shajaku e cohe dhe nga njĂ« sasi e konsierueshme spiku tĂ« leshtĂ«. Konkretisht duheshin afersisht 25 deri nĂ« 30 copa me forma tĂ« ndryshme, por duheshin gjithashtu dhjetra metra spiku tĂ« pĂ«rgatitur nĂ« shtĂ«pi me njĂ« teknologji mjaft primitive , duheshin po ashtu penjĂ« tĂ« fortĂ« leshi pĂ«r qepjen e saj
 Konfeksionimi i saj Ă«shtĂ« padyshim njĂ« provĂ« e vertet bravura (zotĂ«sie) , sepse duhet njohuri e shkathtĂ«si e veçantĂ« pĂ«r t’i montuar sĂ« bashku gjithĂ« ato copa e copĂ«za , aq mĂ« tepĂ«r qĂ«, duke qenĂ« tĂ« trasha, ka veshtirsi tĂ« manovrohen pĂ«r t’u bashkuar njĂ«ra me tjetren, sidomos kur ky bashkim nuk bĂ«het midis gjatĂ«sish tĂ« barabarta , si ndodh zakonisht. KĂ«shtu njĂ« rrogzinĂ« , tĂ« themi 200 cm , duhet bashkuar me njĂ« 180 cm , ose nĂ« rastin e xhokes, njĂ« copĂ« shajaku , qĂ« formonte pjesĂ«n e poshtme tĂ« saj , duhej mbledhur nĂ« formĂ« palash tĂ« dendura , punĂ« aspak e thjeshtĂ« kjo. Duhej pra njĂ« teknikĂ« shumĂ« e nderlikuar dhe e vĂ«shtirĂ« pĂ«r tĂ« qepur pjesĂ«t e ndryshme tĂ« kostumit mĂ« xhubletë  Kostumi mĂ« xhubletĂ« ka njĂ« sistem shumĂ« tĂ« veçantĂ« zbukurues , ku perdoren elemente shumĂ« tĂ« lashta zbukurimi , si thekĂ«t apo mbivendosja e copave , shumĂ« spik , pastaj edhe rruaza, pafta tĂ« vogla filigrame , shirita e fije ari etj
 Edhe pĂ«rbrenda pjesĂ«ve pĂ«rbĂ«rĂ«se tĂ« kĂ«tij kostumi; xhubletĂ«s , kĂ«rdhoklĂ«s , pĂ«rparjes , xhokĂ«s etj
- bie nĂ« sy njĂ« pĂ«shtatje e kĂ«rkuar e motiveve tĂ« zbukurimit nga njĂ«ra pjesĂ« nĂ« tjetrĂ«n
13. Gjithashtu nĂ« kostumin e xhubletĂ« vihen re disa tipare arkaike. PĂ«r shembull , ashtu si nĂ« veshjet homerike , xhubleta nuk Ă«shtĂ« njĂ« veshje qĂ« bie lirshĂ«m nĂ« trup , por rri e ngrirĂ« dhe pa shumĂ« perkulje. Pastaj perdorimi i thekĂ«ve tĂ« gjatĂ« pĂ«r zbukurim tek supet e xhokĂ«s dhe te pjesa e poshtme e pĂ«rparjes ka gjithashtu karakter arkaik. Edhe kĂ«rdhokla duket se Ă«shtĂ« shumĂ« e lashtĂ«. NjĂ« dĂ«shmi tjetĂ«r kemi tek vargoi i brezit qĂ« perdorin gratĂ« malĂ«sore, i dĂ«shmuar arkeologjikisht qĂ« nĂ« prehistori
. Xhubleta Ă«shtĂ« dĂ«shmitare e njĂ« qytetrimi tĂ« lashtĂ« mesdhetar , qĂ« i pati paraprirĂ« qytetrimit ilir, nĂ« tĂ« cilin , me sa duket , ajo u integrua por nuk u asimilua
 E strukur nĂ« zona relativisht tĂ« izoluara e malore , ajo pĂ«shkoi MesjetĂ«n, duke arritur deri nĂ« shekullin tonĂ«, duke na sjellĂ« njĂ« mesazh mjaft tĂ« qartĂ« nga e kaluara e largĂ«t.14. Xhubleta Ă«shtĂ« punuar nga leshi i deleve , nga fijet e tymnit dhe init , tĂ« cilat lĂ«nuren-tirren nĂ« bosht , thuren nĂ« formĂ« pelhure nĂ« katĂ«r liq nĂ« avlĂ«mend , shkalen nĂ« shkalatore , prehen dhe qepĂ«n. TĂ« gjitha kĂ«to punĂ« i bĂ«nĂ« gruaja malĂ«sore. Ky matrial quhet tirk. Xhubleta e punuar nga tirku zbukurohet me fije spiku tĂ« zi . Spiku punohet prej leshi tĂ« zgjatur (tymnit) . Bashka sĂ«pari lahet , pastaj shprishet me dorĂ« , ndahet tymni , lĂ«nuret me gĂ«rhanĂ« e tirret i hollĂ« me bosht nĂ« furkĂ«. Pastaj dredhet po ashtu nĂ« bosht dhe bĂ«het 16 fish , duke u dredhĂ« tĂ« gjitha fijet sĂ« bashku, pĂ«r t’u bĂ«rĂ« i gatshĂ«m pĂ«r qepje me gjylpĂ«rĂ«. Dredhja e spikut Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« nĂ« veglen adekuate ku punohet. Ky quhet koshi i spikut dhe ka tetĂ« kalema ku Ă«shtĂ« i mbĂ«shtjellĂ« peri. Xhubleta pĂ«rbĂ«het nga ivat , qĂ« nga ana e pĂ«rfundme kanĂ« tirk , spiku , rruazat , coha e terrtili. Xhubleta pĂ«rbĂ«het nga gjithĂ«sit 31 pjesĂ« iva dhe spiku. Fundi i xhubletĂ«s punohet nga leshi i ngjyrĂ«s sĂ« bardhĂ«, prej katĂ«r liqsh , qĂ« quhet me emrin t’pramtĂ« e xhubletĂ«s. Iva e xhubletĂ«s dekorohet me rruaza tĂ« galme 
 me tĂ« gjata e tĂ« vogla , nĂ« motive floreale, n’lula. Iva e xhubletĂ«s me terrtil e rruaza- e perzier. Ka pasur edhe laxhuhere – nĂ« formĂ« rruazash. Kliti i xhubletĂ«s Ă«shtĂ« punuar prej tirkut e spikut , ndĂ«rkaq krahĂ«t dhe kracat e xhubletĂ«s janĂ« punuar nga leshi – tirku. Prehni i xhubletĂ« po ashtu. NĂ« fund greshpet , tĂ« punuara nga peni i leshit ngjyrĂ« fice (tĂ« kaltĂ«r). Shogzat nĂ« vend rrypi.15. Zakonisht nĂ« rreshtin e fundit tĂ« kĂ«mbanĂ«s, tĂ« kordonit tĂ« bardhĂ«, gjithmonĂ« gjen njĂ« rresht tĂ« tillĂ« qĂ« Ă«shtĂ« o gjarpĂ«r, o Ă«shtĂ« shumĂ« i ngjashĂ«m me zinxhirin e ADN-sĂ« ose me diçka si fetus, embrion fĂ«mije. Por kĂ«to janĂ« çudirat qĂ« i pĂ«rkasin kĂ«saj bote. Gjithashtu Ă«shtĂ« shqiponja me dy kokĂ«, me tipare dragoi dhe shumĂ« herĂ« e gjejmĂ« me flakĂ«n qĂ« dragoi nxjerr nga goja
 ËshtĂ« kjo larmi punimi e kombinimi ngjyrash e figurash qĂ« e ka “nxitur” studiuesin dhe shkrimtarin e njohur hungarez Daniel Kornidez nĂ« vitet 1753-1754 tĂ« shkruante: “As palloi , e as ylberi nuk kanĂ« aq ngjyra sa xhubleta e grave kelmendase-shqiptare, se kjo veshje ka tĂ« gjitha ngjyrat e gĂ«zuara tĂ« mĂ«mĂ«s natyrĂ«.”.16. VlenĂ« tĂ« thuhet se kostumi i xhubletĂ«s kishte edhe “paime” tĂ« tjera si ; ruben e leshit (ruben me thekĂ«), kĂ«mishen e pelhurĂ«s me gryken e saj , kraholin prej cohe , malloten (e galme), grykcen (matrial veleduni-kadife), pshtjellakun, çorapet , kĂ«putĂ«t , opakĂ«t etj. “Ndertimin” ose punimi i xhubletĂ«s Ă«shtĂ« mjaft i sofistikuar. Gruaja malĂ«sore duhet tĂ« ketĂ« njĂ« “tabelĂ« logaritmesh” nĂ« kokĂ«n e saj qĂ« ta thurĂ« kokĂ«rr pĂ«r kokĂ«rr sythi dhe ta montojĂ« nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« tillĂ« qĂ« tĂ« marrĂ« formĂ«n e duhur tĂ« kambanĂ«s dhe tĂ« rrijĂ« nĂ« kĂ«mbë  ÇfarĂ« Ă«shtĂ« mĂ« e rĂ«ndĂ«sishmja
 xhubleta bĂ«hej besnikĂ«risht nĂ« vijĂ« familjare dhe çdo vajzĂ« mbart statusin familjar, farefisnor etj. Veshja Ă«shtĂ« si veshja e “ushtarakĂ«ve”, pĂ«rfaqĂ«son gradat e jetĂ«s civile-familjare. NĂ« shek. XVIII, xhubleta bĂ«hej me shumĂ« ngjyra, por ngjyrat qĂ« kanĂ« arritur nĂ« ditĂ«t e sotme janĂ« me dominacĂ«: tĂ« zeza pĂ«r gratĂ« dhe bardh e zi pĂ«r vajzat
 Xhubleta Ă«shtĂ« e vetmja (veshje) qĂ« jep identitetin e kombit Shqiptar, nĂ«pĂ«rmjet motiveve, ku emblema mĂ« e dukshme pĂ«r tĂ« gjitha Ă«shtĂ« shqiponja. NĂ« misterin e xhubletĂ«s janĂ« edhe njĂ« seri simbolesh ku paraqesin lidhjet
me besimin te zoti, dashurinĂ« dhe bukurinĂ« e femrĂ«s malĂ«sore. Gruaja malĂ«sore merrte 5-7 xhubleta nĂ« pajĂ«.17. Ngjyrat mĂ« shumĂ« tĂ« zgjedhura qĂ« perdoren nĂ« xhubletĂ« janĂ« ngjyra e zezĂ«, vjollcĂ« ose blu, e kuqe, jeshile (ose bojĂ«hoxhe)
 Xhubleta, e cila peshon rreth 15 kilogramĂ«. PĂ«r ta mbyllĂ« kĂ«tĂ« “pjesĂ«â€, tĂ« shkrimit tim publicistik per xhubleten , nuk besoj se mund tĂ« gjejĂ« fjalĂ« mĂ« brilante e domethenĂ«se se sa ato tĂ« studiuesit e publicistit tĂ« njohur Fahri Xharra nĂ« njĂ« shkrim tĂ« tij qĂ« ka pasur si qellim sensibilizimin pĂ«r mbrojtjen e xhubletĂ«s nga UNESCO, kur ndĂ«r tĂ« tjera shkruan: “Kostumografia jonĂ« tĂ« mahnit me vlerĂ«n e materialeve tĂ« pĂ«rdorura si ari, argjendi, mĂ«ndafshi apo kadifja vishje qĂ« njihej nĂ« tĂ« gjithĂ« europĂ«n si veshje vetĂ«m e aristokratĂ«ve por qĂ« gjendet nĂ« tĂ« gjitha objektet tona etnografike. Por mĂ« e çuditshme se materialet janĂ« teknikat e punimit qĂ« mundĂ«sojnĂ« tĂ« kemi sot veshje 4000-vjeçare qĂ« gjenden jo nĂ« formĂ« arkaike, por me njĂ« sofistikim tĂ« frikshĂ«m nĂ« kuptimin estetik, kulturor dhe pasuror, duke sjellĂ« antikitetin si njĂ« postmodernizĂ«m tĂ« pasuruar me figura simbolike”.18. MALËSIA E MADHE “ARKA” KU U RUAJT MË BESNIKRISHT TRASHIGIMIA ETNIKE ILIRO-SHQIPTARE E XHUBLETËS. PĂ«r tĂ« “treguar” diçka nga kjo trashigimi e xhubletĂ«s etnike iliro-shqiptare, qĂ« nĂ« MalĂ«si nĂ« Madhe ruhet mĂ« besnikĂ«risht se nĂ« asnjĂ« trevĂ« tjetĂ«r shqiptarie, (gjĂ« qĂ« vertetohet “lehtĂ«sisht” edhe sot) , mendova qĂ« tĂ« citoj njĂ«rin nga mbledhĂ«sit dhe redaktuesit e Visareve tĂ« Kombit, (kĂ«ngĂ« kreshnikĂ«sh dhe legjenda), At Bernardin Palaj-n, (I cili pĂ«r kontributin e tij nĂ« kĂ«tĂ« lamĂ« “thirrej” edhe Frati i kĂ«ngĂ«ve). At Bernardin Palaj nĂ« njĂ« studim tĂ« tij me titull Veshja dhe zejtaria ndĂ«r male (botim i vitit 1943, nĂ« Bota shqiptare dhe me 1944 nĂ« “Hylli i DritĂ«s”
), ndĂ«r tĂ« tjera do tĂ« shkruante: “Turisti qĂ« kerkon malet, fushat e qytetet e ShqipĂ«nisĂ« , sheh se sa ndryshime tĂ« mĂ«dha kanĂ« petkat (veshjet) e burrave e tĂ« grave nĂ« ToskĂ«ni e nĂ« GegĂ«ni, ndĂ«r qytete e ndĂ«r katunde
. NĂ« shkosh nĂ« festĂ« ndĂ«r malet e veriut tĂ« ShqipnisĂ«, ke me u çuditĂ« per ndryshimin e madh qĂ« ka trajta e petkut sidomos nĂ« grani nĂ« MalĂ«si tĂ« Madhe, nĂ« MirditĂ«, nĂ« ZadrimĂ«, nĂ« PukĂ« e nĂ« Dukagjin
.NĂ« MalĂ«si tĂ« Madhe bjen nĂ« sy Xhubleta nĂ« trajtĂ« kumone (forma mĂ« e lashtĂ« Iliro-shqiptare e xhubletĂ«s N.B.), ndĂ«rsa nĂ« Dukagjin trajta e saj Ă«shtĂ« mĂ« e permbledhĂ«t. Zadrimorja ka ruejtĂ« koretin e vjetĂ«r, (njĂ« fare kotulle qĂ« veshin katundaret),; mirditorja djahengun, (dallamĂ« e leshtĂ« e bardhĂ« e punueme me spik e gajtana qĂ« veshin mirditoret), e stravecat (petk i vogĂ«l punue me tufa per me shterngue dallmen nĂ« ije), ndersa kosovarja paranikĂ«t (bohçe qĂ« vihet perpara e mund tĂ« jetĂ« leshi ose pelhure), e punueme per bukuri
 Puna e dorĂ«s per gratĂ« e maleve ma me rĂ«ndĂ«si Ă«shtĂ« xhubleta
19. “XHUBLETA DHE RREZIKU SERB I PERVETSIMIT TË TRASHIGIMISË
”. Prej disa kohesh “thuhet” se Serbia po bĂ«nĂ« perpjekje , qĂ« xhubleta si trashigimi etnografike, tĂ« njihet , regjistrohet e mbrohet nga UNESKO si trashigimi e kulturĂ«s autoktone tĂ« popullit serb. Siç tregon edhe njĂ« eksperiencĂ« e thjeshtĂ« e çdo niveli, jabanxhinjĂ« pĂ«r t’u integruar e dukur sa mĂ« vendali (autokton) janĂ« munduar tĂ« imitojnĂ« , kopjojnĂ« e pervetĂ«sojnĂ« sa kanĂ« mundur vlera morale , matriale , kulturore e historike tĂ« vendalive (autoktonĂ«ve) tĂ« vendbanimit ku kanĂ« zbritur. SerbĂ«t si ardhacakĂ« tĂ« vonĂ« nĂ« trojet ilire tĂ« Ballkanit (pas shek.VII-IX mbas lindjes Krishtit) , tĂ« zbritur nga Uralet , perveçse kanĂ« grabitur troje iliro-shqiptare, nĂ« tĂ« cilat banojnĂ«, vazhdimisht janĂ« munduar tĂ« grabisin e pervetsojnĂ« edhe vlerat kulturore -monumentale- civilizuase e njĂ«rzore, tĂ« historisĂ«, besimit , trashigimisĂ« e autoktonisĂ« iliro-shqiptare. FatkeqĂ«sisht deri tani ja kanĂ« arritur jo pak , por pangopsia e tyre duket se nuk ka fund. E fundit trashigimi kulturore iliro-shqiptare qĂ« duket se UNESKO e ka regjistruar si “serbe” Ă«shtĂ« vegla muzikore popullore, lahuta. TĂ« njĂ«jten gjĂ« serbĂ«t janĂ« duke u munduar tĂ« bĂ«jnĂ« edhe me xhubletĂ«n
 ËshtĂ« me vlera tĂ« thuhet se jabanxhinjĂ«t serb kanĂ« jo mĂ« shumĂ« se 1100-1300 vite qĂ« kanĂ« ardhur nĂ« trojet ilire tĂ« Ballkanit , ndersa xhubleta pranohet historikisht e shkencĂ«risht se ka tĂ« pakten 4000 vite qĂ« njihet e trashigohet si veshje autoktone e grave iliro-shqiptare. NjĂ« “argument” pa argument qĂ« po e perdorin serbĂ«t dhe sherbĂ«torĂ«t e tyre, per tĂ« pervetsuar autoktoninĂ« e xhubletĂ«s , Ă«shtĂ« ajo se gjoja xhubleta ka formen e kumbonĂ«s (kĂ«mbanĂ«s) sĂ« kishĂ«s, pra Ă«shtĂ« veshje kristiane (siç Ă«shtĂ« popullsia serbe-ortodokse), ndersa shqiptarĂ«t janĂ« me shumicĂ« muslimane , dhe xhubleta nuk ka si tĂ« jenĂ« e tyre. Ky “argument” bie poshtĂ« me historinĂ« e moshĂ«s sĂ« xhubletĂ«s , qĂ« Ă«shtĂ« tĂ« pakten 2000 vite mĂ« e vjetĂ«r se besimi Kristian. Si rezultat i kĂ«saj tĂ« vertete historike nuk ka si tĂ« kopjojnĂ« xhubleta e kohĂ«s pagane , kumbonen e kishĂ«sh kristiane , kur kumbona e kishĂ«s kristiane ka “lindur” tĂ« pakten 2000 vite mĂ« vonĂ« se xhubleta iliro-shqiptare. Gjithashtu ndĂ«r shqiptarĂ«t e veriut duke perfshirĂ« edhe MalĂ«sinĂ« e Madhe, xhubleta ka qenĂ« veshje pa dallim si pĂ«r gratĂ« kristiane (katolike) dhe ato muslimane
 NdĂ«rsa kĂ«mbana e paisje tĂ« tjera tĂ« ngjashme tĂ« “sherbimeve” tĂ« ndryshme pĂ«r kohĂ«t janĂ« prodhuar qĂ« kur u zbuluan dhe u perpunuan metalet nga njeriu , atĂ«herĂ« me “besim” pagan. Sa pĂ«r xhubleten qĂ« ka formen e kĂ«mbanĂ«s , mendoj se ajo formĂ« ka qĂ«nĂ« mĂ« e pershtatshme pĂ«r gratĂ« ilire , si pĂ«r tĂ« qitur nĂ« pah belin e bukur dhe formen e trupit , si dhe pĂ«r tĂ« pasur njĂ« lĂ«vizje tĂ« lirshme e tĂ« shpejt tĂ« kĂ«mbĂ«ve. Natyrisht edhe forma e xhubletĂ«s e “ndihmon” edhe kĂ«mbanen qĂ« “vegla” e cila e godet nga brenda kĂ«mbanen tĂ« kenĂ« mĂ« hapsirĂ« e lirshĂ«mĂ«ri pĂ«r tĂ« lĂ«vizur , goditur dhe pĂ«r rrjellojĂ« pĂ«r tĂ« dhĂ«nĂ« tinguj mĂ« tĂ« fuqishem
 EPILOG ME PAK NOSTALGJI
 Femra malĂ«sore e veshur me xhubletĂ« dukej mĂ« e bukur , mĂ« e hishme , mĂ« burrĂ«rore dhe mĂ« e plotĂ«. Femra malĂ«sore dhe xhubleta ishin bĂ«rĂ« ndĂ«r shekuj “sinonim” i njera tjetrĂ«s. ËshtĂ« kjo arĂ«syeja qĂ« femra shqiptare me xhubletĂ« ishte mĂ« e “kerkuara” per tu fotografuar (apo pikturuar). MĂ« duket “unike” njĂ« poezi e Zefir Shehut (e gushtit 2009), me titull: NĂ« Ă«ndĂ«rr , qĂ« ia kushton plot nostalgji dy malĂ«soreve nĂ« njĂ« foto, tĂ« fotografuar nĂ« PodgoricĂ« rreth njĂ« shekull mĂ« parĂ« , poezi tĂ« cilen nuk po mundem pa e cituar nĂ« kĂ«tĂ« “shkrim” publicistik: NË ËNDËRR ! U bĂ«ra nĂ« Ă«ndĂ«rr prapĂ« djal i ri E u lĂ«shova pĂ«r nĂ« qytet . Kur çfar po shoh ? Dy malĂ«sore ! MalĂ«sore apo zanat vet ? Desha t’i shikoi nga afĂ«r , U solla rrotull , por çudi ! UnĂ« sillu rrotull , dhe ato rrotull Epo njĂ« pamje nĂ« sytĂ« e mi . U zgjova vrik nga marazi E po mendoja : ku i kam parĂ« ? O mu kujtua fotografia Rreth njĂ«qind vjet mĂ« parĂ«. 20. REFERENCAT : 1.Aleksander Stipçeviq ,ILIRET , historia , jeta, kulura, simbolet e kultit, fq.91, botime Toena , TiranĂ« 2002. 2.Aleksander Stipçeviq , po aty ,fq.92. 3.Aleksander Stipçeviq , po aty ,fq.277. 4.Franc Nopça , Albanien.. Glasnik zemaljskog muzeja , 22/1910 ,fq.347-354. 5.Flamur Doli ; Veshja kombĂ«tare shqiptare nĂ« studimet e Franc Nopçes , fq.106 , Ekskluzive , nr.24 prill 2002. 6.Mark Tirta , Etimologjia e shqiptarĂ«ve , fq.102 , Shpb ”GEER” TiranĂ« 2003. 7.Edith Durham ; ShqipĂ«ria e EpĂ«rme , NjĂ« udhĂ«tim nĂ« ShqipĂ«rinĂ« e veriut tĂ« vitit 1908 , fq.61-62 , botime IDK. 8.https://www.voal.ch/xhubleta-shqiptare-4000-vjecare-pse-jo-si-trashegimi-boterore-e-mbrojtur-nga-unesco/. 9.Edith Durham ; Brenga e Ballkanit dhe vepra tĂ« tjera pĂ« ShqiperinĂ« dhe shqiptarĂ«t, fq.125. 10.Luigi M. Ugolini ; ShqipĂ«ria e LashtĂ«,sh,gjurmime arkeologjike , shb “Migjeni” , TiranĂ« 2009. 11.Prof . dr. Andromaqi Gjergji ; Xhubleta njĂ« element i lashtĂ« kulturor, Matriale tĂ« sesionit shkencor , Malesia e Madhe njĂ« visar shqiptarie , fq.114-115 , Koplik , dt.23-24 shtator 1996 , botim “Logoreci” TiranĂ« 1997. 12.Prof . dr. Andromaqi Gjergji , po aty fq.116. 13.Prof . dr. Andromaqi Gjergji, po ay fq.115-116. 14.Prof . dr. Andromaqi Gjergji ; po aty fq.117. 15.Prof .dr. UkĂ« Xhemaj;VĂ«shtrim etnologjik i krahinave shqiptare nĂ« Mal tĂ« Zi , botua , NĂ« njĂ« cep tĂ« IlirisĂ« , monografi e shqiptarĂ«ve nĂ« Mal tĂ« Zi ,fq.125, Art Club , Ulqin 2007. 16.Prof . dr. Andromaqi Gjergji, po aty fq.116. 17.IntervistĂ« e poetes dhe koleksionistes Luljeta Dano: marrĂ« nga https://www.voal.ch/xhubleta-shqiptare-4000-vjecare-pse-jo-si-trashegimi-boterore-e-mbrojtur-nga-unesco/. 18.Fahri Xharra: Xhubleta, 4000 vjet histori, nuk ka njĂ« tĂ« dytĂ« nĂ« botĂ« , 24 gusht 2017, https://www.kultplus.com/tag/xhubleta/. 19.At Bernardin Palaj ,OFM ; Bota e Maleve Shqiptare (dokumente historike, zakone, doke dhe tradita, fq.166-167. Botime Franceskane , ShkodĂ«r 2018. 20.Sokol P. Lulgjuraj ; MalĂ«sia e Madhe ndĂ«r shekuj , fq.323 , PodgoricĂ« 2010. SHENIM: Kjo kumtesĂ« ripublikohet me kerkesen e shumĂ« lexuesve pas publikimeve tĂ« sukseshme nĂ« : https://balkansnews.net/vshtrim-shkurtr-mbi-xhubleten-iliro-shqiptare-me-moshe-mbi-4000-vjecare/(publikua me 26 shtator 2019), Revista-Fjala.com me 27 shtator 2019, dhe https://www.albdreams.net/xhubleta-iliro-shqiptare-4000-vjecare-ne-ne-majen-e-pendes-sime/ (publikua me 30 shtator 2019. AUTORI BjeshkĂ«, vasha e xhubleta

  • Dr. Alma Cani suksesin e ka ka arritur nĂ«pĂ«rmjet kodit te dhimbjes sinkron me kodin e dashurisĂ« dhe pĂ«rkujdesjes maksimale.

    Te jesh leader ne profesionin tend mirenjohjen e njerezve, eshte me shume se edo titull dhe Prof.Dr.Alma Cani kete e ka ka arritur nepermjet Kodit te dhimbjes sinkron me kodin e dashurise dhe perkujdesjes maksimale. Plejada e mjekĂ«ve dhe e personelit mjekĂ«sor shqiptar kane rolin kryesor nĂ« jetĂ«n e shoqĂ«risĂ« sonĂ«, gjithmonĂ« duke u bazuar nĂ« parimet e humanizmit nĂ« moralin e paqes tĂ« NĂ«nĂ« TerezĂ«s, gjĂ« qĂ« edhe mjekĂ«sia jonĂ« i qĂ«ndron besnike, Betimit te Hipokratit. closevolume_off PĂ«r njĂ«zet e pesĂ« shekuj Betimi i Hipokratit ka qenĂ« ‘kredoja’ e mjekĂ«sisĂ« dhe, nĂ« shumĂ« universitete, te botĂ«s dhe Ă«shtĂ« ende formula qĂ« thuhet kur merr diplomĂ«n pĂ«r ne mjekĂ«si. Me vijne ndĂ«r mĂ«nt keto thĂ«nje ngacmojne pĂ«r te eksploruar, bazen e motivimit te cdo mjeku rreth ketij betimi. Valle gjithe ato virtryte huamne hyjnore te mjekeve e kanĂ« zanafillĂ«n e motivimit tek betimi I Hipkratit e mĂ« tej? Vajzat e gratĂ«, i gjithe personeli kanĂ« dhĂ«nĂ« njĂ« kontribut tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m nĂ« zhvillimin e sitemit mjekesor. Me pĂ«rkushtimin e tyre e kanĂ« bĂ«rĂ« kĂ«tĂ« sistem edhe mĂ« human, edhe mĂ« tĂ« ndjeshĂ«m, edhe mĂ« tĂ« pĂ«rgjegjshĂ«m e te motivuar‘’ Shembull pozitiv kemi shumĂ« por sot po bisedojmĂ« me gruan lider neprofesion, tepĂ«r tĂ« suksesshme humane, me integritet te larte profesional, nje personalitet ne fushen e mjekesise, qĂ« ka bere emer ne institucione Eropeane dhe Internacionale me studime shkencore dhe punen e saj Prof Dr.Alma Cani Alma Ă«shttĂ« njĂ« mjeke me njĂ« personalitet ne fushene MjekĂ«sisĂ«, njĂ« mjeke qĂ« jep cdo dite nje kontribut tĂ« vecantĂ« ne shĂ«rimin dhe shpĂ«timin e jetĂ«s sĂ« njerzve me profesionalizmin dhe aftĂ«site e saj. Ajo Ă«shte direkt aty ne vijen e parĂ« te frontit ku vuajtja nga sĂ«mundja Ă«shte agravuar, ku tĂ« smuret kĂ«rkojne oksigjen, frymĂ« te vazhdojnĂ« te jetojnĂ« jetĂ«n per vehten, familjen dhe shoqerinĂ« . Dhe Alma ne uinson me koleget vrapon si nje zanĂ« e bukur mali, nuk tutet nga vĂ«shtiresitĂ«, nga vdekja qe kĂ«rcĂ«non jetĂ«. Motivimi i saj eshte I rrenjosur qe ne formimin dhe edukaten e saj familjare. Motivi i saj : Jeta dhe shĂ«ndeti i njerve pĂ«r tĂ« vlen mĂ« shume se cdo gjĂ«! Ajo bĂ«n te pamundurĂ«n per ti mundur pĂ«r te dalĂ« fitimtarĂ« mbi sĂ«mundjen, duke dhĂ«ne ndihmĂ«n e saj te pakursyer ditĂ«n dhe natĂ«n duke mos llogaritur asnje rehati apo lluks familjar. Dr Alma Canin. Mirenjohja eshte gjithashtu kulture, qe lind me njeriun dhe ky virtyt eshte percjelle nga familja ku ajo u lind dheu rrit, qe ne qelize duke me ndergjegjesuar akoma me shume ne evoluimin tim drejt suksesit. šTe jesh leader ne profesionin tend dhe te kesh mirenjohjen e njerezve, eshte me shume se edo titull dhe une kete e kam arritur dhe fale bashkepunetoreve dhe kolegeve te mij, qe i falenderoj nj e nga nje per sukseset e arritura. Dr Alma ju Karakterizohet nje temperament qe fiton respekt cdo minute e cdo dite , me qetesi qe e pasqyron fytyra dhe shpirti juaj fisnik, njerezore humane dhe korrekte, e qete dhe mjaft e thjeshte,me nje miresjellje te jashtzakonshme. Do te kerkoja shume fjale me vlere qe te etiketoja pozitivitetin dhe personalitetin e Almes, cilesite e vyera qe ka, aftesite esaj. Ju jeni nje motivim dhe nje inspirim per te gjitha grate shqiptare kudo ku ndodhen. Jeni nje grua me shume vlera individuale, njerezoredhe profesionale, keni c’do gje te bukur qe duhet te kete nje personalitet grua. Alma karakterizoheni nga cilesite dhe virtytet me te mira per nje grua dhe nje mjeke, ky eshte jo vetem opinioni im qe biseduam gjate ne spital, por nje opinion me i gjere. Dashuria e mirenjohja eshte forca per punen e mjekut, dheketo cilesi alma I zoteron fort. Ne si profesionist nuk mund te mos kujtojme, qe thelbi i suksesit tone eshte puna ne grup dhe e koordinuar. Ndaj suksesi i rezultateve dhe mirenjohja nga pacentet, janĂ« energjia pozitive e AlmaĂ«s dhe tĂ« punuarit e kordinuar mĂ« se miri me koleget. Njerezit mbare shprehin opinionin e tyre falenderues jo vetem ndaj Almes, por pĂ«r te gjithe bluzat e bardha, qe perpiqen te bĂ«jne maksimumin per tu ardhur pacienteve ne ndihmĂ«. Per profesionistet bashkepunimi dhe puna ne ekip eshte thelbi i edo suksesi. Alma Ă«shtĂ« absolutisht e mrekullueshme, me integritetit te larte profesionale, moral e njerezor, tĂ« gjithanshem. Mesazhi i mjekes Alma Cani te rrĂ«nqeth sa here e kujtojme ne situatat me te veshtira te pandemise qe kishte pare ndonjehere njerezimi . Ato ishin tronditese: Nuk ka kohĂ« tĂ« vajtojmĂ«, kemi jetĂ« tjetĂ«r pĂ«r tĂ« shpĂ«tuar! Ka mbetur mbreslĂ«nĂ«s dhe mallĂ«ngjyes dhe inspirues pĂ«r te gjithe! Alma Cani šPasi mbaroi Fakultetin e Mjekesise ne vitin 1991 me rezultate shume te mira, bazuar ne Urdhrin e Ministrise se Arsimit Per studentĂ«t mĂ« te mirĂ«, tĂ« perfshiheshin ne 3%, e te emeroheshin ne institucione qendrore, u emerua qe ne vitin 1991, menjehere pas mbarimit te studimeve ne Spitalin e Semundjeve te Mushkerive (Sanatorium), ku tashme prej disa vitesh eshte kthyer ne Spitalin Universitar: Shefqet Ndroqi (SUSN), Ne vitet 91-93 specializohet si mjeke pneumologe. Duke qene se spitali kishte nevoje per hapjen e nje reparti bashkehor te terapise intensive pulmonare ne vitin 1993-1997 uspecializua per anestezi-reanimacion. šNderkohe ka bere disa specializime edhe jashte vendit ne fushen e Anestezi-Reanimacionit, Pneumologjise dhe Terapise se Dhimbjes si ne Gjermani, Kanada, Egjipt, Turqi. Po keshtu kam marre pjese ne Kongrese e Konferenca shkencore, te organizuara brenda dhe jashte vendit si ne Shqiperi, Ballkan, Europe, Amerike e Afrike, duke qene referuese gjithashtu ne Gjermani, Itali, Malin e Zi, Greqi, Turqi, Egjipt, Spanje, France, Hollande, USA, Maqedoni, Kosove. šMarr pjese gjithashtu ne disa grupe kerkimore shkencore (Research), ku nje nga grupet me te rendesishme, eshte ai ne fushen e terapise intensive, ku jam dhe koordinatore per Shqiperine e Shoqates Europiane te Terapise Intensive ESICM LUNG SAFE per Insuficiencen Respiratore Akute. Ne vitin 2009 mbron doktoraturen me teme: Efikasiteti i PEEP-it ne Detresin Respirator Akut (A.R.D.S), ku kam marre vleresimin maksimal nga Keshilli Shkencor i Fakultetit te Mjekesise te Universitetit te Tiranes, me graden Doktor i Shkencave . šNe vitin 2016, nga Keshilli i Profesoratit te Universitetit te Mjekesise ka marre titullin Profesor i Associuar. Qe nga viti 1999 ka punuar edhe si pedagoge e jashtme e Fakultetit te Mjekesise per lenden e Anestezi-Reanimacionit. Ne vitin 2021 emerohet pedagoge e brendeshme ne Universitetin e Mjekesise per lenden e Anestezi Reanimacionit. Botime. šGjate ketyre viteve ka botuar shume artikuj shkencor brenda dhe jashte vendit ne fushen e pneumologjise dhe anestezi-reanimacionit. šTe gjitha keto jane realizuar me pune e perkushtim, me sakrifica te shume neteve te pagjume me mbeshtetjen e familjes time, te prinderve te mij, te bashkeshortit tim, te motrave te mija, qe jane personat me te shtrenjte per mua, ku fjala faleminderit pafund eshte pak te thuhet per kuptimin e madh, qe kjo fjale permbledh ne vetevete. šthekson Alma. ***** Le tĂ« mĂ«sojme gjithshka rreth saj nĂ«pĂ«rmjet intervistĂ«s.. Pyetje – Le ti tregojme lexuesit: Kush eshte prejardhja, vendlindja, femijeria dhe familja e Alma Canit? Cfare vlerash dhe karakteristikash ka trasheguar Alma nga prinderit? Origjina ime eshte nga Dibra (nga te dy prinderit). Kam lindur ne qytetin e bukur te Peshkopise te qarkut Diber. Per arsye te transferimit te prinderve ne Tirane, shkollen fillore dhe 8-vjeeare e kam kryer ne Tirane te Shkolla 11 Janari (sot Edith Durham), me rezultate te shkelqyera. Me pas vazhdova shkollen e mesme ne Gjimnazin Petro Nini Luarasi , ku jam dipllomuar me Medalje te Arte. Studimet i vazhdova ne Fakultetin e Mjekesise, Universiteti i Tiranes per 5 vite. Ne vitin 1991 mbarova studimet me rezultate shume te mira dhe emerohem ne Spitalin e Mushkerive ne Tirane (Sanatorium), sot Spitali Universitar Shefqet Ndroqi Qe femije, une dhe dy motrat e mia, u rritem me dashuri e perkushtim nga te dy prinderit tone te mrekullueshem. Mendoj, qe per edo femije, prinderit jane me te miret ne bote, por eshte bekim te nisesh jeten mbi supet e prinderve te mire, qe na edukuan te jemi te thjeshte e njerezore, e per me teper njerez te mire. Ky eshte mesazhi, qe ne morem nga prinderit, qe ne vegjeli nga familja, ku jeta fillon dhe dashuria nuk mbaron kurre. šBabai im, Dr. Mehdi Cani, ka qene mjek neuroinfeksionist. Ai fatkeqesisht ka nderruar jete ne moshen 70 vjeeare, ne vitin 2006. Mamaja ime, Tefta Cami, nje grua ne karriere, filloi aktivitetin e saj profesional si gazetare, mesuese, drejtoreshe gjimnazi, funksione partiake ne qarkun e Dibres dhe te Tirane. Me pas per 11 vite punoi si Ministre e Arsimit, Kultures dhe Sporteve. Nga babai une trashegova profesionin e bukur te mjekut, kete mision human, qe ka ne dore gjene me te emuar, jeten njerezore. E qe te jesh nje mjek i mire, duhet te trajtosh jo vetem semundjen me medikamente, por te trajtosh njeriun e semure duke qendruar prane tij ne edo moment, sipas nje proverbi te lashte prezenca e mjekut eshte fillimi me i mire i edo terapie tek pacienti. Kete eksperience, une dhe motrat e mia e kishim pare qe ne femijeri tek babai yne. Ai ishte ne edo moment i pranishem per edo pacient, qe kishte nevoje per te, pavaresisht oreve te dites apo nates. Natyrisht mamaja, pavmaresisht impenjimeve dhe ngarkesave te saj per shkak te detyres, ishte mbeshtetja dhe zemra e familjes Aq e vertete eshte kjo, sa qe kur e pyesnin motren e vogel, Brikenen, ku te punojne prinderit, ajo me ciltersine e nje femije 5 vjeear pergjigjej, babi punon roje (se si mjek, ai ishte thuajse edo nate ne sherbim te pacienteve), ndersa per mamin thoshte punon ne mbledhje. Ne te tre vajzat u rritem duke pare te prinderit modelin e njerezve te thjeshte, qe na edukuan me dashuri si edo prind femijen, per te qene te mira e te perkushtuara, njerezore e te edukuara, te pavarura e te realizuara, sepse jeta eshte e tille, qe te papriturat mund ti hasesh ne edo moment. E rendesishme eshte qe te mos dorezohesh, por te ngrihesh ne kembe e te vazhdosh te ecesh, pamvaresisht veshtiresive. Jam e lumturi dhe me fat edhe per dy motrat e mija, me te cilat kemi nje raport te mrekullueshem: Ilda (motra e madhe) dhe Brikena (motra e vogel). Ato jane diplomuara ne Fakultetin Filologjik ne Universitetin e Tiranes, te dyja me rezultate te shkelqyera, dhe sot te sukseshme ne karrierat e tyre. Motrat nuk ndodhen ne Shqiperi. Per motrat mund te them, nese jemi afer apo ne distance, ne komunikim dhe me zemer jemi bashke. Une jam e martuar. Bashkeshorti eshte i huaj, ai eshte nga Egjipti. Ai ka qene Ambasadori i Egjiptit ne Shqiperi ne vitet 2004-2008, ku dhe jemi njohur. Quhet Refaat El Ansary. Nga origjina e tij, nga mamaja, eshte sternip i familjes Frasheri. Ne periudhen, kur Ai ishte ambasador ne Shqiperi, ne gazetat e asaj kohe shkruhej Ambasadori, qe perfaqeson vendin e babait te tij ne atdheun e nenes .š Pyetje E dashur Alma,Cili eshte impresioni juaj per qytetin tuaj te lindjes, me nje shikim dhembsurie bije ku balta eshte me e embel se majlta, grua dhe mjeke model, sikunder jeni ju? šPeshkopia eshte nje vend me bukuri magjepsese te natyres; e vendosur mes malesh, e rrethuar me lumenj, liqene, fusha, monumente te natyres dhe te kultures, me kalate antike, qe ka krijuar natyra dhe dora e artdashesve dibran. Dibranet karakterizohen per meneuri e besnikeri, per mikpritje e bujari. Megjithese une jam larguar fare e vogel nga Peshkopia, jane ato lidhjet e ndjesite e fuqishme, qe me lidhin me Dibren, vendlindjen time dhe historikun e prejardhjes se prinderve e te familjes sime. šÃâ€čshte nje ndjesi, qe te ben te ndihesh krenare per qytetin, per gjithshka, qe ne menyre te padukshme te lidhin me vendin, ku ti ke filluar te belbezosh e te thuash fjalet e para, te ecesh e me tej te vazhdosh ne rrugetimin e te pareve te tu. Per te qene gjithmone prane me mendim e me zemer, ne ndihme te kujdo, qe ka nevoje per ndihme mjekesore. E kam per nder e krenari, te them qe jam dibrane, nga vendi ku balta eshte me e embel se mjalta, sie thoshte Çajupi, nga vendlindja e Heroit tone Kombetar, Skenderbeut te madh, Dibra, nga ku koloset e letrave shqipe, Pjeter Budi e Pjeter Bogdani, kane prekur e shkruar per bukurite e natyres e bukurine e mendjes. Pyetje E dashur, Profesioni i Mjekut eshte nje profesion sa i nderuar aq edhe i veshtire, sepse kalon neper nje sere sfidash te forta, vuajtjes vdekjes,sfida subjektive etj etj, kerkon humanizem, perkushtim te madh dhe sensibilitet, sepse ke te besh me jete njerezore cilesi qe keto juve nuk ju mungojne, disa detaje te lutem. šSa bashkepunuese dhe fort e duruar, eshte Alma perpara situatave teper te veshtira per zgjidhje dhe sa e vleresuar ndihet ajo nga koleget? šNe mjekesi te papriturat jane nga me te ndryshmet. E ne situata te tilla te veshtira, celesi i suksesit eshte ruajtja e qetesise e te vepruarit me shpejtesi . Ne keto momente bashkepunimi me koleget dhe puna ne ekip ka qene zgjidhja optimale e mjaft problematikave, pavaresisht nga shkalla e veshtiresise. Te jesh drejtues ne profesionin tend dhe te kesh mirenjohjen e shume pacienteve, eshte arritje, qe realizohet bashkarisht dhe ne grup. Ndaj jam falenderuese dhe mirenjohese per punen e palodhur te kolegeve dhe te te gjithe stafit mjekesor, qe kane qene ne edo ore te dites apo nates prane pacienteve. Fale profesionalizmit e perkushtimit u mundesua dalja nga intubimi i pacienteve, ku dihet qe si pasoje e problematikave dhe trombozave, qe Covid 19 i shkaktonte te semurit, ishte thuajse e pamundur te realizohej. šKjo beri, qe te kurorezonim arritjet tona ne vecanti ne terapine intensive, qe ne nje moment teper te veshtire te pandemise mbareboterore u koordinua puna nga i pari deri tek i fundit me profesionalizem, perkushtim e me kompetenca te larta. Shefja e reanimacionit nĂ« spitalin “Shefqet Ndroqi”, Alma Cani ka rrĂ«fyer rrugetimin, vĂ«shtirĂ«sitĂ«, dhimbjen , e mbytur ne lot per jetet e humbura , dhe befas ndryshonte kur tregonte se shpetimi I jeteve te njerezve I bene me krahe I shndronte ne heronj te vertete ne ditete javet muajt e vitet qĂ« pĂ«rjetoi stafi mjekĂ«sor nĂ« kĂ«to ditĂ« tĂ« vĂ«shtira tĂ« krijuara nga pandemia. Ju jeni ato qe qendruat ne frymemarrjen e atyre pacienteve duke dhene jo vetem terapi por edhe dashuri, duke u perkujdesur me perkushtim, profesionalizem, pa hezituar asnje moment pavaresisht rrezikut qe mund te kishit per jetet tuaja! u perpoqem te japim ndihme, te japim zemer, te japim fryme te gjithe atyre qytetareve te cilet folen me ne, na besuan jeten e tyre, shtrenguan duart me ne per ta sfiduar virusin, qe ne menyre te papritur te ndalte jeten atehere kur kishim menduar se kishim fituar!Duke qene te ndergjegjshem deri ne dhimbje per humbjet,,,,,,jeteve njerezore duke perjetuar me dhimbje ndalimin e nje frymemarrje, rrahje zemre, ndalimin e jetes. Ashtu si famijaret e pacienteve qe ndiejne dhimbje per humbjen e te dashurve te familjeve te tyre shkalla e vuajtjes eshte e pamatshme! Prandaj ne na quajne “sheruesit e semure”. E them kete se per ne shpetimi i jeteve sfumohet nga humbja e tyre. Ne memorjet tona mbeten humbjet Alma me krenari flet me pare per koleget e saj se sa per vehte E nderuar qe jam pjese e stafit te reanimacionit ne SUSN “Shefqet Ndroqi”! Cani thekson se tĂ« gjithĂ« quhen heronj pasi po vazhdojnĂ« tĂ« shpĂ«tojnĂ« jetĂ«n e pacientĂ«ve dhe tĂ« kthejnĂ« buzĂ«qeshje nĂ« fytyrĂ«n e njerĂ«zve. Ne ditet te veshtira te pandemise mbareborerore te gjithe ne u ndeshem me nje realitet qe ishte jashte imagjinates, perpara nje lufte misterioze e te padukshme qe na tjetersoi jeten. Na beri te kuptojme qe fjala e urte e popullit se cfare sjell minuti nuk e sjell sahati kishte ndodhur tashme. Prej vitesh ne spitalin SUSN, stafi i reanimacionit eshte marre me pacientet qe ne situatat gripale trajton kryesisht komplikacionet nga gripi qe atakojne mushkerine duke alteruar frymemarrjen dhe duke kerkuar asistenca te respiracionit me ventilator. Ky ritual i pervitshem ishte bere pjese e punes sone, sapo temperaturat uleshin e ditet e dimrit afroheshin. ,Covid-19 kjo ishte nje perballje qe u shfaq ne boten mbare dhe lufta ishte e forte duke bere perpjekjet maksimale ne ndihme te jetes njerezore.” Alma e ndjen si obligim moral e qytetar qe te prezantoj me shume krenari Juve kolege e mjek te shkelqyer: Alban Hatibi, Fahri Kokici, Eljana Shima Mezini e Arjan Vyshka! Ne ishim te gjithe bashke ne nje rrahje zemre, ne nje ritem sinusal kardiak , pa çrregullime ritmi, diskutuam, debatuam, per te bere me te miren e mundshme duke qene ne unison ne mendim e veprim! Ishim te gjithe bashke diten, naten duke ndjekur me ankth ndryshimet e situatave klinike te pacientet, qe çuditerisht alteroheshin ne menyre te menjehershme duke na befasuar dhe duke na bere te vepronim teknikisht ne terapi e ne invazionin e mjekimit per te shmangur te keqen. Nje suport i jashtzakonshem nga specializantet e reanimacionit: Alsa Gjoka, Holta Kraja, Anri Troja, Luna Nasipi, Genta Zotaj dhe Malvina Shkurta! Ju deshmuat qe jeni te afte te jepni maksimumin tuaj ne ndihme te jetes te qytetareve duke treguar profesionalizem e shkathtesi, gatishmeri e intelligence, duke e ezauruar faktin e dhenies se testit te provimit , pasi Ju u perballet ne fushen e betejes per fitoren e jetes! Dhe nuk mund mos le pa falenderuar e theksuar pjesen e ekipit te reanimacionit me te rendesishme dhe qe bejne punen kryesore prane pacientit: Merita Toci Lika (Kryenfermierja), Aida Shehu, Laje Janku, Elsa Imerati, Shpresa Korumi, Besarta Bardhoshi, Alma Qefalia, Brikena Xhini, Klaudia Doga, Miranda Tosku, Blerina Mara, Migena Rakipi, Sose Selmani, Adela Belba, Arjola Ilnica, Marsela Dashi, Vjollca Metani, Bukurie Husha, Lume Luzi, Sofie Stafa, Luljeta Bitri! Pavaresisht nga dhimbja e humbjes te familjareve te tyre te shtrenjte, qytetaret nuk nguruan te shprehin falenderimet nepermjet mesazheve duke na shprehur mirenjohjen e shpirtrave fisnik per punen e palodhur, duke na obliguar me shume e duke na dhene force per ta vazhduar me tej luften! Ne kemi bere nje betim, ne po kryejme detyren qe e kemi bere e do vazhdojme ta bejme pasi ky eshte misioni i bluzave te bardha, te shpejtojne jeten, te sjellin buzeqeshje, te lehtesojne dhimbjen, e te oksigjenojne frymen njerezore! Dr.Alma Cani eshte nderuar me titullin “Qytetar Nderi” nga KĂ«shilli Bashkiak BulqizĂ«, Profesioni i mjekut eshte i nderuar, por i veshtire pasi jeta eshte gjeja me e emuar e njeriut. Asgje nuk ka vlere para shendetit, keshtu qe, dashur padashur, ti je i pranishem te pacientet, jo vetem per trajtimin e semundjeve me medikamente, por edhe per ti dhene force e mbeshtetje nga ana psikoemocionale. Kjo krijon nje lidhje te veeante midis mjekut e pacientit. Kodi I dhimbjes sinkron me kodin e dashurise dhe perkujdesjes maksimale. Edhe fjala sheron, ndaj krijimi i besimi midis nesh dhe te semureve eshte i rendesishem, per te perballuar semundjen, per ta kuruar ate e per te triumfuar ndaj se keqes. Ne memorjen e mjekeve mbeten te gjithe: jo vetem ata qe kane mbijetuar, por ne veeanti ato qe nuk kane mundur tℱja dalin. Nuk eshte e lehte per ne t'i thuash familjarit, qe njeriu i tyre i dashur i familjes nuk jeton me. Dashur pa dashur ngarkohesh edhe ti vete emocionalisht, nderkohe qe detyra te therret, duhet te vazhdosh te mjekosh e te ndihmosh nje jete tjeter. Pyetje: A ka menduar Alma te largohet ndonjehere nga Shqiperia? Biseda me Ju me ka lene shume mbresa. Zgjedhja Juaj per te ushtruar profesionin dhe per t'u rritur profesionalisht ne vendin tuaj Shqiperi, eshte per tu vleresuar. Cilat jane arsyet e kesaj zgjedhje? Po e kam menduar, qe edhe mund te isha larguar nga Shqiperia. Ka qene nje moment ne vitin 1999, ku ndodhesha ne Essen, Gjermani, ne Spitalin Universitar Lutherhaus per specializim ne fushen e anestezi reanimacionit. Aty mu kerkua, qe te isha pjese e stafit mjekesor te spitalit dhe te vazhdoja te punoja atje. Pergjigja ime ishte, qe do te kthehem ne Shqiperi, gjithmone per te ndihmuar bashkeatdhetaret e mi e per te dhene kontributin tim ne atdhe. Ne referencen, qe Prof. Dr. Ute Schier, Shefja e Anestezise dhe Terapise intensive te Spitalit shkruante: Dr. Cani ishte e perkushtuar, e kujdesshme dhe shume e dobishme per anestezistet ne pune, dhe per shkak te natyres se saj shume miqesore, u be nje thesar i pacmuar per stafin mjekesor! Jashte cdo modestie, keto fjale te thena nga nje Profesoreshe e nderuar gjermane, me ben te ndihem e vleresuar. Une kam kryer dy specializime, per pneumologji si dhe per anestezi-reanimacion, gje qe me kane ndikuar e kane plotesuar formimin tim si mjeke. Mendoj, se ne zgjedhjen, qe kam bere per te punuar ne vendin tim nuk kam gabuar. Shqiperia ka shume mjeke e profesioniste te afte, te cilet kane aderuar dhe punuar denjesisht, duke u bere model dhe burim frymezimi per ne, per te vazhduar ne rrugen e tyre. Sidomos ne kete kohe, gjate viteve te fundit te pandemise mbareboterore, me ka bere te kuptoj, qe qendrimi ne Shqiperi per tu ardhur ne ndihme bashkekombesve te mij, qe flasim nje gjuhe e kemi te njejtat zakone, ka qene realisht zgjidhja me e mire! Pyetje:šE dashur Alma, Jeni perballur me shume sfida dhe veshtiresi qe ka patur koha, gjinia si grua, dhe profesioni dhe ju i keni miremenaxhuar te gjitha keto ne nje nivel mjaftte mire Ku e ka gjetur kete force dhe vullnet Alma? Motoja, qe me kane mesuar ne familje eshte: Te ndihmojme njerezit ne nevoje, duke ju dhene dashuri pa kushte. Ky eshte mesazh, qe une e te dy motrat e mia e pame tek prinderit tane, te familja jone dhe them, qe kjo ndjesi e te qenurit pozitiv, trashegohet ne breza dhe vetem te mira sjell. Te transmetosh energji pozitive, kjo gje ndikon ne zgjidhjen e shume problemeve dhe pse jo,ne mjekesi ndikon gjithashtu ne rikuperimin dhe sherimin e semundjeve. šMe lejoni ti referohem librit "Doctors" te Erich Segal, per mjeket. Ai shkruan: Nuk duhet te harrojme qe ata (mjeket), kane sakrifikuar pranveren e jetes se tyre, kane humbur vitet e emuara te rinise, mes te njezetave dhe te tridhjetave, duke u aftesuar per tu sherbyer njerezve. šPer me teper, ata kane perjetuar privime. Shumica e tyre nuk kane bere me shume se disa nete te plota gjumi gjate kesaj kohe. Shume prej tyre nuk jane martuar dhe kane humbur mundesine unike per te pare rritjen e femijeve . Pyetje; Raporti qe ju keni me vehten, profesionin, komunitetin e gruas qe te rrethon si dhe sa ju obligon ju per ta rritur vehten, per ta pare si faktor ne zhvillimin e mjekesise dhe stadin e mjekesise grua shqiptare? Natyrisht, te jesh mjeke dhe grua, eshte nje sfide e madhe, duke patur parasysh obligimet, qe kane grate ne familje e shoqeri. šGrate ne pergjithesi, ndoshta dhe ne menyre instiktive per shkak te brishtesise dhe te ndjeshmerise se tyre, jane te pergjegjshme per te kryer me se miri edo detyrim, qe familja kerkon. šKy impenjim e seriozitet, eshte pjese e karakterit te tyre per te kryer me pasion e qendrueshmeri, me fleksibilitet e ambicie edo pune, qe u jepet. Per mua, keto zonja te nderuara kane qene dhe jane modeli me i mire i perfaqesimit dinjitoz te gruas ne shoqeri. Pa pune, pa djers, pa perkushtim e vetsakrifikim, asgje nuk mund te arrihet. Te qenurit pozitiv, bashkepunues, deshira per tu perditesuar me te rejat me te fundit te profesionit dhe per te mesuar vazhdimisht gjera te reja, qe ndikojne ne rritjen profesionale, kane qene nje shtyse e madhe, qe me kane udhehequr edo dite ne jeten time. Keto mendoj jane motorat levizes, qe te shtyjne e te eojne drejt suksesit te padiskutueshem. šPandemia ishte nje lufte e veshtire, qe kerkonte mbeshtetje nga ana psikologjike te te gjitheve sebashku: mjek, infermier, pacient, familjar, sepse vete paniku ishte me i madh se rreziku, ndaj qasjet pozitive mendoj perbenin nje faktor jo pak te rendesishem ne sherimin me sukses te te semurit me Covid. Kjo gje duhet marre ne konsiderate ne protokollet e mjekimit. šNe betimin e Hipokratit shkruhet, se mjeket mbi te gjitha duhet tℱi permbahen detyrimit: Shendeti i pacientit tim do te jete brenga ime me e madhe . šPyetje; Puna juaj, humanizmi juaj, niveli i larte, qe transmetoni me punen tuaj, flet per nje grua me personalitet te spikatur, a mund te me shpjegoni evolucionin e profesionit mjek grua ne vite dhe veshtiresite e hasura ne kete rrugetim te gjate? šPasi mbarova gjimnazin Petro Nini Luarasi , me rezultate te shkelqyera me Medalje te Arte , mℱu dha mundesia, qe te zgjedh degen e Mjekesise. šEnderr e bukur per mua, pasi babai im (e kam shkruar dhe me lart), ishte mjek i talentuar neuroinfeksionist. Per mua Ai ishte modeli i misionarit te shquar, i papertuar per tℱi dhene ndihme cdokujt, ne edo moment qe dikush kishte nevoje per trajtim mjeksor. Shume here Ai per dite e nete me rradhe qendronte ne spital prane te semureve rende, duke bere maksimumin e mundshem per ti shpetuar ata . Ne ndjesine time, tek e shihja tim At, qe ishte ashtu i paqte e modest, i thjeshte e i perkushtuar, fjale embel dhe egzigjent, te gjith keto me nxiten qe te zgjedh kete profesion, ndonese te veshtire, ashtu si i ndjeri Ati im, Dr. Mehdi Cani, te vazhdoja ne gjurmet e Tij kete mision fisnik e human ne ndihme te jetes njerezore. šPasi mbarova Fakultetin e Mjekesise ne vitin 1991 me rezultate shume te mira, bazuar ne Urdhrin e Ministrise se Arsimit per studentet me te mire, te perfshiheshin ne 3%, e te emeroheshin ne institucione qendrore, une u emerova qe ne vitin 1991, menjehere pas mbarimit te studimeve ne Spitalin e Semundjeve te Mushkerive (Sanatorium), ku tashme prej disa vitesh eshte kthyer ne Spitalin Universitar: Shefqet Ndroqi (SUSN), Ne vitet 91-93 specializohem si mjeke pneumologe. Duke qene se spitali kishte nevoje per hapjen e nje reparti bashkehor te terapise intensive pulmonare ne vitin 1993-1997 bera specializimin per anestezi-reanimacion. šNderkohe kam bere disa specializime edhe jashte vendit ne fushen e Anestezi-Reanimacionit, Pneumologjise dhe Terapise se Dhimbjes si ne Gjermani, Kanada, Egjipt, Turqi. Po keshtu kam marre pjese ne Kongrese e Konferenca shkencore, te organizuara brenda dhe jashte vendit si ne Shqiperi, Ballkan, Europe, Amerike e Afrike, duke qene referuese gjithashtu ne Gjermani, Itali, Malin e Zi, Greqi, Turqi, Egjipt, Spanje, France, Hollande, USA, Maqedoni, Kosove. šMarr pjese gjithashtu ne disa grupe kerkimore shkencore (Research), ku nje nga grupet me te rendesishme, eshte ai ne fushen e terapise intensive, ku jam dhe koordinatore per Shqiperine e Shoqates Europiane te Terapise Intensive ESICM LUNG SAFE per Insuficiencen Respiratore Akute. Ne vitin 2009 mbrojta doktoraturen me teme: Efikasiteti i PEEP-it ne Detresin Respirator Akut (A.R.D.S), ku kam marre vleresimin maksimal nga Keshilli Shkencor i Fakultetit te Mjekesise te Universitetit te Tiranes, me graden Doktor i Shkencave . šNe vitin 2016, nga Keshilli i Profesoratit te Universitetit te Mjekesise kam marre titullin Profesor i Associuar. Qe nga viti 1999 kam punuar edhe si pedagoge e jashtme e Fakultetit te Mjekesise per lenden e Anestezi-Reanimacionit. Ne vitin 2021 emerohem pedagoge e brendeshme ne Universitetin e Mjekesise per lenden e Anestezi Reanimacionit. šGjate ketyre viteve kam botuar shume artikuj shkencor brenda dhe jashte vendit ne fushen e pneumologjise dhe anestezi-reanimacionit. šTe gjitha keto jane realizuar me pune e perkushtim, me sakrifica te shume neteve te pagjume me mbeshtetjen e familjes time, te prinderve te mij, te bashkeshortit tim, te motrave te mija, qe jane personat me te shtrenjte per mua, ku fjala faleminderit pafund eshte pak te thuhet per kuptimin e madh, qe kjo fjale permbledh ne vetevete. š Mirenjohja eshte gjithashtu kulture, qe lind me njeriun dhe ky virtyt eshte percjelle nga familja ime qe ne qelize duke me ndergjegjesuar akoma me shume ne evoluimin tim drejt suksesit. šTe jesh leader ne profesionin tend dhe te kesh mirenjohjen e njerezve, eshte me shume se edo titull dhe une kete e kam arritur dhe fale bashkepunetoreve dhe kolegeve te mij, qe i falenderoj nje e nga nje per sukseset e arritura. Theksoj vecanerisht periudhen e pandemise: Une jua dedikoj atyre dhe punes ne grup edo suksese e edo rezultat qe arritem se bashku. Do tu kujtoja cdo gruaje se nĂ« botĂ« dhe nĂ« vendin tonĂ« ka shembuj tĂ« panumĂ«rt grash qĂ« me aftĂ«sitĂ« e pĂ«rkushtimin e tyre kanĂ« arritur rezultate tĂ« larta nĂ« profesionet pĂ«rkatĂ«se. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« moto qĂ« duhet tĂ« na bĂ«jĂ« tĂ« ndjehemi tĂ« denja dhe te integruara, te barabarta me burrat dhe te kemi besim te patundur per ta forcuar rolin tone duke ndikuar ne masen e gjere te grave. Pergatiti: Liliana Pere.

  • Whitney Houston ka krijuar njĂ« pikĂ« referimi pĂ«r superyllin qĂ« thjesht nuk do tĂ« eklipset kurrĂ« nĂ« epokĂ«n moderne.

    Whitney Houston ka krijuar njĂ« pikĂ« referimi pĂ«r superyllin qĂ« thjesht nuk do tĂ« eklipset kurrĂ« nĂ« epokĂ«n moderne. Ajo Ă«shtĂ« njĂ« kĂ«ngĂ«tare qĂ« ka ndikuar nĂ« shumĂ« vokaliste tĂ« tjera femra dhe meshkuj. HistorianĂ«t e muzikĂ«s citojnĂ« arritjet rekorde tĂ« Whitney: i vetmi artist qĂ« renditi shtatĂ« hitet radhazi numĂ«r 1 tĂ« Billboard Hot 100 ("Saving All My Love For You", "How Will I Know", "Greatest Love Of All", "I Wanna Dance Me dikĂ« (qĂ« mĂ« do),” “A nuk i kishim pothuajse tĂ« gjitha”, “Kaq emocionale” dhe “Ku shkojnĂ« zemrat e thyera”); artistja e parĂ« femĂ«r qĂ« hyri nĂ« tabelĂ«n e albumeve Billboard 200 nĂ« #1 (albumi i saj i dytĂ«, Whitney, 1987); dhe njĂ« nga njĂ« numĂ«r i pĂ«rzgjedhur i artistĂ«ve solo me tetĂ« albume tĂ« njĂ«pasnjĂ«shme shumĂ«-platinum (Whitney Houston, Whitney, I'm Your Baby Tonight, The Bodyguard, Waiting To Exhale dhe Kolona zanore The Preacher's Wife; My Love Is Your Love dhe Whitney: Hitet mĂ« tĂ« mĂ«dha). NĂ« fakt, kolona zanore e The Bodyguard Ă«shtĂ« njĂ« nga 5 albumet mĂ« tĂ« shitura tĂ« tĂ« gjitha kohĂ«rave (me 18 herĂ« platinum vetĂ«m nĂ« SHBA), dhe versioni i Whitney pĂ«rcaktues pĂ«r karrierĂ«n e "I Will Always Love You" tĂ« Dolly Parton Ă«shtĂ« mĂ« i madhi. -shitja e kĂ«ngĂ«ve tĂ« tĂ« gjitha kohĂ«rave nga njĂ« artiste femĂ«r (me 10x-platinum, Diamond, pĂ«r fizik dhe dixhital vetĂ«m nĂ« SHBA). E lindur nĂ« njĂ« familje muzikore mĂ« 9 gusht 1963, nĂ« Newark, Nju Xhersi, suksesi i Whitney mund tĂ« ishte parathĂ«nĂ«. TrashĂ«gimia e saj legjendare Ă«shtĂ« po aq e njohur sa ikonat mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« AmerikĂ«s: vajza e kĂ«ngĂ«tares sĂ« famshme Cissy Houston (e cila bĂ«ri emĂ«r nĂ« kuartetin e ungjillit Drinkards dhe mĂ« vonĂ« grupin vokal Sweet Inspirations tĂ« Aretha Franklin dhe Elvis Presley); dhe kushĂ«rira e kĂ«ngĂ«tares Dee Dee Warwick (e cila prezantoi versionet origjinale tĂ« viteve '60 tĂ« "You're No Good" dhe "I'm Gonna Make You Love Me") dhe motra e saj, superylli Dionne Warwick. NĂ«na dhe kushĂ«rinjtĂ« e Whitney-t e ushqenin pasionin e saj pĂ«r muzikĂ«n gospel qĂ« nga lindja. Si adoleshente, Whitney tashmĂ« po kĂ«ndonte nĂ« skenĂ«n nĂ« Nju Jork dhe regjistroi me performancat e saj tĂ« para tĂ« reja nĂ« vitet '70 dhe fillimin e viteve '80 me kĂ«ngĂ« tĂ« tilla eklektike si Michael Zager, Chaka Khan, Herbie Mann, Neville Brothers, Materiali i Bill Laswell dhe tĂ« tjerĂ«t janĂ« artikuj koleksionistĂ« shumĂ« tĂ« kĂ«rkuar. NĂ« vitin 1983, afĂ«r fundit tĂ« dekadĂ«s sĂ« parĂ« mega-suksesshme tĂ« funksionimit tĂ« AristĂ«s, Clive Davis u dĂ«rgua nĂ« njĂ« klub nate nĂ« Nju Jork ku Whitney po performonte dhe e firmosi atĂ« aty pĂ«r aty. Dy vjet kaluan nĂ« krijimin e albumit tĂ« saj debutues, por rezultatet ia vlenin. I vetĂ«titulluari Whitney Houston (shkurt 1985) filloi dekadĂ«n e dytĂ« tĂ« Arista-s dhe dha njĂ« varg hitesh duke pĂ«rfshirĂ« "You Give Good Love" dhe tre kĂ«ngĂ« tĂ« njĂ«pasnjĂ«shme numĂ«r 1, fituesin e GRAMMY "Saving All My Love For You", "How Will I Know”, dhe “Greatest Love of All”, i cili Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« njĂ« himn i vĂ«rtetĂ«. Jo vetĂ«m qĂ« albumi e vendosi atĂ« si njĂ« artiste tĂ« re tĂ« rĂ«ndĂ«sishme regjistrimi, por ai vazhdoi tĂ« shiti mbi 13 milionĂ« kopje nĂ« SHBA, plus shumĂ« miliona tĂ« tjera jashtĂ« vendit. Ky LP vendosi rekordin si albumi debutues mĂ« i shitur nga njĂ« artist solo. Me publikimin e shumĂ«pritur tĂ« albumit tĂ« saj tĂ« dytĂ« Whitney (qershor 1987), ajo bĂ«ri histori si artistja e parĂ« femĂ«r qĂ« hyri nĂ« listat e albumeve tĂ« Billboard nĂ« # 1. Albumi i ri kaloi 10 herĂ« platinin nĂ« fuqinĂ« e katĂ«r kryesuesve tĂ« top-listave, fitues i GRAMMY "I Wanna Dance With Somebody (Who Loves Me)," "A nuk i kishim pothuajse tĂ« gjitha", "So Emocionale ,” dhe “Ku shkojnĂ« zemrat e thyera”. Kjo e vendosi Whitney-n si artistin e vetĂ«m qĂ« ka pasur shtatĂ« hite radhazi # 1, duke tejkaluar njĂ« rekord tĂ« vendosur mĂ« parĂ« nga The Beatles dhe Bee Gees. Albumi i tretĂ« mĂ« i shitur i Whitney-t, I'm Your Baby Tonight (nĂ«ntor 1990), shfaqi shkathtĂ«sinĂ« e saj nĂ« njĂ« grup tĂ« ri groove tĂ« vĂ«shtira ritmike, balada shpirtĂ«rore dhe kĂ«ngĂ« kĂ«rcimi me ritĂ«m tĂ« lartĂ«. Me hitet #1 tĂ« njĂ«pasnjĂ«shme pĂ«r kĂ«ngĂ«n e titullit dhe "All The Man That I Need", tĂ« ndjekur nga "Miracle" dhe "My Name Is Not Susan", u vendosĂ«n edhe njĂ« herĂ« rekordet e shitjeve, pasi albumi u bĂ« ndĂ«rkombĂ«tar. bestselleri shumĂ«-platin, nĂ« masĂ«n 10 milionĂ« kopje nĂ« mbarĂ« botĂ«n. Pasi vendosi pamjen e saj tĂ« ekranit nĂ« videoklipet e saj tĂ« mirĂ«pritura, ku dominoi rrotullimet e MTV-sĂ« gjatĂ« dekadĂ«s sĂ« parĂ« nĂ« transmetim, Whitney mĂ« nĂ« fund bĂ«ri debutimin e saj nĂ« film nĂ« The Bodyguard (nĂ«ntor 1992), nĂ« tĂ« cilin ajo luajti me aktorin fitues Oscar. /regjisor Kevin Costner. Filmi jo vetĂ«m qĂ« theu rekordet e arkĂ«s nĂ« mbarĂ« botĂ«n, por ishte pĂ«rfundimisht pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r albumin mĂ« tĂ« shitur tĂ« kolonĂ«s zanore tĂ« filmave tĂ« tĂ« gjitha kohĂ«rave, i votuar si albumi i vitit fitues i GRAMMY. "I Will Always Love You", publikimi i parĂ« i kĂ«ngĂ«s, u bĂ« singulli mĂ« i shitur nga njĂ« artiste femĂ«r nĂ« histori dhe korri GRAMMY pĂ«r Record of the Year dhe PerformancĂ«n mĂ« tĂ« MirĂ« Vokale FemĂ«rore Pop. Tre kĂ«ngĂ« tĂ« tjera nga albumi, "I'm Every Woman", "I Have Nothing" dhe "Run To You", ishin gjithashtu hite tĂ« mĂ«dha ndĂ«rkombĂ«tare pĂ«r W. Emri i saj i plotĂ« Ă«shtĂ« Whitney Elizabeth Houston. Houston ka lindur mĂ« 9 gusht 1963 nĂ« Newark, New Jersey. Babai i saj, John Houston, i vuri asaj pseudonimin "Nippy" kur ajo ishte foshnjĂ«. Pseudonimi i saj çoi nĂ« kompaninĂ« e menaxhimit, Nippy Inc. Houston Ă«shtĂ« fĂ«mija i tretĂ« i lindur dhe mĂ« i vogĂ«l nĂ« familje. Familja e saj u largua nga Newark nĂ« 1967 kur ajo ishte 4 vjeç pas trazirave tĂ« Newark. Ata u zhvendosĂ«n nĂ« East Orange, New Jersey. Houston ndoqi AkademinĂ« Mount Saint Dominic, njĂ« shkollĂ« e mesme katolike pĂ«r vajza. Ajo takoi shoqen e saj mĂ« tĂ« mirĂ« Robyn Crawford nĂ« kĂ«tĂ« shkollĂ«. LĂ«nda e saj e preferuar nĂ« shkollĂ« ishte Historia. Ashtu si shumica e kĂ«ngĂ«tarĂ«ve tĂ« tjerĂ«, Houston filloi karrierĂ«n e saj muzikore duke performuar nĂ« kisha. Ajo filloi tĂ« performonte nĂ« moshĂ«n 11-vjeçare si soliste nĂ« korin e vogĂ«l tĂ« ungjillit nĂ« KishĂ«n Baptiste tĂ« ShpresĂ«s sĂ« Re nĂ« Newark. Performanca e saj e parĂ« solo Ă«shtĂ« "MĂ« udhĂ«zo, o Ti Jehova i Madh" nĂ« kishĂ«. Ajo gjithmonĂ« e dinte se donte tĂ« bĂ«hej kĂ«ngĂ«tare. "UnĂ« mendoj se e dija atĂ«herĂ« se [aftĂ«sia ime e tĂ« kĂ«nduarit] ishte njĂ« gjĂ« infektive qĂ« mĂ« kishte dhĂ«nĂ« Zoti," tha ajo mĂ« vonĂ« nĂ« njĂ« intervistĂ« me Diane Sawyer. NĂ« kohĂ«n kur mbushi 15 vjeç, Whitney po performonte shpesh me nĂ«nĂ«n e saj dhe po pĂ«rpiqej tĂ« arrinte njĂ« marrĂ«veshje rekord tĂ« sajĂ«n. NĂ« moshĂ«n 15-vjeçare, ajo kĂ«ndoi vokal nĂ« sfond nĂ« kĂ«ngĂ«n hit tĂ« Chaka Khan "I'm Every Woman". Ajo gjithashtu kĂ«ndoi nĂ« albumet e Lou Rawls dhe Jermaine Jackson. Ajo dikur ka qenĂ« modele. Ajo filloi si modele nĂ« fillim tĂ« viteve 1980, duke u bĂ«rĂ« njĂ« nga femrat e para afrikano-amerikane qĂ« mbuloi revistĂ«n Seventeen. Kur ishte 19 vjeçe, Whitney Houston u zbulua nĂ« njĂ« klub nate nga Clive Davis i njohur i Arista Records, i cili e nĂ«nshkroi menjĂ«herĂ« dhe mori drejtimin e karrierĂ«s sĂ« saj, ndĂ«rsa ajo lundronte nga gospel drejt yjeve tĂ« popit. Ajo bĂ«ri debutimin e saj nĂ« televizionin kombĂ«tar nĂ« The Merv Griffin Show sĂ« bashku me kreun e Arista-s, Clive Davis. Albumi i saj debutues, Whitney Houston, u publikua nĂ« 1985 dhe kryesoi tabelĂ«n e albumeve tĂ« Billboard 200 dhe qĂ«ndroi atje pĂ«r 14 javĂ« jo tĂ« njĂ«pasnjĂ«shme. GjatĂ« vitit tĂ« ardhshĂ«m, kĂ«ngĂ«t e saj hit "Saving All My Love for You" dhe "How Will I Know" e ndihmuan albumin tĂ« arrinte majat e listave, ku qĂ«ndroi pĂ«r katĂ«rmbĂ«dhjetĂ« javĂ« jo radhazi. Houston fitoi njĂ« Grammy nĂ« 1986 pĂ«r "Saving All My Love for You"; çmimin kĂ«ngĂ«tares ia dorĂ«zoi kushĂ«rira e saj Dionne Warwick. ZĂ«ri i saj i jashtĂ«zakonshĂ«m i rripit tĂ« mezo-sopranos vlerĂ«sohet se ka influencuar kĂ«ngĂ«taret duke filluar nga Mariah Carey te Celine Dion, Alicia Keys dhe Beyonce. Houston ishte kushĂ«riri i Dionne Warwick dhe Dee Dee Warwick. Aretha Franklin ishte tezja e saj e nderit. Hitet e saj mĂ« tĂ« njohura pĂ«rfshijnĂ« "I will Always Love You", "Saving All my Love for You" dhe "I Wanna Dance with Somebody" dhe ajo ka shitur mĂ« shumĂ« se 170 milionĂ« albume nĂ« mbarĂ« botĂ«n. Whitney Houston u shfaq nĂ« katĂ«r filma nĂ« karrierĂ«n e saj, The Bodyguard (1992), Waiting to Exhale (1995), The Preacher's Wife (1996) dhe Sparkle (2012). Bodyguard fitoi mĂ« shumĂ« se 121 milionĂ« dollarĂ« nĂ« SHBA dhe 410 milionĂ« dollarĂ« nĂ« mbarĂ« botĂ«n. Ajo gjithashtu u shfaq nĂ« TV nĂ« Gimme a Break nĂ« 1984, Silver Spoons nĂ« 1985 dhe Boston Public nĂ« 2002. Ajo gjithashtu luajti nĂ« reklama televizive pĂ«r Dr. Pepper, Coca-Cola, Sanyo dhe AT&T. Ajo mohoi tĂ« luante nĂ« The Cosby Show si Sondra Huxtable sepse donte tĂ« bĂ«hej kĂ«ngĂ«tare. Ajo nuk mund ta nĂ«nshkruante kontratĂ«n sepse donte tĂ« kishte kohĂ« pĂ«r turne. NĂ« atĂ« kohĂ«, ajo nuk kishte njĂ« marrĂ«veshje rekord. NĂ« vitin 1987, Michael Jackson donte qĂ« Whitney Houston tĂ« regjistronte "I Just Can't Stop Loving You" me tĂ«. KĂ«rkesa e tij u refuzua. Robert DeNiro kishte njĂ« dashuri tĂ« madhe me znj. Houston bukuroshe nĂ« fund tĂ« viteve '80. "Ajo Ă«shtĂ« femra mĂ« seksi qĂ« kam parĂ« ndonjĂ«herĂ«. ËshtĂ« e mrekullueshme. E dua pranĂ« meje", thuhet tĂ« ketĂ« thĂ«nĂ« ai. NĂ« vitet 1980, Whitney Houston u takua me lojtarin e futbollit amerikan Randall Cunningham dhe aktorin Eddie Murphy. Ajo u takua me kĂ«ngĂ«tarin R&B Bobby Brown nĂ« 1989 nĂ« Soul Train Music Awards. Whitney dhe Bobby u martuan mĂ« 18 korrik 1992. Ngjyra e preferuar e Whitney ishte vjollca, kĂ«shtu qĂ« e gjithĂ« festa e nusĂ«risĂ« kishte veshur veshje nĂ« nuancĂ«. Edhe dhĂ«ndrit mbanin smoking tĂ« purpurt me kĂ«pucĂ« tĂ« fustanit aligatori tĂ« bĂ«ra me porosi. MĂ« 4 mars 1993, ajo lindi fĂ«mijĂ«n e saj tĂ« vetĂ«m Bobbi Kristina Houston Brown. NĂ« tetor 1994, Houston mori pjesĂ« dhe performoi nĂ« njĂ« darkĂ« shtetĂ«rore nĂ« ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ« pĂ«r tĂ« nderuar presidentin e sapozgjedhur tĂ« AfrikĂ«s sĂ« Jugut Nelson Mandela. NĂ« vitin 2004, bashkĂ«shorti Bobby Brown dhe Whitney Houston luajtĂ«n nĂ« njĂ« program televiziv realiteti, Being Bobby Brown. Ata u divorcuan pas njĂ« 14 vitesh tĂ« trazuar, tĂ« nxitur nga droga sĂ« bashku. Aktorja e saj e preferuar ishte Jessica Lange dhe drithĂ«rat e saj tĂ« preferuar ishin Fruity Pebbles me sheqer. Whitney Houston ishte e vetmja artiste qĂ« renditi shtatĂ« hitet radhazi numĂ«r njĂ« tĂ« Billboard Hot 100. Vendi i saj i preferuar nĂ« botĂ« ishte shtĂ«pia e saj. I pĂ«lqente tĂ« bĂ«nte gjĂ«ra nĂ«pĂ«r shtĂ«pi dhe donte njĂ« jetĂ« normale me familjen e saj. Houston fitoi gjashtĂ« çmime Grammy, 30 çmime Billboard dhe 22 American Music Awards nĂ« njĂ« karrierĂ« 25-vjeçare. Sipas Librit tĂ« Rekordeve Guinness, ajo ishte kĂ«ngĂ«tarja mĂ« e nderuar me mĂ« shumĂ« se 400 aw.

  • Historia e kĂ«ngĂ«s arbĂ«reshe “Moj e bukura more” konsiderohet simbol i rĂ«ndĂ«sishĂ«m i arbĂ«reshĂ«ve

    Historia e kĂ«ngĂ«s arbĂ«reshe “Moj e bukura more” “Moj e bukura More”, njĂ« prej kĂ«ngĂ«ve mĂ« tĂ« popullarizuara, konsiderohet simbol i rĂ«ndĂ«sishĂ«m i arbĂ«reshĂ«ve nĂ« mbarĂ« trojet shqiptare. Historia qĂ« bart kjo kĂ«ngĂ« Ă«shtĂ« testament i njĂ« periudhe nĂ«pĂ«r tĂ« cilĂ«n ka kaluar ShqipĂ«ria. Me pushtimin e ShqipĂ«risĂ« nga Perandoria Osmane nĂ« shekullin XV, kishte nisur edhe migrimi i shqiptarĂ«ve pĂ«r nĂ« Itali, tĂ« cilĂ«t mĂ« pas u quajtĂ«n arbĂ«resh. E ata qĂ« shkuan nĂ« Greqi morĂ«n emrin arvanitĂ«. “Moj e bukura More” i kushtohet atdheut, ShqipĂ«risĂ«, shkruan sot Koha Ditore. Sipas hulumtuesit Ardian Ahmedaja, qĂ«llimi kryesor i kĂ«saj kĂ«nge lidhet me eksodin e arbĂ«reshĂ«ve nga Peloponezi i GreqisĂ« pĂ«r nĂ« Sicili tĂ« ItalisĂ« dhe nĂ« pjesĂ«n jugore tĂ« Gadishullit Italian pas rĂ«nies sĂ« Koronit nga osmanĂ«t nĂ« tĂ« ashtuquajturin “Rrethimi i Koronit”. NdĂ«rsa studiuesi shqiptar Ahmedaja numĂ«ron edhe disa arsye pĂ«rse kjo kĂ«ngĂ« Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« simbol i rĂ«ndĂ«sishĂ«m. NĂ« njĂ« kumtesĂ«, ai ka pĂ«rmbledhur informacione dhe hulumtime qĂ« i ka bĂ«rĂ« lidhur me kĂ«tĂ« kĂ«ngĂ«, nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ« duke studiuar pĂ«rmes saj edhe traditat e arbĂ«reshĂ«ve. Krejt kĂ«to ai i ka shpalosur tĂ« hĂ«nĂ«n nĂ« kuadĂ«r tĂ« ditĂ«s sĂ« parĂ« tĂ« edicionit tĂ« 45-tĂ« tĂ« KonferencĂ«s NdĂ«rkombĂ«tare tĂ« Baladave, qĂ« pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« po mbahet nĂ« KosovĂ«. Nikoqir i kĂ«saj ngjarjeje Ă«shtĂ« Instituti Albanologjik i PrishtinĂ«s. NdĂ«rsa tema e kĂ«tij edicioni Ă«shtĂ« “BotĂ«t paralele nĂ« balada dhe kĂ«ngĂ« folklorike”. Ky aktivitet pĂ«r pesĂ« ditĂ« me radhĂ« mbledh me shumĂ« se njĂ«zet specialistĂ« botĂ«rorĂ« tĂ« folkloristikĂ«. Ahmedaja Ă«shtĂ« njĂ«ri prej tyre. Ai Ă«shtĂ« hulumtues nĂ« Institutin pĂ«r Hulumtime tĂ« MuzikĂ«s Folklorike dhe Etnomuzikologji nĂ« Universitetin e MuzikĂ«s dhe Arteve Performuese nĂ« VjenĂ«, ndĂ«rsa u paraqit me kumtesĂ«n me titull “BotĂ«t paralele nĂ« kĂ«ngĂ«n arbĂ«reshe ‘Mori e bukura More’”. Kjo kĂ«ngĂ«, sipas tij, mori titullin “Moj e bukura More” pasi u kĂ«ndua nĂ« ShqipĂ«ri nĂ« njĂ« festival tĂ« mbajtur mĂ« 1978. “KĂ«nga ‘Mori e bukura More’ Ă«shtĂ« e mirĂ«njohur nĂ« mesin e arbĂ«reshĂ«ve, por edhe shqiptarĂ«ve nĂ« Ballkan dhe pjesĂ« tĂ« tjera tĂ« diasporĂ«s, duke pĂ«rfshirĂ« edhe arvanitĂ«t e GreqisĂ«. Kjo kĂ«ngĂ« performohet nĂ« mĂ«nyra tĂ« ndryshme nga solistĂ«, ose nga kori i cili pĂ«rcillet me ansamble tĂ« ndryshme instrumentale, nga kĂ«ngĂ«tarĂ« tĂ« operĂ«s apo edhe nga grupe, repertori i tĂ« cilĂ«ve lidhet me muzikĂ«n bashkĂ«kohore”, ka thĂ«nĂ« Ahmedaja, tek ka shtuar se ishin priftĂ«rinjtĂ« e asaj kohe ata tĂ« cilĂ«t kanĂ« bĂ«rĂ« shumĂ« qĂ« kjo kĂ«ngĂ« tĂ« mbetej gjallĂ«. “Ka shumĂ« arsye pĂ«rse kjo kĂ«ngĂ« Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« simbol i rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r arbĂ«reshĂ«t, mĂ« sĂ« shumti nga priftĂ«ria dhe ka mbijetuar pĂ«r njĂ« kohĂ« kaq tĂ« gjatĂ«. Duhet tĂ« kujtojmĂ« se priftĂ«rinjtĂ« ishin shumĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r komunitetin arbĂ«resh tĂ« ruajnĂ« veçantinĂ« e tyre nĂ« Itali, duke pĂ«rfshirĂ« gjuhĂ«n, besimin religjioz dhe zakonet”, ka shtuar ai. PriftĂ«rinjtĂ« arbĂ«resh, sipas tij, po ashtu e kanĂ« bĂ«rĂ« tĂ« njohur kĂ«tĂ« kĂ«ngĂ« nĂ« diasporĂ«n greke. NjĂ« figurĂ« shembull pĂ«r kĂ«tĂ« ai pĂ«rmend Antonio Beluscin nga Fransita, i cili vizitoi fshatrat Arvanite dhe incizoi kĂ«ngĂ« gjatĂ« vizitave tĂ« tij nga viti 1965 deri mĂ« 1990 e ndihmoi nĂ« shpĂ«rndarjen e kĂ«ngĂ«ve arbĂ«reshe nga jugu i ItalisĂ«, duke pĂ«rfshirĂ« “Mori e bukura More”. NdĂ«rsa pĂ«r shpĂ«rndarjen e kĂ«saj kĂ«nge nĂ« ShqipĂ«ri, Ahmedaja ka thĂ«nĂ« se ekziston njĂ« tjetĂ«r version nĂ« dallim me atĂ« qĂ« pĂ«rmendet. “Edhe pse thuhet se lidhjet zyrtare nĂ« mes tĂ« arbĂ«reshĂ«ve dhe shqiptarĂ«ve janĂ« vĂ«nĂ« menjĂ«herĂ« pas PavarĂ«sisĂ« sĂ« ShqipĂ«risĂ« nĂ« vitin 1912, mund tĂ« thuhet se vetĂ«m pas viteve ’70 njĂ« shkĂ«mbim zyrtar i grupeve muzikore dhe i vizitave intelektuale filluan ngadalĂ«â€, ka thĂ«nĂ« Ahmedaja tek ka shtuar se muzikantĂ«t arbĂ«resh ishin ftuar qĂ« tĂ« jenĂ« pjesĂ« e Festivalit NdĂ«rkombĂ«tar tĂ« Folklorit tĂ« Jug tĂ« ShqipĂ«risĂ«. “Transkripta e melodisĂ« sĂ« kĂ«ngĂ«s rrjedh nga performanca nĂ« kĂ«tĂ« festival nĂ« vitin 1978 me titull ‘Moj e bukura More’. Me kĂ«tĂ« rast kĂ«nga u bĂ« e njohur nĂ« mbarĂ« publikun shqiptar”, ka thĂ«nĂ« Ahmedaja, tek ka treguar se analizat rreth muzikĂ«s janĂ« shumĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme. NĂ« kĂ«tĂ« formĂ«, sipas tij, mund tĂ« kuptohen lidhjet e melodive qĂ« njihen nĂ« traditat e vendĂ«sve arbĂ«reshĂ« me traditat e grupeve tĂ« tjera arbĂ«reshe. Me kĂ«tĂ« kumtesĂ« u mbyll dita e parĂ« e leximeve, derisa gjatĂ« ditĂ«s u bĂ« edhe hapja e saj, ku folĂ«n drejtoi i Institutit Albanologjik tĂ« KosovĂ«s, Hysen Matoshi, studiuesja Arbora Dushi dhe Thomas A. McKean nga Komisioni NdĂ«rkombĂ«tar i Baladave. Me kĂ«tĂ« rast, Matoshi ka thĂ«nĂ« se mbajtja e njĂ« konference tĂ« tillĂ« nĂ« KosovĂ« Ă«shtĂ« njĂ« ngjarje e rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r vendin. “Do tĂ« dĂ«shironim shumĂ« qĂ« Instituti Albanologjik tĂ« jetĂ« pjesĂ« e agjendave tuaja shkencore, ne kemi nevojĂ« pĂ«r pĂ«rvojat moderne tĂ« kĂ«rkimit shkencor, bashkĂ«punimet e tilla na ndihmojnĂ« edhe pĂ«r pĂ«rforcimin e vlerave tona kombĂ«tare, me shpresĂ« qĂ« ato tĂ« jenĂ« edhe nĂ« interesin tuaj “, ka thĂ«nĂ« Matoshi. NdĂ«rsa McKean me kĂ«tĂ« rast ka thĂ«nĂ« se Ă«shtĂ« mirĂ« qĂ« studiuesit e tjerĂ« tĂ« njihen me baladat e KosovĂ«s.

  • Vilma Jazexhiu Proko. NjĂ« poet i shquar qĂ« do t’i pĂ«rkiste drejtimit letrar tĂ« romantizmit arbĂ«resh, e qĂ« do tĂ« ishte njĂ« degĂ« e romantizmit shqiptar tĂ« Rilindjes.

    DUKE PËRKUJTUAR ZEF SEREMBEN NË 180-VJETORIN E LINDJES Para 180 vjetĂ«ve, nĂ« njĂ« fshat arbĂ«resh plot kontraste ngjyrash, Strigar (San Kozmo Albaneze), mĂ« 6 mars 1844, do tĂ« lindte Zef Serembe (it.: Giuseppe Serembe), i cili do tĂ« bĂ«hej poet, e madje, njĂ« poet i shquar qĂ« do t’i pĂ«rkiste drejtimit letrar tĂ« romantizmit arbĂ«resh, e qĂ« do tĂ« ishte njĂ« degĂ« e romantizmit shqiptar tĂ« Rilindjes. Ka qenĂ« njĂ« rastĂ«si e bukur qĂ« Kuvendi i ParĂ« i Studimeve ArbĂ«reshe organizuar nga Qendra e Studimeve dhe Publikimeve pĂ«r ArbĂ«reshĂ«t mĂ« 27-28 shtator tĂ« vitit 2021 pĂ«rkoi me 120-vjetorin e vdekjes sĂ« Zef Serembes, njĂ«rit prej poetĂ«ve mĂ« origjinalĂ« dhe mĂ« fatkeq tĂ« letĂ«rsisĂ« arbĂ«reshe dhe, nĂ« plan tĂ« gjerĂ«, tĂ« letĂ«rsisĂ« shqiptare. MĂ« kĂ«tĂ« rast pĂ«rgatita dhe kumtesĂ«n me temĂ«: Zef Serembe - SkicĂ«-ide pĂ«r njĂ« botim tĂ« veprĂ«s sĂ« poetit nga Qendra e Studimeve dhe Publikimeve pĂ«r ArbĂ«reshĂ«t, e cila ishte njĂ« pĂ«rpjekje modeste pĂ«r tĂ« hedhur ide e pĂ«r tĂ« rihapur diskutime mbi dy probleme nevralgjike qĂ« lidhen me poezinĂ« e Zef Serembes, njĂ« ndĂ«r poetĂ«t lirikĂ« mĂ« origjinalĂ« tĂ« letĂ«rsisĂ« arbĂ«reshe dhe nĂ« plan tĂ« gjerĂ« tĂ« letĂ«rsisĂ« shqiptare: Çështjen e ribotimit tĂ« poezive tĂ« tij, si edhe çështjen e njĂ« vlerĂ«simi objektiv tĂ« kĂ«saj poezie nĂ« disa rrafshe, tĂ« cilat do t’i paraprinin rigrupimit pĂ«r arsye studimi nĂ« njĂ« botim tĂ« vetĂ«m nga Qendra e Studimeve dhe Publikimeve pĂ«r ArbĂ«reshĂ«t (QSPA). MĂ« 11 nĂ«ntor 2021 nĂ« sallĂ«n shkencore tĂ« BibliotekĂ«s KombĂ«tare nĂ« TiranĂ« u çel edhe njĂ« ekspozitĂ« pĂ«rkujtimore “Zef Serembe (1844-1901)”- nĂ« 120-vjetorin e ndarjes nga jeta tĂ« poetit arbĂ«resh. Studiuesi Vincenzo Belmonte (shih ParathĂ«nia "Si njĂ« meteor" e veprĂ«s Canti (KĂ«nka), 2018), nga dĂ«shmitĂ« e tij dhe tĂ« tĂ« tjerĂ«ve e pĂ«rshkruan kĂ«shtu poetin: “I pĂ«rndjekur nga fatkeqĂ«sitĂ« dhe njerĂ«zit, psikologjikisht i brishtĂ«, i pafuqishĂ«m pĂ«rballĂ« ligĂ«sisĂ« sĂ« botĂ«s, i dashuruar me dashurinĂ«, dĂ«shpĂ«rimisht fetar, patriot i flaktĂ« si ndaj ItalisĂ« ashtu edhe ShqipĂ«risĂ«, soditĂ«s i pareshtur i natyrĂ«s, Ă«ndĂ«rrimtar i pashĂ«rueshĂ«m pĂ«r shkak tĂ« bredhjeve nĂ«pĂ«r botĂ«â€. Krijimtaria e tij do tĂ« ndryshonte shumĂ« nga e paraardhĂ«sve, edhe pĂ«r faktin qĂ« do tĂ« shkĂ«putej nga sfondi historik karakteristik gjer atĂ«herĂ« i kĂ«saj letĂ«rsie, nga forma tradicionale e vargut tetĂ«rrokĂ«sh trokaik, huazuar nga poezia popullore arbĂ«reshe, pĂ«r tĂ« kaluar nĂ« njĂ« metrikĂ« tĂ« shumĂ«llojshme. Poeti vijon tĂ« ndikohet jo mĂ« nga kĂ«ngĂ«t tradicionale epiko-lirike tĂ« poezisĂ« popullore arbĂ«reshe tĂ« sjella me vete nga atdheu, po nga kĂ«ngĂ«t lirike popullore njĂ«strofĂ«she tĂ« dashurisĂ« tĂ« lĂ«vruara nĂ« Itali, duke i dhĂ«nĂ« njĂ« ngjyrĂ« moderne poezisĂ« arbĂ«reshe. Duke vijuar traditĂ«n e De RadĂ«s dhe tĂ« poezisĂ« popullore, poezitĂ« e Serembes me afsh patriotik kishin motivin konkret tĂ« nxitjes pĂ«r luftĂ« kundĂ«r pushtuesit otoman, por ndryshe nga De Rada dhe Dara, ai e lĂ«vroi hapur motivin e dashurisĂ«, nĂ« vetĂ« tĂ« parĂ«, jo mĂ« nĂ« vetĂ« tĂ« tretĂ«, duke e pasuruar poezinĂ« arbĂ«reshe dhe shqiptare me kultin e ndjenjĂ«s dhe tĂ« gruas dhe, nĂ« njĂ« afri tĂ« dukshme me romantizmin europian, sillte gjithashtu nĂ« poezinĂ« tonĂ« frymĂ«n e “pikĂ«llimit botĂ«ror”, karakteristik pĂ«r kĂ«tĂ« romantizĂ«m. TĂ« bĂ«n pĂ«rshtypje te ky poet qĂ« shkruan mbi ndikimin nga folklori me elitarizmin, guximi pĂ«r tĂ« lĂ«vruar njĂ« lloj tĂ« vĂ«shtirĂ« si soneti. Po shtjellojmĂ« mĂ« tej dy problemet nevralgjike tĂ« pĂ«rmendura mĂ« sipĂ«r qĂ« shqetĂ«sojnĂ« shkencĂ«n e sotme letrare lidhur me poezinĂ« e Serembes: Çështja e ribotimit tĂ« poezisĂ« sĂ« tij (Ă«shtĂ« fjala pĂ«r vĂ«llimin “Poezi italisht dhe kĂ«ngĂ« origjinale pĂ«rkthyer nga shqipja” (1883), nĂ« tĂ« cilin letĂ«rsia e arbĂ«reshĂ«ve tĂ« ItalisĂ« u pri pas llojeve mĂ« tĂ« pĂ«rhapura lirike: kĂ«ngĂ«s, sonetit, elegjisĂ«, odĂ«s etj., duke formĂ«suar, veç motiveve atdhetare, edhe motive tĂ« mendimit, dashurisĂ«, peizazhit etj. dhe Çështja e njĂ« vlerĂ«simi objektiv tĂ« kĂ«saj poezie, nĂ« disa rrafshe, duke shmangur gjykimet e skajshme, shpesh rrjedhojĂ« e formimit ideologjik dhe subjektiv tĂ« studiuesve, pĂ«r ta vendosur pĂ«rfundimisht Seremben nĂ« vendin e duhur nĂ« hartĂ«n e letĂ«rsisĂ« shqipe. Siç dihet Ă«shtĂ« botuar pak nga krijimtaria e Serembes, nisur nga shkaqe tĂ« ndryshme, objektive por edhe subjektive, tĂ« cilat do t'i cekim mĂ« pas. Studiuesi i thelluar i tij, Vincenzo Belmonte, pohon se "Vepra e mbijetuar nĂ« gjuhĂ«n shqipe nuk i kalon dy mijĂ« rreshtat", dhe kĂ«tu pĂ«rfshihen si autentike 484 vargjet e dorĂ«shkrimeve tĂ« zbuluara e tĂ« mbledhura nĂ« Fondin Gangale tĂ« BibliotekĂ«s MbretĂ«rore tĂ« KopenhagĂ«s, nga studiuesi Giuseppe Gangale nĂ« arkivat private tĂ« ArbĂ«reshĂ«ve. Po ashtu pĂ«rfshihen 140 vargje (oda pĂ«r Elena GjikĂ«n) dhe 60 vargje tĂ« elegjisĂ« pĂ«r vdekjen e patriotit nga Lungro, Pietro Irianni. PĂ«r çfarĂ« mbetet i duhet "besuar" nipit tĂ« tij, Cosmo Serembe, i cili i mblodhi dhe i botoi, por qĂ« nĂ« titull duket ndĂ«rhyrja e tij, Vjershe, Milano 1926. Nga tĂ«rĂ« krijimet e tij arbĂ«risht, Serembe mundi tĂ« botojĂ« nĂ« tĂ« gjallĂ« vetĂ«m tri: njĂ« tĂ« pĂ«rfshirĂ« nĂ« pĂ«rmbledhjen e DhimitĂ«r KamardĂ«s, botuar nĂ« Livorno mĂ« 1870 (krahas, Dora d'Istrias-ShqiptarĂ«t) dhe dy tĂ« tjera nĂ« shtypin e kohĂ«s. PĂ«r sa u pĂ«rket krijimeve tĂ« tij italisht, ato qenĂ« mĂ« me fat: poeti botoi nĂ« tĂ« gjallĂ« katĂ«r vepra poetike (njĂ«ra prej tĂ« cilave i siguroi suksesin tek intelektualĂ«t bashkĂ«kohĂ«s tĂ« shquar arbĂ«reshĂ« dhe tĂ« huaj): 1. “Poesie italiane e canti originali tradotti dall’albanese” (“Poezi italisht dhe kĂ«ngĂ« origjinale tĂ« pĂ«rkthyera nga shqipja"), 1883; 2. “Sonetti vari” (“Sonetet e shumĂ«llojshĂ«m”) 1890; 3. “ Il reduco soldato” (“Ushtari i kthyer”), 1893, 1895; 4. “A Dio : canto polimetrico” (“Zotit : kĂ«ngĂ« shumĂ«metrike” (bot. I. 1883, Cosenza, bot. II. Buenos Aires, 1897). ShumĂ« dorĂ«shkrime tĂ« Serembes kanĂ« humbur (midis tyre njĂ« poemĂ« e gjatĂ« dhe ndoshta disa drama). MĂ« 1926 (pas vdekjes) u botuan nĂ« arbĂ«risht Vjershe (gjithsej 39) nĂ« Milano, nga nipi i poetit, Kozmo Serembe, i cili pretendonte se i kish gjetur njĂ« pjesĂ« nĂ« dorĂ«shkrim dhe njĂ« pjesĂ« nga dĂ«shmitarĂ« (tĂ« cilĂ«ve poeti ua kishte recituar nĂ« tĂ« gjallĂ«), duke e siguruar lexuesin se i kish qĂ«ndruar besnik, me sa kish mundur, origjinalit tĂ« autorit, me pĂ«rjashtim tĂ« disa "barbarizmave"... Po, shumĂ« vite mĂ« vonĂ«, studiuesit (nĂ« fillim DhimitĂ«r Shuteriqi qĂ« e hedh kĂ«tĂ« mendim qysh mĂ« 1961, mĂ« vonĂ« Belmonte mĂ« 1976) arritĂ«n nĂ« konkluzionin qĂ« botuesi i ka cenuar vjershat e tĂ« ungjit me ndryshime arbitrare tĂ« leksikut dhe tĂ« dorĂ«shkrimit. NĂ« kĂ«tĂ« pĂ«rfundim ata kanĂ« arritur nĂ«pĂ«rmjet njĂ« krahasimi midis gjuhĂ«s sĂ« vjershave tĂ« botuara dhe tĂ« folmes sĂ« Strigarit (dihet se arbĂ«rishtja si dialekt arkaik i shqipes i ruajtur me shekuj nĂ« kolonitĂ« arbĂ«reshe tĂ« ItalisĂ«, nuk Ă«shtĂ« unike, por e copĂ«zuar nĂ« disa tĂ« folme). PĂ«rfundimi i mĂ«sipĂ«rm lidhet edhe me njĂ« tregues tjetĂ«r: pĂ«rdorimi i disa fjalĂ«ve nga gjuha e shqiptarĂ«ve tĂ« atdheut mĂ«mĂ«, tĂ« cilat nuk mund tĂ« njiheshin nga poeti nĂ« kohĂ«n e shkrimit tĂ« poezive. NĂ« botimin e 1926-s vihet re njĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r t’ju afruar gjuhĂ«s shqipe, por mendohet qĂ« nuk mund tĂ« jetĂ« veçse fryt i pĂ«rpunimit tĂ« botuesit (pavarĂ«sisht nga letĂ«rkĂ«mbimi nĂ« tĂ« gjallĂ« e poetit me bashkĂ«vĂ«llezĂ«rit shqiptarĂ«). Pra, pĂ«rpunimi i vjershave nga ana e botuesit ka pasur, pa dyshim njĂ« synim fisnik, po pavarĂ«sisht nga kjo, botuesi i lartpĂ«rmendur nuk ka kryer mĂ« pak njĂ« krim shkencor, duke cenuar autenticitetin e krijimeve tĂ« autorit (tĂ« tĂ« ungjit). Teza e Shuteriqit dhe e Belmontes sot pranohet nga tĂ«rĂ« studiuesit, duke pĂ«rjashtuar Domenico Cassiano-n qĂ«, nĂ« botimin qĂ« u bĂ«ri vjershave tĂ« Serembes, e vĂ« nĂ« dyshim manipulimin nga ana e nipit tĂ« origjinalit autentik tĂ« Serembes, duke u mbĂ«shtetur nĂ« larminĂ« e materialit tĂ« mbledhur nga burime tĂ« ndryshme. Madje Cassiano pohon: “Ngjan si e tepruar, e guximshme dhe – pse jo? – aspak bujare akuza si manipulues e hedhur kundĂ«r Kozmo Serembes”, duke e pĂ«rkufizuar si “tĂ« skajshme dhe jo bujare” tezĂ«n e lartpĂ«rmendur. Me daljen nĂ« dritĂ« tĂ« dorĂ«shkrimeve tĂ« panjohura tĂ« poetit, mbledhur nĂ« arkivat privatĂ« tĂ« ArbĂ«reshĂ«ve, (poezi autografe qĂ« konsiderohen mĂ« autentiket e Serembes e qĂ« i pĂ«rkasin fazave tĂ« ndryshme kronologjike), siç u pĂ«rmend mĂ« sipĂ«r nĂ« Fondin Gangale tĂ« BibliotekĂ«s KombĂ«tare tĂ« KopenhagĂ«s (DanimarkĂ«) na pĂ«rvijohet njĂ« panoramĂ« mĂ« e gjerĂ« e krijimtarisĂ« sĂ« poetit. TĂ« nĂ«ntĂ« kĂ«ngĂ«t e DorĂ«shkrimit poetik tĂ« KopenhagĂ«s janĂ« botuar mĂ« 1985 nga ShtĂ«pia botuese “Rilindja” te “Vepra” 3, madje duke pĂ«rfshirĂ« edhe kĂ«ngĂ«n e dhjetĂ« “Kangjel”. KĂ«tyre vjershave mund t'u shtohen disa krijime arbĂ«risht qĂ« prof. Dh. Shuteriqi i mori nga studiuesi arbĂ«resh Vincenzo Selvaggi dhe i botoi nĂ« revistĂ«n "Studime filologjike" (po pĂ«r to nuk ka siguri tĂ« plotĂ« autenticiteti). Studiuesit shqiptarĂ« e kanĂ« botuar, pas vdekjes, krijimtarinĂ« e Serembes veçse nĂ« pĂ«rshtatje. VeçojmĂ« pĂ«rmbledhjet Vjersha (1962) tĂ« Ziaudin KodrĂ«s qĂ« u pasua me disa variante botimesh pĂ«r shkollat apo Poezija popullore arbĂ«reshe, si edhe Poezi, pĂ«rshtatur nga arbĂ«rishtja dhe tĂ« pĂ«rkthyera nga italishtja nga studiuesja K. Kodra mĂ« 2010. NĂ« fund tĂ« viteve '70, nga Sektori i HistorisĂ« sĂ« LetĂ«rsisĂ« tĂ« Institutit tĂ« GjuhĂ«sisĂ« dhe LetĂ«rsisĂ« tĂ« AkademisĂ« sĂ« Shkencave u hodh ideja mbi mundĂ«sinĂ« e njĂ« botimi kritik tĂ« vjershave tĂ« Serembes, por pĂ«r shkaqe tĂ« ndryshme ky projekt nuk u realizua. ArbĂ«reshĂ«t nga ana e tyre nxorĂ«n nĂ« dritĂ« tri variante botimesh tĂ« vjershave tĂ« Serembes (Poeti i Strigarit mĂ« 1977, mĂ« 1988 dhe Duke kĂ«rkuar Seremben autentik qĂ« nuk e zgjidhin problemin e njĂ« botimi tĂ« saktĂ« shkencor sipas kritereve tĂ« filologjisĂ« sĂ« sotme. I pari, botuar mĂ« 1977 nga Bashkia e Strigarit kishte mĂ« tepĂ«r karakter divulgativ se sa shkencor. Po ashtu u botuan Serembe - Poezi tĂ« zgjedhura, TiranĂ«, 1999; Serembe - MĂ« tĂ« bukurĂ«s nĂ« Strigari, TiranĂ«, 2000, tĂ« cilat plotĂ«sojnĂ« njohjen pĂ«r krijimtarinĂ« e poetit, por qĂ« janĂ« destinuar pĂ«r njĂ« publik tĂ« gjerĂ«. Me problemin e njĂ« botimi tĂ« saktĂ« tĂ« krijimtarisĂ« sĂ« Serembes sipas modeleve tĂ« botimeve tĂ« plota tĂ« De RadĂ«s dhe Santorit, tĂ« nxjerra nĂ« dritĂ« nga Katedra e GjuhĂ«s dhe LetĂ«rsisĂ« Shqipe tĂ« Universitetit tĂ« KalabrisĂ«, lidhet edhe vlerĂ«simi sa mĂ« objektiv i poezisĂ« sĂ« Serembes, origjinaliteti i tĂ« cilit spikati qĂ« nĂ« tĂ« gjallĂ«, po qĂ« nuk u ndriçua saktĂ«sisht dhe plotĂ«sisht nga studiuesit. MĂ« 1985 u botuan "Veprat" nĂ« 4 vĂ«llime, tĂ« pĂ«rkthyera nga Latif Berisha. MĂ« i ploti nga kĂ«to botime Ă«shtĂ« Homazh Xhuzepe Serembes, nĂ«n kujdesin e V. Belmontes (1988). Ky tekst pĂ«rfshin botimet e njohura nĂ« tĂ« gjallĂ« tĂ« Poetit, dorĂ«shkrimet e njohura si autentike, ndonjĂ« vjershĂ« tĂ« mbledhur nga ndonjĂ« studiues tjetĂ«r ose qĂ« ka qarkulluar si popullore. Belmonte nĂ« studimin e thelluar “Kozmo Serembe–portreti i njĂ« ndĂ«rshtenĂ«si” i vihet ndĂ«rmarrjes sĂ« vĂ«shtirĂ« e gati tĂ« pamundur tĂ« rindĂ«rtimit tĂ« tekstit autentik origjinal, duke u bazuar nĂ« tĂ« folmen e sotme tĂ« Strigarit, meqĂ« citoj: “...paraqiten fakte tĂ« ndryshme rreth ripunimeve prej tĂ« tjerĂ«sh qĂ« i janĂ« bĂ«rĂ« veprĂ«s sĂ« Zef Serembes. Krijimet, shumica e tĂ« cilave pĂ«r fatin e tyre tĂ« keq, siç dihet, mbĂ«rritĂ«n deri nĂ« ditĂ«t tona tĂ« zhveshura nga shumĂ« elemente qĂ« herĂ« lidhen drejt pĂ«r drejt me artin krijues, herĂ« me kohĂ«n kur janĂ« shkruar, herĂ« me riprodhimin e saktĂ« tĂ« tyre prej tĂ« tjerĂ«ve”. NĂ« vijim tĂ« tezave tĂ« tij, Belmonte nĂ« Simpoziumin NdĂ«rkombĂ«tar pĂ«r ArbĂ«reshĂ«t tĂ« 2008-Ă«s, mbajtur nĂ« TetovĂ«, e pĂ«rkufizon nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« goditur Seremben pĂ«rmes njĂ« epiteti sintetik "bjerratekst” nĂ« referimin e tij tĂ« titulluar: “Problemi i tekstit tĂ« Serembes”. NĂ« ParathĂ«nien e librit “Zef Serembe/MĂ« tĂ« bukurĂ«s nĂ« Strigari” me titull Serembe-“Gjeniu i lirikĂ«s arbĂ«rore”, f. 10 studiuesi Perikli Jorgoni e dallon Seremben si poet tĂ« madh e gjenial, krijues tĂ« poezisĂ« lirike moderne arbĂ«rore, duke e ngritur kĂ«tĂ« poezi nĂ« nivelet mĂ« tĂ« mira tĂ« poezisĂ« evropiane bashkĂ«kohore, por ndĂ«rkaq jep njĂ« citim tĂ« ekzagjeruar “Serembja e nisi udhĂ«n e poetit si poet romantik dhe e pĂ«rfundoi si [...] akuzonjĂ«s i tmerrshĂ«m i padrejtĂ«sisĂ«, i shthurjes morale, dhe i kalbĂ«zimit tĂ« shoqĂ«risĂ« sĂ« kohĂ«s. Situata qĂ« trashĂ«gojmĂ« dhe pritshmĂ«ritĂ« Serembe nisi tĂ« vlerĂ«sohej qĂ« nĂ« kohĂ«n e vet nga bashkĂ«vendĂ«sit, shqiptarĂ«t e pĂ«rtej kufijve dhe studiuesit italianĂ«. PĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« u vlerĂ«sua nga Albert StraticĂČ e mĂ« vonĂ« nga Michele MarchianĂČ. NĂ« tekstin Manuale di Letteratura Albanese, botuar nĂ« Milano, nĂ« v. e largĂ«t 1896, StraticĂČ-i thotĂ« bukur se Serembeja “ka qenĂ« si zogu qĂ« kĂ«ndon duke fluturuar, dhe qĂ«, duke kĂ«naqur udhĂ«tarin, i cili e dĂ«gjon, nuk lĂ« pas vetes veçse jehonĂ«n e Ă«mbĂ«l tĂ« melodive tĂ« tij tĂ« kĂ«ndshme”. NdĂ«rsa MarchianĂČ, nĂ« tekstin KolonitĂ« shqiptare tĂ« ItalisĂ« dhe letĂ«rsia e tyre. Ekstrakt i fashikullit tĂ« korrikut 1913, i RevistĂ«s sĂ« ItalisĂ«, botuar nĂ« RomĂ« mĂ« 1913, e cilĂ«son poetin arbĂ«resh si “gjĂ«ja mĂ« marramendĂ«se qĂ« natyra mund tĂ« krijojĂ« pĂ«r sa i pĂ«rket poezisĂ«. Autor i njĂ« numri tĂ« madh poemash, dramash, poezish, tĂ« parat nĂ« pĂ«rmasa shumĂ« tĂ« mĂ«dha, tĂ« dytat tĂ« pafundme nĂ« numĂ«r,....”. Po ashtu, nĂ« tekstin historiko-letrar tĂ« Giuseppe SchirĂČ Junior, Storia della letteratura albanese, si pjesĂ« e kolanĂ«s “Historia e letĂ«rsive tĂ« sĂ« gjithĂ« botĂ«s”, botuar nĂ« Milano, 1959, SchirĂČ-i e cilĂ«son kĂ«shtu poetin arbĂ«resh: “Serembe Ă«shtĂ« lavdia e Strigarit (San Cosmo Albanese) nĂ« krahinĂ«n e KozencĂ«s, ku lindi mĂ« 1843 dhe pa dyshim qĂ« Ă«shtĂ« mes poetĂ«ve mĂ« tĂ« sinqertĂ« me tĂ« cilĂ«t mund tĂ« krenohet letĂ«rsia shqiptare”... “Serembe nuk njihet mirĂ«: e ardhmja do ta vendosĂ« mes poetĂ«ve mĂ« tĂ« mĂ«dhenj shqiptarĂ« kĂ«tej e pĂ«rtej detit”. Poezia e Serembes u bĂ« objekt shkrimesh tĂ« shkurtra kritike ose eseve, kryesisht nĂ« vitet '30 tĂ« shek. XX. Prof. Çabej nĂ« veprĂ«n ShqiptarĂ«t midis PerĂ«ndimit dhe Lindjes e mohon ndikimin e poetit nga folklori. Madje, nĂ« tekstin pĂ«r shkollat e mesme: Elemente tĂ« gjuhĂ«sisĂ« e tĂ« literaturĂ«s shqipe (1936), prof. Çabej e klasifikon Seremben si poetin me shpirt tĂ« komplikuar dhe tĂ« pĂ«rfshirĂ« nga mal du siĂšcle – ashtu si tĂ« tjerĂ« poetĂ« romantikĂ« europiano-perĂ«ndimorĂ« tĂ« kohĂ«s sĂ« tij. Gjysma e dytĂ« e shek. XX, pĂ«rkundrazi, e sheh poetin e Strigarit nĂ« tekste tĂ« shkollĂ«s sĂ« mesme dhe universitare, nĂ« studime serioze shkencore si nga studiues brenda vendit ashtu edhe nga studiues arbĂ«reshĂ« dhe kosovarĂ«. G. Gradilone nĂ« veprĂ«n e tij FrymĂ« e formĂ« nga poezia e Xhuzepe Serembes (Spiriti e forme della poesia di Giuseppe Serembe) arrin tĂ« zbulojĂ« disa nga komponentĂ«t e formĂ«s sĂ« poetit arbĂ«resh qĂ« pĂ«rcaktojnĂ« origjinalitetin e tij si spontaneitetin dhe autobiografizmin romantik qĂ« Ă«shtĂ« pĂ«r tĂ«, si cilĂ«si, ashtu edhe e metĂ« kur ekzagjerohet. Duke u mbĂ«shtetur nĂ« metodĂ«n stilistike e duke vĂ«nĂ« nĂ« plan tĂ« parĂ« tekstin ai sheh lidhjet e Serembes me romantizmin europian, ndĂ«rsa lidhjet me romantizmin shqiptar tĂ« atdheut tĂ« origjinĂ«s i sheh te pĂ«rbashkĂ«sia me tematikĂ«n dhe problematikĂ«n. Prof. Rexhep Qosja, duke ndĂ«rthurur metodĂ«n sociologjike me metodĂ«n psike-analitike, zbuloi anĂ« tĂ« ndryshme tĂ« romantizmit tĂ« Serembes, atipik nĂ« krahasim me romantizmin shqiptar, tipik nĂ« krahasim me romantizmin europian. NĂ« veprĂ«n e tij Dialog me shkrimtarĂ«, 1968, arrin tĂ« zbulojĂ« disa anĂ« tĂ« origjinalitetit tĂ« Serembes qĂ« lidhen me biografinĂ« e tij. Madje edhe studiuesja Klara Kodra nĂ« artikullin Romantiku atipik Zef Serembe dhe enigmat e poezisĂ« sĂ« tij, botuar nĂ« gazetĂ«n Exlibris tĂ« dt. 20 mars 2024 evidenton se Serembeja njĂ« poet atipik pĂ«r romantizmin arbĂ«resh dhe shqiptar, po tipik i romantizmit evropian, pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« sillte nĂ« romantizmin arbĂ«resh (dhe shqiptar) “brengĂ«n e shekullit”, “etjen pĂ«r pafundĂ«si”, madje edhe titanizmin, tĂ« gjitha kĂ«to karakteristike pĂ«r romantizmin e EuropĂ«s Qendrore. NdĂ«r studiuesit e Serembes nĂ« ShqipĂ«ri u dalluan Ziaudin Kodra dhe DhimitĂ«r Shuteriqi. Studiuesi Z. Kodra, duke e pĂ«rcaktuar Seremben si “poet tĂ« lindur” (nĂ« kuptimin e njĂ« talenti spontan, individual) dhe duke u ndalur nĂ« begatinĂ« e figuracionit nĂ« poezinĂ« e tij, tĂ« cilĂ«n pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« e lidh me poezinĂ« popullore theksoi karakterin aktual dhe modern tĂ« poezisĂ« sĂ« Serembes, duke hedhur njĂ« hap para nĂ« zbulimin e origjinalitetit tĂ« tij. NĂ« v. 1961, prof. Shuteriqi, ndĂ«rsa evidentoi stilin origjinal tĂ« Serembes dhe lidhjen e tij me letĂ«rsinĂ« italiane e europiane nĂ« studimin mbi krijimtarinĂ« e Serembes, vuri nĂ« dukje evolucionin e poetit dhe bĂ«ri njĂ« klasifikim nĂ« tri grupe tematike tĂ« poezisĂ« sĂ« tij, duke anashkaluar ndikimin e poetit nga folklori, sidomos nĂ« etapĂ«n e dytĂ« tĂ« krijimtarisĂ« sĂ« tij, tĂ« karakterizuar me ulje e ngritje. Prof. Ali Xhiku nĂ« veprĂ«n e tij “Romantizmi arbĂ«resh” pĂ«rpiqet tĂ« vĂ«rĂ« nĂ« dukje romantizmin e Serembes, ndĂ«rsa nĂ« shkrimin e RevistĂ«s “NĂ«ntori” tĂ« 1973-it Mbi disa probleme botĂ«kuptimore tĂ« poezisĂ« sĂ« Zef Serembes do tĂ« vinte nĂ« dukje kultin e ndjenjĂ«s dhe misticizmin e Serembes. MendojmĂ« se kjo tezĂ« qĂ« ka pa dyshim, nĂ« pikĂ«nisje njĂ« bazĂ« reale, mĂ« vonĂ« shfaq njĂ« nga skajshmĂ«ritĂ« nĂ« interpretimin e krijimtarisĂ« sĂ« Poetit, pĂ«rmes pohimeve “...duket sikur i vetmi realitet pĂ«r Seremben Ă«shtĂ« bukuria dhe dashuria e vajzĂ«s”, “dashuria pĂ«r poetin arbĂ«resh qe shndĂ«rruar nĂ« thelb tĂ« jetĂ«s, nĂ« tĂ« vetmin kuptim tĂ« saj”, “poezia e Zef Serembes nuk krijoi dot situata tĂ« fuqishme opozitare”, apo tek shprehja qĂ« Serembeja “preferon mĂ« mirĂ« t’u shmanget konflikteve me shoqĂ«rinĂ«â€, vĂ«rejmĂ« njĂ« shpĂ«rfillje tĂ« patriotizmit luftarak tĂ« Poetit arbĂ«resh dhe interesit tĂ« tij ndaj çështjes sĂ« lirisĂ« tĂ« popujve. Po ashtu, mbledhĂ«si e studiuesi i folklorit tĂ« ngulimeve arbĂ«reshe tĂ« ItalisĂ«, KolĂ« KamĂ«si, ndĂ«r njĂ« varg artikujsh pĂ«r ArbĂ«reshĂ«t e ItalisĂ«, tĂ« botuar kryesisht te revista “Leka” "1934–1944", e tĂ« pĂ«rmbledhur nĂ« vĂ«llimin “ShqiptarĂ«t e ItalisĂ«â€, e pĂ«rmend Seremben ndĂ«r poetĂ«t arbĂ«reshĂ« qĂ« ditĂ«n tĂ« lĂ«vronin nĂ« mĂ«nyrĂ« mjaft tĂ« hijshme artin e bukur tĂ« poezisĂ«; citoj: “PoezinĂ« e Zef Serembes, nunĂ«s tĂ« shkruamĂ« nĂ« dialekt tĂ« ShqytarĂ«ve t’Italis, janĂ« mjaft tĂ« bukura e me mĂȘndime te nalta;...”. MĂ« 1975 doli nĂ« dritĂ« monografia e parĂ« e plotĂ« pĂ«r poetin nga studiuesja K. Kodra, kushtuar jetĂ«s dhe krijimtarisĂ« sĂ« Serembes, nĂ« tĂ« cilĂ«n zbulohet pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« lidhja e theksuar e Poetit me poezinĂ« popullore qĂ« mohohej nga disa studiues, flitej pĂ«r disa faza zhvillimi tĂ« kĂ«saj poezie dhe analizoheshin ndikimet e poetĂ«ve tĂ« tjerĂ« romantikĂ« italianĂ«, francezĂ«, anglezĂ« nĂ« tĂ«. Heroin lirik tĂ« poezisĂ« sĂ« Serembes e gjejmĂ« nĂ« artikuj e studime tĂ« Klara KodrĂ«s, pĂ«rmes tĂ« cilave, ajo na bĂ«n me dije se te Serembe i gjemĂ« tĂ« dy llojet e kĂ«tij heroi lirik. Madje ajo e cilĂ«son “ tipik pĂ«r romantizmin europian, por deri atĂ«herĂ« i panjohur pĂ«r romantizmin tonĂ« dhe dĂ«shmon pĂ«r novatorizmin e Serembes”. Edhe studiuesja ruse Serkova zbulon veçoritĂ« specifike tĂ« heroit lirik tĂ« poezisĂ« sĂ« Serembes qĂ« s'Ă«shtĂ« mĂ«, sipas saj, heroi tribun dhe luftĂ«tar, karakteristike pĂ«r romantizmin shqiptar tĂ« rilindjes, po heroi rebel kundĂ«r shoqĂ«risĂ«, individi qĂ« qĂ«ndron mĂ« lart se ajo. NĂ« vitet tetĂ«dhjetĂ« Latif Berisha do ta cilĂ«sonte vlerĂ«n e madhe tĂ« poezisĂ« erotike tĂ« Serembes si kreacion artistik qĂ« e bĂ«n atĂ« tĂ« ngrihet dhe mbi kufijtĂ« kohorĂ« e hapĂ«sinor tĂ« mediumit tĂ« vet. NĂ« vitet nĂ«ntĂ«dhjetĂ« dhe dymijĂ« vijuan studimet historiko-letrare dhe esetĂ« e kushtuara Serembes, duke zbuluar gjithnjĂ« anĂ« tĂ« reja tĂ« krijimtarisĂ« sĂ« tij. Akademik Qosja e rimerr studimin e kĂ«tij poeti origjinal qĂ« e kishte portretizuar te "DialogĂ« me shkrimtarĂ«" dhe i kushtoi njĂ« kapitull tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m tĂ« veprĂ«s sĂ« tij pĂ«r romantizmin shqiptar nĂ« Historia e letĂ«rsisĂ« shqipe. Romantizmi, vĂ«ll. 3. Robert Elsie i jep njĂ« vend Serembes nĂ« HistorinĂ« e letĂ«rsisĂ« shqiptare tĂ« 1995-Ă«s (pĂ«rkthyer nĂ« shqip mĂ« 1997), duke pranuar gjykimin e dhĂ«nĂ« nga shumĂ« studiues se "poezia e tij Ă«shtĂ« poezia mĂ« e mirĂ« lirike shqipe" para kohĂ«ve tĂ« reja. Ka edhe studiues si Anton NikĂ« Berisha qĂ« nĂ« veprĂ«n Interpretime tĂ« letĂ«rsisĂ« sĂ« arbĂ«reshĂ«ve tĂ« ItalisĂ« priret pĂ«r tĂ« vĂ«nĂ« nĂ« dyshim vlerĂ«n estetike tĂ« poezisĂ« sĂ« Serembes, tĂ« cilĂ«n ai e vendos mĂ« poshtĂ« se De Rada, Dara, Skiroi, dhe se folklori arbĂ«resh, citoj: “megjithĂ«se arti i Serembes krahasuar me atĂ« tĂ« De RadĂ«s, Santorit, DarĂ«s dhe Skiroit vlerĂ«sohet si mĂ« i zbehtĂ« nĂ« disa kĂ«ndvĂ«shtrime pĂ«rsĂ«ri, ai si poet zĂ« njĂ« ndĂ«r vendet e nderit si pĂ«rfaqĂ«sues i denjĂ« i romantizmit shqiptar nĂ« pĂ«rgjithĂ«si e krijimtarisĂ« sĂ« arbĂ«reshĂ«ve tĂ« ItalisĂ« nĂ« veçanti. NdĂ«rkaq, studiuesi Milazim Krasniqi e veçon Seremben si njĂ« poet me origjinalitet tĂ« dallueshĂ«m qartĂ«, pavarĂ«sisht se nĂ« çfarĂ« forme poetike shprehet, citoj: “...poezia e Zef Serembes pĂ«rgjithĂ«sisht Ă«shtĂ« mĂ« lirike, mĂ« ekspresive, mĂ« e shkurtĂ«r dhe mĂ« pak narrative, se poezia e De RadĂ«s dhe e Gavrill DarĂ«s sĂ« Ri”. PĂ«rkundrazi, studiues tĂ« tjerĂ« e vlerĂ«sojnĂ« poetin shumĂ« lart: Hamit Xhaferri e ndĂ«rlidh figurĂ«n e Serembes me rilindjen e njĂ« letĂ«rsie me njĂ« krijimtari poetike tĂ« mrekullueshme; Vebi Bexheti arrin nĂ« pĂ«rfundimin qĂ« Zef Serembe mbetet edhe mĂ«tutje zĂ«ri ndĂ«r mĂ« tĂ« fuqishmit lirik tĂ« poezive arbĂ«reshe. .... Figura e Zef Serembes ...dhe veprat e tij lirike tĂ« vrullit luftarak qĂ« aq shumĂ« janĂ« tĂ« mĂ«shiruara nĂ« mes veti, mbeten ndĂ«r margaritarĂ«t mĂ« tĂ« çmueshĂ«m nĂ« mbarĂ« letĂ«rsinĂ« e Rilindjes KombĂ«tare, ndĂ«rsa Bardhosh Gaçe, duke e cilĂ«suar ndĂ«r tĂ« tjera heroin lirik tĂ« Serembes si trim tĂ« poezisĂ« popullore, qĂ« dashuron dhe vuan, vashĂ«n gjithashtu e vizaton me mjete stilistike popullore...., ai arrin nĂ« pĂ«rfundimin se Zef Serembe pĂ«rpunoi nĂ« hapĂ«sira tĂ« gjera lirikĂ«n e vet, duke shfrytĂ«zuar pĂ«rvojĂ«n e pasur tĂ« poezisĂ« sonĂ« popullore dhe duke dhĂ«nĂ« pĂ«rvojĂ«n e vet individuale tĂ« vjershĂ«rimit. ËshtĂ« folur pĂ«r qartĂ«sinĂ« e gjuhĂ«s sĂ« Serembes. Po deri ku kjo qartĂ«si Ă«shtĂ« fryt i pĂ«rpjekjeve tĂ« tij me anĂ« tĂ« limĂ«s e deri ku i pĂ«rpunimeve tĂ« tĂ« nipit? KĂ«saj pyetjeje s'mund t'i pĂ«rgjigjesh pa bĂ«rĂ« krahasime midis poezive qĂ« dihen me siguri si autentike dhe poezive tĂ« tjera ku ka pak siguri. Studiuesit shqiptarĂ« e arbĂ«reshĂ« vijojnĂ« tĂ« interesohen pĂ«r autenticitetin e poezive tĂ« Serembes. Poeti e studiuesi arbĂ«resh Giuseppe (Zef) SchirĂČ Di Maggio te artikulli “Kush do ta falĂ« shtrembĂ«rimin e çmendur?” (“Chi perdonerĂ  la “matta profanazione?”), botuar te revista “Filologia” (“Biblos”) mĂ« 2005, ngre problemin e njĂ« poezie tĂ« Serembes, e gjetur nĂ« Arkivin e FamullisĂ« sĂ« HorĂ«s sĂ« ArbĂ«reshĂ«vet, tĂ« cilĂ«n ja kish dorĂ«zuar Papas Jani Pecoraro. Ai nĂ« fillim shpresoi se ishte fjala pĂ«r njĂ« dorĂ«shkrim autentik, meqenĂ«se mbante firmĂ«n e Poetit dhe historikisht ky kishte qenĂ« nĂ« HorĂ«n e ArbĂ«reshĂ«vet (1886), ku kishte lĂ«nĂ« edhe disa poezi. Prandaj, i entuziazmuar, Di Maggio e fotografoi faqen qĂ« mbante vjershĂ«n dhe e mori me vete nĂ« Seminarin NdĂ«rkombĂ«tar me rastin e 100-vjetorit tĂ« vdekjes sĂ« De RadĂ«s, organizuar nga Katedra e gjuhĂ«s shqipe tĂ« Universitetit tĂ« KalabrisĂ« mĂ« 2003. Atje u takua me studiuesin Belmonte nga i cili mĂ«soi se vjersha nuk qe autentike, po e modifikuar. MĂ« pas, nĂ« po kĂ«tĂ« seminar, do tĂ« zbulonte nga njĂ« kumtesĂ« pĂ«r De RadĂ«n, mbajtur nga studiuesi Giovanni M. Belluscio, se Poeti i Madh (De Rada) kritikonte ashpĂ«r drejtuesit e periodikut arbĂ«resh “ArbĂ«ri Rii” (Sicili), pikĂ«risht pĂ«r modifikimin arbitrar tĂ« njĂ« poezie tĂ« Serembes. Doli se ishte fjala pĂ«r vjershĂ«n e zbuluar nga Di Maggio. Se kush e kishte modifikuar ai e zbuloi pas kĂ«rkimesh tĂ« mĂ«tejshme nĂ« botimin Omaggio a Giuseppe Serembe nga Belmonte dhe nĂ« botimin e veprave tĂ« plota Opera Omnia tĂ« Zef SchirĂČ-it nga prof. Matteo MandalĂ . Autori i modifikimit, sipas tĂ« gjitha gjasave, ishte vetĂ« Zef SchirĂČ-i (Plaku), njĂ« nga drejtuesit e revistĂ«s asokohe. Modifikimi nĂ« fjalĂ« kishte ndodhur me vjershĂ«n (KĂ«ngĂ«s sĂ« Mallit) ose sipas origjinalit tĂ« Poetit (KĂ«nk Tharosi), pĂ«r t’ia bĂ«rĂ« tĂ« kuptueshme publikut tĂ« HorĂ«s sĂ« ArbĂ«reshĂ«ve. Studiuesi Di Maggio mendon se nuk mund tĂ« flitet pĂ«r shtrembĂ«rim siç pohon De Rada, po mĂ« tepĂ«r pĂ«r pĂ«rmirĂ«sim, meqenĂ«se bukuria e vjershĂ«s sĂ« Poetit nuk cenohet dhe vjersha kĂ«shtu u bĂ« popullore nĂ« HorĂ«n e ArbĂ«reshĂ«vet. NĂ« pĂ«rfundim, botimi i saktĂ« i krijimtarisĂ« sĂ« Serembes lidhet me problemin e njĂ« vlerĂ«simi sa mĂ« objektiv tĂ« poezisĂ« sĂ« tij, origjinaliteti i sĂ« cilĂ«s spikati qĂ« nĂ« tĂ« gjallĂ« tĂ« Poetit, po qĂ« ende nuk Ă«shtĂ« ndriçuar saktĂ«sisht dhe plotĂ«sisht nga studiuesit. Madje, ende i pazgjidhur deri mĂ« sot Ă«shtĂ« problemi i njĂ« botimi kritik tĂ« vjershave tĂ« tij qĂ« kĂ«rkon zbulimin e mĂ« shumĂ« dorĂ«shkrimeve autentike. Me botimin kritik tĂ« dorĂ«shkrimeve tĂ« 9 vjershave tĂ« Serembes (1989) si edhe tĂ« poezisĂ« kushtuar Dora d’Istrias (1986), prof. G. Gradilone ka çelur njĂ« hulli qĂ« duhet ndjekur pĂ«r botimin e dorĂ«shkrimeve tĂ« tjera qĂ« mund tĂ« gjinden si edhe rivlerĂ«simin e botimeve qĂ« janĂ« nĂ« qarkullim. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« sfidĂ« qĂ« qĂ«ndron para studiuesve tĂ« sotĂ«m pĂ«r tĂ« mundĂ«suar botimin nĂ« shqip tĂ« veprĂ«s sĂ« plotĂ« qĂ« do ta vendoste Poetin arbĂ«resh nĂ« piedestalin e merituar. Po e pĂ«rmbyll kĂ«tĂ« studim me disa poezi tĂ« Serembes marrĂ« nga Zef Serembe, Vepra 1, Rilindja, PrishtinĂ«, 1985. KËNGA E MALLIT TË PARË DĂ«gjo, vash’, kĂ«ngĂ«n e par’ qĂ« ta thot’ njĂ« djal’ bujar, DĂ«gjo, vash’ kĂ«tĂ« kangjele q’ështĂ« e butĂ« posi dele. NjĂ« e diel ishte pagdhirĂ« tĂ«rĂ« dritĂ« e gaz tĂ« dlirĂ«. Dolla jashtĂ« e s’kish njeri, kisha helm, jo lumturi: E njĂ« vashĂ«zĂ« kĂ«rkonja po hirplote, siç e donja. *** Mesha e madhe, ja po biJe e nga kisha mĂ«nt i shtije; Dola: vashĂ«zat po vinin. qetĂ« e lehtĂ« nĂ« kishĂ« hynin. AsnjĂ« vash’ s’m’u duk e mirĂ« e asnjĂ«ra s’m’ip dĂ«shirĂ«, Dhe kjo zemĂ«r psherĂ«tinte, se nuk gjente kĂ« kĂ«rkonte. Po kjo zemĂ«r u gĂ«zua kur njĂ« vashĂ«z u afrua, Kur te sheshi ajo shkonte, tĂ«rĂ« sheshi dritĂ« lĂ«shonte. I shkĂ«lqenin ata sy qĂ« nuk shihnin as njeri, Si njĂ« fluturĂ«z e lehtĂ« vej nĂ« kishĂ« e zhdukej vetĂ«. *** Kur e vrejta, kur e pashĂ«, ,,Sa e bukur”! sakaq thashĂ«. QĂ« ahere s’pat pushim ky i mjeri shpirti im. DitĂ« e natĂ« un’ e kujtonj, natĂ« e ditĂ« e dĂ«shironj; Posi hije pas i rri, e vĂ«shtronj me dashuri, Kur mĂ« sheh e mĂ« ve re, ndjej tĂ« madhe njĂ« hare. Kur dĂ«gjoj fjalĂ«n e kthyer tĂ« ParajsĂ«s hapen dyer; Kur mĂ« flet e mĂ« shikon, zemrĂ«n njĂ« shigjet’ ma shpon. E kur vjershĂ«n ajo shtije duket se mĂ« vjen tĂ« bije! *** E kur gjumi pra mĂ« zĂ« unĂ« nĂ« paqe s’mund tĂ« flĂ«: Me at sy n’ëndĂ«rr mĂ« rri, qĂ« tĂ« fshehur kan’ magji. Se m’do fort ajo mĂ« thotĂ« edhe nxjerr dy pika lotĂ«: E tek veshi mĂ« rrĂ«fen se sa mall pĂ«r mua ndjen. Asaj dorĂ«zĂ«n ja ngas, buz’ mĂ« buzĂ« asaj i flas, Edhe mezin ja shtrĂ«ngonj: duke e puthur un’ gĂ«zonj. Pra si nj’ëndĂ«r vete e shkon, po nĂ« zemĂ«r mĂ« qĂ«ndron. Kushedi a mĂ« dĂ«gjove, mallin tim a e kuptove? Kushedi tek ti a foli malli e zemrĂ«n a ta ndolli? Me gjith’ zemrĂ«r un’ tĂ« dua, se fort mĂ« pĂ«lqeve mua. Ti me mua, vashĂ«z, eja, se tĂ« dua si veteja. Tok tĂ« rrojmĂ« te ky dhe si nĂ« zi e nĂ« hare. Tok tĂ« rrimĂ« nĂ« rini, tok edhe nĂ« pleqĂ«ri. VRULL Zogj tĂ« bukur kĂ«ndojnĂ« me hare, Po zemra do mĂ« plasĂ« mua nĂ« gji. I helmuar e shkoj jetĂ«n te ky dhe, MĂ«rzitem nĂ« katund, nĂ« vetmi. TĂ«rĂ« shkĂ«lqim m’hapet pĂ«rpara deti QĂ« zgjon te trutĂ« e mi mendime shumĂ«, ZĂ«mra m’u shqerr nga tmerri mua tĂ« shkretit Aqsa vetĂ«m pushoj kur bie nĂ« gjumĂ«. ArbĂ«ri matanĂ« detit, na kujton, Se ne tĂ« huaj jemi te ky dhe! Sa vjet shkuan! E zĂ«mra nuk harron, QĂ« ne turku na la pa mĂ«mĂ«dhe. Hakmarrja na jep shpresĂ« e na ndriçon Por fryn era dhe akull mĂ« zĂ«, Se ç’ka qĂ«nĂ« ArbĂ«reshi po harron: Dhe s’i vjen turp aspak, po rri e flĂ«. VASHES SË LARGËT Fati ynĂ« Ă«shtĂ« shumĂ« i fort Se na jep helme dhe mort, Posi hĂ«nĂ«s, posi djellit, QĂ« kĂ«rkohen kot prej qjellit, Se i shkreti fat i zbon Edhe kurrĂ« s’i bashkon. Edhe i ligu mirĂ« e di QĂ« Ă«shtĂ« drita dashuri. E kur fatin tim kujtoj Derdh un’ lot e psherĂ«toj Plag’ e rĂ«ndĂ« s’hiqet dot QĂ« mĂ« bĂ«re ti qĂ«mot: QenĂ« ilaçe e qenĂ« bare QĂ« s’mĂ« vlejtĂ«n mua fare. Nuk pushon ky helm i fort, QĂ« na jep pĂ«rdita mort. KËNGËTARI DHE BILBILI Jam i vetĂ«m nĂ« mesnatĂ« si bilbili i pafatĂ« QĂ« me zĂ«nĂ« e tij i thotĂ« sa mjerime ndjen dhe lotĂ« TrĂ«ndafiles dal nga gjembi q’e ka zĂ«mĂ«rĂ«n si shkĂ«mbi FĂ«rshĂ«llimet qĂ« kĂ«ndon TrĂ«ndafilja s’i dĂ«gjon FĂ«rshĂ«llimet qĂ« kĂ«ndoj i rrĂ«mbeu mali e pĂ«rroj Edhe un’, kĂ«ngtar i mjerĂ« vajtoj fshehtas heraherĂ« E kĂ«ndoj e qaj si dua e me lotĂ«t bĂ«j njĂ« krua VashĂ«, syt’ m’i pĂ«rvĂ«love: unĂ« tĂ« desha, ti mĂ« zbove Je si njĂ« tufan qĂ« shkrep qĂ« rrĂ«mben e rreh e shqep Flaka jote mĂ« rrĂ«mbeu kurm e shpirt mĂ« dogji e preu Shkove e zjarri qĂ« mĂ« le mĂ« bĂ«n hi, mĂ« fut nĂ« dhe Ahet qĂ« mjerimi i sjell ngrijnĂ« e larg era i shtjell. FYTYRA E SAJ Si vajza ime e bukur s’ka asnje E prerĂ«, e holl’ si kumbull, drejt mĂ« rri: Kur ecĂ«n, shkon si zog e mbase mĂ« ZĂ«rin e saj ngre plote harmoni. I ndan flokĂ«t nĂ« mes e rrethas vĂ« GĂ«rshetin qĂ« i shkĂ«lqen krejt nĂ« tĂ« zi, I feks balli qĂ« rreze zĂ« Si gryka e detit ne agim’n e ri. Te zes e tĂ«rĂ« mend e mall tĂ« thellĂ«, SytĂ« e saja shkĂ«lqejnĂ« mĂ« se hĂ«nĂ«, NĂ« mes faqes i qesh hunda e hollĂ«. Ka buzĂ«t si merxhan, Ă«shtĂ« faqehollĂ«, DorĂ«n dhe zverkun si alabastĂ«r vĂ«nĂ« Edhe, kur qesh, sikur te ngre ne QiellĂ«. NJË DITË ËSHTË JETA Po vrej si Agimi, ja, nga deti ngjitet, DĂ«gjoj si era mbushet me freski: Shoh si dheu me dritĂ« krejt stoliset E si dielli shtie zjarr e bukuri, NĂ« gjithĂ« vĂ«ndet gumĂ«zhima shqitet, Jeta me shpresĂ« qesh dhe Ă«mbĂ«lsi, E hapet gazi edhe gĂ«zimi rritet, Largohet mjegulla ngado qĂ« ri. Koha shkoi e mesdita na pllakosi; MĂ«rzimi nĂ«pĂ«r sheshet mbretĂ«ron, Do tĂ« thotĂ« se koha e mirĂ« sosi. MbrĂ«mja hapĂ« dyert e natĂ«s edhe nxin, Gjumi gjindjen e zĂ« dhe s’e lĂ«shon. NjerinĂ« fati ashtu nĂ« varr pĂ«rpin. TE BREGU I DETIT Atje nga bregu i detit shoh njĂ« valĂ« QĂ« me oshĂ«timĂ« stuhia e degdis, Si nĂ« mal ujĂ«t ngrihet pa u ndalĂ« Si pĂ«r tĂ« rrahur qiellin e zi pis. Dielli mbulohet, qielli Ă«shtĂ« i zĂ«nĂ« Nga mjegulla qĂ« dhenĂ« e tĂ«rĂ« fsheh: Dhe koha e keqe krejt pas krahve le Helmet dhe frikĂ«n qĂ« s’kanĂ« tĂ« thĂ«nĂ«. Era ra dhe tufani, ja, mbaroi, Duke qeshur nĂ« qiell dielli dolli Dhe natyra stoliset me hare. MĂ«kata paqĂ«n e vjetĂ«r dĂ«rmoi Edhe neve njĂ« valĂ« helmesh na solli: Po gjaku i Krishtit dha paqĂ«n e re. ALI TEPELENASIT ShkrepĂ«n malet njĂ« ditĂ« e u qĂ© treguar Si dielli i ShqipĂ«risĂ« plot me re: U tromaks turku e mbeti i helmuar Kur madhĂ«rinĂ« tĂ«nde vuri re. Krejt bota ktheu syt’ pĂ«r tĂ« shikuar Se mos nĂ« malet tona shkrep rrufĂ©, Se mos raca burrĂ«rore tue lĂ«ftuar Mirr fronin qĂ« i pĂ«rkiste asaj mbi dhe Oh, sa shpresa tĂ« kota! Si u ndĂ«rrove? Me tĂ« rrema e me gjak ndeze atĂ« zjarr QĂ« dogj lirinĂ« nĂ« tona luadhe. Ti burra e gra gjakose e shkatĂ«rrove RrodhĂ«n lotĂ«t pĂ«rdhe si rrĂ«kĂ© e madhe: Me nĂ«mĂ« e turp u fute ti nĂ« varr.

  • KĂ«ngĂ«tarja me famĂ« botĂ«rore, Rita Ora, po shijon disa ditĂ« pushime nĂ« Formentera

    Rita Ora thyen ‘rrjetin’ me FOTOT me bikini KĂ«ngĂ«tarja me famĂ« botĂ«rore, Rita Ora, po shijon disa ditĂ« pushime nĂ« Formentera Elidona Syla KĂ«ngĂ«tarja me famĂ« botĂ«rore, Rita Ora, po shijon disa ditĂ« pushime nĂ« Formentera, pas njĂ« sĂ«mundjeje misterioze e detyroi tĂ« anulonte njĂ« koncert nĂ« Hungari muajin e kaluar. 33-vjeçarja u dĂ«rgua me urgjencĂ« nĂ« spital, por tashmĂ« duket qĂ« e ka kaluar. Rita duket super nĂ« formĂ« teksa po kalon pushimet me bashkĂ«shortin Taika Waititi dhe Kate e Lila Moss. Rita dukej perfekte me bikini tĂ« zeza, shkruan DailyMail. Disa orĂ« para, ylli i hitit “You Only Love Me” njoftoi se nuk do tĂ« ishte pjesĂ« e festivalit pĂ«r shkak tĂ« ‘urdhrave tĂ« mjekut’. “Ju lutemi tĂ« mĂ« falni kĂ«tĂ« kthesĂ« tĂ« papritur tĂ« ngjarjeve, por fatkeqĂ«sisht nuk do tĂ« jem nĂ« gjendje tĂ« performoj nĂ« Campus Fesztival sonte. Duke kaluar natĂ«n nĂ« spital nĂ« Budapest, mĂ« duhet tĂ« pushoj plotĂ«sisht dhe tĂ« ndjek urdhrat e mjekut”. “MĂ« vjen shumĂ« keq pĂ«r fansat e mi qĂ« do tĂ« jenĂ« atje sot dhe jam vĂ«rtet mirĂ«njohĂ«s pĂ«r mirĂ«kuptimin tuaj”, tha Rita.

  • SĂ« shpejti kujtimet e Britney Spears do tĂ« bĂ«hen film!

    SĂ« shpejti kujtimet e Britney Spears do tĂ« bĂ«hen film! Lajmin e ka konfirmuar kĂ«ngĂ«tarja amerikane nĂ« rrjetet sociale
 Marisa Karabeci Kujtimet e divĂ«s sĂ« muzikĂ«s pop Britney Spears ‘The Woman In Me’ do tĂ« bĂ«hen film. Universal Pictures fitoi tĂ« drejtat pĂ«r librin nĂ« njĂ« luftĂ« ofertash gati njĂ« vit pasi ai doli nĂ« librari, me regjisorin e “Wicked” Jonathan Murray Chou dhe producentin Marc Platt qĂ« thuhet se ishin pretendentĂ«t pĂ«r t’u bashkuar me filmin, sipas Variety. Lajmin e ka konfirmuar kĂ«ngĂ«tarja amerikane nĂ« rrjetet sociale. “E emocionuar tĂ« ndaj me fansat e mi se jam duke punuar me njĂ« projekt sekret me #MarcPlatt ”-ka shkruar ajo. “Ai ka bĂ«rĂ« gjithmonĂ« filmat e mi tĂ« preferuar
 qĂ«ndroni tĂ« sintonizuar”-vuri nĂ« dukje kĂ«ngĂ«tarja. Libri ‘The Woman In Me’ ka pasur njĂ« sukses tĂ« madh qĂ« nga publikimi i tij dhe ka shitur mbi 2.5 milionĂ« kopje vetĂ«m nĂ« SHBA dhe njĂ« milion kopje nĂ« mbarĂ« botĂ«n nĂ« javĂ«n e parĂ« nĂ« librari. NdĂ«rkohĂ«, libri audio i transmetuar nga ylli i Hollivudit, Michelle Williams, me njĂ« hyrje nga Spears Ă«shtĂ« mĂ« i shituri nĂ« historinĂ« e Simon & Schuster. Kujtimet pĂ«rfshijnĂ« njĂ« sĂ«rĂ« zbulimesh tĂ« rĂ«ndĂ«sishme nga karriera dhe marrĂ«dhĂ«niet e saj dhe periudha 13-vjeçare qĂ«kur babai i saj mori kujdestarinĂ« e saj. KĂ«ngĂ«tarja ka lĂ«nĂ« tĂ« kuptohet se pritet tĂ« dalĂ« njĂ« vĂ«llim i dytĂ« me kujtimet e saj. SĂ« fundmi ylli i popit u pĂ«rcoll nga hoteli Chateau Marmont nĂ« Los Anxhelos gjysmĂ« e zhveshur dhe zbathur, e mbĂ«shtjellĂ« me njĂ« batanije dhe nĂ« njĂ« gjendje tĂ« dukshme tĂ« rĂ«nduar. Fillimisht u fol pĂ«r njĂ« debat tĂ« fortĂ« mes kĂ«ngĂ«tares dhe tĂ« dashurit tĂ« saj aktual Paul Soliz, qĂ« ndodhi nĂ« njĂ« nga dhomat e hotelit dhe rezultoi nĂ« njĂ« sherr ku kĂ«ngĂ«tarja ndrydhi kĂ«mbĂ«n. MegjithatĂ«, pak orĂ« mĂ« vonĂ«, Britney postoi njĂ« video nĂ« Instagram nĂ« tĂ« cilĂ«n tregon kyçin e fryrĂ« tĂ« kĂ«mbĂ«s dhe thotĂ« versionin e saj tĂ« ngjarjeve, duke fajĂ«suar nĂ«nĂ«n e saj dhe duke mohuar lajmet e pĂ«rhapura nga mediat.

  • Dua Lipa: Do tĂ« doja tĂ« kĂ«ndoja kolonĂ«n zanore tĂ« filmit “James Bond”

    Dua Lipa: Do tĂ« doja tĂ« kĂ«ndoja kolonĂ«n zanore tĂ« filmit “James Bond” attends the 2018 Billboard Music Awards at MGM Grand Garden Arena on May 20, 2018 in Las Vegas, Nevada. Para 6 vitesh Dua Lipa iu Ă«shtĂ« pĂ«rgjigjur spekulimeve se mund tĂ« ishte ajo qĂ« do tĂ« kĂ«ndonte kolonĂ«n zanore tĂ« filmit rreth agjentit sekret “James Bond”. KĂ«ngĂ«tarja e suksesshme, e cila tĂ« shtunĂ«n do tĂ« perfomojĂ« nĂ« ndeshjen finale tĂ« LigĂ«s sĂ« KampionĂ«ve nĂ« futboll, pĂ«r disa kohĂ« Ă«shtĂ« parĂ« si dikush qĂ« mund tĂ« jetĂ« interpretuese tjetĂ«r nĂ« numrin e madh tĂ« kĂ«ngĂ«tarĂ«ve tĂ« njohur qĂ« kanĂ« pjesĂ« e kĂ«tij filmi. https://www.instagram.com/p/BjIdZjdly4v/?hl=en&taken-by=dualipa Dua Lipa Ă«shtĂ« e para nĂ« listĂ«n e pretendentĂ«ve pĂ«r kĂ«tĂ« punĂ«, duke lĂ«nĂ« pas Adelen, Ed Sheeranin dhe Jessie J, raporton NME. NĂ« njĂ« intervistĂ« pĂ«r Billboard, kĂ«ngĂ«tari komentoi kĂ«to thashetheme duke thĂ«nĂ« se nuk e di dhe nuk ka asgjĂ« konkrete. “UnĂ« nuk e di. Do tĂ« doja ta bĂ«jĂ« atĂ«. Nuk dua t’iu sjell ters tĂ« gjithĂ«ve”, tha kĂ«ngĂ«tarja e hitit “New Rules”. MegjithatĂ«, kĂ«ngĂ«tari Ed Sheeran ka zbuluar mĂ« parĂ« se kĂ«nga Ă«shtĂ« tashmĂ« gati “KolonĂ«n zanore nĂ« lidhje me kĂ«tĂ« kĂ«ngĂ« e kam shkruar tashmĂ« tre vjet”, tha ai. Filmi i 25-tĂ« rreth agjentit sekret 007 do tĂ« drejtohet nga Danny Boyle dhe nĂ« rolin e James Bond do tĂ« paraqitet sĂ«rish Daniel Craig. /Telegrafi/ https://www.instagram.com/p/BjG4NHhFwar/?hl=en&taken-by=dualipa Dua Lipa

  • "Eksplorimi i bukurisĂ« sĂ« pĂ«rjetshme tĂ« Koleksionit Albanian Xhubleta: ndĂ«r shekuj gjeti “çerdhen” e mbijetesĂ«s mijĂ«ra-vjeçare, nĂ« veriun e ShqiperisĂ« nĂ« pergjithsi dhe nĂ« MalĂ«sinĂ« e Madhe

    TĂ« shkruash e flasĂ«sh pĂ«r xhubletĂ«n , pĂ«r ne malĂ«sorĂ«t nĂ« pamje tĂ« parĂ« duket e lehtĂ«, por nĂ« fakt nuk Ă«shtĂ« krejt kĂ«shtu , pasi te kjo veshje unike , e bukur e fisnike e femrave iliro-shqiptare , “bashkĂ«jetojnĂ«â€: trashigimia , historia, e pse jo edhe nostalgjia. Xhubleta nĂ« “luftĂ«â€ me “harresen”, ndĂ«r shekuj gjeti “çerdhen” e mbijetesĂ«s mijĂ«ra-vjeçare, nĂ« veriun e ShqiperisĂ« nĂ« pergjithsi dhe nĂ« MalĂ«sinĂ« e Madhe nĂ« veçanti. Te malĂ«sorĂ«t u ruajt mĂ« gjatĂ« e mĂ« mirĂ« se nĂ« asnjĂ« trevĂ« tjetĂ«r iliro-shqiptare kjo veshje dhe trashigimia e saj, tĂ« pakten rreth katĂ«rmijĂ«-vjeçare. U ruajt nga stergjyshet , gjyshet e nĂ«nat tona nga njeri brez nĂ« tjetrin. Xhubleta u ruajt jo vetĂ«m si veshje me vlera tĂ« papersĂ«ritshme tĂ« tradites popullore shumĂ«shekullore , por edhe si veshje nĂ« tĂ« cilen “shkruhej” histori jete , zhvillimi , civilizimi, bestynish , besimesh etj. NĂ«se historia e popujve tĂ« tjerĂ« tĂ« lashtĂ« u trashigua duke u shkruar nĂ« “hiroglife” tĂ« gdhendura nĂ« gurĂ« e mjete tĂ« tjera “rrethanore”, te iliro-shqiptarĂ«t kjo histori u trashigua edhe e “qendisur” nĂ« mesazhet, ngjyrat , simbolet e figurat xhubletĂ«s. Siç pranohet nga shumĂ« etnografĂ« , studiues , historianĂ« e arkeolog. tĂ« huaj e vendas, xhubleta pĂ«rfaqĂ«son veshjen mĂ« tĂ« hershme e mĂ« impozante jo vetĂ«m nĂ« trojet Iliro-Shqiptare , por mĂ« e pakta nĂ« tĂ« gjithĂ« Ballkanin. Xhubleta ka transmetuar gjithnjĂ« mesazhe tĂ« “koduara” tĂ« qytetĂ«rimit ilir e shqiptar dhe tĂ« kulturĂ«s sonĂ« popullore. Ne qĂ« kemi pasur moshen pĂ«r tĂ« mbajtur mend sado pak qĂ« nĂ« vitet gjashtĂ«dhjetĂ« tĂ« shekullit XX , mund tĂ« na kujtohen shumĂ« nuse nĂ« fis e katund qĂ« u moren, (martuan) me veshjen e xhubletĂ«s dhe “paimet” qĂ« e shoqeronin atĂ«, qĂ« nga duvaku e deri te çorapet
 Na kujtohen shumĂ« nga ngjyrat , figurat dhe simbolet qĂ« zbukuronin xhubleten. Na kujtohet se edhe xhubleta me bukurinĂ« e saj kishte “kokurencen” nga njera xhubletĂ« nĂ« tjetren, persa u perket ngjyrave, figurave, simboleve dhe mesazhet qĂ« percillte ajo. Ndersa forma e saj ishte unike , nĂ« formĂ« kĂ«mbane. NĂ« xhubletĂ«n pĂ«r gra “dominonte” sfondi i zi , ndersa nĂ« xhubleten pĂ«r vajza ai i bardhĂ« (qĂ« do tĂ« thoshte pasterti e virgjĂ«ri). NĂ«nat tona deri nĂ« vitet gjashtĂ«dhjetĂ« tĂ« shek. XX , (kryesisht nĂ« fshatra) xhubleten e kishin veshjen kryesore , ndersa nĂ« arkat e tyre prej druri mbi tĂ« gjitha ruanin xhubletĂ«n me tĂ« cilen kishin dalĂ« nuse (xhubleten e nusĂ«risĂ«). Me xhubleten mĂ« tĂ« bukur gratĂ« shkonin nĂ« ditĂ« tĂ« shĂ«nuara festash, gĂ«zimesh , miqĂ«sish , pasishĂ« e mbi tĂ« gjitha ku zhvillohej logu
 , qĂ« ngjason (edhe sot) me paradat apo konkurencen e miseve moderne. Xhubleta i shoqĂ«ronte gratĂ« e nĂ«nat tona edhe nĂ« vorr, apo siç i thonin malĂ«sorĂ«t hynin nĂ« dhe (varroseshin) me xhubletĂ«. Xhubleten nĂ« arkĂ« gratĂ« e nĂ«nat tona e ruanin edhe nga brisa (tenja) duke futur nĂ« pal tĂ« saj fleta duhani
 VlenĂ« tĂ« thuhet se xhubleta tĂ« (vjetra) tĂ« ruajtura (megjithse pak) ka edhe sot nĂ« MalĂ«sinĂ« e Madhe e mĂ« gjĂ«rë  HISTORI NGA XHUBLETA SI VESHJE PELLAZGO-ILIRE-SHQIPTARE
 Si çdo trashigimi e kulturĂ«s , jetĂ«s, zhvillimit e civilizimit tonĂ«, edhe trashigimia etnografike e xhubletĂ«s ka historinĂ« e saj. Trashigimia e xhubletĂ«s permban njĂ« histori tĂ« pasur jo vetĂ«m tĂ« etnografisĂ« e civilizimit, por mbi tĂ« gjitha ajo trashigon elemnte tĂ« pakontestueshĂ«m tĂ« autoktonisĂ« iliro-shqiptare nĂ« trojet etnike e mĂ« gjĂ«rĂ«. Duke pasur kĂ«tĂ« histori tĂ« pasur trashigimie , xhubleta ka terhequr vemendjen e jo pak studiuesve , etnografĂ«ve, arkeologĂ«ve, historianĂ«ve , albanologĂ«ve e ilirologĂ«ve tĂ« huaj e vendas , tĂ« cilĂ«t kanĂ« shkruar per xhubletĂ«n , historinĂ«, bukurinĂ« , figurat , simbolet e mesazhet qĂ« trashigon ajo. Disa nga keto shkrime (apo pershkrime) mendova ti citoj si vijon: Historiani , arkeologu , albanologu dhe Ilirologu i njohur kroat Aleksender Stpçeviç nĂ« zbulimet dhe studimet e tij shkencore , pĂ«r veshjen e lashtĂ« tĂ« grave iliro-shqiptare (pĂ«r xhubleten) ka arritur nĂ« “perfundimin” se .. : “GratĂ« Ilire vishnin gjithashtu njĂ« tip fustani qĂ« ishte i prerĂ« nĂ« brez kĂ«shtu, qĂ« pjesa e sipĂ«rme ishte e pelqyer pĂ«r trupin , ndĂ«rsa pjesa e poshtme ishte e rrudhur dhe kishte formen e kumbonĂ«s (paraardhĂ«sja e xhubletĂ«s sĂ« sotme,N.B.). KĂ«tĂ« formĂ« rrobash e mbanin hyjneshat lokale (Diana , nimfat
), nĂ« monumentet nga epoka romake si dhe gratĂ« valltare , tĂ« paraqitura nĂ« urnat japode nga Ribiqi (shek.V-IV para Krishtit). Me rroba tĂ« tilla Ă«shtĂ« veshur hyjnesha Diana, qĂ« Ă«shtĂ« paraqitur nĂ« monedhat e mbretit ilir Ballaeus (shek.II para Krishtit). Mendohet se kjo formĂ« e rrobave ilire Ă«shtĂ« ruajtur deri sot te shqiptarĂ«t e ShqiperisĂ« sĂ« veriut dhe nĂ« KosovĂ« (te pjestarĂ«t e fisit tĂ« Kelmendit). 1. Kjo veshje nĂ« formĂ« kĂ«mbane apo kumbone e qendisur mrekullisht prej qindra figurash e bojnash , Ă«shtĂ« pa dyshim xhubleta e grave iliro-shqiptare (kryesisht malĂ«sore) e ruajtur mrekullisht deri nĂ« ditĂ« e sotme nĂ« MalĂ«snĂ« e Madhe e mĂ« gjĂ«rĂ«.. Xhubleta mendohet se ka qenĂ« e perhapur edhe te paraardhĂ«sit e IlirĂ«ve , PellazgĂ«t.. IlirĂ«t, si njĂ« ndĂ«r “fiset” mĂ« dinjitoze e trashiguan ketĂ« veshje tĂ« fisme per shekuj deri nĂ« ditĂ«t e sotme. Xhubleta u ruajt me “fanatizĂ«m” dhe u pasurua (nĂ« ndertimin e saj) me motive nga mĂ« magjepset me karakter natyror , hyjnor e deri fisnor.. NdĂ«r fiset ilire tĂ« LabeatĂ«ve dhe DardanĂ«ve e ka pasur dhe e ka konakun e saj Xhubleta edhe sot
Pra kryesisht nĂ« trevat Veriore tĂ« ShqiperisĂ« Etnike. Si simbol i kesaj veshje tĂ« fisme , me prejardhje (tĂ« pakten mbi katĂ«rmijĂ«-vjeçare) , nga koha pellazge e deri sot, nĂ« KretĂ« tĂ« GreqisĂ« , ruhet njĂ« skulpturĂ« qĂ« ngjason me xhubletĂ«n
 VlenĂ« tĂ« cilĂ«sohet se veshja e grave me xhubletĂ« “shoqĂ«rohej” edhe me veshje tĂ« tjera si xhoka, kĂ«misha, postava , çorapet, rubat (shamiat) e kokes tĂ« grave qĂ« janĂ« trashigimi Ilire
 Madje edhe shamiat e bardha qĂ« shpesh lidheshin si kapica mbi kokĂ«, janĂ« trashigimi Ilire , qĂ« kishin per qellim tĂ« ruanin floket nga pluhrat ,por edhe tĂ« mos fshihnin hiret e fetyres sĂ« grave Ilire.2. HershmĂ«rinĂ« e xhubletĂ«s si veshje ndĂ«r femrat iliro-shqiptare e vertetojnĂ« edhe vetĂ« figurat dhe simbolet e qendisura nĂ« xhubletĂ«. E tregojnĂ« , pasi ato figura e simbole u perkasin edhe bestynive dhe besimeve pagane , tĂ« cilat ndĂ«r ilirĂ« kanĂ« ekzistuar tĂ« pakten qindra vite para besimeve monoteiste , kristiane e tjerĂ«. NdĂ«r mĂ« tĂ« njohurit janĂ« simbolet qĂ« i kushtohen Diellit , HĂ«nĂ«s , Yjeve , Gjarprit , ShqiponjĂ«s (me dy krena), Dragoit e figura tĂ« tjera qĂ« trashigojnĂ« simbole jete e historie e deri simboli i Kryqit “thyer” (svastikĂ«s ) , qĂ« nĂ« gjuhen sanskritishte “svast”qĂ« do tĂ« thotĂ« shĂ«ndet , mirĂ«si dhe gĂ«zim. Ndersa J.Dechelette
 svastikĂ«n e ka karakterizuar si simbol “Dielli nĂ« lĂ«vizje”.3. PĂ«r xhubletĂ«n , veshjen karakteristike tradicionale tĂ« grave iliro-shqiptare tĂ« veriut shkruan edhe Franc Nopça -studiues dhe albanolog (ish konsulli i pergjithshĂ«m i AustrohungarisĂ« nĂ« ShkodĂ«r) i cili ka qenĂ« edhe “gjurmues” i apasionuar i etnografisĂ« nĂ« trevat veriore tĂ« ShqiperisĂ«. MĂ« 1910 Franc Nopça, pati konstatuar se disa forma tĂ« veshjes popullore shqiptare vijnĂ« drejtpĂ«rdrejt nga veshja qĂ« ka qenĂ« nĂ« pĂ«rdorim nĂ« kĂ«tĂ« hapĂ«sirĂ« nga koha parahistorike. KĂ«tu nĂ« rend tĂ« parĂ« Ă«shtĂ« fjala pĂ«r tipin e fustanellĂ«s sĂ« mbledhur nĂ« formĂ« tĂ« kambanĂ«s (ziles), tĂ« quajtur xhubletĂ«, e cila Ă«shtĂ« pasqyruar nĂ« shumĂ« monumente ilire tĂ« kohĂ«s antike, dhe e pandryshuar Ă«shtĂ« ruajtur deri nĂ« ditĂ«t tona nĂ« krahinat kodrinore tĂ« ShqipĂ«risĂ« Veriore, mandej nĂ« zonat e fisit tĂ« Kelmendasve nĂ« KosovĂ« dhe tek shqiptarĂ«t nĂ« Mal tĂ« Zi
 Xhubleta nĂ« pikpamje kostumografike , Ă«shtĂ« shumĂ« interesante , pĂ«r aresye se perkon kryekĂ«put me veshjet nĂ« formĂ« fundi, tĂ« njohura nga disa terrakota tĂ« zbuluara nĂ« Kliçevec tĂ« Bosnjes dhe me objekte tĂ« tjera tĂ« ngjashme tĂ« gjetura nĂ« MikenĂ« dhe nĂ« KretĂ« (Greqi). Kjo terrakotĂ« tregon se nĂ« tĂ« gjitha kĂ«to raste , kemi tĂ« bĂ«jmĂ« siç e theksojnĂ« Hoernes , Wide , Evans dhe Vasits, me njĂ« veshje nĂ« formĂ« kĂ«mbane , tĂ« njohur qĂ« nga koha e lashtĂ« , mijĂ«vjeçari i dytĂ« para Krishtit..”.4. Xhubleta e MalĂ«sisĂ« sipas studiuesve tĂ« mirfilltĂ« tĂ« etnologjisĂ«, paraqet njĂ« ndĂ«r veshjet mĂ« tĂ« vjetra tĂ« EuropĂ«s , si mbetje e njĂ« qytetrimi tĂ« lashtĂ« mesdhetar e ruajtur nĂ« shekuj nĂ« mĂ«nyrĂ« besnike dhe autentike nĂ« traditen e veshjes popullore shqiptare.5. Veshje me zanafillĂ« tĂ« lashtĂ« Ă«shtĂ« xhubleta e qĂ« Ă«shtĂ« mbajtur nĂ« MalĂ«sinĂ« e Madhe dhe mĂ« gjĂ«rë  KĂ«shtu ka ardhur dhe dalmatika, njĂ« kĂ«mishĂ« e gjatĂ« qĂ« nĂ« tĂ« njejten formĂ« e prerje Ă«shtĂ« ruajtur edhe ndĂ«r shqiptarĂ«.6. NjĂ« studiuese, mike e shqiptarĂ«ve dhe malĂ«sorĂ«ve , qĂ« ka vizituar trojet tona nĂ« fundin e viteve tĂ« shek.XIX dhe fillimit e atij tĂ« XX do tĂ« shkruante per veshjen e malĂ«soreve me xhublet (vajzave dhe grave): Vajzat vishen me njĂ« rrobĂ« tĂ« trashĂ« , tĂ« ngrirĂ« prej leshi tĂ« bardhĂ« me shirita horizontal me ngjyrĂ« tĂ« zezĂ«. Fundi vjen e bashkohet me pjesen e siperme tĂ« rrobĂ«s , e cila Ă«shtĂ« e kapur anash
 Çorapet e gjata tĂ« thurura me figura tĂ« bĂ«ra me fantazi , kuq e zi , apo baardhĂ« e zi. GratĂ« e martuara mbajnĂ« veshur njĂ« fund nĂ« formĂ« kĂ«mbane , prej leshi tĂ« rĂ«ndĂ« e tĂ« ngrirĂ« , me shirita nĂ« njĂ« ngjyrĂ« kĂ«rmizi tĂ« shuar (tĂ« lyera vetĂ« ) apo ngjyrĂ« tĂ« purpurt
7. Xhubleten e çikave , ose xhubletĂ«n e bardhĂ«, poetja dhe koleksionistja shqiptare Luljeta Dano e cilĂ«son si njĂ« veshje e jashtĂ«zakonshme, mrekullisht tĂ« bukur, pĂ«r cilĂ«sitĂ« e punimit dhe tĂ« qĂ«ndisjes, qĂ« dallohet nga simbolet e fertilitetit. ËshtĂ« njĂ« nga kopjet mĂ« tĂ« rralla, sepse xhubletat e bardha janĂ« vĂ«rtet tĂ« rralla. Vajza e vishte deri nĂ« momentin qĂ« martohej.8. Studuesja Edith Durham nĂ« shkrimet e saj vlerson edhe rolin e kĂ«tyre grave (“tĂ« xhubletĂ«s”) malĂ«soreve nĂ« jetĂ«n e perditshme kur shkruan: “NjĂ« grua nĂ« MalĂ«si me gjithĂ« punen e rĂ«ndĂ« qĂ« Ă«shtĂ« detyruar tĂ« bĂ«jĂ« nga shumĂ« anĂ« , Ă«shtĂ« mĂ« e lirĂ« sesa gratĂ« nĂ« ShkodĂ«r. Ajo u fletĂ« lirisht burrave, shpesh Ă«shtĂ« e zgjuar dhe e shkathĂ«t, mund t’i kerkojnĂ« mendim e ta dĂ«gjojnĂ« 
 kam parĂ« gjithashtu gra qĂ« kanĂ« nderhyrĂ« per tĂ« ndaluar njĂ« grindje, por kur preket nderi i familjes edhe ato janĂ« tĂ« shqetĂ«suara ashtu si dhe burrat qĂ« tĂ« merret gjaku
”.9. VlenĂ« tĂ« cilĂ«sohet se nĂ« MalĂ«si tĂ« Madhe ka pasur edhe njĂ« “lloje” xhublete , qĂ« quhej , xhubleta cubele. Kjo xhubletĂ« ishte mĂ« “thjeshtĂ«â€, me mĂ« pak (ose thuajse aspak) ornamente , zbukurime e “simbole”, si dhe ka qĂ«nĂ« mĂ« e shkurter se xhubletat tipike tĂ« MalĂ«sisĂ« e mĂ« gjĂ«rĂ«, (dikun deri nĂ« gju). Xhubleta “cubele” ishte mĂ« komode dhe e lehtĂ« pĂ«r t’u mbajtur gjatĂ« punĂ«ve tĂ« ndryshme, nĂ« shtepi dhe punĂ«t e tjera familjare qĂ« bĂ«nte gruaja malĂ«sore. Kjo xhubletĂ« mund tĂ« themi se ishte thjeshtĂ« xhubletĂ« pune
 XHUBLETA NË MUZE
 Raca shqiptare , duke qenĂ« kaq e lashtĂ« , ka ruajtur mrekullisht shumĂ« prej trashigimisĂ« sĂ« hershme kulturore tĂ« saj. Popullsia e malĂ«sive shqiptare Ă«shtĂ« perçuesja mĂ« besnike e qytetrimit tĂ« saj tĂ« lashtĂ« , por nuk Ă«shtĂ« njĂ« race inferiore. CilĂ«sitĂ« fizike dhe morale e bĂ«jnĂ« atĂ« njĂ« prej racave mĂ« tĂ« bukura dhe mĂ« tĂ« pastra tĂ« Lindjes dhe tĂ« EuropĂ«s.10. Perveç ruajtjes tĂ« xhubletave nĂ« shtepia gratĂ« fisnike tĂ« MalĂ«sisĂ« Madhe e mĂ« gjĂ«rĂ« , ajo Ă«shtĂ« ruajtur nĂ« muzetĂ« lokale , qĂ« nga muzeu i ShkodrĂ«s e deri te muzeu etnografik i MalĂ«sisĂ« i ndertuar , themeluar e mbajtur nĂ« Lekaj tĂ« Tuzit (nĂ«n Malin e Zi) nga shqiptari patriot trup-vogĂ«l e zemĂ«r-madh z.Shtjefen Ivezaj me bashkĂ«shorten e tij Gjysten , (Muze per tĂ« cilin ka sakrifikuar shtepin e tij) e tjerĂ« e deri nĂ« muzeun kombĂ«tar nĂ« TiranĂ«. NĂ« fondet Etnografike tĂ« Institutit tĂ« kultures popullore ruhen rreth 40 xhubleta , tĂ« futura nĂ« koleksionet e muzeut qĂ« nga viti 1948 e kĂ«tej. Ajo mĂ« e hershmja vjen nga Hoti i MalĂ«sisĂ« sĂ« Madhe ; njĂ« vit mĂ« vonĂ« Ă«shtĂ« blerĂ« njĂ« xhubletĂ« vajzash e pasuruar ndĂ«r vite edhe me blerje tĂ« tjera xhubletash. Midis tyre pĂ«rmendet edhe njĂ« xhubletĂ« qĂ« ka hyrĂ« nĂ« koleksionet tona nĂ« vitin 1965, qĂ« i perkiste MrikĂ« Ndue Mundies , e datlindjes 1925, nga Nikçi i Kelmendit , e cila e pati veshur kĂ«tĂ« xhubletĂ« nĂ« vitin 1947 kur u martua nĂ« Mal tĂ« Jushit. Xhubletat me prejardhje nga vende jashtĂ« MalĂ«sisĂ« sĂ« Madhe janĂ« mĂ« tĂ« pakta nĂ« numĂ«r e tjer
 Xhubleta ose pjesĂ« tĂ« kostumit me xhubletĂ« si veshje me trashigimi dhe vlera historike ruhen edhe nĂ« muze tĂ« ndryshĂ«m jashtĂ« kufijve tanĂ« shtetror. Xhubleta , ruhen edhe nĂ« disa muze,si: nĂ« Muzeun EtnografikĂ« tĂ« Beogradit , tĂ« SarajevĂ«s e tĂ« Zagrebit , nĂ« Muzeun e Kitses nĂ« Austri. NĂ« Muzeun e famshĂ«m tĂ« njeriut nĂ« Paris , ku ka disa xhubleta , ndĂ«r tĂ« cilat edhe ndonjĂ« mĂ« tĂ« hershme se ato tĂ« koleksioneve tona , tĂ« blerĂ« qĂ« nĂ« vitet tridhjetĂ« (tĂ« shek.XX).11. NĂ« muzeun e Njeriut nĂ« Paris , xhubleta Ă«shtĂ« e zbukuruar me disa iva ose rrogzina cohe vjollcĂ« , vishnje ose tĂ« kuqe tĂ« alternuara me ivat e zeza dhe nĂ« pajtim me tĂ« shkojnĂ« edhe zbukurimet e pĂ«rparjes , tĂ« kĂ«dhokllĂ«s e tĂ« xhokĂ«s (sidomos thekĂ«t e supave). Kurse njĂ« xhubletĂ« e paraqitur e Max Tilkes mbi kostumet , Ă«shtĂ« ngjyrĂ« portokalli me tĂ« bardhĂ«.12. Pra siç shihet Xhubleta ka terhequr edhe vemendjen e disa muzeve tĂ« shteteve europiane , tĂ« cilat kanĂ« siguruar dhe ekspozuar xhubleta (dhe pjesĂ« tĂ« kostumit tĂ« saj) , nĂ« ambientet e muzeve tĂ« tyre. PAK RRJESHTA NGA MJESHTRIA E PUNIMIT TË XHUBLETËS. Xhubleta nga etnografĂ«t e kostumografĂ«t konstatohet se Ă«shtĂ« njĂ« nga veshjet mĂ« tĂ« veçanta , mĂ« komplekse dhe mĂ« tĂ« veshtirat nĂ« punim. NĂ« punimin e xhubletes kerkohet profesionalizem prefekt , njohje e traditĂ«s historike e pa deformuar , saktĂ«si , durim , fantazi , por edhe novatorizem nĂ« kombinimin e tĂ« vjetrĂ«s sĂ« tashiguar me tĂ« rejat qĂ« impononte koha
 Xhubleten e kanĂ« punuar mrekullisht vetĂ«m mjeshtre duararta. VeçantitĂ« e kĂ«tij kostumi (xhubletĂ«s) kanĂ« terhequr vemendjen me prerjen e jashtĂ«zakonshme tĂ« saj, qĂ« nuk gjen paralele me asnjĂ« nga tipet e tjera ekzistuese tĂ« veshjeve pĂ«r gratĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, nĂ« Ballkan e mĂ« gjĂ«rĂ«. Ajo perbĂ«het nga njĂ« numĂ«r çuditrisht i madh copash e rripash shajaku e cohe dhe nga njĂ« sasi e konsierueshme spiku tĂ« leshtĂ«. Konkretisht duheshin afersisht 25 deri nĂ« 30 copa me forma tĂ« ndryshme, por duheshin gjithashtu dhjetra metra spiku tĂ« pĂ«rgatitur nĂ« shtĂ«pi me njĂ« teknologji mjaft primitive , duheshin po ashtu penjĂ« tĂ« fortĂ« leshi pĂ«r qepjen e saj
 Konfeksionimi i saj Ă«shtĂ« padyshim njĂ« provĂ« e vertet bravura (zotĂ«sie) , sepse duhet njohuri e shkathtĂ«si e veçantĂ« pĂ«r t’i montuar sĂ« bashku gjithĂ« ato copa e copĂ«za , aq mĂ« tepĂ«r qĂ«, duke qenĂ« tĂ« trasha, ka veshtirsi tĂ« manovrohen pĂ«r t’u bashkuar njĂ«ra me tjetren, sidomos kur ky bashkim nuk bĂ«het midis gjatĂ«sish tĂ« barabarta , si ndodh zakonisht. KĂ«shtu njĂ« rrogzinĂ« , tĂ« themi 200 cm , duhet bashkuar me njĂ« 180 cm , ose nĂ« rastin e xhokes, njĂ« copĂ« shajaku , qĂ« formonte pjesĂ«n e poshtme tĂ« saj , duhej mbledhur nĂ« formĂ« palash tĂ« dendura , punĂ« aspak e thjeshtĂ« kjo. Duhej pra njĂ« teknikĂ« shumĂ« e nderlikuar dhe e vĂ«shtirĂ« pĂ«r tĂ« qepur pjesĂ«t e ndryshme tĂ« kostumit mĂ« xhubletë  Kostumi mĂ« xhubletĂ« ka njĂ« sistem shumĂ« tĂ« veçantĂ« zbukurues , ku perdoren elemente shumĂ« tĂ« lashta zbukurimi , si thekĂ«t apo mbivendosja e copave , shumĂ« spik , pastaj edhe rruaza, pafta tĂ« vogla filigrame , shirita e fije ari etj
 Edhe pĂ«rbrenda pjesĂ«ve pĂ«rbĂ«rĂ«se tĂ« kĂ«tij kostumi; xhubletĂ«s , kĂ«rdhoklĂ«s , pĂ«rparjes , xhokĂ«s etj
- bie nĂ« sy njĂ« pĂ«shtatje e kĂ«rkuar e motiveve tĂ« zbukurimit nga njĂ«ra pjesĂ« nĂ« tjetrĂ«n
13. Gjithashtu nĂ« kostumin e xhubletĂ« vihen re disa tipare arkaike. PĂ«r shembull , ashtu si nĂ« veshjet homerike , xhubleta nuk Ă«shtĂ« njĂ« veshje qĂ« bie lirshĂ«m nĂ« trup , por rri e ngrirĂ« dhe pa shumĂ« perkulje. Pastaj perdorimi i thekĂ«ve tĂ« gjatĂ« pĂ«r zbukurim tek supet e xhokĂ«s dhe te pjesa e poshtme e pĂ«rparjes ka gjithashtu karakter arkaik. Edhe kĂ«rdhokla duket se Ă«shtĂ« shumĂ« e lashtĂ«. NjĂ« dĂ«shmi tjetĂ«r kemi tek vargoi i brezit qĂ« perdorin gratĂ« malĂ«sore, i dĂ«shmuar arkeologjikisht qĂ« nĂ« prehistori
. Xhubleta Ă«shtĂ« dĂ«shmitare e njĂ« qytetrimi tĂ« lashtĂ« mesdhetar , qĂ« i pati paraprirĂ« qytetrimit ilir, nĂ« tĂ« cilin , me sa duket , ajo u integrua por nuk u asimilua
 E strukur nĂ« zona relativisht tĂ« izoluara e malore , ajo pĂ«shkoi MesjetĂ«n, duke arritur deri nĂ« shekullin tonĂ«, duke na sjellĂ« njĂ« mesazh mjaft tĂ« qartĂ« nga e kaluara e largĂ«t.14. Xhubleta Ă«shtĂ« punuar nga leshi i deleve , nga fijet e tymnit dhe init , tĂ« cilat lĂ«nuren-tirren nĂ« bosht , thuren nĂ« formĂ« pelhure nĂ« katĂ«r liq nĂ« avlĂ«mend , shkalen nĂ« shkalatore , prehen dhe qepĂ«n. TĂ« gjitha kĂ«to punĂ« i bĂ«nĂ« gruaja malĂ«sore. Ky matrial quhet tirk. Xhubleta e punuar nga tirku zbukurohet me fije spiku tĂ« zi . Spiku punohet prej leshi tĂ« zgjatur (tymnit) . Bashka sĂ«pari lahet , pastaj shprishet me dorĂ« , ndahet tymni , lĂ«nuret me gĂ«rhanĂ« e tirret i hollĂ« me bosht nĂ« furkĂ«. Pastaj dredhet po ashtu nĂ« bosht dhe bĂ«het 16 fish , duke u dredhĂ« tĂ« gjitha fijet sĂ« bashku, pĂ«r t’u bĂ«rĂ« i gatshĂ«m pĂ«r qepje me gjylpĂ«rĂ«. Dredhja e spikut Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« nĂ« veglen adekuate ku punohet. Ky quhet koshi i spikut dhe ka tetĂ« kalema ku Ă«shtĂ« i mbĂ«shtjellĂ« peri. Xhubleta pĂ«rbĂ«het nga ivat , qĂ« nga ana e pĂ«rfundme kanĂ« tirk , spiku , rruazat , coha e terrtili. Xhubleta pĂ«rbĂ«het nga gjithĂ«sit 31 pjesĂ« iva dhe spiku. Fundi i xhubletĂ«s punohet nga leshi i ngjyrĂ«s sĂ« bardhĂ«, prej katĂ«r liqsh , qĂ« quhet me emrin t’pramtĂ« e xhubletĂ«s. Iva e xhubletĂ«s dekorohet me rruaza tĂ« galme 
 me tĂ« gjata e tĂ« vogla , nĂ« motive floreale, n’lula. Iva e xhubletĂ«s me terrtil e rruaza- e perzier. Ka pasur edhe laxhuhere – nĂ« formĂ« rruazash. Kliti i xhubletĂ«s Ă«shtĂ« punuar prej tirkut e spikut , ndĂ«rkaq krahĂ«t dhe kracat e xhubletĂ«s janĂ« punuar nga leshi – tirku. Prehni i xhubletĂ« po ashtu. NĂ« fund greshpet , tĂ« punuara nga peni i leshit ngjyrĂ« fice (tĂ« kaltĂ«r). Shogzat nĂ« vend rrypi.15. Zakonisht nĂ« rreshtin e fundit tĂ« kĂ«mbanĂ«s, tĂ« kordonit tĂ« bardhĂ«, gjithmonĂ« gjen njĂ« rresht tĂ« tillĂ« qĂ« Ă«shtĂ« o gjarpĂ«r, o Ă«shtĂ« shumĂ« i ngjashĂ«m me zinxhirin e ADN-sĂ« ose me diçka si fetus, embrion fĂ«mije. Por kĂ«to janĂ« çudirat qĂ« i pĂ«rkasin kĂ«saj bote. Gjithashtu Ă«shtĂ« shqiponja me dy kokĂ«, me tipare dragoi dhe shumĂ« herĂ« e gjejmĂ« me flakĂ«n qĂ« dragoi nxjerr nga goja
 ËshtĂ« kjo larmi punimi e kombinimi ngjyrash e figurash qĂ« e ka “nxitur” studiuesin dhe shkrimtarin e njohur hungarez Daniel Kornidez nĂ« vitet 1753-1754 tĂ« shkruante: “As palloi , e as ylberi nuk kanĂ« aq ngjyra sa xhubleta e grave kelmendase-shqiptare, se kjo veshje ka tĂ« gjitha ngjyrat e gĂ«zuara tĂ« mĂ«mĂ«s natyrĂ«.”.16. VlenĂ« tĂ« thuhet se kostumi i xhubletĂ«s kishte edhe “paime” tĂ« tjera si ; ruben e leshit (ruben me thekĂ«), kĂ«mishen e pelhurĂ«s me gryken e saj , kraholin prej cohe , malloten (e galme), grykcen (matrial veleduni-kadife), pshtjellakun, çorapet , kĂ«putĂ«t , opakĂ«t etj. “Ndertimin” ose punimi i xhubletĂ«s Ă«shtĂ« mjaft i sofistikuar. Gruaja malĂ«sore duhet tĂ« ketĂ« njĂ« “tabelĂ« logaritmesh” nĂ« kokĂ«n e saj qĂ« ta thurĂ« kokĂ«rr pĂ«r kokĂ«rr sythi dhe ta montojĂ« nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« tillĂ« qĂ« tĂ« marrĂ« formĂ«n e duhur tĂ« kambanĂ«s dhe tĂ« rrijĂ« nĂ« kĂ«mbë  ÇfarĂ« Ă«shtĂ« mĂ« e rĂ«ndĂ«sishmja
 xhubleta bĂ«hej besnikĂ«risht nĂ« vijĂ« familjare dhe çdo vajzĂ« mbart statusin familjar, farefisnor etj. Veshja Ă«shtĂ« si veshja e “ushtarakĂ«ve”, pĂ«rfaqĂ«son gradat e jetĂ«s civile-familjare. NĂ« shek. XVIII, xhubleta bĂ«hej me shumĂ« ngjyra, por ngjyrat qĂ« kanĂ« arritur nĂ« ditĂ«t e sotme janĂ« me dominacĂ«: tĂ« zeza pĂ«r gratĂ« dhe bardh e zi pĂ«r vajzat
 Xhubleta Ă«shtĂ« e vetmja (veshje) qĂ« jep identitetin e kombit Shqiptar, nĂ«pĂ«rmjet motiveve, ku emblema mĂ« e dukshme pĂ«r tĂ« gjitha Ă«shtĂ« shqiponja. NĂ« misterin e xhubletĂ«s janĂ« edhe njĂ« seri simbolesh ku paraqesin lidhjet
me besimin te zoti, dashurinĂ« dhe bukurinĂ« e femrĂ«s malĂ«sore. Gruaja malĂ«sore merrte 5-7 xhubleta nĂ« pajĂ«.17. Ngjyrat mĂ« shumĂ« tĂ« zgjedhura qĂ« perdoren nĂ« xhubletĂ« janĂ« ngjyra e zezĂ«, vjollcĂ« ose blu, e kuqe, jeshile (ose bojĂ«hoxhe)
 Xhubleta, e cila peshon rreth 15 kilogramĂ«. PĂ«r ta mbyllĂ« kĂ«tĂ« “pjesĂ«â€, tĂ« shkrimit tim publicistik per xhubleten , nuk besoj se mund tĂ« gjejĂ« fjalĂ« mĂ« brilante e domethenĂ«se se sa ato tĂ« studiuesit e publicistit tĂ« njohur Fahri Xharra nĂ« njĂ« shkrim tĂ« tij qĂ« ka pasur si qellim sensibilizimin pĂ«r mbrojtjen e xhubletĂ«s nga UNESCO, kur ndĂ«r tĂ« tjera shkruan: “Kostumografia jonĂ« tĂ« mahnit me vlerĂ«n e materialeve tĂ« pĂ«rdorura si ari, argjendi, mĂ«ndafshi apo kadifja vishje qĂ« njihej nĂ« tĂ« gjithĂ« europĂ«n si veshje vetĂ«m e aristokratĂ«ve por qĂ« gjendet nĂ« tĂ« gjitha objektet tona etnografike. Por mĂ« e çuditshme se materialet janĂ« teknikat e punimit qĂ« mundĂ«sojnĂ« tĂ« kemi sot veshje 4000-vjeçare qĂ« gjenden jo nĂ« formĂ« arkaike, por me njĂ« sofistikim tĂ« frikshĂ«m nĂ« kuptimin estetik, kulturor dhe pasuror, duke sjellĂ« antikitetin si njĂ« postmodernizĂ«m tĂ« pasuruar me figura simbolike”.18. MALËSIA E MADHE “ARKA” KU U RUAJT MË BESNIKRISHT TRASHIGIMIA ETNIKE ILIRO-SHQIPTARE E XHUBLETËS. PĂ«r tĂ« “treguar” diçka nga kjo trashigimi e xhubletĂ«s etnike iliro-shqiptare, qĂ« nĂ« MalĂ«si nĂ« Madhe ruhet mĂ« besnikĂ«risht se nĂ« asnjĂ« trevĂ« tjetĂ«r shqiptarie, (gjĂ« qĂ« vertetohet “lehtĂ«sisht” edhe sot) , mendova qĂ« tĂ« citoj njĂ«rin nga mbledhĂ«sit dhe redaktuesit e Visareve tĂ« Kombit, (kĂ«ngĂ« kreshnikĂ«sh dhe legjenda), At Bernardin Palaj-n, (I cili pĂ«r kontributin e tij nĂ« kĂ«tĂ« lamĂ« “thirrej” edhe Frati i kĂ«ngĂ«ve). At Bernardin Palaj nĂ« njĂ« studim tĂ« tij me titull Veshja dhe zejtaria ndĂ«r male (botim i vitit 1943, nĂ« Bota shqiptare dhe me 1944 nĂ« “Hylli i DritĂ«s”
), ndĂ«r tĂ« tjera do tĂ« shkruante: “Turisti qĂ« kerkon malet, fushat e qytetet e ShqipĂ«nisĂ« , sheh se sa ndryshime tĂ« mĂ«dha kanĂ« petkat (veshjet) e burrave e tĂ« grave nĂ« ToskĂ«ni e nĂ« GegĂ«ni, ndĂ«r qytete e ndĂ«r katunde
. NĂ« shkosh nĂ« festĂ« ndĂ«r malet e veriut tĂ« ShqipnisĂ«, ke me u çuditĂ« per ndryshimin e madh qĂ« ka trajta e petkut sidomos nĂ« grani nĂ« MalĂ«si tĂ« Madhe, nĂ« MirditĂ«, nĂ« ZadrimĂ«, nĂ« PukĂ« e nĂ« Dukagjin
.NĂ« MalĂ«si tĂ« Madhe bjen nĂ« sy Xhubleta nĂ« trajtĂ« kumone (forma mĂ« e lashtĂ« Iliro-shqiptare e xhubletĂ«s N.B.), ndĂ«rsa nĂ« Dukagjin trajta e saj Ă«shtĂ« mĂ« e permbledhĂ«t. Zadrimorja ka ruejtĂ« koretin e vjetĂ«r, (njĂ« fare kotulle qĂ« veshin katundaret),; mirditorja djahengun, (dallamĂ« e leshtĂ« e bardhĂ« e punueme me spik e gajtana qĂ« veshin mirditoret), e stravecat (petk i vogĂ«l punue me tufa per me shterngue dallmen nĂ« ije), ndersa kosovarja paranikĂ«t (bohçe qĂ« vihet perpara e mund tĂ« jetĂ« leshi ose pelhure), e punueme per bukuri
 Puna e dorĂ«s per gratĂ« e maleve ma me rĂ«ndĂ«si Ă«shtĂ« xhubleta
19. “XHUBLETA DHE RREZIKU SERB I PERVETSIMIT TË TRASHIGIMISË
”. Prej disa kohesh “thuhet” se Serbia po bĂ«nĂ« perpjekje , qĂ« xhubleta si trashigimi etnografike, tĂ« njihet , regjistrohet e mbrohet nga UNESKO si trashigimi e kulturĂ«s autoktone tĂ« popullit serb. Siç tregon edhe njĂ« eksperiencĂ« e thjeshtĂ« e çdo niveli, jabanxhinjĂ« pĂ«r t’u integruar e dukur sa mĂ« vendali (autokton) janĂ« munduar tĂ« imitojnĂ« , kopjojnĂ« e pervetĂ«sojnĂ« sa kanĂ« mundur vlera morale , matriale , kulturore e historike tĂ« vendalive (autoktonĂ«ve) tĂ« vendbanimit ku kanĂ« zbritur. SerbĂ«t si ardhacakĂ« tĂ« vonĂ« nĂ« trojet ilire tĂ« Ballkanit (pas shek.VII-IX mbas lindjes Krishtit) , tĂ« zbritur nga Uralet , perveçse kanĂ« grabitur troje iliro-shqiptare, nĂ« tĂ« cilat banojnĂ«, vazhdimisht janĂ« munduar tĂ« grabisin e pervetsojnĂ« edhe vlerat kulturore -monumentale- civilizuase e njĂ«rzore, tĂ« historisĂ«, besimit , trashigimisĂ« e autoktonisĂ« iliro-shqiptare. FatkeqĂ«sisht deri tani ja kanĂ« arritur jo pak , por pangopsia e tyre duket se nuk ka fund. E fundit trashigimi kulturore iliro-shqiptare qĂ« duket se UNESKO e ka regjistruar si “serbe” Ă«shtĂ« vegla muzikore popullore, lahuta. TĂ« njĂ«jten gjĂ« serbĂ«t janĂ« duke u munduar tĂ« bĂ«jnĂ« edhe me xhubletĂ«n
 ËshtĂ« me vlera tĂ« thuhet se jabanxhinjĂ«t serb kanĂ« jo mĂ« shumĂ« se 1100-1300 vite qĂ« kanĂ« ardhur nĂ« trojet ilire tĂ« Ballkanit , ndersa xhubleta pranohet historikisht e shkencĂ«risht se ka tĂ« pakten 4000 vite qĂ« njihet e trashigohet si veshje autoktone e grave iliro-shqiptare. NjĂ« “argument” pa argument qĂ« po e perdorin serbĂ«t dhe sherbĂ«torĂ«t e tyre, per tĂ« pervetsuar autoktoninĂ« e xhubletĂ«s , Ă«shtĂ« ajo se gjoja xhubleta ka formen e kumbonĂ«s (kĂ«mbanĂ«s) sĂ« kishĂ«s, pra Ă«shtĂ« veshje kristiane (siç Ă«shtĂ« popullsia serbe-ortodokse), ndersa shqiptarĂ«t janĂ« me shumicĂ« muslimane , dhe xhubleta nuk ka si tĂ« jenĂ« e tyre. Ky “argument” bie poshtĂ« me historinĂ« e moshĂ«s sĂ« xhubletĂ«s , qĂ« Ă«shtĂ« tĂ« pakten 2000 vite mĂ« e vjetĂ«r se besimi Kristian. Si rezultat i kĂ«saj tĂ« vertete historike nuk ka si tĂ« kopjojnĂ« xhubleta e kohĂ«s pagane , kumbonen e kishĂ«sh kristiane , kur kumbona e kishĂ«s kristiane ka “lindur” tĂ« pakten 2000 vite mĂ« vonĂ« se xhubleta iliro-shqiptare. Gjithashtu ndĂ«r shqiptarĂ«t e veriut duke perfshirĂ« edhe MalĂ«sinĂ« e Madhe, xhubleta ka qenĂ« veshje pa dallim si pĂ«r gratĂ« kristiane (katolike) dhe ato muslimane
 NdĂ«rsa kĂ«mbana e paisje tĂ« tjera tĂ« ngjashme tĂ« “sherbimeve” tĂ« ndryshme pĂ«r kohĂ«t janĂ« prodhuar qĂ« kur u zbuluan dhe u perpunuan metalet nga njeriu , atĂ«herĂ« me “besim” pagan. Sa pĂ«r xhubleten qĂ« ka formen e kĂ«mbanĂ«s , mendoj se ajo formĂ« ka qĂ«nĂ« mĂ« e pershtatshme pĂ«r gratĂ« ilire , si pĂ«r tĂ« qitur nĂ« pah belin e bukur dhe formen e trupit , si dhe pĂ«r tĂ« pasur njĂ« lĂ«vizje tĂ« lirshme e tĂ« shpejt tĂ« kĂ«mbĂ«ve. Natyrisht edhe forma e xhubletĂ«s e “ndihmon” edhe kĂ«mbanen qĂ« “vegla” e cila e godet nga brenda kĂ«mbanen tĂ« kenĂ« mĂ« hapsirĂ« e lirshĂ«mĂ«ri pĂ«r tĂ« lĂ«vizur , goditur dhe pĂ«r rrjellojĂ« pĂ«r tĂ« dhĂ«nĂ« tinguj mĂ« tĂ« fuqishem
 EPILOG ME PAK NOSTALGJI
 Femra malĂ«sore e veshur me xhubletĂ« dukej mĂ« e bukur , mĂ« e hishme , mĂ« burrĂ«rore dhe mĂ« e plotĂ«. Femra malĂ«sore dhe xhubleta ishin bĂ«rĂ« ndĂ«r shekuj “sinonim” i njera tjetrĂ«s. ËshtĂ« kjo arĂ«syeja qĂ« femra shqiptare me xhubletĂ« ishte mĂ« e “kerkuara” per tu fotografuar (apo pikturuar). MĂ« duket “unike” njĂ« poezi e Zefir Shehut (e gushtit 2009), me titull: NĂ« Ă«ndĂ«rr , qĂ« ia kushton plot nostalgji dy malĂ«soreve nĂ« njĂ« foto, tĂ« fotografuar nĂ« PodgoricĂ« rreth njĂ« shekull mĂ« parĂ« , poezi tĂ« cilen nuk po mundem pa e cituar nĂ« kĂ«tĂ« “shkrim” publicistik: NË ËNDËRR ! U bĂ«ra nĂ« Ă«ndĂ«rr prapĂ« djal i ri E u lĂ«shova pĂ«r nĂ« qytet . Kur çfar po shoh ? Dy malĂ«sore ! MalĂ«sore apo zanat vet ? Desha t’i shikoi nga afĂ«r , U solla rrotull , por çudi ! UnĂ« sillu rrotull , dhe ato rrotull Epo njĂ« pamje nĂ« sytĂ« e mi . U zgjova vrik nga marazi E po mendoja : ku i kam parĂ« ? O mu kujtua fotografia Rreth njĂ«qind vjet mĂ« parĂ«. 20. REFERENCAT : 1.Aleksander Stipçeviq ,ILIRET , historia , jeta, kulura, simbolet e kultit, fq.91, botime Toena , TiranĂ« 2002. 2.Aleksander Stipçeviq , po aty ,fq.92. 3.Aleksander Stipçeviq , po aty ,fq.277. 4.Franc Nopça , Albanien.. Glasnik zemaljskog muzeja , 22/1910 ,fq.347-354. 5.Flamur Doli ; Veshja kombĂ«tare shqiptare nĂ« studimet e Franc Nopçes , fq.106 , Ekskluzive , nr.24 prill 2002. 6.Mark Tirta , Etimologjia e shqiptarĂ«ve , fq.102 , Shpb ”GEER” TiranĂ« 2003. 7.Edith Durham ; ShqipĂ«ria e EpĂ«rme , NjĂ« udhĂ«tim nĂ« ShqipĂ«rinĂ« e veriut tĂ« vitit 1908 , fq.61-62 , botime IDK. 8.https://www.voal.ch/xhubleta-shqiptare-4000-vjecare-pse-jo-si-trashegimi-boterore-e-mbrojtur-nga-unesco/. 9.Edith Durham ; Brenga e Ballkanit dhe vepra tĂ« tjera pĂ« ShqiperinĂ« dhe shqiptarĂ«t, fq.125. 10.Luigi M. Ugolini ; ShqipĂ«ria e LashtĂ«,sh,gjurmime arkeologjike , shb “Migjeni” , TiranĂ« 2009. 11.Prof . dr. Andromaqi Gjergji ; Xhubleta njĂ« element i lashtĂ« kulturor, Matriale tĂ« sesionit shkencor , Malesia e Madhe njĂ« visar shqiptarie , fq.114-115 , Koplik , dt.23-24 shtator 1996 , botim “Logoreci” TiranĂ« 1997. 12.Prof . dr. Andromaqi Gjergji , po aty fq.116. 13.Prof . dr. Andromaqi Gjergji, po ay fq.115-116. 14.Prof . dr. Andromaqi Gjergji ; po aty fq.117. 15.Prof .dr. UkĂ« Xhemaj;VĂ«shtrim etnologjik i krahinave shqiptare nĂ« Mal tĂ« Zi , botua , NĂ« njĂ« cep tĂ« IlirisĂ« , monografi e shqiptarĂ«ve nĂ« Mal tĂ« Zi ,fq.125, Art Club , Ulqin 2007. 16.Prof . dr. Andromaqi Gjergji, po aty fq.116. 17.IntervistĂ« e poetes dhe koleksionistes Luljeta Dano: marrĂ« nga https://www.voal.ch/xhubleta-shqiptare-4000-vjecare-pse-jo-si-trashegimi-boterore-e-mbrojtur-nga-unesco/. 18.Fahri Xharra: Xhubleta, 4000 vjet histori, nuk ka njĂ« tĂ« dytĂ« nĂ« botĂ« , 24 gusht 2017, https://www.kultplus.com/tag/xhubleta/. 19.At Bernardin Palaj ,OFM ; Bota e Maleve Shqiptare (dokumente historike, zakone, doke dhe tradita, fq.166-167. Botime Franceskane , ShkodĂ«r 2018. 20.Sokol P. Lulgjuraj ; MalĂ«sia e Madhe ndĂ«r shekuj , fq.323 , PodgoricĂ« 2010. SHENIM: Kjo kumtesĂ« ripublikohet me kerkesen e shumĂ« lexuesve pas publikimeve tĂ« sukseshme nĂ« : https://balkansnews.net/vshtrim-shkurtr-mbi-xhubleten-iliro-shqiptare-me-moshe-mbi-4000-vjecare/(publikua me 26 shtator 2019), Revista-Fjala.com me 27 shtator 2019, dhe https://www.albdreams.net/xhubleta-iliro-shqiptare-4000-vjecare-ne-ne-majen-e-pendes-sime/ (publikua me 30 shtator 2019. AUTORI BjeshkĂ«, vasha e xhubleta

 REVISTA  PRESTIGE

Revista Prestige është një platformë dixhitale kulturore dhe edukative që ofron info të thella dhe të larmishme nga te  gjitha fushat.
Ajo prezanton, nderon, kujton dhe promovon figura të shquara shqiptare dhe ndërkombëtare, duke krijuar një urë lidhëse mes teknologjisë, inteligjencës dhe kujtesës njerëzore.

​

REVISTA PRESTIGE eshte pjese e platformes akademike  ACADEMIA EDU me mbi 15,770 universitete dhe 270 milion anëtarë e studiues.

 

revistpresttige@gmail.com
 

© 2024 Prestige Blog. All Rights Reserved.

bottom of page