Search Results

Jennifer Lopez nuk heq dorë nga Ben Affleck: A do të ketë një pajtim mes tyre? Ben Affleck dhe Jennifer Lopez Kanë kaluar gati tre muaj që kur Jennifer Lopez bëri kërkesë për divorc nga Ben Affleck dhe sipas mediave të huaja, martesa e tyre kishte përfunduar tashmë në prill të këtij viti, por procedura e divorcit ka zgjatur më shumë. Edhe pse dashuria thuhet se mori fund, jeta e tyre mbeti e lidhur përmes fëmijëve të tyre. Tre fëmijët e Benit dhe dy fëmijët e Jenniferit u afruan veçanërisht gjatë martesës së tyre. Kjo është pikërisht arsyeja pse Lopez nuk dëshiron të heqë dorë nga Affleck. Jennifer Lopez dhe Ben Affleck Sipas Heat World, Affleck po përpiqet të distancohet nga Lopez, por ajo nuk e dëshiron. Aktorja tani dëshirojnë të festojnë së bashku Ditën e Falënderimeve dhe Krishtlindjet, duke pretenduar se gjithçka është për hir të fëmijëve. Duke gjykuar nga kjo, Lopez shpreson se është e mundur të zgjidhen dallimet e mëparshme me Affleck. Të gjitha lajmet nga Jennifer Lopez Lexo po ashtu Të gjitha lajmet nga Jennifer Lopez Divorci ende nuk është finalizuar, ndaj ka ende shpresë që ata të ruajnë lidhjen e tyre të dashurisë. Kujtojmë se Jennifer Lopez u shfaq në festën intime të ditëlindjes së Ben Affleck në gusht në mes të një krize martesore. Përveç saj, në festë mori pjesë edhe ish-bashkëshortja e Benit, Jennifer Garner dhe tre fëmijët e tyre. Jennifer Lopez dhe Ben Affleck Affleck dhe Lopez ende mbanin unazat e tyre të martesës në korrik, edhe pse ata kaluan përvjetorin e dytë të martesës dhe ditëlindjen e saj në anët e kundërta të vendit. Marrëdhënia e tyre ka qenë mjaft e ndërlikuar dhe e papajtueshme për një kohë të gjatë.

Shqiptari ndërton superkompjuterin më të madh në botë, për Inteligjencën Artificiale Superkompjuteri i ri italian për inteligjencën artificiale quhet Colosseum. Kjo u njoftua nga iGenius, një kompani milaneze e udhëhequr nga shqiptari Uljan Sharka, e njohur tashmë për lëshimin e softuerit të AI që i dha etiketën e OpenAI italiane.Kompania milaneze – e cila ka seli gjithashtu në Shtetet e Bashkuara – njoftoi lançimin e një prej SuperPOD-ve më të mëdhenj Nvidia DGX në botë, të pajisur me superçipet tashmë të famshme Nvidia Grace Blackwell, për të mbështetur shpërndarjen e modeleve të avancuara të AI kushtuar klientëve në sektorin financiar, shëndetësi dhe sektorin publik globalisht.Superkompjuteri Colosseum – i shpjeguar nga iGenius – është i pajisur me sisteme Nvidia Dgx GB200 që përmbajnë mijëra superçipa Nvidia Grace Blackwell të krijuar për trajnime në kohë reale dhe konkluzione për modelet LLM me mbi një trilion parametra. Të tjera Kanabisi me vlerë 2.3 mln paund, ja rolet që kishin 3 shqiptarët/ Njëri kishte paguan 18 mijë£ për të hyrë në Angli Sa paguhet deputeti në Shqipëri, të ardhurat mujore 400 mijë lekë, gjysma shpërblime Rënia e Assad/ Çfarë do të ndodhë me trupat amerikane që janë vendosur në Siri? Këshillit të BE-së i kërkohet ta shqyrtojë aplikimin e Kosovës për anëtarësim Përshtaste ambiente për prostitucion, arrestohet 44-vjeçari që tentoi të largohej nga Shqipëria Altin Dumani apo hakmarrja e popullit! Rubrik

Kjo pikturë e Marjana Eskit paraqet një përzierje të elementeve të ndryshme që krijojnë një dialog midis traditës dhe modernitetit. Disa elemente kryesore për të komentuar janë: 1. Figura klasike: Në plan të parë është një grua, e cila duket si një përfaqësim i artit klasik apo i Rilindjes, për shkak të stilit dhe ngjyrave të zbehta. Kjo mund të simbolizojë një lidhje me të kaluarën, estetikën dhe bukurinë tradicionale. 2. Lidhja me natyrën dhe arkitekturën: Ura që shfaqet në pjesën e poshtme të imazhit mund të simbolizojë kalimin, lidhjen e epokave ose një tranzicion të vazhdueshëm midis kohës dhe hapësirës. Elementet natyrore përreth përforcojnë këtë ide. 3. Sfondi abstrakt: Përzierja e ngjyrave të ndezura si vjollcë, verdhë dhe jeshile në sfond sjell një kontrast të fortë me figurën klasike. Ky sfond abstrakt mund të përfaqësojë modernitetin, kaosin ose dimensione të ndryshme emocionale apo shpirtërore. 4. Perdja/transparenca: Pjesa e kaltër transparente që mbulon figurën krijon një ndjenjë distance, misteri ose intimiteti të fshehur. Kjo mund të simbolizojë një mbrojtje nga realiteti apo një shfaqje të pjesshme të së vërtetës. Në këtë kompozim, Eskit duket se eksploron temat e kontrastit midis së kaluarës dhe së tashmes, traditës dhe inovacionit, por gjithashtu lë hapësirë për interpretime të ndryshme subjektive. Puna mund të konsiderohet një përpjekje për të kapur kompleksitetin e ekzistencës njerëzore dhe kohës.

Kjo pikturë abstrakte nga Marjana Eski përmban elementë të ndryshëm që mund të interpretohen në mënyra të shumta, varësisht nga perceptimi individual: Elementët kryesorë të pikturës: 1. Koloriti dhe Tonaliteti: Dominon jeshilja dhe bluja, të cilat shpesh lidhen me natyrën, paqen, ose qetësinë shpirtërore. Bluja përçon ndjenjë thellësie dhe hapësire, ndërsa jeshilja simbolizon rilindjen dhe harmoninë. 2. Objekti qendror: Në pjesën e qendrës është një vazo që duket organike dhe natyrore. Kjo mund të simbolizojë mbajtjen ose ruajtjen e diçkaje të çmuar, ndoshta kujtime ose emocione. 3. Detajet gjeometrike dhe tekstilet: Pjesët e vogla me dizajne të ndryshme mund të simbolizojnë kulturën, traditën ose ndërlikimet e jetës moderne. Ato mund të pasqyrojnë edhe diversitetin kulturor ose emocional. 4. Fluiditeti i ngjyrave: Ndarja mes toneve krijon një ndjesi lëvizjeje dhe rrjedhsh. Kjo mund të përfaqësojë ndryshimet e vazhdueshme të jetës ose kalimin nga një fazë në tjetrën. Interpretimi i përgjithshëm: Piktura mund të interpretohet si një reflektim i përbashkimit të botës natyrore dhe asaj kulturore. Vazoja qendrore mund të simbolizojë përpjekjen për të ruajtur një thelb të pastër përmes ndryshimeve dhe kontrasteve të botës që na rrethon. Në piktura abstrakte, nuk ka një "lexim" të vetëm të saktë, prandaj ndjesia dhe lidhja personale që krijon shikuesi është më e rëndësishmja. Çfarë ndjesish të përcjell ty? Interpretoi.Dr.Li liana Pere

Cmimi nga 205 euro Turne në muzeun e Vatikanit dhe kapelën Sistine Muzetë e Vatikanit janë të njohur në mbarë botën për bukurinë e tyre, si dhe për veprat e shumta të artit që ekspozohen këtu, të cilat shtrihen nga mesjeta deri në periudhën bashkëkohore. Ky turne do t'ju çojë nëpër disa koleksione arti.... Vizita e muzeut të Vatikanit dhe kapelës së Sistinës përfshin: Galerinë e Shandelabrave , e cila e merr emrin nga shandani i mermerit që e ndan zonën në gjashtë seksione, tregon disa piktura dhe veshje të bukura mermeri. Galeria e Hartave Gjeografike, në zemër të Muzeut të Vatikanit, strehon një seri afreskesh që datojnë në shekullin e gjashtëmbëdhjetë. Afresket përshkruajnë shumë peizazhe italiane, të mbledhura këtu për kënaqësinë tuaj të shikimit. Turneu i Muzeut të Vatikanit do t'ju çojë gjithashtu në Galerinë e Tapestries , e cila përfshin një seri flamande që përshkruan episode nga jeta e Krishtit, krijuar bazuar në studimet e bëra nga nxënësit e piktorit të rilindjes " Raphael" dhe një sixhade që përshkruan episode nga jeta. të Papës Urban VIII, prodhuar në punishten e “Kardinalit Antonio Barberini” në shekullin XVII. Turneu i Muzeut të Vatikanit përfshin gjithashtu një vizitë në Kapelën Sistine me famë botërore . Dikur një kishëz private e aksesueshme vetëm për Papa, tani përdoret për të strehuar konklava papale, e cila mban zgjedhjet papale. Tavani mban afreskun e bukur Gjykimi i Fundit, i bërë nga Mikelanxhelo midis 1535 dhe 1541. Afresk tregon Ditën e Gjykimit dhe procesin përmes të cilit, sipas Biblës, çdo shpirt do të gjykohet se do të dërgohet më pas ose në parajsë ose ferr. Figura e Krishtit, së bashku me shenjtorët, janë paraqitur edhe në murin e lartë. Turneu do t'ju çojë gjithashtu në dhomat private të Papa Julius II. Katër dhomat, të njohura si " Dhomat e Raphaelit" , u dekoruan nga Raphaeli dhe ndihmësit e tij me afreske të bukura në shekullin e gjashtëmbëdhjetë. PIKAT KRYESORE DHE ÇFARË PËRFSHIHET E aksesueshme: Vizitoni faqen e internetit të aksesueshme © 2019 Romë & Itali - P.IVA: 09466991008 Ne përdorim cookie për të siguruar që ne t'ju ofrojmë përvojën më të mirë në faqen tonë të internetit. Nëse vazhdoni të përdorni këtë faqe, ne do të supozojmë se jeni të kënaqur me të.

Albania, e njohur në vend si Shqipëria, Atdheu yne i dashur është një tokë e mbushur me trashëgimi të pasur kulturore dhe një identitet unik që e veçon atë në hartë. Nga rrënojat e lashta deri te traditat e saj të gjalla, Shqipëria krenohet me një mozaik thesaresh historike dhe kulturore që vazhdojnë të formësojnë identitetin e kombit edhe sot e kësaj dite. Le të thellohemi në thelbin e trashëgimisë kulturore të Shqipërisë dhe në zemrën e identitetit të saj në këtë listë zbulimi dhe festimi. 1. Peizazhe që të lënë pa frymë Peizazhi i Shqipërisë është si një perlë e fshehur që pret të zbulohet. Nga ujërat bruz të Rivierës Shqiptare deri te majat e thyera të Bjeshkëve të Nemuna, vendi ofron një gamë të larmishme mrekullish natyrore. Çdo cep i Shqipërisë tregon një histori të qëndresës dhe bukurisë së tokës, duke mahnitur ata që kërkojnë ngushëllim në përqafimin e natyrës. 2. Mrekullitë historike Kthehuni pas në kohë ndërsa eksploroni vendet historike të Shqipërisë, si qyteti antik i Butrintit, një vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që pëshpërit përralla të qytetërimeve të së kaluarës. Arkitektura osmane në Gjirokastër dhe amfiteatri antik në Durrës janë dëshmi e historisë së pasur të Shqipërisë dhe shtresave të ndikimit që kanë formësuar vendin gjatë shekujve. 3. Kënaqësi Kulinare Kuzhina shqiptare është një ndërthurje e këndshme e shijeve mesdhetare dhe ballkanike, duke ofruar një sërë pjatash që flasin për bollëkun bujqësor të vendit dhe diversitetin kulturor. Nga bureku i shijshëm dhe tave kosi kremoz te qebapa e dashur, çdo kafshatë është një udhëtim nëpër trashëgiminë e kuzhinës shqiptare. Mrekullia e parajses shqiptare te Jonit Rruga gjarpëron në shtatë kthesat e famshme të Llogorasë, aty ku bregasit e kanë pagëzuar “Rrugët e Bardha” ku kaloi Çezari në vitin 48 para Krishtit, në prag të ndeshjes së tij me Pompeun. Më tej peizazhi pason me plazhet e Dhralesë në Palasë, të Perivolit, të Jaliskarit, të Shkambos në Dhërmi, të Gjipesë e me tej me mrekullinë e Jalit që shtrihet në këmbët e fushës së Vunoit. Që nga Karaburuni malet e Vetëtimës i qëndrojnë si “roje” sipër detit sikur ta ruanin atë nga valët shkumëzuese të detit në dimër. Vetëm në verë deti duket sikur bën paqe më bregun, me gjiret, me plazhet, me njerëzit, me rërën e zallin, me shkëmbinjtë e honet, me grykat e shpellat, me gjallesat nënujorë dhe ato të florës dhe faunës së mrekullisë joniane. Kush i shkeli një herë këto treva dhe nuk ngeli “rob” për të shijuar sërish mrekullitë e natyrës joniane. Panorama mahnitëse në mes gjelbërimit e të ullirit të shfaq papritur një hapësirë të pafund kaltërsie. Përpara të shfaqet madhështia e detit dhe e bregdetit të tij dhe nga ana tjetër ashpërsia e malit që në shumë vende bie thikë mbi det. Gjiret e shumta detare (për të cilat duhet thënë se natyra ka qenë e kursyer) ja shtojnë edhe më tepër bukurinë piktoreske. Peizazhi natyror është shumë tërheqës, prandaj edhe plazhet e Dhërmiut, të Jalit, të Himarës, të Qeparoit, Borshit, Piqerasit e Lukovës janë bërë këto vitet e fundit tepër të pëlqyer dhe të frekuentuar. Të joshur nga ky ballkon i natyrës mendja më shkon tek vargu brilant i poetit të njohur të bregut Lefter Çipa “…Këtu në vendet e mia/ ku dhe zoti vjen i ftuar…”. Parajsa e plazheve është padyshim, në Dhërmi, në Jalë, Himarë, Qeparo, Borsh, Piqeras, Lukovë e deri në Butrint. Rruga edhe pse është vënë dorë mbi të përsëri mban për autor projektusesit austriakë të vitit 1918. Ajo gjarpëron përmes ullishtesh dhe ngjitet në Palasën historike. Sa kalon urën e Palasës bletërritës të shumtë të ofrojnë mjaltin e famshëm të zonës. Ata tashmë kanë “pushtuar” territoret e ish-batalionit ushtarak të Palasës, që pati një jetëgjatësi mëse 20 vjeçare. Më tej rruga të fton mes aromë lulesh dhe frutash të limonave dhe portokalleve që janë simbol i bregut të begatë dhe i dorës së palodhur të punës dhe të djersës së bregasve. Nga Llogoraja në Dhërmi makina “fluturon” falë investimit në një rrugë të re kryesisht në funksion të turizmit të ri që lulëzon vrullshëm në këtë zonë. Vunoi dhe Vranishti - një shtëpi me një çati dhe me dy porta Në Dhërmi në fshatin më shkollë më se 400 vjeçare, në fshatin e shkrimtarit të shquar shqiptar Petro Marko marrin jetë libra të prozatorit të madh shqiptar që prehet nën hijen e një ulliri. Në të dalë të këtij fshati buzë rrugës bare e restorante duken se janë ngritur në qiell mbi plazhin e Dhërmiut. Ata janë ngritur kryelartë si kapedanët e bregut, “të penës e të dyfekut”. Të papërsëritshëm në llojin e vet, mahnitës sikur je në avion dhe jo në tokë sikur je vizitor i qiellit dhe jo i tokës. 500 metra mbi det dhe të shikosh poshtë nuk ke tokë por detin e kaltër të paanë e të pafund. Nuk dëshiron që kjo pamje të mbarojë. Kur kalon fshatin Ilias befas përballemi me qytet-fshatin Vuno. E quajmë qytet prej planimetrisë, vendosjes, kanalizimeve që është i pari fshat i Shqipërisë. Por Vunoi ose siç thirret “mal” është i binjakëzuar me fshatin mbrapa malit, Vranishtin, fshat me traditë të madhe në lumin e Vlorës. Është kjo arsyeja që Vunoi dhe Vranishti quhen një shtëpi më një çati dhe me dy porta. Vunoi me mençurinë zgjuarsinë dhe trimërinë e bijve dhe bijave i ka dhënë emër dhe e ka ngritur atë në altarin e kombit. Dhjetëra e dhjetëra intelektualë dhe sidomos oficerë madhorë ka “prodhuar” fshati-qytet me emrin Vuno. Jala dhe kisha veneciane Në këmbët e Vunoit ndodhet Jala, një emër i vjetër dhe i ri i rivierës dhe i turizmit shqiptar. Të duket sikur në këtë parajsë të perëndisë zbret nga qielli dhe jo nga toka përmes rrugësh gjarpërushe përmes një fushe të mbushur me ullinj e me fruta të shumta si portokalle, limonë, fiq, kumbulla, arra, vreshta etj. Në Jalë bashkëjeton deti me tokën e malin, me ajrin e pastër, me ujin e kristaltë, me klimën e shëndetshme, aty majë një kodre, kodrës më të bukur të Jalës në një sipërfaqe prej 8000 m² ngrihet Shtëpia e Pushimit të Ushtarakëve që mban emrin e “arkitektit” të saj “Andon Sheti”, burrit të mençur, ushtarakut të zotë që kishte origjinën nga Bregu i Kapedanëve, bregu i burrave të kuvendit, që u godit nga diktatura. Janë 226 shkallë që lidhin kaltërsinë e detit befasues me korpusin e tre godinave të pushimit të ushtarakëve. Vijnë këtu ushtarakë të niveleve të larta drejtuese të Forcave të Armatosura Shqiptare. Shtëpinë e pushimit të ushtarakëve e nderojnë edhe miq, gazetarë e deputetë të parlamentit shqiptar etj. Në lartësinë sunduese të kodrës më piktoreske të Jalës dy godinat e Shtëpisë së Pushimit të Ushtarakëve sikur ja hijeshojnë edhe më shumë bukurinë qytezës turistike të Jalit. Duket sikur ndërron klimë dhe del nga plazhi në mal por jo me teleferik por me shkallët e sheshta dhe të shtruara me mjeshtëri. Diellit të verës së nxehtë “i bëjnë shoqëri” pushuesit e shumtë, që kur ai çel syrin mbi malet e Vunoit deri sa “shtrihet” për gjumë tej në perëndim mbi det. Pikërisht këtu nuk ka nevojë për kondicionerë pse flladi i detit, dhe era nuk mungon. Këtu klima të fal shëndet dhe të përtërin forcat për punë. Por këtu në Jalë pluhuri i historisë ka “mbuluar” visare të së shkuarës, të kulturës dhe të traditës sonë. Ne mësuam që në këmbët e Majës së Taborit (tabur- nga osmanishtja do të thotë batalion) ndodhen rrënojat e një kishe veneciane gati 700 vjeçare, që sipas banorit Hil Bala atë deri më sot e kanë vizituar vetëm vizitorë të huaj (gjermanë e italianë) që kanë mbërritur edhe me harta të posaçme për vendndodhjen e tyre më të vjetër të Jalit. Kisha veneciane e Jalës ka një mbishkrim ende të padëshiruar. Ah sikur të ishte ilirisht!. Nga “Kulla e Pashait” tek Vila 30 vjeçare e Jalit Në çdo skutë të Jalës ka një histori. Nuk ka kaluar veçse një shekull kur Jalën e bukur të Jonit e zotëronte një tabur (batalion) osman. Në krye të kodrës gjendej një “kazermë” e thjeshtë dhe një stallë kafshësh, por edhe kulla e vrojtimit, që thirrej “Kulla e Pashait”. Në shkallaret e Jalës si një dëshmi historike e ndërtimit ka të dokumentuar një datë 3.5.1973. Ka qenë pikërisht viti kur “Vila” e Jalit merrte jetë nën kujdesin e Ish-drejtorit të drejtorisë së Zbulimit Andon Sheti. Në kuadrin e 30 vjetorit të çlirimit, në nëntorin e vitit 1974 Jala bëhej gati të inaugurohej. Por në vend të inaugurimit të saj vinte e ashtuquajtura “fshesë e hekurt” që ra pa mëshirë mbi ushtarakët madhorë të ushtrisë. Arkitekti i saj do të burgosej dhe persekutohej, do të shkonte si shumë të tjerë në gijotinën e diktaturës. Jala nuk do të ngelej “jetime”. Fare pranë saj në Himarë në 1976 do të ngrihej Brigada e Himarës që pati jetë vetëm 20 vjeçare (1976-1996), e cila kishte në vartësi repartin e Jalës. Në fakt Vilat e Jalës vetëm në vitin 1977 do të quheshin “të përfunduara”, por në fakt edhe të harruara. Pas vitit 1985 ajo do të kompletohej dhe me një kapacitet prej 11 dhomash do të vihej në shfrytëzim vetëm për pak kohë. Në vitet 1992 deri 1997 do të shfrytëzohej me një kapacitet dhomash tepër të reduktuar dhe që ishte në vartësi të Brigadës së Himarës. Vetëm pas viteve 2000 do të vihej përsëri në funksion të plotë pune dhe me ngritjen dhe vendosjen në funksion të godinës së re 3 katëshe me kapacitet 12 dhoma vitin që shkoi do të bënte që të rritej kapaciteti pushues për 23 ushtarakë për çdo rejs 10 ditor. Hapësira prej tetë mijë metrash katrorë në pronësi të FA lejon mundësinë e investimit dhe të rritjes së kapacitet në të ardhmen. Tre mini skela dhe pesë plazhe gjysmëhëne Tre mini skelat e Jalës vijnë që nga antikiteti edhe pse ato mbajnë emrat e tyre janë ndërruar disa herë. Tashmë vijnë me emra të rinj nga fise të vjetra Skela e Duke, e Kape dhe e Spire. Pesë plazhet e Jalës janë si ballkon në formën e gjysmëhënës ku dallga dhe valëzimi i detit puthin orë e çast rërën e “lozin” me shkëmbinjtë e përjetshëm. Flladi i Jonit me të pesë gjiret e vegjël ku më i madhi i tyre nuk është më shumë se gjysmë kilometri e me një gjerësi 30-50 metra pasohet me dhjetëra e dhjetëra kilometra vijë bregdetare të karakterit disi shkëmbor. Ishin autorët e antikitetit Pseudo-Skylaksi, Polibi, Straboni, e Apiani të parët që “caktuan kufijtë” e Ilirisë dhe ilirëve në 6500 stade (staid është masë gjatësi helenike 1 stad = 177.6m). Prej stadit vjen edhe emërtimi stadium. Natyrshëm edhe në këtë pjesë të bregut, liburnët “bënin ligjin” sikurse bënin historinë me famën e tyre në Adriatik, Jon dhe në Mesdhe. Anijet liburne, dikur i binin kryq e tërthor detit Adriatik dhe Jon (e deri në Mesdhe), traditë kjo që u pasua edhe nga ardianët, autoriatët, taulantët etj. Dikur këtu në Jalë ishte streha e piratëve të detit, dhe më vonë e të gjithë pushtuesve me radhë. Aty kanë qëndruar romakë, bizantinë, osmanë, venecianë. Këtyre brigjeve, bukurive të pashoqe u ka kënduar Lord Bajroni apo Servantesi. Dallgët e detit kanë përkëdhelur dhe freskuar përjetësisht perlat e trashëgimisë kulturore e historike shqiptare. Bregu i Jalës të ofron krahas bukurive edhe të papritura të panumërta, plazhe ranore e shkëmbore, skena të një të kaluare të mbushur me mite, legjenda dhe një trashëgimi historike të paçmuar. Janë tashmë të njohura edhe flijimet që ilirët bënin për nder të perëndive të tyre, betejat që zhvillonin perandorët romakë, gjurmët e 4 kryqëzatave, por edhe inspirimet hyjnore të Homerit dhe të Ciceronit. Qetësia, flladi, fëshfërima e valëve të detit, por edhe muzika e mbrëmjes në 7-8 bar restorantet e Jalës i japin jetë këtij gjiri piktoresk. Tek “Gërbi”, “Barba”, tek Lavdosh Halili, Nasi Simoni, Bashkim Andoni, Taqo Bala, Hilë Bala etj., gjen gjithçka që nga pijet gjithë shije por edhe prodhime të freskëta të detit. Në Jalë të duket vetja sikur je në “qiellin e shtatë”, në parajsën turistike të Jonit edhe pse rëra është e ashpër dhe me shumë zhavorr dhe zall. Por kaltërsia e qelqtë e detit me ujë qelibar të josh dhe të fton ta shijosh atë. Edhe kur e vrojton gjatë përsëri s’ngopesh me të. Janë fise të shumtë në Jalë na thotë Berti Rrënja, një ish ushtarak që na tregon si vendali pse është rritur pranë gjyshes së tij këtu në Jalë. Berti na flet për Përroin e Gjik Xhoxhanit, Pusin e Peristerajve (Perister –pëllumb i egër), Gjirin e Qeramidheve, Kodeden, Ngalenë, Gjipenë, Kodrat Ndërmaja, për Molin e Kape, të Spire dhe të Duke, për Qivurin e Cakokos, për rrugën e mushkave që historikisht kanë zbritur në Jalë, për majën e Kol-lekës, për Lerën e Baltovinën, për kodrën e skutarajt (kodra e shkodranit) për stanin e Koçe dhe për pusin më të ri që po hapet mbi Jalë në lartësinë 270 metra mbi nivelin e detit. Një pjesë e mirë e mbiemrave janë të njëllojtë me ata të malësisë së Shqipërisë çka flet për lëvizjen e popullatës. Jala turistike në “darën” e historisë Pushuesit vendas dhe të huaj që vijnë këtu në perlat e Jonit mësojnë edhe për historinë e kësaj treve. Me pushtimin osman, Himara, Vunoi, Jala, Qeparoi dhe i gjithë bregu u pushtua nga Sulltan Mehmet Ngadhënjimtari, por më 1570 osmanët u dëbuan nga venedikasit. Pas disa dekadash osmanët përsëri u rikthyen në bregdet duke vendosur në Jalë një tabur askerësh osmanë (batalion ushtarak). Më 1797 Ali Pashë Tepelena sulmoi dhe mori Himarën dhe gjithë bregdetin si hakmarrje që bregasit kishin ndihmuar suljotët. Kështu në vitin 1803 filloi të ndërtonte kalanë që sot mban emrin e tij. Pas betejave të shumta e të përgjakshme, Kara Aliu rimori plotësisht dhe vendosi pushtetin e dhunshëm në të gjithë bregun, përfundoi kalanë në vitin1818 dhe e pajisi atë me topat më modernë të kohës. Një lapidar fare buzë detit kaltërosh u flet dhe u kujton të gjithë pushuesve për historinë. Është pjesë e ngjarjeve të mëdha të Luftës së Madhe Antifashiste. Pikërisht në këtë vend është themeluar më 1 gusht 1943 çeta e Bregut e udhëhequr nga Minella Koleka, Andrea Varfi, Arshi Mero dhe Zaho Koka. Vitet do të rridhnin. Kohët do të kalonin dhe objektet e reja dhe të vjetra mesjetare e antike do të shndërroheshin në objekte turistike për tu vizituar dhe për të mësuar më shumë rreth tyre. Ato janë krenaria e historisë, traditës dhe kulturës sonë kombëtare. Monument i rivierës joniane Në kalanë 200 vjeçare të Ali Pashë Tepelenës të bie në sy “plazhi i nuses”, aty ku lahej Vasiliqia, e shoqja e Ali Pashë Tepelenës. Nga Kepi i Stillos deri tek Gjiri i Arushës sa kalon gadishullin e Karburunit mrekullitë nuk kanë të sosur dhe secila ka një histori. Kalaja e Ali Pashës në Palermo vetëm pak kilometra në Jug të Himarës dhe fare pranë ish-bazës së nëndetëseve të Porto-Palermos “pushtohet” çdo ditë nga vizitorë të shumtë: shqiptarë e kosovarë, grekë, italianë, malazezë, maqedonas, serbë, anglezë, gjermanë, studentë nga Evropa etj. Ata shikojnë edhe muret e kalasë së vjetër të Himarës, të ndërtuara fillimisht si fortesë e fisit epirot të Kaonëve (lebërve), që daton shekullin e IV pK- shek. XVI. Monumentet e rivierës joniane të kujtojnë udhëtimin imagjinar të Odisesë, frymëzim i Homerit... Kalaja u ndërtua me mjeshtëri nga punëtorët e Ali Pashës, nën mbikëqyrjen e arkitektit të tij Petro Përmetarit si dhe dy arkitektë të huaj një italian dhe një francez. Përmasat e kalasë janë 150 x 400 m dhe lartësia e bedenave 20 metra. Legjenda e kësaj kalaje vjen deri në ditët tona. Ai e ndërtoi këtë kala edhe si dhuratë për një ndër gratë e tij, Vasiliqinë. Në kala ndodhet dhoma e pashait, dhoma miqve ku priti edhe Lord Bajronin, dhoma e Vasiliqisë, dhoma e haremit, dhoma e rojeve, dhoma e pusit, burgu që ka shërbyer pothuaj për të gjithë regjimet. Korridori qendror brenda kalasë, kufizohet me kolona dhe harqe guri. Në kala nga brenda është edhe shkallarja që të ngjit në bedena. Prej bedenave që bien direkt mbi det mund të soditësh një pamje të rrallë fantastike përmbi kaltërsinë. Kalaja ka gjithashtu një dalje sekrete për në det. Jo larg kalasë, fare pak metra larg detit Aliu dha urdhër për ndërtimin e një kishe për nder të Vasiliqisë. Kjo kishe u ndërtua vetëm në 48 orë dhe pas përfundimit të saj Aliu e testoi fortësinë e saj duke futur brenda saj të tre arkitektët dhe i pagoi ata vetëm pasi e qëlloi kishën me top dhe asaj iu thërrmua vetëm një gur. Duhet thënë se në vendin ku u ndërtua kalaja 2 shekuj më parë ndodhej Manastiri i Shën Kollit të Palermos (dëshmi e mbishkrimit të vitit 1800 të kutisë së lipsanave (eshtrave) të shenjta të tij, që ruhen në Kishën e manastirit të Shën Mitrit në Qeparo). Syri shëtit gjirin e gadishullit dhe piktoresk të Panormës (Panormus - liman me ujëra të thella). Nga deti dhe toka mund të dallosh lehtë muret e kalasë 4000 vjeçare në kodrën e Kukumit si dhe dhjetëra e dhjetëra objekte kulturore dhe historike të turizmit të ri shqiptar. Pushuesit me rejse javore, 10 ditore apo dy javore janë ata që shijojnë kaltërsinë e detit, rërën e ajrin e pastër, por edhe kur vizitojnë monumentet historike kanë çfarë të tregojnë për vepra të përkryera të artit ushtarak me vlera të veçanta arkitektonike dhe turistike të papërsëritshme në llojin e vet. Kalatë dhe veprat e kultit të të gjithë bregut i mbajnë portat e hapur për miq vizitorë të vendit dhe të huaj. Turizmi kulturor në bregdetin jonian Objektet e shumta të bregut ofrojnë edhe turizmin kulturor, historik, arkeologjik etj. Kalatë e manastiret, objektet e kultit janë në masë të konsiderueshme. Le të hedhim një vështrim të shkurtër. Kalaja e Aliut në Porto Palermo është ngritur në Bregun e Kapedanëve, në djepin e këngës, në shtëpinë e erës, në vendin e kontrasteve të mëdha të relievit natyror. Atë e rrethojnë përrenj, hone, gryka, kanione, brigje shkëmbore, kepa, gremina e shpella detare, por edhe tarraca të gjelbëruara. Aty deti ka bërë paqe të përjetshme me tokën, me rërën, zallin dhe shkëmbin. Dhjetëra gojëdhëna, mite e legjenda bashkëjetojnë me të vërtetat historike. Pikërisht aty gjeti strehim Odisea i Homerit (emër ilir që thirrej “O i mjerë”, sepse nuk shikonte). Oazi klimatik është sa i magjishëm aq edhe i papërsëritshëm. Në Bregun e “Vajzës së valëve” të këngëtarit himarjot të viteve 30-të Neço Mukës, të Dhimitër Varfit, të Katinës, Mones e shumë të tjerë në shtëpinë e poetit brilant të Bregut Leftër Çipa, që i tëri është çimentuar si një shkëmb i përjetshëm kënge, vetë kënga është e papërsëritshme me asnjë vend të botës dhe me asnjë polifoni tjetër. Askund nuk këndohet me shtatë zëra në një isopolifoni. Sofra e bregdetit të jonit është e shquar për dije, kulturë e civilizim. Udhëtari dhe pushuesi në bregdetin jonian “puth” valën e shkumëzuar të detit kaltërosh dhe retë e Malit të Vetëtimave; ngitet lart në maja e takuan historinë në bedenat e kalasë 200 vjeçare, por edhe të monumenteve të tjerë historikë të kalasë së Borshit, e më tej në Piqerras, Lukovë, në Shuvasi, në Kakomenë e bukurive, në Manastire e deri në Kalanë e Lëkurësit që ka shkruar histori dhe që më tepër kanë shkruar të huajt se sa vendasit për të. Nuk do të mjaftonin këto radhë për të flisnim për Sarandën, Butrintin dhe qytetërimin e Finiqit. Midis këtyre bukurive të natyrës dhe të dorës së njeriut ka edhe probleme. Këtu koha nuk është gjithmonë “behar” dhe as të gjitha problemet nuk “shkojnë si në vaj”. Bregdeti jonian është një derë tashmë e hapur përjetësisht, që pret jo vetëm vendas, shqiptarë të të gjitha trevave por pushues të vendit dhe të huaj sepse natyra dhe dera e mikpritjes së madhe shqiptare qëndron gjithmonë e për të gjitha stinët e vitit. E gjithë bukuria joniane ka të veçantat e saj në çdo stinë, ka jo vetëm pamje që të mahnitin. Ato të ftojnë të eksploroni në pafundësinë joniane të rivierës shqiptare. Në bregdetin jonian, natyra ka qenë shumë bujare, dora e njeriut pak e kursyer, zalli i bardhë, uji i kristaltë, bukuri magjepsëse, pamje të mrekullueshme e ka emrin: Bregdeti shqiptar një mrekulli e parajsës shqiptare. 4. Veshje tradicionale dhe Folklor Ngjyrat e gjalla dhe modelet e ndërlikuara të veshjeve tradicionale shqiptare simbolizojnë krenarinë kulturore dhe dhuntinë artistike të vendit. Vallëzimi i gjallë dhe muzika e gjallë e festivaleve folklorike shqiptare shfaqin shpirtin elastik dhe ndjenjën e komunitetit që janë përcjellë ndër breza. 5. Gjuhë dhe Letërsi Gjuha shqipe nuk është thjesht një mjet komunikimi, por një pasqyrim i veçantisë gjuhësore dhe qëndrueshmërisë historike të vendit. Letërsia shqipe, me figura të njohura si Ismail Kadare, thur përralla triumfi dhe mundimesh, duke rrëmbyer thelbin e identitetit shqiptar me fjalë. 6. Artet dhe Muzika Bashkëkohore Kurrë i tepërt për të shijuar tingujt e Polifonisë. Ne marrjes në mbrojtje nga UNESCO të kësaj pasurie muzikore si vlerë e trashëgimisë kulturore botërore, Ansambli Folklorik Lunxheria dhe “Perlat e Jugut”. Kjo muzike sherben për ta rivlerësuar dhe mbartur më tej këtë xhevahir të kulturës kombëtare shqiptare”, Ansambli Lunxheria është një ndër kontribuuesit më të mëdhenj në ruajtjen e polifonisë. “Grupi i Lunxherisë është bartës i një thesari këngësh, vallesh, melodish dhe kostumesh mahnitëse me vlerë të papërsëritshme të kulturës kombëtare shqiptare” Skena e artit bashkëkohor të Shqipërisë është një lendine e gjallë krijimtarie, duke ndërthurur ndikimet moderne me motivet tradicionale. Nga arti shumëngjyrësh i rrugës i Tiranës te meloditë emocionuese të muzikës shqiptare, shprehja artistike e vendit vazhdon të evoluojë duke qëndruar e rrënjosur në trashëgiminë e tij kulturore. Pra, trashëgimia kulturore dhe identiteti i Shqipërisë janë fijet që lidhin të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmen e saj, duke krijuar një sixhade diversiteti dhe qëndrueshmërie. Ndërsa vendi përqafon rrënjët e tij dhe shikon drejt horizontit të mundësive, Shqipëria qëndron si një fener frymëzimi për ata që kërkojnë të festojnë pasurinë e trashëgimisë kulturore dhe fuqinë e identitetit. Le të nisim një eksplorim, zbulimi dhe vlerësimi, ndërsa ngremë një dolli për Shqipërinë: një tokë me bukuri ekstra dhe sharmë mozaik. Përjetoni joshjen e Shqipërisë me trashëgiminë e saj të pasur kulturore dhe identitetin e gjallë. Shqipëria pret eksplorimin tuaj! Ky postim në blog është një festë e pasurisë kulturore të Shqipërisë dhe identitetit të saj të gjallë. Le të zbërthejmë mozaikun e traditave, historisë dhe bukurisë që e bëjnë Shqipërinë një drite të vërtetë unike

22 nëntori, Dita e Alfabetit të Gjuhës Shqipe 22.11.2020 Sot më 22 nëntor, shënohet dita e Alfabetit të Gjuhës Shqipe i cili u unifikua 112 vjet më parë në Kongresin e Manastirit, kjo ditë përkujtohet në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni dhe në diasporën shqiptare, e njohur si Dita e Alfabetit.  Kongresi i Manastirit u zhvillua mes 14-22 nëntorit të vitit 1908. Në të morën pjesë 50 […] Sot më 22 nëntor, shënohet dita e Alfabetit të Gjuhës Shqipe i cili u unifikua 112 vjet më parë në Kongresin e Manastirit, kjo ditë përkujtohet në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni dhe në diasporën shqiptare, e njohur si  Dita e Alfabetit.   Kongresi i Manastirit u zhvillua mes 14-22 nëntorit të vitit 1908. Në të morën pjesë 50 delegatë nga 26 qytete të ndryshme, klube dhe shoqata. Në këtë Kongres u miratua vendimi që të pranohet alfabeti latin me disa ndryshime të shkronjave duke i adaptuar ato për gjuhën shqipe. Përpara kongresit, gjuha shqipe përfaqësohej prej gjashtë ose më shumë alfabetesh, pa llogaritur nënvariantet. Kongresi njësoi alfabetin me 36 shkronja latine, që e përdorim edhe sot, duke çuar drejt bashkimit gjuhësor kombëtar të gjithë shqiptarët. Në Manastir, në atë kohë, kanë marrë pjesë intelektualë shqiptarë nga të gjitha trojet shqiptare, pasi qyteti ka qenë qendër e konsujve dhe ishte më i sigurt për mbarëvajtjen e këtij procesi të rëndësishëm kombëtar. Kryetar i Kongresit u zgjodh Mithat Frashëri, kurse nënkryetarë ishin Luigj Gurakuqi dhe Gjergji Qiriazi, ndërsa motra e tij Parashqevi Qiriazi, ishte gruaja e vetme në këtë Kongres. Kongresi i Manastirit unifikojë alfabetin e gjuhës shqipe me 160 delegatë Nga Gazeta Telegraf -23 Nëntor, 2021722 Share Sigal Kongresi i Manastirit, Kongresi i unifikimit të alfabetit të gjuhës shqipe Gazeta Telegraf NOA Kongresi i Manastirit, Kongresi i unifikimit të një alfabeti të gjuhës shqipe është tubimi i dijetarëve shqiptarë më 14 nëntor deri më 22 nëntor të vitit 1908 në Manastir, në qendrën e atëhershme të Vilajetit për përcaktimin e alfabetit të gjuhës shqipe. Gjendja gjatë zhvillimit të letërsisë shqipe ishin hartuar disa alfabete të ndryshme. Një nga më të fundit ishte ai i krijuar në Stamboll dhe quhej Alfabeti i Stambollit. Mendimi zotërues ishte se shkronjat jolatine nuk ishin të përshtatshme për mbarësinë e shqipes, bashkimit gjuhësor kombëtar. Për këtë arsye, shoqëria më aktive dhe e mirënjohur “Bashkimi” në Manastir, thirri Kongresin e Parë të Përgjithshëm për diskutimin e një alfabeti të njësuar. Një alfabet i njësuar do të ishte fillimi i letërsisë mbarë shqiptare. Prandaj më 14 nëntor 1908 në Manastir u mblodh Kongresi i Manastirit ose Kongresi i Alfabetit. Në kongres ishin të pranishëm 160 delegatë, të ardhur nga të gjitha anët e Shqipërisë, si dhe nga komunitetet shqiptare në Rumani, Itali, Greqi, Turqi, Egjipt, Amerikë etj. Kryetar i Kongresit u zgjodh Gjergj Fishta. Sekretare e komisionit u zgjodh Parashqevi Qiriazi, mësuese e shkollës së vashave në Korçë. Nënkryetar u zgjodh Grigor Cilka, nga Korça si dhe 11 anëtarë të tjerë. Në atë Kongres merrnin pjesë shqiptare te fesë myslimane, katolike, ortodokse, dhe protestantë, njerëz të ditur dhe të gjithë erdhën së bashku, për arritjen e një qëllimi të madh kombëtar. Historia e Kongresit Kumtesa e mbajtur nga prifti katolik Gjergj Fishta, nga Shkodra, preku të gjithë pjesëmarrësit, sa një hoxhë rendi ta përqafonte para të gjithëve. Kërkesa e kombëtaristëve shqiptarë ishte që gjuha shqipe të mos shkruhej as me shkronja arabe, as me shkronja greke, por me alfabetin latin, gjë që do nënkuptonte mosnënshtrim, qoftë ndaj otomanëve, qoftë ndaj grekëve. Kongresi vendosi me votë unanime të përdoreshin dy alfabete: alfabeti i Stambollit, dhe një alfabet me bazë shkronjat latine latine me 36 shkronja, i cili përdoret deri më ditët tona. Gjithashtu, u vendos që pas dy vjetësh të mbahej një Kongres i dytë në Janinë për të shqyrtuar cili alfabet kishte përdorim më të gjerë dhe të miratohej, për të shqyrtuar edhe problemet drejtshkrimore e letrare, si dhe për të bërë përpjekje për shkrirjen e dialekteve gegë dhe toskë në një gjuhë të njësuar shqipe. Duke qenë se para Kongresit të Manastirit, gjuha shqipe ishte shkruar me shkronja arabe, greke, sllave, apo përshtatjet e tyre, vendosmëria e delegatëve për t’i kthyer sytë nga perëndimi koha e realizoi me alfabetin me bazë latine ishte haptazi një shpallje kulturore e pavarësisë, gjë që nuk kaloi pa u vënë re as nga qeveria turke e as nga kisha ortodokse greke dhe aleatët e tyre sllavë. Në Manastir u hap dhe shtypshkronja, e cila financohej nga një grup tregtarësh atdhetarë myslimanë shqiptarë. Shtypshkronja e Manastirit shpejt u bë e njohur në të gjithë Shqipërinë si shpërndarëse e librave dhe gazetave në gjuhën shqipe. Në këtë punishte ishin të punësuar 17 vetë, të cilët punonin me një makinë të re elektrike, që vihej në lëvizje me dorë, për të shtypur gazetën e përjavshme Bashkimi i Kombit si dhe abetaret shqipe dhe tekstet shkollore. Ndërkohë çështja e gjuhës shqipe shpesh bëhej shkas për shpërthimin e dhunës së fanatikëve që sulmonin pa mëshirë përparimin e gjuhës shqipe. Babë Dudë Karbunara (1842-1917) i lindur në Berat, bashkëpunonte ngushtë me Kostandin Kristoforidhin. Babë Karbunara shumë herë filloi gjatë kremtimit të meshës të lexonte ungjillin në gjuhën shqipe dhe kështu i filluan kërcënimet e para nga eprorët klerikë ortodoksë dhe më 1895, fanatikët i dogjën të tërë shtëpinë. Prifti ortodoks kapedan Stathi Melani vraponte me librat shqip në gji dhe me pushkën në krah fshat më fshat në Shqipërinë e jugut për përhapjen e shkollës shqipe dhe kishën shqiptare. Veprimtaria e Atë Stath Melanit ra në sy të autoriteteve turke. Tri herë turku ia dogji shtëpinë dhe librat shqip, por Atë Melani nuk pyeti. Më 24 Dhjetor 1917 Atë Stathit i kishin zënë pritë banda e kusarëve të Josif Suropullos, të cilët e vranë duke i prerë kokën Atë Stath Melanit. Petro Nini Luarasi (1865-1911) është një nga atdhetarët e shquar që punoi për përhapjen e gjuhës shqipe në rrethin e Korçës. Qe drejtor i shkollës së djemve në Korçë. Petro Nini Luarasi shkonte fshat në fshat për përhapjen e gjuhës shqipe. Më 20 shtator 1892, peshkopi i Kosturit Fillateri nxori një lajmërim me titull “Mallkimi i shkronjave shqipe”. Më 1909, qeveria turke mbylli të gjitha shkollat shqipe dhe dha urdhër të prerë të shuhen në zjarr të gjitha librat, dokumentet dhe letërsia shqipe. Gjendja politike në vend në atë kohë ishte kritike për të marrë flakë nga çasti në çast. Për atdhetarët shqiptarë u bë më se nuk do t’i realizonin dot kurrë qëllimet e tyre të larta pa hapur më parë shkollat shqipe për formimin e rinisë. Deri në atë kohë rinia shqiptare kishte qenë objekt i propagandës së huaj në shkollat e hapura nga qeveria turke dhe nga kisha greke. Megjithatë, gjatë punës për krijimin e sistemit të tyre shkollor, atdhetarët shqiptarë u ndeshën me tri probleme të mëdha, pengesa nga autoritetet turke dhe greke, mungesa e të hollave dhe mungesa e mësuesve të shkolluar. Klubi i Manastirit u caktua si qendra për krijimin e një Federate të Klubeve Shqiptare në Shqipëri dhe në kurbet. Qëllimi i Klubeve ishte përhapja e gjuhës dhe arsimit shqip, pa u përzier me politikë. Klubi korçar “Përparimi” u caktua si qendra financiare, që do të administronte ndihmat dhe shtimin e shkollave të ditës dhe të natës. Përgjegjësia kryesore dhe preokupimi i madh ishte mbajtja e Shkollës Normale të Elbasanit. Kongresi i Elbasanit nxiti të gjithë shqiptarët të futnin gjuhën shqipe në shkollat e huaja, të përhapura anembanë Shqipërisë. Më 18 nëntor 1909 u bë thirrja haptazi, “Përmbajtjen e Shkollës Normale të Elbasanit duhen, para, para e më shumë para”. Nuk është e vështirë të përfytyrohet niveli i ulët i jetesës së njerëzve, që u bëhej një propozim i tillë! Mirëpo, me ose pa mjetet e përshtatshme, Shkolla Normale Elbasanit vazhdoi të përgatiste pionierët e arsimit për Shqipërinë që po rilindte. Drejtori i parë i Normales ishte, Luigj Gurakuqi. Vite më vonë kjo shkollë u pagëzua me emrin e tij. Shkolla Normale u hap më dhjetor të 1909, me 143 nxënës. Shpërthimi i shqiptarizmit i kaloi të gjitha parashikimet e armiqve të gjuhës shqipe. Në atë kohë dolën në dritë rreth 90 gazeta dhe revista shqipe, që botoheshin në Shqipëri dhe në kolonitë shqiptare jashtë vendit. Xhonturqit me kryetarin e tyre Ferit pashën, të frikësuar nga ky shpërthim i shpejtë i arsimit shqip, reaguan ashpër, duke ndaluar shoqëritë, shkollat dhe botimet në shqip. Në Vlorë atdhetarët e ndershëm arrestoheshin dhe internoheshin, shkolla e Vlorës u mbyll, kurse drejtori i saj Loni Naçi u largua nga Shqipëria, nga frika e vrasjes. Në Gjirokastër pionieri i arsimit shqip kombëtar, Koto Hoxhi, u internua në kështjellën e Bosforit. Pandeli Sotiri, themelues i së parës shkollë shqipe në Korçë, u internua në Selanik. Xhonturqit i kishin vënë detyrë vetes për të rrjepur të gjallë të gjithë shqiptarët e ndershëm që punonin për përhapjen e gjuhës shqipe. Gjërat po shkonin keq më keq. Telegrame të shumta nga shoqëritë, shqiptare të Selanikut, Shkupit e Manastirit u shprehën në mbrojtje të alfabetit shqip. Në Shkodër, një grup myslimanësh u bënë gati të organizonin një manifestim në përkrahje të shkronjave arabe. Mirëpo ndërruan mëndje kur 60000 katolikë dhe myslimanë të ndershëm shqiptarë, nga Malësia e Madhe, organizuan ditë më parë një manifestim madhështor në përkrahje të shkronjave latine. Protesta të ngjashme u organizuan në Përmet, Kolonjë, Tepelenë, Frashër, Konicë etj. Por turqit nuk deshën t’ia dinin. Atëherë në mars të 1910 u thirr Kongresi i dytë i Manastirit. Aty u vendos që të vazhdojë përdorimi i alfabetit kombëtar me shkronja latine dhe protestat kundër vendimit të padrejtë të Qeverisë Turke. Gazeta atdhetare “Shkreptima” e Kajros botoi një memorandum të hartuar nga kryengritësit që luftonin në malet e Shqipërisë. Në të theksohej se qëllimi i tyre nuk ishte për të plaçkitur apo për të vrarë, por për të luftuar për ‘’lirinë e edukimit në gjuhën shqipe dhe me alfabetin kombëtar, lirinë për të hapur të gjitha shkollat shqipe të mbyllura nga qeveria turke dhe vënien në punë të shtypshkronjave, si dhe botimin e gazetave të ndaluara, lirimin e të burgosurve politikë. Dhe përfundonte me mesazhin: “E gjithë bota e qytetëruar dhe veçanërisht qeveria e perandorisë Otomane le ta dijë mirë se të gjithë shqiptarët, gegë e toskë, të krishterë e myslimanë, nuk do ta pushojnë luftën për këto tri kërkesa, derisa qeveria të na i garantojë ato me siguri”. Edhe në këtë luftë, shkolla shqipe doli fitimtare. Me pak mjete dhe mësues, por me dëshirën në shpirt për dituri shkollore shqiptare, midis pengimeve, nga armiqtë e afërm dhe të largët, shkolla shqipe fitoi nga veriu e deri në jug të Shqipërisë dhe përgatiti breza të rinj atdhedashës..

Luela Hajdaraga përfaqëson një kombinim të rrallë të cilësive që e dallojnë në çdo aspekt të jetës së saj. E sjellshme dhe e dashur, ajo mbart një elegancë natyrale që reflektohet në marrëdhëniet e saj me të tjerët. Si diplomate moderne, Luela ka aftësinë të ndërtojë ura komunikimi, duke sjellë harmoni dhe mirëkuptim në çdo situatë. Aftësia e saj për të menaxhuar sfida komplekse me mençuri dhe qetësi e bën atë një shembull të shkëlqyer të profesionalizmit dhe përkushtimit në epokën bashkëkohore. Luela Hajdaraga: Diplomate dhe Zë i Emigrantëve Shqiptarë në Greqi Luela Hajdaraga përfaqëson një model të suksesshëm të diplomacisë moderne shqiptare. E njohur për përkushtimin ndaj komunitetit shqiptar në Greqi, ajo ka sjellë një frymë të re dhe transformuese në Ambasadën Shqiptare në Athinë, duke i kthyer institucionit një rol aktiv dhe mbështetës për emigrantët. Formimi Akademik dhe Profesional Luela Hajdaraga është diplomuar në New York Empire State College në Shtetet e Bashkuara, ku ka përfunduar studimet për Marrëdhënie Ndërkombëtare dhe Psikologji. Formimi i saj akademik në fushat sociale dhe ndërkombëtare i ka ofruar një bazë të fortë për t'u përballur me sfidat komplekse diplomatike dhe humanitare. Karriera e saj përfshin një eksperiencë të pasur ndërkombëtare . Kontributi si Ambasadore në Athinë Që nga marrja e detyrës si Ambasadore e Shqipërisë në Athinë, Luela Hajdaraga është bërë një mbështetëse e fortë e komunitetit shqiptar në Greqi. Nën drejtimin e saj, Ambasada është shndërruar në një institucion mikpritës dhe mbështetës, ku emigrantët ndihen të dëgjuar dhe të përfaqësuar. Përkushtimi i saj në zgjidhjen e çështjeve të pasaportave, ndihma për të burgosurit shqiptarë, si dhe mbështetja ndaj artistëve dhe intelektualëve shqiptarë në Greqi, ka sjellë ndryshime të ndjeshme dhe pozitive në jetën e shumë emigrantëve. Luela Hajdaraga është më shumë sesa një diplomate—ajo është një zë i fuqishëm i shqiptarëve të diasporës, duke sjellë humanizëm, profesionalizëm dhe një frymë të re përfaqësimi në diplomacinë shqiptare. Luela Hajdaraga, në rolin e saj si ambasadore, ka mbajtur raporte të ngushta dhe të strukturuara me shtetin shqiptar, duke shërbyer si një zë i rëndësishëm për promovimin e politikave të jashtme dhe të kulturës shqiptare në arenën ndërkombëtare. Marrëdhëniet e saj me institucionet shtetërore janë karakterizuar nga bashkëpunimi i vazhdueshëm dhe përpjekja për të forcuar diplomacinë kulturore dhe politike të Shqipërisë. Nëpërmjet veprimtarive të saj, ajo ka ndërmjetësuar projekte të përbashkëta ndërmjet qeverisë shqiptare dhe shteteve të tjera, duke siguruar mbështetje për zhvillimin e marrëdhënieve bilaterale dhe multiraterale. Luela ka punuar ngushtë me Ministrinë e Punëve të Jashtme, Ministrinë e Kulturës dhe institucione të tjera shtetërore për të realizuar programe që nxisin shkëmbimet diplomatike, kulturore dhe ekonomike. Ajo ka pasur një rol të veçantë në përfaqësimin e politikave shtetërore në arenën ndërkombëtare, duke e paraqitur Shqipërinë si një vend me vlera të forta kulturore dhe potencial për zhvillim të mëtejshëm. Përmes kësaj lidhjeje të fortë me shtetin, Luela Hajdaraga ka ndihmuar në krijimin e një imazhi të qëndrueshëm dhe pozitiv të Shqipërisë në botë, duke mbrojtur interesat kombëtare dhe duke promovuar dialogun ndërmjet kulturave.Luela Hajdaraga mund të përshkruhet si një figurë kyçe në forcimin e marrëdhënieve kulturore dhe diplomatike ndërmjet Shqipërisë dhe shteteve të tjera. Si ambasadore, ajo ka luajtur një rol thelbësor në promovimin e vlerave dhe trashëgimisë shqiptare në arenën ndërkombëtare. Aktivitetet e saj janë përqendruar në ndërtimin e urave lidhëse midis kulturave, duke nxitur shkëmbime artistike, arsimore dhe kulturore që kontribuojnë në një dialog të hapur dhe të qëndrueshëm. Në veprimtarinë e saj diplomatike, Hajdaraga është angazhuar në organizimin e ngjarjeve që theksojnë artin, letërsinë dhe traditat shqiptare, duke e vendosur Shqipërinë në një kontekst global. Ajo ka ndërmarrë nisma për të mbështetur komunitetet shqiptare jashtë vendit, duke i ndihmuar ato të ruajnë identitetin dhe lidhjet me atdheun. Përmes negociatave dhe projekteve të përbashkëta kulturore, ajo ka kontribuar në krijimin e një imazhi pozitiv të Shqipërisë dhe ka ndihmuar në afrimin e institucioneve shqiptare me ato ndërkombëtare. Roli i saj si ndërmjetëse në marrëdhëniet kulturore ka qenë vendimtar për të promovuar dialogun ndërkulturor dhe për të krijuar mundësi të reja për artistët dhe akademikët shqiptarë në arenën ndërkombëtare.

Ky korpus i veprës së plotë të Ismail Kadaresë është i katërti Përmbledhja e parë prej dhjetë vëllimesh u botua më 1980 në Prishtinë. E dyta, në Tiranë, më 1981, në dymbëdhjetë vëllime. Botimi francez në vitet 1994-2004, gjithashtu në dymbëdhjetë vëllime, ka qenë në dy gjuhë, frëngjisht dhe shqip. Opusi i tanishëm, që i paraqitet publikut shqiptar në njëzet vëllime, është, pa dyshim, më i ploti. Duke lënë jashtë vetëm një pjesë të papërfillshme të krijimtarisë, kryesisht shkrime të rinisë së hershme dhe disa herë krijime që, sipas gjykimit të autorit, nuk plotësojnë kriteret e duhura artistike, ky botim e jep veprën e Kadaresë në përmasën integrale të saj. Si botim testamentor, nën kujdesin e vetë autorit, ky korpus do të jetë referencial për të gjitha ribotimet e mëvonshme në gjuhën shqipe dhe në gjuhët e tjera të botës. Si letërsi e krijuar, në pjesën më të madhe të saj, në një hapësirë dhe kohë problematike, ajo mban gjurmët dhe shenjat e tyre, të cilat nuk prekin as thelbin e as artin e saj. Të gjitha veprat e kësaj përmbledhjeje janë pajisur me një aparat shoqërues dhe përcillen nga parathënie autorësh nga Shqipëria, Kosova dhe gjithë bota shqiptare, si edhe nga kritikë e analistë të huaj Vepra 1.I.Kadare Vepra 1, Ismail Kadare: Në këtë vëllim të parë, me të cilin hapet korpusi i veprës së Kadaresë, përfshihen krijime në prozë të periudhës së hershme të krijimtarisë së tij. Ndërsa romani i parë i tij, „Qyteti pa reklama“, i shkruar në Moskë në vjeshtën e vitit 1959, kur autori ishte 23 vjeç. Vepra 2 Ismail Kadare:“ Gjenerali i ushtrisë së vdekur“, me të cilin hapet vëllimi i dytë i veprësVepra 2 . I Kadare së Kadaresë, është kujtuar për një kohë të gjatë si romani i parë i tij. Ky roman, falë të cilit autori i ri fitoi njohje ndërkombëtare, u botua më 1963, duke njohur më pas ribotime të shumta. Pjesën e dytë të këtij vëllimi përbëjnë njëmbëdhjetë tregime, të shkruara e të botuara gjatë dhjetëvjeçarit. Vepra 3, Ismail Kadare, Rrethimi: Titulli fillestar i romanit „Rrethimi“ ka qenë „Daullet e shiut“. Në botimin e parë, 1970, me qëllim për të theksuar praninë shqiptare në vepër, u propozua titulli „Kështjella.“ Ndërkaq, në botimin francez, më 1971, doli me titullin origjinal „Daullet e Shiut“, me të cilin u njoh në shumicën e përkthimeve të tjera. Vepra 4. I Kadare Vepra 4 Kadare: Ky vëllim përbëhet nga dy romane: “Lëkura e daulles” dhe “Kronikë në gur“ ku “Lëkura e daulles” u shkrua dhe u botua në vitin 1967, në revistën “Nëntori”, për të dalë një vit rnë pas, si libër më vete, me titullin “Dasma”; L Bërthama e romanit “Kronikë në gur” ka qenë novela “Qytetí í jugut”, shkruar dhe botuar në vitin 1964. Romani u shkrua disa vite më pas, për t’u botuar më 1971, me titullin e sotëm. Vepra 5 Kadare: Romani “Dimri i vetmisë së madhe” u shkrua më 1971, për t’u botuar një Vepra 5. I Kadarevit më pas. Ai duhej të ishte libri i dytë i triptikut “Koha e grindjes”, një sagë bashkékohore mbi tre acarimet e Shqipérisé komuniste me ish-aleatët e saj, kornunistét jugosllavë, më pas me ata sovjetikë e së fundi me maoistët kinezë. Libri i paré, grindja me jugosllavët, nuk u shkrua asnjéheré, kurse i treti, “Koncert në fund të stinës”, i ndaluar për një kohë të gjatë, u botua pak kohë para rënies së komunizmit. I pritur keq prej kritikës zyrtare, “Dimri i vetmisë së madhe” nuk u lejua të ribotohet, veç pas një rishikimi të autorit, në vitin 1978, nën titullin e ndryshuar “Dimri i madh”. Versioni i tanishëm është kryesisht kthim te botimi i parë. Disa retushe artistike, që autorit i janë dukur të vlefshme, janë ruajtur nga botimi i dytë. Ndryshime të natyrës politike nuk ka. Vepra Vepra 6. I Kadare6 Kadare: Pjesa përmbyllëse e diptikut “Koha e grindjes”, romani “Koncert në fund të stinës”, i shkruar në vitet 1980-1981, nuk e pa dritën e botimit, veç pas shumë vitesh. Një raport sekret i Lidhjes së Shkrimtarëve të Shqipërisë, i vítit 1983, duke e cilësuar romanin si vepër antisocialiste, që satirizonte komunizmin shqiptar dhe atë botëror, ka qenë fatal për fatin e tij., Romani u botua më 1988, në prag të rënies së komunizmit. Teksti i versionit të botuar në këtë seri nuk ka asnjë ndryshim nga botimi fillestar. Vepra 7. I Kadare Vepra 7 KADARE: Në këtë vëllim përmblidhet vepra poetike e Kadaresë, krijuar midis viteve 1957 dhe 2005. Vjershat dhe poemat janë nxjerrë nga Librat “Ëndërrimet”, “Shekulli im”, “Përse mendohen këto male”, “Motive me diell”, “Koha” dhe “Ftesë në studio”. Një pjesë, që s’kanë qenë përfshirë në këta libra, janë nxjerrë nga shtypi periodik, ku janë botuar fillimisht. Gjashtë vjersha, që botohen për herë të parë në këtë vëllim, janë nxjerrë nga arkivi personal i shkrimtarít. Vepra 8 . I Kadare Vepra 8 Kadare: Në këtë vëllim të tetë përmblidhen tri vepra, romanet “Muzgu i perëndive të stepës” dhe “Kamarja e turpit”, si dhe novela “Komisioni i festës”, të shkruara midis víteve 1972-1976. Ndërsa “Kamarja e turpit” dhe “Komísioni i festës” kanë si fill bashkues marrëdhëniet e Shqipërisë me Perandorinë Otomane, rebelimin e Ali Tepelenës dhe terrorin shtetëror osman, “Muzgu i perëndive të stepës” është vepër bashkëkohore me elemente autobiografike nga jeta studenteske e autorít në Moskë. Vepra 9. I Kadare Vepra 9 I. Kadare: Në këtë vëllim përfshihet romani “Nëntori i kryeqyteti„ shkruar dhe botuar në Tiranë, në vitin 1974, si dhe një numër i madh tregimesh e novelash, shkruar midis viteve 1981 dhe 2008, në Shqipëri dhe në Francë. Një prej tregimeve “Leximi i Hamletit”, si edhe dy novelat “Raportí i fshehtë” dhe “Bisedë për brilantët në pasditen e dhjetorit”, botohen për herë të parë. VEPRA 10 I.Kadare Vepra 10… Në këtë vëllim përfshihen romanet „Kush e solli Doruntinën“ dhe „Ura me tri harqe“, si dhe rrëfimi i gjatë „Breznitë e Hankonatëve“Dy romanet janë bazuar mbi legjendat e njohura mesjetare të kthimit të nuses së martuar larg dhe te ndërtimit të një ure, e cila, për të qëndruar kërkon një fli.Të dyja veprat janë të përkthyera dhe të njohura gjerësisht në me shumë se tridhjetë gjuhë të botës.Vepra e tretë, saga e familjes së vjetër të Gjirokastrës është një krijim i veçantë, shkruar në formën e kronikës, një traditë në kulturën shqiptare nis me „Rrethimin e Shkodrës“, shkruar në latinisht prej Marin Barletit. kopertina Kadare vepra Vepra 11 I. Kadare: Në këtë vëllim përfshihen dy nga romanet më të njohura e më të rëndësishme të autorit, “Prilli i thyer” dhe “Nëpunësi i pallatit të ëndrrave”. “ Të shkruar njëri pas tjetrit gjatë viteve 1976 dhe 1980, janë botuar në dy përmbledhje tregimesh, pa dalë kurrë si libra më vete, veçse pas rënies së komunizmit. “Nëpunësi i pallatit të ëndrrave”, botuar më vonë me titullin “Pallati i Ëndrrave”, është kritikuar rëndë dhe më pas ndaluar si vepër me aluzione kundër regjimit. “Prilli i thyer” është ekranizuar tri herë në versione të ndryshrne kinematografike, ndër të cilat, rnë i fundmi, i titulluar “Përtej diellit”, ka qenë i regjisorit të „ shquar brazilian Walter Sales. Vepra 12. I Kadare Vepra 12 KADARE:Në këtë vëllirn të dyrnbëdhjetë përfshíhen katër vepra: “Dosja H.”, “Krushqit janë të ngrirë”, “Qorrferrnani” dhe “Vití i rnbrapshtë”. Veprat janë shkruar midis fillimit dhe gjysmës së viteve tetëdhjetë. Njëri prej tyre, “Dosja H.”, u botua më 1981 në revistën “Nëntorí”, kurse “Krushqit janë të ngrirë” dhc “Viti i mbrapshtë” në përmbledhjen “Koha e shkrimeve”. Ndërsa asnjëra prej këtyre tri veprave nuk u botua si líbër më vete gjatë kohës së komunizmit, “Qorrfermani” mbeti krejtësishtí pabotuar për shkak të subjektit delikat. Vepra 13. I Kadare Vepra 13 I.Kadare Në këtë vëllim botohen katër vepra, tri prej të cilave “Hija”, “Vajza e Agamemnonit” dhe “Nata me hënë”, janë shkruar në vitet 1984-1986 në Tiranë, kurse e katërta, “Pasardhësi”, është shkruar gati njëzet vite më pas, në Paris. “Vajza e Agamemnonit” dhe “Pasardhësi”, ndonëse të shkruara në kohë dhe regjíme të ndryshme, përbëjnë një diptik, çka ka kushtëzuar botimin e tyre bashkërisht në këtë vëllim të 13-të të veprave të autotit. Vepra 14. I Kadare Vepra 14 Kadare: Në këtë vëllim janë botuar vepra të shkruara në Tiranë dhe në Paris, në kohën e komunizmit dhe pas rënies së tij. Përveç romanit “Piramida”, gjysma e të cilit ishte shkruar në Shqipëri dhe gjysma tjetër në Francë, dy nga pjesët e “Rrëfimit trikohësh”, si dhe dy nga novelat e përfshira në “Shtatë novelat”, janë të shkruara në Tiranë, në vitet tetëdhjetë. Të tjerat janë shkruar dhe botuar në Paris dhe në Tiranë, midis viteve 1993-2000. Vepra 15. I Kadare Vepra 15, KADARE: Vëllimi i pesëmbëdhjetë i veprave përmban dy romane të shkruara në Francë, “Spiritus” dhe “Lulet e ftohta të marsit”, respektivisht në vítet 1995-1996 dhe 1998-2000, si edhe novelën “Tri këngë zie për Kosovën“, botuar më 1998. Te “Spirítus” trajtohen ngjarje që u përkasin dy kohëve: përpara dhe pas komünizmit. Kurse “Lulet e ftohta të marsit” është një nga weprat e rralla të autorit, subjekti i të cilit bazohet tërësisht mbi ngjarjet pas rëníes së kornunízmit në Shqipëri. Novela “Tri këngë zie për Kosovën”, u shktua dhe u botua në prag të shpërthímít të luftës në Kosovë. Vepra 16. I Kadare Vepra 16, KADARE: Në këtë vëllim, përveç dy romaneve të shkurtra “Shkaba” dhe “Çështje të marrëzisë”, është përfshirë romani tjetër “Aktori”, i njohur rnë parë me ti tullin “Jeta, loja dhe vdekja e Lul Mazrekut”, si edhe drama “Stinë e rnërzitshme në Olymp”. Në këtë të fundit, e vetmja pjesë teatrale e Kadaresë, autorí rindërton, sipas versionit të vet, trílogjinë e famshrne të Eskilit, prej së cilës, pas humbjes së pjesës së parë dhe të tretë, ka mbetur vetëm pjesa e mesme “Prometheu i lidhur”. Vellimi 17-te I.Kadare Vepra 17 I.Kadare: Në këtë vëllim botohen tre romanet e fundit në kohë të autorit, “Aksidenti”, “Darka e gabuar” dhe “E penguara”. “Aksidenti”, shkruar në vitet 2003-2004 dhe publikuar, për herë të patë më 2008, nga shtëpia botuese “Fayard”, në frëngjisht, botohet për herë të parë në këtë vëllim të veprave. “Darka e gabuar” është botuar në Tiranë, më 2008, kurse “E penguara”, shkruar në vitet 2008-2009, është botuar për herë të parë në këtë vëllim të shtatëmbëdhjetë, dhe si Libër më vete njëkohësisht. Vellimi 18-te I.Kadare Vepra 18 – KADARE: Në vëllirnin e tetëmbëdhjetë, përveç sprovave të njohura “Ftesë në studio” dhe “Eskili, ky humbës i madh”, të shkruara e të botuara, e para plotësisht dhe e dyta pjesërisht, nën rendin komunist, janë përfshirë tri sprovat e mëvonshme: “Dantja i pashmangshëm”, “Hamleti, princi i vështirë” dhe “Don Kishoti në Ballkan”, të tria të shkruara e të botuara pas rënies së komunizmit. Vepra 19. I Kadare Vepra 19 – Kadare: Në vëllimin e nëntëmbëdhjetë të veprës, përveç ditarit për Kosovën, të vitit 1999, të njohur nën titullin “Ra ky mort e u pamë”, dhe dialogut me shkrimtarin dhe publicistin e shquar francez Alain Bosquet, botuar disa herë në Shqipëri, përfshihen dy sprovat “Kushëriri i engjëjve” dhe “Arti si mëkat”. Kjo e fundit botohet për herë të parë në Shqipëri. Po ashtu për herë të parë botohet si libër më vete në Shqipëri “Legjenda e legjendave”, kurse “Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe” është publikuar për herë të parë në Paris, si parathënie e “Novelave të qytetit të Veriut” të Migjenit, përkthyer në frëngjisht. Vepra 20. I Kadare KADARE Vepra 20: Në këtë vëllim përrnbyllës të veprës së Kadaresë, përveç dy Librave dokumentaro-artistikë “Nga një dhjetor në tjetrin” dhe “Pesha e kryqit”, janë përmbledhur dy dialogë të tij, i pari me revistën shqiptare “Hylli i Dritës”, i dyti “E vërteta që del nga qilarët”, me shkrimtarin dhe publicistin e shquar francez Stephane Courtois. Ky dialog i dytë është botuar së pari nga shtëpia botuese franceze “Odile Jacob”, si pasthënie e botirnit frëngjisht të librit “Dosja K.”, e prof. Shaban Sinanit. “Sorkadhet e trembura”, një synops i gjerë për tjetër art, siç e ka karakterizuar autori, si edhe sprova “Identiteti europian i shqiptarëve”, janë përfshirë gjithashtu në këtë vëllim. Me përjashtirn të sprovës së fundit, si edhe të intervistës në “Hyllin e Dritës”, të gjitha veprat e tjera botohen për herë të parë në Shqipëri. Vepra e plotë e Ismail Kadare Opusi i tanishëm, që i paraqitet publikut shqiptar në njëzet vëllime, është, pa dyshim, më i ploti i Ismail Kadaresë. Duke lënë jashtë vetëm një pjesë të papërfillshme të krijimtarisë, kryesisht shkrime Të rinisë së hershme dhe disa herë krijime që, sipas gjykimit të autorit, nuk plotësojnë kriteret Piramida, Ismail Kadare Arkeolog i diktaturës, Kadareja zbërthen hieroglifet e tmerrit, që tiranët e të gjitha ngjyrave u kanë damkosur në trup viktimave të tyre. është më makiavelike se Makiaveli vetë. – Andre Clavel, L’Evenement du Jeudi. Pasardhësi, Ismail Kadare Çfarë ka ndodhur në natën e 13 dhjetorit në dhomën e gjumit të Pasardhësit, trupi i të cilit u gjend me një plumb në zemër? Romani i fundit i Kadaresë sjell në kujtesë enigmën më të madhe të historisë së Shqipërisë: vdekjen misterioze të pasardhësit të diktatorit komunist shqiptar. Kronikë në gur, Ismail Kadare Kronikë në gur“ afirmohet menjëherë si vepër thelbësore në kuadrin e krejt krijimtarisë së Kadaresë. Është roman i hyrjes në jetë dhe në letërsi. Tregimtari është autori, që përpiqet të rishohë me sytë e fëmijës tetë vitet e para të jetës së tij. Breznite e Hankonateve, Ismail Kadare Kur u botua për herë të parë „Breznitë e Hankonatëve“ në vitin 1977, bënte pjesë në një përmbledhje me tregime e novela nën titullin e përbashkët „Emblema e dikurshme“, që numëronte shtatëmbëdhjetë shkrime. Njëri prej tyre, në trajtë reportazhi, që synonte të jepte „historinë a kronikën e një uzine“, e quante këtë një punë tepër të vështirë, po të krahasohej me kronikën e një lufte. Çështje të marrëzisë, Ismail Kadare Romani „Çështje të marrëzisë“ është rikthim në pikën fillestare, rikthim në pikën e nisjes së aventurës kadareane, rikthim në fëmijëri, mu aty ku ka nisur aventurën për gjetjen e një çelësi për shpjegimin e botës. Dite kafenesh, Ismail Kadare Sa herë që ka rënë fjala për fillesën e tregimit „Ditë kafenesh“, sidomos pas përkthimit dhe botimit të tij si libër më vete në Amerikë, ka ndodhur pikërisht ky shpjegim i thjeshtuar, madje aq fort, saqë mund të quhet pa frikë njëfarë dhunimi i së vërtetës. Pa forme është qielli, Ismail Kadare Njëqind vjershat dhe poemat në këtë përmbledhje janë gjithë ç’është më e mira në pesëdhjetë vjetët e krijimtarisë poetike të Ismail Kadaresë. Shumë prej këtyre vjershave kanë qenë bërthama të veprave të tij të ardhshme në prozë. Dimri i vetmise se madhe, Ismail Kadare Ky nuk është një roman politik i koniukturave, që tregon se si u zunë binjakët politikë, shoku Enver me shokun Nikita, por një analizë psikologjike e gjendjes së shqërisë gjatë periudhës totalitare. Mendoj se kështu duhet të perceptohet ky roman, i cili provon se fuqia e realizmit socialist është e pamjaftueshme përpara një talenti, sic është shkrimtari Ismail Kadare. Bisede per brilantet ne pasditen e dhjetorit, Ismail Kadare Për lexuesin e tij të ri e të vjetër kjo përmbledhje, vjen si një sprovë e rrallë e shkrimit, ku tregimi më i hershëm do të qëndrojë krah për krah me atë më të fundit. Si në shfletimin e një albumi, ku i njëjti portret është njëkohësisht identik, por dhe i ndryshëm gjatë rrjedhës së kohës, diçka e përhershme ngulmon të shfaqet në secilin tregim apo novelë. Çlirimi i Serbisë prej Kosovës, Ismail Kadare Një nga më të mëdhenjtë shkrimtarë europianë, Ismail Kadare, flet për temat më delikate dhe ndarjet midis serbëve dhe shqiptarëve, mbi urrejtjen e zgjatur, zemërimin dhe mllefin, mbi miqësinë dhe moskuptimet me shkrimtarët serbë, mbi shtrembërimet e historisë dhe për arsyen përse ishte dashur që Serbia të ishte e para që ta n.. Pallati i Endrrave, Ismail Kadare „Pallati i Ëndrrave“ është një nga romanet thelbësore të Ismail Kadaresë, me frymën e epikës, të cilën letërsia evropiane e quante të shteruar: me njëmbëdhjetë romane, – titujt kryesorë të të cilëve po përkthehen herë pas here, vepra e tij vazhdimisht ka qenë në listën e kandidaturave për çmimin „Nobel“, në emër të letërsisë së Shqipërisë. Qorrfermani, Ismail Kadare Qorrfermani“, shkruar më 1984, u botua për herë të parë në përmbledhjen me tregime e novela „Ëndërr mashtruese“, më 1991, kur autori, ndërkaq, kishte lënë Shqipërinë dhe kishte kërkuar strehim politik në Francë. Vajza e Agamemnonit, Ismail Kadare Në tribunën e festës së 1 Majit në Tiranë, njëri prej të ftuarve, ndërsa ndjek parakalimin e turmave, befas midis pankartave dhe portreteve të udhëheqësve komunistë vendas i duket se dallon portretin e shefit të dikurshëm grek, Agamemnonit. Qyteti pa reklama, Ismail Kadare Ja një nga tekstet më të hershme në prozë të Ismail Kadaresë, shkruar më 1959, në moshën njëzet e tre vjeç. Deri atëherë shkrimtari kishte nxjerrë tregime të vogla, si „Kujtime të humbura“, shkruar në vitin 1955 Gjenerali i ushtrise se vdekur, Ismail Kadare Gjeneralit i ra pija në kokë. Unë kam tani një ushtri të tërë të vdekurish, mendoni. Vetëm se ata tani, në vend të uniformës, kanë secili nga një thes najloni. Thasë të kaltër me dy vija të bardha dhe një shirit të zi, prodhim special „Olympias“. Në fillim ishin ca skuadra. Perballe pasqyres se nje gruaje, Ismail Kadare Prej kohësh Ismail Kadare ka shprehur mendimin se në letërsi shpesh qëllon që, pas një teksti jo fort të gjatë, të fshihet embrioni i një romani. Tri tekstet e mbledhura në këtë libër, janë të parët që janë cilësuar prej Kadaresë si „mikroromane“. Shkaba, Ismail Kadare Shkaba është shkruar në verën e vitit 1995, në Deauvillë të Normandisë. Motivi i djaloshit që zbret në „botën e poshtme“ është trajtuar për herë të parë te „Vajza e Agamemnonit“, në vitin 1985. Duke shfrytëzuar mundësitë e ndryshme që jep zbërthimi i legjendës, në të dyja veprat, personazhi ndriçohet në mënyra të ndryshme. Spiritus, Ismail Kadare Si në një vepër të Shekspirit, anketuesit luajnë rolin e klounëve që bëjnë pyetje thelbësore. Pyetje të cilat kanë lidhje me një referencë tjetër të Kadaresë: traditën homerike. Keshtjella, Ismail Kadare Në romanin „Kështjella“ Ismail Kadare kthen sytë nga mesjeta shqiptare. Në dukje i distancuar dhe i paanshëm, ai rrok veprimet për rrethimin e një kështjelle shqiptare nga një ushtri turke prej shtatëdhjetë mijë vetash në formën e një romani historik. Viti i mbrapshte, Ismail Kadare Ngjarjet e romanit „Viti i mbrapshtë“ ndodhin në vitin 1914. Në këtë vit Shqipëria fiton pavarësinë. Kështu vendosën Gjemania, Anglia, Austro-Hungaria, Franca, Italia dhe Rusia. Secili prej këtyre shteteve përpiqet ta tërheqë pas vetes kombin e ri. Ra ky mort e u pame, Ismail Kadare Ne kishim qenë prej kohësh brenda saj, por veç tani, spikama e tragjedisë u bë zotëruese. Të gjitha ngjarjet e përditshme, deklarimet e Këshillit të Sigurimit, ose të NATO-s, nisja e aeroplanmbajtëseve, bombardimet, masakrat, shpërnguljet, merrnin aty për aty një zi sipërane, dendësoheshin brenda një ngrehe, që ngjante e mbinatyrshme, si në teatrin antik, por që s’ishte veçse pjellë e jetës sonë. Prilli i thyer, Ismail Kadare Duke lexuar „Prillin e thyer“ kuptohet lehtësisht përse dhe me çfarë force Ismail Kadare është pasionuar për tragjedinë dhe për dy përfaqësuesit më të shquar të saj, Shekspirin dhe Eskilin. „Miku, besa dhe gjakmarrja janë rrotat e mekanizmit të tragjedisë antike, dhe të futesh në mekanizmin e tyre është të shikosh mundësinë e tragjedisë.“ Kush e solli Doruntinen, Ismail Kadare Konstandini është figura e të vetmit disident në galerinë e personazheve kadareane. Ai nuk është aspak kundërshtar politik i shpallur, por i përket botës së fantazmave dhe ashtu si shajnitë e të atit të Hamletit, ai rikthehet për të trazuar shpirtin e të gjallëve. Nata me hene, Ismail Kadare Kur Ismail Kadare shkroi „Nata me hënë“ mendonte se kishte bërë një novelë lirike, intimiste dhe ja përsëri rojet besnike të regjimit çirreshin si në rastin e „Koncert në fund të stinës“, tre vjet më parë. Në këtë rast kishte qenë pak pas „vetëvrasjes“ misterioze të kryeministrit. Ura me tri harqe, Ismail Kadare Në qendër të librit „Ura me tri harqe“ gjendet një baladë, dhe ishte më e urtë të përqendrohej vëmendja mbi ndërtimin e ngrehinës e shfaqjen e njëkohshme të legjendës. Perbindeshi, Ismail Kadare Në laboratorin e tij të shkrimtarit, Kadare rimerr përvoja të provuara në të kaluarën nga tragjikët grekë, e më pas nga Dante e Shekspiri. Këto përvoja ai do t’i zgjerojë duke kërkuar formulën e një përmase, që të përmblidhte kohën dhe hapësirën. Jeta, loja dhe vdekja e Lul Mazrekut, Ismail Kadare Është një nga kryeveprat kadareane. Romani përshkohet nga tiparet më të mira të prozës së shkrimtarit: stili narrativ i tejdukshëm, lehtësia me të cilën jepet bota perceptuale dhe shqetësimet ekzistenciale të personazheve, duke bartur një poetizëm krejt specifik dhe të nginjur përplot metafizikë. Lulet e ftohta te marsit, Ismail Kadare „Lulet e ftohta të marsit“ është vepra më e pikëlluar e Kadaresë, është gati një requiem. Ngado të shoqëron një fjalor i zymtë. Është hera e parë që Kadareja del hapur përballë realitetit shqiptar, i zymtë dhe pesimist, për një tokë që e braktisën perënditë, për një mars, që, në të vërtetë, nuk është mars, për ca lule të rreme, të ftohta. Koncert ne fund te dimrit, Ismail Kadare Kadare është i rrahur në të gjitha dallgët e artit modern bashkëkohor. Veçse ai gëzon avantazhin e madh që kurrë të mos ketë pasur nevojë të çajë kryet për recensentët gjermanë. Ai ka mundur ta mbrojë veshjen e artit të tij nga gjithë luspat e shëmtuara të „izmave“ zhurmëmëdha, aq shumë të çmuara prej „doktorëve“ tanë të kritikës. Mengjeset ne Kafe Rostand, Ismail Kadare Ideja për të shkruar diçka për Kafe Rostand më kishte ardhur aq natyrshëm, saqë s’e mbaja mend as kohën, as rrethanat. Ishte një ndjesi midis pendimit dhe mirënjohjes, e ngjashme me atë ndaj shoqes së jetës, që duke qenë pranë teje në gjithçka, nuk e ka pasur .

Mary Edith Durham (1864 - 15 Nëntor 1944) Edith Durham. Foto: Marubi. 1941Edith Durham:Albania Edith Durham mbahet mend kryesisht për botimet e saj të rëndësishme të librave, veçanërisht vëllimin e saj 'High Albania' (shih Durham 1909), por ajo ishte gjithashtu autore e artikujve të panumërt dhe 'letrave drejtuar redaktorit', në të cilat u përpoq të paraqiste çështjen e Shqipërisë. për publikun britanik dhe për të korrigjuar pikëpamjet e gabuara. Shumë prej këtyre artikujve dhe letrave janë botuar së fundmi në vëllimin 'Shqipëria dhe shqiptarët: Artikuj dhe letra të zgjedhura, 1903-1944'. Në vitin 1941, pas pushtimit italian të Shqipërisë, Durham botoi pasqyrën e mëposhtme të Shqipërisë në "Proceedings of the Royal Institution of Britain of Great Britain", tipike për përfshirjen e saj pasionante në fatin e Shqipërisë. Si figura më e njohur e studimeve shqiptare në Britaninë e shekullit të njëzetë, ajo vdiq në shtëpinë e saj në Londër, më 15 nëntor 1944, dy javë përpara se komunistët të pushtonin Shqipërinë.  Unë do të kërkoja drejtësi për një nga popujt më të vjetër dhe tani një nga popujt më fatkeq të Evropës. Simpatia është e ngrohtë për polakët, por shqiptarët, të cilët kanë pësuar një copëtim akoma më brutal nga fqinjët e tyre më të fuqishëm, tani janë fushëbeteja e dy Fuqive rivale dhe kërcënohen me asgjësim në një grindje që nuk është e tyre.Shqiptarët e kanë prejardhjen nga fiset që kanë banuar në kohët parahistorike përgjatë anës perëndimore të gadishullit ballkanik - ilirët dhe epirotët - para ardhjes së romakëve ose sllavëve. Ata nuk ishin dhe nuk janë grekë.Straboni, duke shkruar për fillimin e epokës së krishterë, jep detaje të cilat tregojnë se sistemi i tyre fisnor i ngjante atij që ka ekzistuar deri në kohët e fundit. Ai shprehet se kufiri i grekëve ishte në jug të Gjirit Ambrakian, tani Gjiri i Artës. Kjo është më në jug se sot. Territori shqiptar u mor nga grekët në vitin 1913. Ilirët dhe epirotët tani njihen si gegë dhe toskë. Ata flasin të njëjtën gjuhë, kanë të njëjtat zakone dhe formojnë një komb të bashkuar.Kur Roma pushtoi gadishullin ballkanik, krishterimi arriti në brigjet e Adriatikut dhe Iliria ishte pjesë e Patriarkanës së Romës. Kur filloi rënia dhe rënia e Perandorisë Romake, sundimi romak u zëvendësua nga sundimi sllav, gadishulli u pushtua nga paraardhësit e serbëve modernë dhe për një kohë të shkurtër në mesjetë ata sunduan një pjesë të madhe të tij.Një tregim bashkëkohor i Domenikanit, At Brocardus, 1331, tregon Abbanois, siç i quan ai, duke folur gjuhën e tyre, të kapur pas Kishës së tyre dhe 'të shtypur ashpër' nga pushtuesit e tyre. Ligjet e miratuara nga Cari serb, Stefan Dushan, në vitin 1349 tregojnë se ata klasifikoheshin si bujkrobër bari. Perandoria Serbe ishte jetëshkurtër. Në rastin më të madh, ajo zgjati vetëm 25 vjet, mbretërimi i Stefan Dushanit. Me vdekjen e tij, popujt e pushtuar dhe krerët rivalë e thyen me shpejtësi dhe sulmi i turqve e shkatërroi plotësisht. Ndërkohë venedikasit kishin zvarritur në bregdet. Krerët shqiptarë u ngritën në pushtet në male; së bashku me venecianët, ata mbrojtën për një kohë të gjatë Shkodrën, e cila ra përfundimisht në vitin 1478. Por shqiptarët ishin të fundit nga popujt ballkanikë që u nënshtruan. Të udhëhequr nga heroi i tyre i madh Skënderbeu, i njohur si kampioni i të ashtuquajturit krishterim, ata bënë një rezistencë madhështore nga kalaja e tij në Krujë. Pas vdekjes së tij nga ethet në 1467, ata ishin pa udhëheqës dhe u detyruan të pranonin sundimin turk. Pozicioni i tyre ndryshonte nga ai i popujve të tjerë të pushtuar pasi ata ruanin një gjysmë-pavarësi nën krerët e tyre. Instinkti i racës, ai instinkt i verbër i paarsyeshëm i vetëruajtjes, i shtyu ata kundër shtypësit të tyre të vjetër dhe ata ranë në anën e turqve në përpjekje për të dëbuar serbët. Pozita e serbëve në rrethin e Kosovës u bë e paqëndrueshme. Të udhëhequr nga peshkopi i Ipek-ut, ata migruan masivisht në tokat në Hungari të caktuara nga Perandori. Shqiptarët ripushtuan tokat nga të cilat ishin dëbuar të parët e tyre dhe i mbajtën ato deri në vitin 1913.Duke u kthyer myslimanë në numër të konsiderueshëm, guximi dhe zgjuarsia e shqiptarëve u mundësoi atyre të ngriheshin lart në ushtrinë dhe qeverinë turke. Ashtu si Perandoria Romake dhe Serbe, ashtu edhe Perandoria Turke arriti kulmin dhe zbehjen e saj. Nga fillimi i shekullit të nëntëmbëdhjetë popujt e nënshtruar filluan të mendojnë për pavarësinë. Ali Pasha, një prijës i fuqishëm në Shqipërinë e Jugut, i lindur në Tepeleni më 1744, u revoltua, sfidoi turqit dhe për rreth pesëdhjetë vjet sundoi gjithë Shqipërinë e Jugut nga kryeqyteti i tij në Janinë; hyri në marrëdhënie diplomatike me Britaninë e Madhe dhe Francën dhe priti shumë vizitorë të shquar, veçanërisht Lord Bajron dhe Sir Henri Holland. Në pleqëri u pushtua nga forca të mëdha turke dhe koka e tij u çua në Kostandinopojë si trofe në vitin 1822. E gjeta emrin e tij ende të nderuar kur isha në Tepeleni më 1904.Ndërkohë Rusia nguli sytë e pangopur nga Kostandinopoja dhe nxiti dhe ndihmoi grekët, serbët dhe bullgarët të rebeloheshin. Grekët, të ndihmuar edhe nga Britania e Madhe, ishin të parët që rikuperuan pavarësinë dhe iu dha një mbret i huaj. Në 1876-77, erdhi Lufta Ruso-Turke për të çliruar sllavët. Përsëri shqiptarët u rreshtuan në anën e turqve dhe i bënë një rezistencë shumë të fortë pushtimit serb, duke mbrojtur me sukses qytetet e tyre të Gjakovës, Prizrenit dhe Prishtinës. Rezistenca turke shpërtheu në Plevna. Pasoi Traktati i Berlinit dhe Komisioni Lindor Rumelian. Shumë tokë tërësisht shqiptare iu nda serbëve, malazezëve dhe grekëve. Shqiptarët formuan Lidhjen e Prizrenit, mblodhën forcat e tyre dhe shpëtuan shumë prej saj. Pjesëtarët e fisit verior i mbajtën malazezët nga Gusinje. E njihja mirë plakun Marash Hutzi nga Hoti që organizonte mbrojtjen. Dulcigno, një qytet thjesht shqiptar dhe Antivari, i banuar vetëm nga myslimanë dhe shqiptarë katolikë, iu dorëzuan Malit të Zi. Rrethi i Janinës, megjithatë, u shpëtua nga grekët dhe Kosova nga serbët.Në këtë kohë, Lordi Goschen dhe Lordi Fitzmaurice në Komisionin Roumelian Lindor, favorizuan fort formimin e një Shqipërie të madhe dhe të pavarur për të përfshirë të gjithë vilajetin e Janinës, të gjithë vilajetin e Kosovës dhe një pjesë të konsiderueshme të Maqedonisë. Lordi Fitzmaurice u interesua shumë për Shqipërinë dhe korrespondoi me mua për të për rreth pesëmbëdhjetë vjet. Ai pohoi se po të ishte formuar atëherë një shtet shqiptar, si Ballkani ashtu edhe Europa do të ishin kursyer nga shumë gjakderdhje; secili nga popujt përkatës do të kishte pasur një pjesë të drejtë dhe do të balanconte njëri-tjetrin. Por paragjykimi kundër muslimanëve atëherë ishte shumë i fortë. Unë u interesova për çështjen shqiptare në vitin 1903. Një revoltë e bullgarëve të Maqedonisë që dëshironin të bashkoheshin me Bullgarinë e lirë u shtyp ashpër nga turqit, duke lënë një masë fshatrash të djegur dhe njerëz të uritur. Meqë kisha bërë shumë udhëtime në Ballkan, m'u kërkua nga Komiteti Britanik i Ndihmës Maqedonase të veproja si agjent i tyre në rrethin e Ohrit Presba. Qeveria turke dha leje dhe lehtësira. Selia jonë ishte në Manastir (tani quhet Bitolj dhe përfshihet në Jugosllavi, por në atë kohë nuk kishte serb). Asistentët, kavasët dhe interpretët tanë ishin kryesisht shqiptarë të marrë nga Shoqëria Biblike Britanike dhe e Huaj, e cila kishte një depo në Manastir. Prej tyre mësova për frymën e fortë nacionaliste atëherë në punë. Pa stafin tonë të aftë dhe të ndershëm shqiptar, puna do të kishte qenë shumë më e vështirë. Edhe guvernatori i Ohrit, Mehdi Bej Frashëri, ishte një shqiptar, një njeri i drejtë dhe i sjellshëm, që më ndihmoi shumë. Me keqardhje them se ai tani është i internuar në Itali për shkak se ka kundërshtuar pushtimin italian: rroftë për të parë që toka e tij të rikthehet në pavarësi. Kur puna e ndihmës përfundoi në pranverën e vitit 1904, miqtë e mi shqiptarë më lutën që të mos kthehesha në Angli, por të udhëtoja nëpër Shqipëri dhe të shihja vetë kushtet. Robert Elsie Tekste dhe Dokumente të historisë shqiptare 1941 Edith Durham: Albania Edith Durham mbahet mend kryesisht për botimet e saj të rëndësishme të librave, veçanërisht vëllimin e saj 'High Albania' (shih Durham 1909), por ajo ishte gjithashtu autore e artikujve të panumërt dhe 'letrave drejtuar redaktorit', në të cilat u përpoq të paraqiste çështjen e Shqipërisë. për publikun britanik dhe për të korrigjuar pikëpamjet e gabuara. Shumë prej këtyre artikujve dhe letrave janë botuar së fundmi në vëllimin 'Shqipëria dhe shqiptarët: Artikuj dhe letra të zgjedhura, 1903-1944'. Në vitin 1941, pas pushtimit italian të Shqipërisë, Durham botoi pasqyrën e mëposhtme të Shqipërisë në "Proceedings of the Royal Institution of Britain of Great Britain", tipike për përfshirjen e saj pasionante në fatin e Shqipërisë. Si figura më e njohur e studimeve shqiptare në Britaninë e shekullit të njëzetë, ajo vdiq në shtëpinë e saj në Londër, më 15 nëntor 1944, dy javë përpara se komunistët të pushtonin Shqipërinë. Unë do të kërkoja drejtësi për një nga popujt më të vjetër dhe tani një nga popujt më fatkeq të Evropës. Simpatia është e ngrohtë për polakët, por shqiptarët, të cilët kanë pësuar një copëtim akoma më brutal nga fqinjët e tyre më të fuqishëm, tani janë fushëbeteja e dy Fuqive rivale dhe kërcënohen me asgjësim në një grindje që nuk është e tyre. Shqiptarët e kanë prejardhjen nga fiset që kanë banuar në kohët parahistorike përgjatë anës perëndimore të gadishullit ballkanik - ilirët dhe epirotët - para ardhjes së romakëve ose sllavëve. Ata nuk ishin dhe nuk janë grekë. Straboni, duke shkruar për fillimin e epokës së krishterë, jep detaje të cilat tregojnë se sistemi i tyre fisnor i ngjante atij që ka ekzistuar deri në kohët e fundit. Ai shprehet se kufiri i grekëve ishte në jug të Gjirit Ambrakian, tani Gjiri i Artës. Kjo është më në jug se sot. Territori shqiptar u mor nga grekët në vitin 1913. Ilirët dhe epirotët tani njihen si gegë dhe toskë. Ata flasin të njëjtën gjuhë, kanë të njëjtat zakone dhe formojnë një komb të bashkuar. Kur Roma pushtoi gadishullin ballkanik, krishterimi arriti në brigjet e Adriatikut dhe Iliria ishte pjesë e Patriarkanës së Romës. Kur filloi rënia dhe rënia e Perandorisë Romake, sundimi romak u zëvendësua nga sundimi sllav, gadishulli u pushtua nga paraardhësit e serbëve modernë dhe për një kohë të shkurtër në mesjetë ata sunduan një pjesë të madhe të tij. Një tregim bashkëkohor i Domenikanit, At Brocardus, 1331, tregon Abbanois, siç i quan ai, duke folur gjuhën e tyre, të kapur pas Kishës së tyre dhe 'të shtypur ashpër' nga pushtuesit e tyre. Ligjet e miratuara nga Cari serb, Stefan Dushan, në vitin 1349 tregojnë se ata klasifikoheshin si bujkrobër bari. Perandoria Serbe ishte jetëshkurtër. Në rastin më të madh, ajo zgjati vetëm 25 vjet, mbretërimi i Stefan Dushanit. Me vdekjen e tij, popujt e pushtuar dhe krerët rivalë e thyen me shpejtësi dhe sulmi i turqve e shkatërroi plotësisht. Ndërkohë venedikasit kishin zvarritur në bregdet. Krerët shqiptarë u ngritën në pushtet në male; së bashku me venecianët, ata mbrojtën për një kohë të gjatë Shkodrën, e cila ra përfundimisht në vitin 1478. Por shqiptarët ishin të fundit nga popujt ballkanikë që u nënshtruan. Të udhëhequr nga heroi i tyre i madh Skënderbeu, i njohur si kampioni i të ashtuquajturit krishterim, ata bënë një rezistencë madhështore nga kalaja e tij në Krujë. Pas vdekjes së tij nga ethet në 1467, ata ishin pa udhëheqës dhe u detyruan të pranonin sundimin turk. Pozicioni i tyre ndryshonte nga ai i popujve të tjerë të pushtuar pasi ata ruanin një gjysmë-pavarësi nën krerët e tyre. Instinkti i racës, ai instinkt i verbër i paarsyeshëm i vetëruajtjes, i shtyu ata kundër shtypësit të tyre të vjetër dhe ata ranë në anën e turqve në përpjekje për të dëbuar serbët. Pozita e serbëve në rrethin e Kosovës u bë e paqëndrueshme. Të udhëhequr nga peshkopi i Ipek-ut, ata migruan masivisht në tokat në Hungari të caktuara nga Perandori. Shqiptarët ripushtuan tokat nga të cilat ishin dëbuar të parët e tyre dhe i mbajtën ato deri në vitin 1913. Duke u kthyer myslimanë në numër të konsiderueshëm, guximi dhe zgjuarsia e shqiptarëve u mundësoi atyre të ngriheshin lart në ushtrinë dhe qeverinë turke. Ashtu si Perandoria Romake dhe Serbe, ashtu edhe Perandoria Turke arriti kulmin dhe zbehjen e saj. Nga fillimi i shekullit të nëntëmbëdhjetë popujt e nënshtruar filluan të mendojnë për pavarësinë. Ali Pasha, një prijës i fuqishëm në Shqipërinë e Jugut, i lindur në Tepeleni më 1744, u revoltua, sfidoi turqit dhe për rreth pesëdhjetë vjet sundoi gjithë Shqipërinë e Jugut nga kryeqyteti i tij në Janinë; hyri në marrëdhënie diplomatike me Britaninë e Madhe dhe Francën dhe priti shumë vizitorë të shquar, veçanërisht Lord Bajron dhe Sir Henri Holland. Në pleqëri u pushtua nga forca të mëdha turke dhe koka e tij u çua në Kostandinopojë si trofe në vitin 1822. E gjeta emrin e tij ende të nderuar kur isha në Tepeleni më 1904. Ndërkohë Rusia nguli sytë e pangopur nga Kostandinopoja dhe nxiti dhe ndihmoi grekët, serbët dhe bullgarët të rebeloheshin. Grekët, të ndihmuar edhe nga Britania e Madhe, ishin të parët që rikuperuan pavarësinë dhe iu dha një mbret i huaj. Në 1876-77, erdhi Lufta Ruso-Turke për të çliruar sllavët. Përsëri shqiptarët u rreshtuan në anën e turqve dhe i bënë një rezistencë shumë të fortë pushtimit serb, duke mbrojtur me sukses qytetet e tyre të Gjakovës, Prizrenit dhe Prishtinës. Rezistenca turke shpërtheu në Plevna. Pasoi Traktati i Berlinit dhe Komisioni Lindor Rumelian. Shumë tokë tërësisht shqiptare iu nda serbëve, malazezëve dhe grekëve. Shqiptarët formuan Lidhjen e Prizrenit, mblodhën forcat e tyre dhe shpëtuan shumë prej saj. Pjesëtarët e fisit verior i mbajtën malazezët nga Gusinje. E njihja mirë plakun Marash Hutzi nga Hoti që organizonte mbrojtjen. Dulcigno, një qytet thjesht shqiptar dhe Antivari, i banuar vetëm nga myslimanë dhe shqiptarë katolikë, iu dorëzuan Malit të Zi. Rrethi i Janinës, megjithatë, u shpëtua nga grekët dhe Kosova nga serbët. Në këtë kohë, Lordi Goschen dhe Lordi Fitzmaurice në Komisionin Roumelian Lindor, favorizuan fort formimin e një Shqipërie të madhe dhe të pavarur për të përfshirë të gjithë vilajetin e Janinës, të gjithë vilajetin e Kosovës dhe një pjesë të konsiderueshme të Maqedonisë. Lordi Fitzmaurice u interesua shumë për Shqipërinë dhe korrespondoi me mua për të për rreth pesëmbëdhjetë vjet. Ai pohoi se po të ishte formuar atëherë një shtet shqiptar, si Ballkani ashtu edhe Europa do të ishin kursyer nga shumë gjakderdhje; secili nga popujt përkatës do të kishte pasur një pjesë të drejtë dhe do të balanconte njëri-tjetrin. Por paragjykimi kundër muslimanëve atëherë ishte shumë i fortë. Unë u interesova për çështjen shqiptare në vitin 1903. Një revoltë e bullgarëve të Maqedonisë që dëshironin të bashkoheshin me Bullgarinë e lirë u shtyp ashpër nga turqit, duke lënë një masë fshatrash të djegur dhe njerëz të uritur. Meqë kisha bërë shumë udhëtime në Ballkan, m'u kërkua nga Komiteti Britanik i Ndihmës Maqedonase të veproja si agjent i tyre në rrethin e Ohrit Presba. Qeveria turke dha leje dhe lehtësira. Selia jonë ishte në Manastir (tani quhet Bitolj dhe përfshihet në Jugosllavi, por në atë kohë nuk kishte serb). Asistentët, kavasët dhe interpretët tanë ishin kryesisht shqiptarë të marrë nga Shoqëria Biblike Britanike dhe e Huaj, e cila kishte një depo në Manastir. Prej tyre mësova për frymën e fortë nacionaliste atëherë në punë. Pa stafin tonë të aftë dhe të ndershëm shqiptar, puna do të kishte qenë shumë më e vështirë. Edhe guvernatori i Ohrit, Mehdi Bej Frashëri, ishte një shqiptar, një njeri i drejtë dhe i sjellshëm, që më ndihmoi shumë. Me keqardhje them se ai tani është i internuar në Itali për shkak se ka kundërshtuar pushtimin italian: rroftë për të parë që toka e tij të rikthehet në pavarësi. Kur puna e ndihmës përfundoi në pranverën e vitit 1904, miqtë e mi shqiptarë më lutën që të mos kthehesha në Angli, por të udhëtoja nëpër Shqipëri dhe të shihja vetë kushtet. Shkolla e hershme shqipe në Korçë. Shkolla e hershme shqipe në Korçë. Në këtë kohë qeveria turke, e frikësuar nga fryma kombëtare në rritje e shqiptarëve, u përpoq ta ndrydhte atë duke ndaluar shtypjen dhe mësimin e gjuhës shqipe nën dënime të rënda. Faik Beu i Konicës botoi një gazetë shqipe në Londër, e cila u fut kontrabandë në vend. George Kyrias, punonjës i Shoqërisë Biblike, përgatiti disa libra të Biblës në shqip dhe Shoqëria i botoi. Shoqëria kishte lënë për të shitur botimet e saj në Perandorinë Turke, por turqit nuk i kishin llogaritur librat shqip. Një kolportues shqiptar do të përpiqej t'i shiste këto në të gjithë Shqipërinë. A do të shkoja me të? Unë u bashkua me të në shtëpinë e tij në Leskovik. Ishte një udhëtim frymëzues. Kam vizituar fillimisht Koricën, Korçën siç e quajnë shqiptarët. Ishte qendra aktive e lëvizjes për pavarësi në Shqipërinë e Jugut, qëllimi i parë i së cilës ishte pastrimi i tokës nga çdo ndikim i huaj. Një motër e Xhorxh Kyrias, një grua e guximshme dhe shumë e aftë, shkoi në Amerikë e ndihmuar nga misionarët amerikanë, u stërvit atje dhe në kthim u bë mësuese e një shkolle vajzash nën mbrojtjen e Misionit Amerikan. Ajo përdorte tekste amerikane, jepte mësime në gjuhën shqipe dhe shkatërroi të gjitha shkrimet pas mësimit. Turqit kërkuan kot gjuhën e ndaluar. Vajzat e krishtera dhe myslimane u dyndën në shkollë, mësuan shkrim e këndim dhe mësuan vëllezërit e tyre. Të gjithë punuan shumë për të kundërshtuar ndikimin e shkollës dhe të priftërinjve grekë që turqit e lejuan duke shtypur shqipen. Vazhduam, kudo që gjenim një Guvernator shqiptar, ishim të mirëpritur të shisnim sa më shumë libra. Në Berate, ku kishte një turk. Të gjithë librat tanë shqip na u konfiskuan, por pasi kishim një dyqan sekret që na priste përpara, kjo nuk kishte rëndësi. Në Berate dëgjova për herë të parë për përpjekjet që po bënte prifti Fan Noli për të formuar një kishë ortodokse shqiptare autoqefale dhe për të çliruar tokën e priftërinjve grekë. Në Berate, të krishterët u ankuan se prifti grek informonte kundër personave që posedonin libra shqip. Vitet e gjata të punës së Fan Nolit u kurorëzuan me sukses pas pavarësimit të Shqipërisë. Kisha Ortodokse Shqiptare autoqefale u krijua ligjërisht dhe tani nuk ka priftërinj grekë në Shqipëri nëse disa nuk kanë shoqëruar ushtrinë pushtuese greke. Klerikët janë të gjithë shqiptarë dhe shërbesat bëhen në gjuhën shqipe. Kreu i Kishës është Kryepeshkopi Kissi, selia e të cilit është në Tiranë. Kështu, Kisha është në të njëjtin nivel me ato të serbëve, grekëve dhe bullgarëve, të cilët janë të gjithë autoqefalë. Peshkopi Fan Noli është kryetar i kolonisë shqiptare në Amerikë. Do të theksoja formimin e Kishës Ortodokse Shqiptare pasi disa gazeta i përshkruajnë shqiptarët e jugut si 'kishë greke' dhe ithtarët e saj si 'grekë'. Kjo është po aq e pasaktë sa do të ishte të konsideroheshin të gjithë katolikët romakë si 'italianë'. Jo vetëm të krishterët, por edhe myslimanët nxituan të blinin librat tanë. Në Elbasan, për rreth një orë u shitëm 70 muslimanëve. "Tani," ndihmoi me gëzim një xhandar i ri, "mund ta mësoj vëllain tim të vogël të lexojë." Në Elbasan gjeta një lëvizje për të formuar një kishë uniate për të ndaluar ndikimin grek. Kështu shitnim libra nëpër të gjitha qytetet e Shqipërisë dhe arritëm në Shkodër, të lodhur nga udhëtimi, por të kënaqur. Atëherë nuk kishte rrugë të bëra, udhëtimi ishte me kalë, duke përshkuar lumenj ku kuajt gati notonin, duke u zhytur nëpër tokë moçalore ku ishin zhytur deri në supe dhe duhej të gërmoheshin, dhe duhej të ecnin kur pista ishte shumë e keqe për të qenë. hipur në mënyrë të sigurt. Shkodra ishte qendra e lëvizjes për pavarësi në veri. Këtu kishte më shumë mundësi për arsimim. Austria dhe Italia lakmuan të dyja Shqipërinë dhe secila u përpoq të kalonte tjetrën në përpjekje për të fituar mbi shqiptarët. Pra, kishte shkolla për vajza dhe djem, një konvikt për djemtë malësorë, një shkollë teknike dhe një shtypshkronjë të gjitha nën mbrojtjen austriake ose italiane. Shqiptarët përfitonin dhe studionin me padurim. Pastaj erdhi revolucioni xhonturk në verën e vitit 1908. Ai premtoi liri dhe barazi për të gjithë. Shqiptarët luajtën një rol të madh në sukseset e saj të para. Burrat e Kosovës marshuan në Uskub (tani i quajtur Shkup, por më pas një qytet kryesisht shqiptar). Ata dëbuan qeveritarët e vjetër nga rrethi dhe pushtuan qytetin. Zëvendëskonsulli ynë, mik i shqiptarëve, dëshmoi për sjelljen e mirë të trupave shqiptare. Kushtetuta u shpall, Shkodra u egërsua nga gëzimi. Mijëra burra malësorë, në grupin më të mirë, marshuan në qytet, u gostitën dhe u festuan. Kemi qëlluar me revole (kisha një në secilën dorë) në ajër derisa nuk mbeti asnjë fishek. Nuk ka ndodhur asnjë aksident dhe asnjë çrregullim. Zëvendëskonsulli francez tha: "Çfarë populli do të ishte ky me një qeveri të mirë!" Ata u kthyen në malet e tyre të lumtur dhe me shpresë. Duhet të kishte liri të shtypit. Gazetat shqiptare dolën si kërpudha natën. Shkollat ​​u hapën me shpejtësi të madhe. Në Manastir u mbajt një Kongres për standardizimin e alfabetit dhe drejtshkrimit dhe u miratua një kongres universal. Shkollat ​​e huaja kishin përdorur sisteme të veçanta. Rroftë Shqipëria! Ajo do të kishte mundësinë e saj më në fund. Nuk do të shoh më kurrë një ringjallje kaq të gëzueshme të një populli. Shkova nëpër male në Gjakovë, e cila kishte kohë që ishte e mbyllur për të huajt dhe mbi rrafshin e Kosovës në Prizren, Prishtinë dhe Mitrovicë, përsëri përmes Mirditës në Shkodër. Kudo shqiptarët donin të kishin lirinë. Mjerisht! Xhonturqit bënë çdo gabim të mundshëm. Të trajtuar me të drejtë, shqiptarët do t'i kishin mbështetur si më parë kundër armiqve. Por para se të mbaronte viti, shqiptarët e kuptuan se nuk pritej asnjë liri. Më kot fola me dy guvernatorët xhonturq. Greqia, Serbia, Bullgaria dhe Mali i Zi ishin të vendosur të mos i linin xhonturqit të kishin sukses, sepse kjo nuk do të thoshte më asnjë mundësi për rrëmbim toke. Ata formuan Lidhjen Ballkanike për të rrëzuar qeverinë xhonturke para se ajo të kishte kohë për t'u konsoliduar. Në vitin 1910, shqiptarët e Kosovës u revoltuan, të nxitur për këtë nga serbët që u premtuan ndihmë. Ata drejtoheshin nga gallati Iss Boletin. Një lajm i gëzuar erdhi në Shkodër. Iss kishte bërë marrëveshje me serbët. Një oficer serb dhe njerëzit e tij po e ndihmonin, madje edhe ndaheshin me të. Serbia kishte njohur të drejtën e Shqipërisë për pavarësi. Grindja shekullore mes serbëve dhe shqiptarëve do të pushonte. Iss i besoi dhe i besoi serbit dhe u mashtrua mizorisht. Serbi në fjalë ishte koloneli Dimitrijevich, një udhëheqës i bandës që vrau në mënyrë brutale Mbretin Aleksandër dhe Mbretëreshën Draga në 1903, dhe kreu i Shoqërisë Famëkeqe të Dorës së Zezë, e cila planifikoi disa vjet më vonë vrasjen e Arkdukës Franz Ferdinand dhe nisi botën. Lufta e vitit 1914. Një nga kriminelët më të mëdhenj të kohës së tij. Të maskuar si shqiptarë, Dimitrijeviç dhe njerëzit e tij kryen shumë vrasje, mes tyre edhe atë të Popovitch-it, guvernatorit të Beranit, i cili ndonëse malazez nga lindja ishte përkrahës i xhonturqve dhe dëshironte ta bënte Beranin një provincë të vogël model. Ai u bë copë-copë dhe krimi iu atribuua shqiptarëve. Por e veja e tij, një franceze, më deklaroi se e kishin vrarë serbët. Kjo revoltë e shqiptarëve arriti t'i largojë plotësisht nga turqit, ashtu siç synonin serbët. Në vitin 1911, Mbreti i Malit të Zi u ofroi të ndihmonte fisnorët e maleve të Veriut për të fituar lirinë. Edhe ata e besuan dhe u ngritën. Isha në Kostandinopojë dhe u ktheva me nxitim. Revolta ishte në lulëzim të plotë. Mbreti Nikolla më kërkoi të ndihmoja turmën e grave dhe fëmijëve që kishin ikur në Mal të Zi në gjendje të mjerueshme. Mali i Zi i furnizonte rebelët me armë, municion dhe këshilla. Ata bënë një luftë trim, por u shtypën nga mbërritja e një ushtrie të madhe turke. Qeveria turke urdhëroi mbretin Nikolla të bënte paqe menjëherë. Shqetësimi i anëtarëve të fisit, të cilëve ai u kishte premtuar se do të qëndronin pranë derisa të çliroheshin, ishte i mëshirshëm. Ata u urdhëruan të ktheheshin menjëherë në fshatrat e tyre të djegur, por nuk pranuan. Situata ishte shumë kritike dhe qeveria malazeze më kërkoi të veproja si ndërmjetës. Ata e vunë kusht që unë të shkoja me ta. Z. Charles Crane më dha 200 £, mblodha më shumë para dhe kalova një dimër të mundimshëm në punë ndihmash. Më pas erdhën luftërat ballkanike të viteve 1912-13. Me politikën e tyre dinake serbët i kishin mashtruar mizorisht shqiptarët. Ata i kishin ndarë nga turqit dhe i kishin përdorur për të përzënë turqit nga Kosova. Larg nga përmbushja e premtimeve të tyre për të ndihmuar shqiptarët për liri, ushtritë serbe dhe malazeze ranë mbi ta me egërsi. Shqiptarët mbetën të bllokuar dhe nuk arritën të merrnin municion nga asnjëra anë. Serbët masakruan pamëshirshëm me shumicë. Në Mal të Zi, në tryezën e hanit dëgjova një oficer serb të mburrej sesi njerëzit e tij kishin therur burra, gra dhe fëmijë të fisit Luma. "Duhet t'i vrisni gratë," tha ai, "ata rritin burra" dhe qeshi derisa e mbyti birrën e tij. Malazezët ua prenë buzët dhe hundët të burgosurve dhe të vdekurve dhe i treguan si trofe, dhe i dogjën e plaçkitën. Ata mburreshin se kur të merrnin Shkodrën do t'u prisnin fytin banorëve të tij. Lajmi i hidhur erdhi se Janina kishte rënë. Ismail Kemali, udhëheqësi shqiptar në jug, iu drejtua Fuqive dhe shpalli Pavarësinë e Shqipërisë, më 28 Nëntor 1912, në Vlorë. Pretendimi i Shqipërisë u njoh dhe malazezët u urdhëruan të tërhiqeshin nga rrethimi i Shkodrës. Ata e morën dorëzimin e saj me anë të një kuislingu. Esad Pashë Toptani, një njeri i urryer përveç njerëzve të fisit të tij, ishte oficer i ushtrisë turke brenda Shkodrës. Kushtet iu ofruan me anë të konsullatës italiane në Shkodër. Ai dhe njerëzit e tij do të lejoheshin të marshonin të armatosur plotësisht dhe ai do të bëhej Princi i një Principate të vogël nëse ai mund të sajonte dorëzimin e qytetit. Më pas Esad vrau komandantin turk, Husein Riza Beu, dhe i pranoi malazezët ashtu si malësorët, të cilët e kuptuan shumë vonë se si ishin mashtruar, ishin gati të marshonin për në lehtësimin e qytetit. Malazezët i vunë flakën pazarit dhe e plaçkitën. Fuqitë urdhëruan malazezët të pastroheshin. Ata bënë një përpjekje të fundit dhe të çuditshme për ta mbajtur atë. Petar Plamenatz, i cili ishte bërë Guvernator, më ofroi Guvernatorin e Shkodrës - ai të ishte nominal dhe unë Guvernator aktual - nëse do t'i bindja fisnikët të kërkonin sundimin malazez. "Ata do t'ju ndjekin," tha ai, "thoni fjalën, ju lutem." Ai ofroi ryshfet. "E pamundur," thashë unë. "Por pse?" "Sepse," thashë ashpër, "më kanë gënjyer shumë shpesh." Ai nuk tregoi zemërim. Ai tha: “Mjerë, mjerë Mlle. Këtë herë betohem se po them të vërtetën.” Një forcë detare ndërkombëtare avulloi lumin dhe ndërsa admirali Burney zbarkoi ushtria malazeze marshoi mbi urë. Shqipëria u shpëtua. E kalova dimrin duke ushqyer dhe veshur Scutarenes gjysmë të uritur dhe popullin malësor. Malet ishin plot me të mbijetuar myslimanë, të arratisur nga tokat e marra nga malazezët dhe serbët, duke treguar përralla tmerri. Burrat piqeshin në zjarr për t'i bërë ata të pranonin pagëzimin. Gratë hynë në kishë dhe u hoqën perdet prej tyre. Nëse viktimat e varfra dhe të trullosura nuk i përgjigjeshin të nesërmen emrave të tyre të krishterë, ato rriheshin dhe në disa raste përdhunoheshin. Dy vejusha të mjera treguan se si serbët kishin prerë arteriet e bërrylave dhe kyçeve të bashkëshortëve të tyre dhe kërcenin rreth e rrotull, ndërsa viktimat e tyre kishin gjakosur deri në vdekje. Pantomimi i tmerrshëm me të cilin ata e përshkruan e bëri të qartë të vërtetën e saj. Shkurtimisht, serbët e quajtën këtë pastrim të tokës. Bëra të pamundurën, gjithashtu, për të ruajtur paqen midis ushtrive të huaja të pushtimit që erdhën dhe kishin juridiksion për rreth dymbëdhjetë milje rreth Shkodrës. Intriga ishte e shfrenuar. Fatmirësisht në disa momente vendimtare, anëtarët e fisit u konsultuan me mua dhe arrita t'i bëja të dëgjonin admiralin, gjë që tërboi disa oficerë të huaj. Z. Nevinson, korrespondenti i njohur i luftës dhe zoti Erikson, një misionar amerikan, mbërritën dhe më kërkuan të kaloja me ta nëpër Shqipëri. Ne gjetëm rregullin e përsosur të mbajtur nga një qeveri e vogël e përkohshme në çdo qytet dhe u mirëpritëm kudo. Kishte frikë nga tradhtari Esad dhe shpresa se së shpejti Fuqitë do të dërgonin Mbretin e premtuar. Shkuam në Ohër, ku forca të mëdha serbe po përgatiteshin për të luftuar kundër bullgarëve, dhe prej andej në Koricë, ku shkuam në shkollë. Forcat e rënda greke pushtuan qytetin. U dhanë urdhra që frontet e dyqaneve të lyheshin me ngjyra greke. Na përshëndetën si shpëtimtarë. Grekët mbajtën linjat telegrafike dhe Koritza u shkëput nga bota. Na shpëto nga grekët që ishim të përgjëruar. Ne vizituam komandantin grek, kolonel Kondoulis. Ai nuk e fshehu qëllimin e tij jo vetëm për të mbajtur Koricën, por për të çuar gjithë Shqipërinë e Jugut deri në Tepeleni, siç tregonte në një hartë. Unë protestova se tokat ishin tërësisht shqiptare dhe ai nuk kishte asnjë të drejtë mbi to. Ai u përgjigj: “Oreksi vjen me të ngrënit. Kemi ngrënë dhe do të hamë më shumë!” Unë thashë: "Ai që ha shumë, i dhemb barku". Nevinson tha, "Kujdes, ata shokët janë të zemëruar." Me t'u kthyer në shkollë - grekët e kishin mbyllur shkollën - mësuam se ushtarët grekë po bënin vizitë shtëpi më shtëpi, duke urdhëruar çdo banor që të vinte në një mbledhje publike për të votuar se çfarë forme qeverisje dëshironin. Kjo padyshim ishte organizuar për të na bërë përshtypje. Që të mos na bënin budallenj dhe të na vinin në platformë me grekët, dolëm dhe oficeri i dërguar të na merrte ishte tepër vonë. Arritëm vonë në mbledhje. E rrethuar nga trupat greke, popullata u tha se kishte votuar unanimisht për të qenë grekë dhe një telegram për këtë u dërgua në konferencën e ambasadorëve në Londër. Nga jashtë dhe brenda qytetit na u lutën t'i shpëtonim. Punësuam një udhërrëfyes dhe nisëm një ecje dyditore e gjysmë mbi shtigje malore të përafërta për në Vlorë, e cila ishte në duart e shqiptarëve. Nevinson hartoi një telegram duke shpjeguar se si ishte marrë vota greke. Koritza iu nda Shqipërisë dhe u shpëtua. Në Vlorë na takoi një delegacion i shokëve të mirë nga Chiameria, të pushtuar edhe nga grekët, të cilët luteshin me zell që të shpëtoheshin, por lutja e tyre ishte e kotë. U largova nga Shqipëria në Krishtlindje të vitit 1913 dhe u ktheva në Durazzo në prill 1914, ku Fuqitë e Evropës kishin emëruar princin zu Wied si Mbret. Pse ranë dakord për ta zgjedhur është një mister, pasi Franca, Rusia, Italia, grekët dhe serbët kishin rënë dakord së bashku për ta dëbuar atë dhe për të mos lejuar ndikimin gjerman në Shqipëri. Wied ishte një njeri me qëllime të mira, por nuk iu dha kurrë një shans. Ai ra në duart e tradhtarit Esad Pasha, i cili shkoi ta takonte dhe kështu fitoi besimin e tij, saqë e bëri Esadin ministër të luftës. Zbarkoi në Durazzo për të gjetur një vorbull intrigash. Komisioneri francez, një hebre polak i lindur në Bosnje (Kralewsky), më tha se Franca nuk do të lejonte kurrë një Shqipëri të pavarur; një gazetar rus dhe doktor Dillon po mbështesnin Esadin. Unë pata një bisedë të gjatë me Wied dhe iu luta që të mos i besonte Esadit, por të bënte një turne të vendit me mua. Ai hezitoi shumë gjatë. Esad si Ministër i Luftës kishte kontrollin e armëve; armatosi njerëzit e rrethit të tij dhe gjithashtu një forcë të madhe refugjatësh nga Dibra, të cilat u ishin dhënë serbëve. Atyre u thanë se nëse do ta dëbonin Vidin, Dibra do t'u kthehej. Ata u ngritën, sinjali i sulmit u dha nga një italian, kolonel Muricchio, duke tundur një fanar të kuq natën. Zëvendëskonsulli britanik e pa dhe u arrestua. Kështu ishte edhe Essadi, i cili duhej të ishte dënuar në gjykatë dhe të pushkatohej. Italianët bënë një zhurmë të madhe, Muricchio duhej të lirohej dhe Wied kishte frikë të vepronte. Secila prej Fuqive kishte një anije luftarake në Durazzo dhe Essad u vendos në bordin e anijes luftarake austriake. Italianët e kërkuan atë dhe pastruan kuvertën për veprim. Lufta botërore mund të kishte filluar atëherë nëse Austria nuk do ta lironte Esadin, të cilin italianët e çuan në Romë, e nderuan dhe e dekoruan. Sulmi në Durazzo ishte një dështim me gjithë përpjekjet italiane. Qyteti mbrohej mirë nga trupi i vogël i xhandarmërisë holandeze i caktuar nga Fuqitë si roje e Wied-it. Rebelët paditën për armëpushim, por vështirë se u arrit armëpushimi kur erdhi lajmi se grekët po pushtonin Shqipërinë e Jugut dhe se Koritza ishte e kërcënuar. Sir Harry Lamb, Komisioneri Britanik, më dërgoi në Vlorë për të hetuar. Ishte tepër e vërtetë. Grekët dhe serbët kishin planifikuar një sulm të njëkohshëm. Refugjatët po zbrisnin drejt bregut. Valona ishte e mbushur plot. Nën çdo pemë apo strehë për kilometra të tëra përreth, burra, gra dhe fëmijë po binin të rraskapitur nga një fluturim për jetën nga fshatrat e tyre të djegur. Detashmenti i xhandarëve holandezë që ishin në krye të Koricës kishte rezistuar deri në pushtimin e forcave superiore dhe më pas kishte ikur bashkë me pjesën tjetër. Ata dhanë rrëfime të tmerrshme për vuajtjet dhe vdekjet që ndodhën gjatë vërshimit mbi male. Athina, kur u rebelua, mohoi bashkëpunimin dhe deklaroi se ishte një ngritje lokale e të ashtuquajturve 'epirotët e krishterë' kundër myslimanëve. Kjo ishte krejt e pavërtetë; të krishterët vendas bënë gjithçka që mundën për të ndihmuar vëllezërit e tyre myslimanë. Siç tha Sir Harry Lamb, të ashtuquajturit epirotët ishin në fakt Kretanë. Drejtuesi ishte një grek, Zographos. Një Komitet Ndërkombëtar, anëtar i të cilit unë isha, u mundua për të shpëtuar njerëzit e uritur dhe të vuajtur. Nuk do t'i harroj kurrë fëmijët e mjerë që vdesin nën pemë. Kam marrë, por shumë pak qumësht të kondensuar dhe kishte të paktën 50,000 refugjatë. Një racion i vogël buke për kokë në ditë ishte më i madhi që mund të bënim. Thuhej se grekët po i afroheshin Valonës. Nuk e dinim se ku ishte ushtria. Athina vazhdoi të mohonte ekzistencën e saj. Kështu që unë shkova dy ditë në vend për të spiunuar pozicionin e tij. Jo shumë larg Tepelenit, në anën e kundërt të një lugine të thellë, kur u zvarrita përgjatë shpatit të malit, pashë përmes syzeve të fushës, një kamp të madh ushtarak me ushtarë në kaki, tenda dhe kuaj, aq ndryshe nga një grup revolucionarësh vendas sa mund të imagjinohej. . U ktheva me nxitim të nxehtë brenda një dite, duke shpresuar të bëj presion mbi Athinën dhe zbulova se Rusia dhe Gjermania kishin shpallur luftë. Lufta e Madhe kishte filluar. Shpallja e luftës së Austrisë ndaj Serbisë u prit me gëzim të egër nga shqiptarët. Serbët do të dënoheshin me të drejtë për vrasjen e arkidukës dhe Kosova do t'i rikthehej Shqipërisë. Ne u shkëputëm nga të gjitha lajmet. Kalova në Brindizi për të marrë lajme, që do të thotë të kthehesha nëse gjithçka ishte mirë dhe mësova me zhgënjim që kishim shpallur luftë dyzet e tetë orë më parë. Nuk kishte asgjë tjetër veçse të kthehesha në Angli. The Serb attack on Albania ceased ... the Italians landed at Valona and stopped the Greek advance ... the French occupied Koritza, proclaiming a Republic. During the war, though Albania had been declared neutral and independent by the Powers, it was entered by Serb, Montenegrin, French, Italian, Austrian and British troops. The Prince of Wied left on September 3 and Essad returned. By now the rebels saw how they had been tricked and telegraphed to Wied to return; he never did. In April 1915, the British Government made a secret treaty by which Albania was to be divided between Greece and the Serbs, Essad to have his Principality. He acted as French agent all through and was well paid. The secret treaty was published by the Bolsheviks in 1917. Colonel the Hon. Aubrey Herbert formed a strong committee to struggle for Albania’s independence: Sir Samuel Hoare, Lord Moyne and Lord Harlech were members of it; I was Honorary Secretary. We had the support of Lord Cecil and later of Lord Balfour. After much hard work Albania was again made an independent state and a member of the League of Nations but unfortunately the Serbs were permitted to retain territory with some 800,000 Albanians and the Greeks also retained the wholly Albanian Ciameria. Both Serb and Greek reckoned the Moslems as Turks, expropriated them and expelled them in numbers, penniless, to Turkey. Not a single Albanian school has been provided for those that remain. Their numbers have been so reduced as to make them powerless and they have been deprived of civil rights in Greece. When I returned to Albania in 1921, a council of three Regents was ruling at the head of a Parliament. All seemed going smoothly; there was no national debt; Essad dared not claim his principality and to make sure that he should not do so, a young Albanian shot him in Paris, where he was living on French money. The outlook was hopeful and there was perfect order. But oil was the undoing of Albania. It was believed to exist in large quantities. The wise priest Fan Noli thought it better for Albania to remain poor for a time than to grant large oil concessions to foreign Powers. Others favoured getting rich quickly. Ahmet Zogu of Mati, now known as King Zog and Fan Noli’s rival for the Presidency, promised a big concession to the Anglo-Persian Oil Company and one to Italy. He obtained the support of Great Britain and the Anglo-Persian started boring. Në kujtim të djalit të saj, Aubrey Herbert, Elizabeth Lady Carnarvon filloi punën e saj fisnike. Ajo pajisi një spital në Vlorë, ndërtoi dhe pajisi një bibliotekë, dërgoi një skautist për të filluar skautët, të cilët ishin shumë të njohur dhe filloi punën kundër malaries. U caktuan oficerë britanikë për të trajnuar xhandarmërinë. Të gjitha dukeshin mirë. Mjerisht, anglo-persia nuk gjeti naftë që ia vlente të punonte dhe u tërhoq. Italia, përkundrazi, gjeti vaj të mirë. Po të kishim marrë koncesionin që bënë italianët, fati i Shqipërisë do të kishte qenë shumë ndryshe. Siç ishte, ajo u bë sfera e influencës së Italisë. Skautët në fillim u shtypën dhe më në fund oficerët britanikë u pushuan nga puna. Italia mori përsipër të financonte Shqipërinë dhe të bënte rrugë e ura. Shqipëria, e cila në fillim mendonte për Italinë si një mbrojtje kundër grekëve dhe serbëve, u bë e shqetësuar ndërsa Italia gërmonte kthetrat e saj thellë e më thellë. Disa përpjekje për të rezistuar, të bëra nga brezi në rritje, shumë prej të cilëve ishin shkolluar jashtë vendit, u shtypën. Më pas erdhi e Premtja e Madhe fatale, kur ne të gjithë shikuam dhe lamë një forcë të madhe të mekanizuar të pushtonte tokën e vogël dhe i dha Italisë kontrollin e Ngushticës së Otrantos. Në Durazzo, xhandarmëria dhe kadetët bënë një luftë të guximshme. Por anijet luftarake bombarduan qytetin e vogël dhe detyruan një ulje. Një incident patetik ishte se kur aeroplanët fluturuan mbi Tiranën, popullata mendoi se ishin avionë anglezë që i vinin në ndihmë. Por ata hodhën fletëpalosje duke thënë se nëse do të ofrohej rezistencë e mëtejshme, qyteti do të shkatërrohej. Duke mos pasur armë kundërajrore - asnjë nuk mund të ofrohej. Shkurtimisht kjo është historia e trishtuar e një populli të vogël dhe të mirë që duan të jetojnë vetëm jetën e tyre në tokën e tyre. Nëse do të ndodhë ndonjë copëtim i mëtejshëm i tokave të tyre, ata kërcënohen me zhdukje, sepse asnjë fqinj nuk u ka treguar mëshirë. Në vitet kur jetoja mes tyre, shqiptarët i gjeta besnikë, mirënjohës dhe dashamirës. Se ata janë shumë inteligjentë e dëshmon fakti se ata që kanë arritur të vijnë në Angli për t'u shkolluar kanë marrë diploma të mira në Universitetin e Londrës. Punimet e tyre të bukura në argjend dhe qëndisjet e shkëlqyera i tregojnë ata si artistë të Ballkanit. Mos lejoni që ato të ofrohen si një sakrificë njerëzore, as për të qetësuar armiqtë tanë, as për të qetësuar aleatët tanë. [botuar për herë të parë në: The Proceedings of the Royal Institution of Great Britain, vëll. XXXI, 1939-1941. Ribotuar në: M. Edith Durham: Albania and the Albanians: Selected Arts and Letters, 1903-1944. Redaktuar nga Bejtullah Destani (Londër: The Center for Albanian Studies 2001), f. 193-204.] TOP Shkolla e hershme shqipe në Korçë. Në këtë kohë qeveria turke, e frikësuar nga fryma kombëtare në rritje e shqiptarëve, u përpoq ta ndrydhte atë duke ndaluar shtypjen dhe mësimin e gjuhës shqipe nën dënime të rënda. Faik Beu i Konicës botoi një gazetë shqipe në Londër, e cila u fut kontrabandë në vend. George Kyrias, punonjës i Shoqërisë Biblike, përgatiti disa libra të Biblës në shqip dhe Shoqëria i botoi. Shoqëria kishte lënë për të shitur botimet e saj në Perandorinë Turke, por turqit nuk i kishin llogaritur librat shqip. Një kolportues shqiptar do të përpiqej t'i shiste këto në të gjithë Shqipërinë. A do të shkoja me të? Unë u bashkua me të në shtëpinë e tij në Leskovik. Ishte një udhëtim frymëzues. Kam vizituar fillimisht Koricën, Korçën siç e quajnë shqiptarët. Ishte qendra aktive e lëvizjes për pavarësi në Shqipërinë e Jugut, qëllimi i parë i së cilës ishte pastrimi i tokës nga çdo ndikim i huaj. Një motër e Xhorxh Kyrias, një grua e guximshme dhe shumë e aftë, shkoi në Amerikë e ndihmuar nga misionarët amerikanë, u stërvit atje dhe në kthim u bë mësuese e një shkolle vajzash nën mbrojtjen e Misionit Amerikan. Ajo përdorte tekste amerikane, jepte mësime në gjuhën shqipe dhe shkatërroi të gjitha shkrimet pas mësimit. Turqit kërkuan kot gjuhën e ndaluar. Vajzat e krishtera dhe myslimane u dyndën në shkollë, mësuan shkrim e këndim dhe mësuan vëllezërit e tyre. Të gjithë punuan shumë për të kundërshtuar ndikimin e shkollës dhe të priftërinjve grekë që turqit e lejuan duke shtypur shqipen. Vazhduam, kudo që gjenim një Guvernator shqiptar, ishim të mirëpritur të shisnim sa më shumë libra. Në Berate, ku kishte një turk. Të gjithë librat tanë shqip na u konfiskuan, por pasi kishim një dyqan sekret që na priste përpara, kjo nuk kishte rëndësi. Në Berate dëgjova për herë të parë për përpjekjet që po bënte prifti Fan Noli për të formuar një kishë ortodokse shqiptare autoqefale dhe për të çliruar tokën e priftërinjve grekë. Në Berate, të krishterët u ankuan se prifti grek informonte kundër personave që posedonin libra shqip. Vitet e gjata të punës së Fan Nolit u kurorëzuan me sukses pas pavarësimit të Shqipërisë. Kisha Ortodokse Shqiptare autoqefale u krijua ligjërisht dhe tani nuk ka priftërinj grekë në Shqipëri nëse disa nuk kanë shoqëruar ushtrinë pushtuese greke. Klerikët janë të gjithë shqiptarë dhe shërbesat bëhen në gjuhën shqipe. Kreu i Kishës është Kryepeshkopi Kissi, selia e të cilit është në Tiranë. Kështu, Kisha është në të njëjtin nivel me ato të serbëve, grekëve dhe bullgarëve, të cilët janë të gjithë autoqefalë. Peshkopi Fan Noli është kryetar i kolonisë shqiptare në Amerikë. Do të theksoja formimin e Kishës Ortodokse Shqiptare pasi disa gazeta i përshkruajnë shqiptarët e jugut si 'kishë greke' dhe ithtarët e saj si 'grekë'. Kjo është po aq e pasaktë sa do të ishte të konsideroheshin të gjithë katolikët romakë si 'italianë'. Jo vetëm të krishterët, por edhe myslimanët nxituan të blinin librat tanë. Në Elbasan, për rreth një orë u shitëm 70 muslimanëve. "Tani," ndihmoi me gëzim një xhandar i ri, "mund ta mësoj vëllain tim të vogël të lexojë." Në Elbasan gjeta një lëvizje për të formuar një kishë uniate për të ndaluar ndikimin grek. Kështu shitnim libra nëpër të gjitha qytetet e Shqipërisë dhe arritëm në Shkodër, të lodhur nga udhëtimi, por të kënaqur. Atëherë nuk kishte rrugë të bëra, udhëtimi ishte me kalë, duke përshkuar lumenj ku kuajt gati notonin, duke u zhytur nëpër tokë moçalore ku ishin zhytur deri në supe dhe duhej të gërmoheshin, dhe duhej të ecnin kur pista ishte shumë e keqe për të qenë. hipur në mënyrë të sigurt. Shkodra ishte qendra e lëvizjes për pavarësi në veri. Këtu kishte më shumë mundësi për arsimim. Austria dhe Italia lakmuan të dyja Shqipërinë dhe secila u përpoq të kalonte tjetrën në përpjekje për të fituar mbi shqiptarët. Pra, kishte shkolla për vajza dhe djem, një konvikt për djemtë malësorë, një shkollë teknike dhe një shtypshkronjë të gjitha nën mbrojtjen austriake ose italiane. Shqiptarët përfitonin dhe studionin me padurim. Pastaj erdhi revolucioni xhonturk në verën e vitit 1908. Ai premtoi liri dhe barazi për të gjithë. Shqiptarët luajtën një rol të madh në sukseset e saj të para. Burrat e Kosovës marshuan në Uskub (tani i quajtur Shkup, por më pas një qytet kryesisht shqiptar). Ata dëbuan qeveritarët e vjetër nga rrethi dhe pushtuan qytetin. Zëvendëskonsulli ynë, mik i shqiptarëve, dëshmoi për sjelljen e mirë të trupave shqiptare. Kushtetuta u shpall, Shkodra u egërsua nga gëzimi. Mijëra burra malësorë, në grupin më të mirë, marshuan në qytet, u gostitën dhe u festuan. Kemi qëlluar me revole (kisha një në secilën dorë) në ajër derisa nuk mbeti asnjë fishek. Nuk ka ndodhur asnjë aksident dhe asnjë çrregullim. Zëvendëskonsulli francez tha: "Çfarë populli do të ishte ky me një qeveri të mirë!" Ata u kthyen në malet e tyre të lumtur dhe me shpresë. Duhet të kishte liri të shtypit. Gazetat shqiptare dolën si kërpudha natën. Shkollat ​​u hapën me shpejtësi të madhe. Në Manastir u mbajt një Kongres për standardizimin e alfabetit dhe drejtshkrimit dhe u miratua një kongres universal. Shkollat ​​e huaja kishin përdorur sisteme të veçanta. Rroftë Shqipëria! Ajo do të kishte mundësinë e saj më në fund. Nuk do të shoh më kurrë një ringjallje kaq të gëzueshme të një populli. Shkova nëpër male në Gjakovë, e cila kishte kohë që ishte e mbyllur për të huajt dhe mbi rrafshin e Kosovës në Prizren, Prishtinë dhe Mitrovicë, përsëri përmes Mirditës në Shkodër. Kudo shqiptarët donin të kishin lirinë. Mjerisht! Xhonturqit bënë çdo gabim të mundshëm. Të trajtuar me të drejtë, shqiptarët do t'i kishin mbështetur si më parë kundër armiqve. Por para se të mbaronte viti, shqiptarët e kuptuan se nuk pritej asnjë liri. Më kot fola me dy guvernatorët xhonturq. Greqia, Serbia, Bullgaria dhe Mali i Zi ishin të vendosur të mos i linin xhonturqit të kishin sukses, sepse kjo nuk do të thoshte më asnjë mundësi për rrëmbim toke. Ata formuan Lidhjen Ballkanike për të rrëzuar qeverinë xhonturke para se ajo të kishte kohë për t'u konsoliduar. Në vitin 1910, shqiptarët e Kosovës u revoltuan, të nxitur për këtë nga serbët që u premtuan ndihmë. Ata drejtoheshin nga gallati Iss Boletin. Një lajm i gëzuar erdhi në Shkodër. Iss kishte bërë marrëveshje me serbët. Një oficer serb dhe njerëzit e tij po e ndihmonin, madje edhe ndaheshin me të. Serbia kishte njohur të drejtën e Shqipërisë për pavarësi. Grindja shekullore mes serbëve dhe shqiptarëve do të pushonte. Iss i besoi dhe i besoi serbit dhe u mashtrua mizorisht. Serbi në fjalë ishte koloneli Dimitrijevich, një udhëheqës i bandës që vrau në mënyrë brutale Mbretin Aleksandër dhe Mbretëreshën Draga në 1903, dhe kreu i Shoqërisë Famëkeqe të Dorës së Zezë, e cila planifikoi disa vjet më vonë vrasjen e Arkdukës Franz Ferdinand dhe nisi botën. Lufta e vitit 1914. Një nga kriminelët më të mëdhenj të kohës së tij. Të maskuar si shqiptarë, Dimitrijeviç dhe njerëzit e tij kryen shumë vrasje, mes tyre edhe atë të Popovitch-it, guvernatorit të Beranit, i cili ndonëse malazez nga lindja ishte përkrahës i xhonturqve dhe dëshironte ta bënte Beranin një provincë të vogël model. Ai u bë copë-copë dhe krimi iu atribuua shqiptarëve. Por e veja e tij, një franceze, më deklaroi se e kishin vrarë serbët. Kjo revoltë e shqiptarëve arriti t'i largojë plotësisht nga turqit, ashtu siç synonin serbët. Në vitin 1911, Mbreti i Malit të Zi u ofroi të ndihmonte fisnorët e maleve të Veriut për të fituar lirinë. Edhe ata e besuan dhe u ngritën. Isha në Kostandinopojë dhe u ktheva me nxitim. Revolta ishte në lulëzim të plotë. Mbreti Nikolla më kërkoi të ndihmoja turmën e grave dhe fëmijëve që kishin ikur në Mal të Zi në gjendje të mjerueshme. Mali i Zi i furnizonte rebelët me armë, municion dhe këshilla. Ata bënë një luftë trim, por u shtypën nga mbërritja e një ushtrie të madhe turke. Qeveria turke urdhëroi mbretin Nikolla të bënte paqe menjëherë. Shqetësimi i anëtarëve të fisit, të cilëve ai u kishte premtuar se do të qëndronin pranë derisa të çliroheshin, ishte i mëshirshëm. Ata u urdhëruan të ktheheshin menjëherë në fshatrat e tyre të djegur, por nuk pranuan. Situata ishte shumë kritike dhe qeveria malazeze më kërkoi të veproja si ndërmjetës. Ata e vunë kusht që unë të shkoja me ta. Z. Charles Crane më dha 200 £, mblodha më shumë para dhe kalova një dimër të mundimshëm në punë ndihmash. Më pas erdhën luftërat ballkanike të viteve 1912-13. Me politikën e tyre dinake serbët i kishin mashtruar mizorisht shqiptarët. Ata i kishin ndarë nga turqit dhe i kishin përdorur për të përzënë turqit nga Kosova. Larg nga përmbushja e premtimeve të tyre për të ndihmuar shqiptarët për liri, ushtritë serbe dhe malazeze ranë mbi ta me egërsi. Shqiptarët mbetën të bllokuar dhe nuk arritën të merrnin municion nga asnjëra anë. Serbët masakruan pamëshirshëm me shumicë. Në Mal të Zi, në tryezën e hanit dëgjova një oficer serb të mburrej sesi njerëzit e tij kishin therur burra, gra dhe fëmijë të fisit Luma. "Duhet t'i vrisni gratë," tha ai, "ata rritin burra" dhe qeshi derisa e mbyti birrën e tij. Malazezët ua prenë buzët dhe hundët të burgosurve dhe të vdekurve dhe i treguan si trofe, dhe i dogjën e plaçkitën. Ata mburreshin se kur të merrnin Shkodrën do t'u prisnin fytin banorëve të tij. Lajmi i hidhur erdhi se Janina kishte rënë. Ismail Kemali, udhëheqësi shqiptar në jug, iu drejtua Fuqive dhe shpalli Pavarësinë e Shqipërisë, më 28 Nëntor 1912, në Vlorë. Pretendimi i Shqipërisë u njoh dhe malazezët u urdhëruan të tërhiqeshin nga rrethimi i Shkodrës. Ata e morën dorëzimin e saj me anë të një kuislingu. Esad Pashë Toptani, një njeri i urryer përveç njerëzve të fisit të tij, ishte oficer i ushtrisë turke brenda Shkodrës. Kushtet iu ofruan me anë të konsullatës italiane në Shkodër. Ai dhe njerëzit e tij do të lejoheshin të marshonin të armatosur plotësisht dhe ai do të bëhej Princi i një Principate të vogël nëse ai mund të sajonte dorëzimin e qytetit. Më pas Esad vrau komandantin turk, Husein Riza Beu, dhe i pranoi malazezët ashtu si malësorët, të cilët e kuptuan shumë vonë se si ishin mashtruar, ishin gati të marshonin për në lehtësimin e qytetit. Malazezët i vunë flakën pazarit dhe e plaçkitën. Fuqitë urdhëruan malazezët të pastroheshin. Ata bënë një përpjekje të fundit dhe të çuditshme për ta mbajtur atë. Petar Plamenatz, i cili ishte bërë Guvernator, më ofroi Guvernatorin e Shkodrës - ai të ishte nominal dhe unë Guvernator aktual - nëse do t'i bindja fisnikët të kërkonin sundimin malazez. "Ata do t'ju ndjekin," tha ai, "thoni fjalën, ju lutem." Ai ofroi ryshfet. "E pamundur," thashë unë. "Por pse?" "Sepse," thashë ashpër, "më kanë gënjyer shumë shpesh." Ai nuk tregoi zemërim. Ai tha: “Mjerë, mjerë Mlle. Këtë herë betohem se po them të vërtetën.” Një forcë detare ndërkombëtare avulloi lumin dhe ndërsa admirali Burney zbarkoi ushtria malazeze marshoi mbi urë. Shqipëria u shpëtua. E kalova dimrin duke ushqyer dhe veshur Scutarenes gjysmë të uritur dhe popullin malësor. Malet ishin plot me të mbijetuar myslimanë, të arratisur nga tokat e marra nga malazezët dhe serbët, duke treguar përralla tmerri. Burrat piqeshin në zjarr për t'i bërë ata të pranonin pagëzimin. Gratë hynë në kishë dhe u hoqën perdet prej tyre. Nëse viktimat e varfra dhe të trullosura nuk i përgjigjeshin të nesërmen emrave të tyre të krishterë, ato rriheshin dhe në disa raste përdhunoheshin. Dy vejusha të mjera treguan se si serbët kishin prerë arteriet e bërrylave dhe kyçeve të bashkëshortëve të tyre dhe kërcenin rreth e rrotull, ndërsa viktimat e tyre kishin gjakosur deri në vdekje. Pantomimi i tmerrshëm me të cilin ata e përshkruan e bëri të qartë të vërtetën e saj. Shkurtimisht, serbët e quajtën këtë pastrim të tokës. Bëra të pamundurën, gjithashtu, për të ruajtur paqen midis ushtrive të huaja të pushtimit që erdhën dhe kishin juridiksion për rreth dymbëdhjetë milje rreth Shkodrës. Intriga ishte e shfrenuar. Fatmirësisht në disa momente vendimtare, anëtarët e fisit u konsultuan me mua dhe arrita t'i bëja të dëgjonin admiralin, gjë që tërboi disa oficerë të huaj. Z. Nevinson, korrespondenti i njohur i luftës dhe zoti Erikson, një misionar amerikan, mbërritën dhe më kërkuan të kaloja me ta nëpër Shqipëri. Ne gjetëm rregullin e përsosur të mbajtur nga një qeveri e vogël e përkohshme në çdo qytet dhe u mirëpritëm kudo. Kishte frikë nga tradhtari Esad dhe shpresa se së shpejti Fuqitë do të dërgonin Mbretin e premtuar. Shkuam në Ohër, ku forca të mëdha serbe po përgatiteshin për të luftuar kundër bullgarëve, dhe prej andej në Koricë, ku shkuam në shkollë. Forcat e rënda greke pushtuan qytetin. U dhanë urdhra që frontet e dyqaneve të lyheshin me ngjyra greke. Na përshëndetën si shpëtimtarë. Grekët mbajtën linjat telegrafike dhe Koritza u shkëput nga bota. Na shpëto nga grekët që ishim të përgjëruar. Ne vizituam komandantin grek, kolonel Kondoulis. Ai nuk e fshehu qëllimin e tij jo vetëm për të mbajtur Koricën, por për të çuar gjithë Shqipërinë e Jugut deri në Tepeleni, siç tregonte në një hartë. Unë protestova se tokat ishin tërësisht shqiptare dhe ai nuk kishte asnjë të drejtë mbi to. Ai u përgjigj: “Oreksi vjen me të ngrënit. Kemi ngrënë dhe do të hamë më shumë!” Unë thashë: "Ai që ha shumë, i dhemb barku". Nevinson tha, "Kujdes, ata shokët janë të zemëruar." Me t'u kthyer në shkollë - grekët e kishin mbyllur shkollën - mësuam se ushtarët grekë po bënin vizitë shtëpi më shtëpi, duke urdhëruar çdo banor që të vinte në një mbledhje publike për të votuar se çfarë forme qeverisje dëshironin. Kjo padyshim ishte organizuar për të na bërë përshtypje. Që të mos na bënin budallenj dhe të na vinin në platformë me grekët, dolëm dhe oficeri i dërguar të na merrte ishte tepër vonë. Arritëm vonë në mbledhje. E rrethuar nga trupat greke, popullata u tha se kishte votuar unanimisht për të qenë grekë dhe një telegram për këtë u dërgua në konferencën e ambasadorëve në Londër. Nga jashtë dhe brenda qytetit na u lutën t'i shpëtonim. Punësuam një udhërrëfyes dhe nisëm një ecje dyditore e gjysmë mbi shtigje malore të përafërta për në Vlorë, e cila ishte në duart e shqiptarëve. Nevinson hartoi një telegram duke shpjeguar se si ishte marrë vota greke. Koritza iu nda Shqipërisë dhe u shpëtua. Në Vlorë na takoi një delegacion i shokëve të mirë nga Chiameria, të pushtuar edhe nga grekët, të cilët luteshin me zell që të shpëtoheshin, por lutja e tyre ishte e kotë. U largova nga Shqipëria në Krishtlindje të vitit 1913 dhe u ktheva në Durazzo në prill 1914, ku Fuqitë e Evropës kishin emëruar princin zu Wied si Mbret. Pse ranë dakord për ta zgjedhur është një mister, pasi Franca, Rusia, Italia, grekët dhe serbët kishin rënë dakord së bashku për ta dëbuar atë dhe për të mos lejuar ndikimin gjerman në Shqipëri. Wied ishte një njeri me qëllime të mira, por nuk iu dha kurrë një shans. Ai ra në duart e tradhtarit Esad Pasha, i cili shkoi ta takonte dhe kështu fitoi besimin e tij, saqë e bëri Esadin ministër të luftës. Zbarkoi në Durazzo për të gjetur një vorbull intrigash. Komisioneri francez, një hebre polak i lindur në Bosnje (Kralewsky), më tha se Franca nuk do të lejonte kurrë një Shqipëri të pavarur; një gazetar rus dhe doktor Dillon po mbështesnin Esadin. Unë pata një bisedë të gjatë me Wied dhe iu luta që të mos i besonte Esadit, por të bënte një turne të vendit me mua. Ai hezitoi shumë gjatë. Esad si Ministër i Luftës kishte kontrollin e armëve; armatosi njerëzit e rrethit të tij dhe gjithashtu një forcë të madhe refugjatësh nga Dibra, të cilat u ishin dhënë serbëve. Atyre u thanë se nëse do ta dëbonin Vidin, Dibra do t'u kthehej. Ata u ngritën, sinjali i sulmit u dha nga një italian, kolonel Muricchio, duke tundur një fanar të kuq natën. Zëvendëskonsulli britanik e pa dhe u arrestua. Kështu ishte edhe Essadi, i cili duhej të ishte dënuar në gjykatë dhe të pushkatohej. Italianët bënë një zhurmë të madhe, Muricchio duhej të lirohej dhe Wied kishte frikë të vepronte. Secila prej Fuqive kishte një anije luftarake në Durazzo dhe Essad u vendos në bordin e anijes luftarake austriake. Italianët e kërkuan atë dhe pastruan kuvertën për veprim. Lufta botërore mund të kishte filluar atëherë nëse Austria nuk do ta lironte Esadin, të cilin italianët e çuan në Romë, e nderuan dhe e dekoruan. Sulmi në Durazzo ishte një dështim me gjithë përpjekjet italiane. Qyteti mbrohej mirë nga trupi i vogël i xhandarmërisë holandeze i caktuar nga Fuqitë si roje e Wied-it. Rebelët paditën për armëpushim, por vështirë se u arrit armëpushimi kur erdhi lajmi se grekët po pushtonin Shqipërinë e Jugut dhe se Koritza ishte e kërcënuar. Sir Harry Lamb, Komisioneri Britanik, më dërgoi në Vlorë për të hetuar. Ishte tepër e vërtetë. Grekët dhe serbët kishin planifikuar një sulm të njëkohshëm. Refugjatët po zbrisnin drejt bregut. Valona ishte e mbushur plot. Nën çdo pemë apo strehë për kilometra të tëra përreth, burra, gra dhe fëmijë po binin të rraskapitur nga një fluturim për jetën nga fshatrat e tyre të djegur. Detashmenti i xhandarëve holandezë që ishin në krye të Koricës kishte rezistuar deri në pushtimin e forcave superiore dhe më pas kishte ikur bashkë me pjesën tjetër. Ata dhanë rrëfime të tmerrshme për vuajtjet dhe vdekjet që ndodhën gjatë vërshimit mbi male. Athina, kur u rebelua, mohoi bashkëpunimin dhe deklaroi se ishte një ngritje lokale e të ashtuquajturve 'epirotët e krishterë' kundër myslimanëve. Kjo ishte krejt e pavërtetë; të krishterët vendas bënë gjithçka që mundën për të ndihmuar vëllezërit e tyre myslimanë. Siç tha Sir Harry Lamb, të ashtuquajturit epirotët ishin në fakt Kretanë. Drejtuesi ishte një grek, Zographos. Një Komitet Ndërkombëtar, anëtar i të cilit unë isha, u mundua për të shpëtuar njerëzit e uritur dhe të vuajtur. Nuk do t'i harroj kurrë fëmijët e mjerë që vdesin nën pemë. Kam marrë, por shumë pak qumësht të kondensuar dhe kishte të paktën 50,000 refugjatë. Një racion i vogël buke për kokë në ditë ishte më i madhi që mund të bënim. Thuhej se grekët po i afroheshin Valonës. Nuk e dinim se ku ishte ushtria. Athina vazhdoi të mohonte ekzistencën e saj. Kështu që unë shkova dy ditë në vend për të spiunuar pozicionin e tij. Jo shumë larg Tepelenit, në anën e kundërt të një lugine të thellë, kur u zvarrita përgjatë shpatit të malit, pashë përmes syzeve të fushës, një kamp të madh ushtarak me ushtarë në kaki, tenda dhe kuaj, aq ndryshe nga një grup revolucionarësh vendas sa mund të imagjinohej. . U ktheva me nxitim të nxehtë brenda një dite, duke shpresuar të bëj presion mbi Athinën dhe zbulova se Rusia dhe Gjermania kishin shpallur luftë. Lufta e Madhe kishte filluar. Shpallja e luftës së Austrisë ndaj Serbisë u prit me gëzim të egër nga shqiptarët. Serbët do të dënoheshin me të drejtë për vrasjen e arkidukës dhe Kosova do t'i rikthehej Shqipërisë. Ne u shkëputëm nga të gjitha lajmet. Kalova në Brindizi për të marrë lajme, që do të thotë të kthehesha nëse gjithçka ishte mirë dhe mësova me zhgënjim që kishim shpallur luftë dyzet e tetë orë më parë. Nuk kishte asgjë tjetër veçse të kthehesha në Angli. The Serb attack on Albania ceased ... the Italians landed at Valona and stopped the Greek advance ... the French occupied Koritza, proclaiming a Republic. During the war, though Albania had been declared neutral and independent by the Powers, it was entered by Serb, Montenegrin, French, Italian, Austrian and British troops. The Prince of Wied left on September 3 and Essad returned. By now the rebels saw how they had been tricked and telegraphed to Wied to return; he never did. In April 1915, the British Government made a secret treaty by which Albania was to be divided between Greece and the Serbs, Essad to have his Principality. He acted as French agent all through and was well paid. The secret treaty was published by the Bolsheviks in 1917. Colonel the Hon. Aubrey Herbert formed a strong committee to struggle for Albania’s independence: Sir Samuel Hoare, Lord Moyne and Lord Harlech were members of it; I was Honorary Secretary. We had the support of Lord Cecil and later of Lord Balfour. After much hard work Albania was again made an independent state and a member of the League of Nations but unfortunately the Serbs were permitted to retain territory with some 800,000 Albanians and the Greeks also retained the wholly Albanian Ciameria. Both Serb and Greek reckoned the Moslems as Turks, expropriated them and expelled them in numbers, penniless, to Turkey. Not a single Albanian school has been provided for those that remain. Their numbers have been so reduced as to make them powerless and they have been deprived of civil rights in Greece. When I returned to Albania in 1921, a council of three Regents was ruling at the head of a Parliament. All seemed going smoothly; there was no national debt; Essad dared not claim his principality and to make sure that he should not do so, a young Albanian shot him in Paris, where he was living on French money. The outlook was hopeful and there was perfect order. But oil was the undoing of Albania. It was believed to exist in large quantities. The wise priest Fan Noli thought it better for Albania to remain poor for a time than to grant large oil concessions to foreign Powers. Others favoured getting rich quickly. Ahmet Zogu of Mati, now known as King Zog and Fan Noli’s rival for the Presidency, promised a big concession to the Anglo-Persian Oil Company and one to Italy. He obtained the support of Great Britain and the Anglo-Persian started boring. Në kujtim të djalit të saj, Aubrey Herbert, Elizabeth Lady Carnarvon filloi punën e saj fisnike. Ajo pajisi një spital në Vlorë, ndërtoi dhe pajisi një bibliotekë, dërgoi një skautist për të filluar skautët, të cilët ishin shumë të njohur dhe filloi punën kundër malaries. U caktuan oficerë britanikë për të trajnuar xhandarmërinë. Të gjitha dukeshin mirë. Mjerisht, anglo-persia nuk gjeti naftë që ia vlente të punonte dhe u tërhoq. Italia, përkundrazi, gjeti vaj të mirë. Po të kishim marrë koncesionin që bënë italianët, fati i Shqipërisë do të kishte qenë shumë ndryshe. Siç ishte, ajo u bë sfera e influencës së Italisë. Skautët në fillim u shtypën dhe më në fund oficerët britanikë u pushuan nga puna. Italia mori përsipër të financonte Shqipërinë dhe të bënte rrugë e ura. Shqipëria, e cila në fillim mendonte për Italinë si një mbrojtje kundër grekëve dhe serbëve, u bë e shqetësuar ndërsa Italia gërmonte kthetrat e saj thellë e më thellë. Disa përpjekje për të rezistuar, të bëra nga brezi në rritje, shumë prej të cilëve ishin shkolluar jashtë vendit, u shtypën. Më pas erdhi e Premtja e Madhe fatale, kur ne të gjithë shikuam dhe lamë një forcë të madhe të mekanizuar të pushtonte tokën e vogël dhe i dha Italisë kontrollin e Ngushticës së Otrantos. Në Durazzo, xhandarmëria dhe kadetët bënë një luftë të guximshme. Por anijet luftarake bombarduan qytetin e vogël dhe detyruan një ulje. Një incident patetik ishte se kur aeroplanët fluturuan mbi Tiranën, popullata mendoi se ishin avionë anglezë që i vinin në ndihmë. Por ata hodhën fletëpalosje duke thënë se nëse do të ofrohej rezistencë e mëtejshme, qyteti do të shkatërrohej. Duke mos pasur armë kundërajrore - asnjë nuk mund të ofrohej. Shkurtimisht kjo është historia e trishtuar e një populli të vogël dhe të mirë që duan të jetojnë vetëm jetën e tyre në tokën e tyre. Nëse do të ndodhë ndonjë copëtim i mëtejshëm i tokave të tyre, ata kërcënohen me zhdukje, sepse asnjë fqinj nuk u ka treguar mëshirë. Në vitet kur jetoja mes tyre, shqiptarët i gjeta besnikë, mirënjohës dhe dashamirës. Se ata janë shumë inteligjentë e dëshmon fakti se ata që kanë arritur të vijnë në Angli për t'u shkolluar kanë marrë diploma të mira në Universitetin e Londrës. Punimet e tyre të bukura në argjend dhe qëndisjet e shkëlqyera i tregojnë ata si artistë të Ballkanit. Mos lejoni që ato të ofrohen si një sakrificë njerëzore, as për të qetësuar armiqtë tanë, as për të qetësuar aleatët tanë.   [botuar për herë të parë në: The Proceedings of the Royal Institution of Great Britain, vëll. XXXI, 1939-1941. Ribotuar në: M. Edith Durham: Albania and the Albanians: Selected Arts and Letters, 1903-1944. Redaktuar nga Bejtullah Destani (Londër: The Center for Albanian Studies 2001), f. 193-204.] TOP Etnografe dhe publiciste angleze, studiuese e popujve të Ballkanit dhe mike e shqiptarëve. Në fund të shekullit të XIX , Edit Durham kaloi disa vite duke udhëtuar në Ballkan. Një nga vendet, të cilat ajo vizitoi ishte dhe Shqipëria. Ajo tregoi një interes të veçantë për kulturën e traditën shqiptare, si dhe duke u fokusuar në çështjen shqiptare. Ajo shkruajti disa libra rreth Ballkanit dhe për Shqipërinë, nga të cilët “High Albania” (Shqipëria e Epërme), ku paraqet mjaft të dhëna etnografike mbi Shqipërinë e asaj kohe. Një nga veprat e saj është gjithashtu edhe “Brenga e Ballkanit”, ku na jep një pasqyrë të gjerë për Shqipërinë dhe shqiptarët, doket dhe zakonet e tyre. Edit Durham mbrojti të drejtat dhe interesat e shqiptarëve, duke mbështetur pavarësinë e Shqipërisë, si dhe pranimin e saj në Lidhjen e Kombeve. nga Dorian Koci me poshte Ky punim hulumtues eksploron kontributet antropologjike dhe etnografike të Mary Edith Durham (1863-1944), një udhëtare britanike pioniere që eksploroi gjerësisht Ballkanin gjatë fillimit të shekullit të 20-të. Revolucioni industrial dhe përparimet në transport gjatë gjysmës së dytë të shekullit të 19-të transformuan udhëtimin, duke i bërë rajonet e largëta më të aksesueshme për aventurierët britanikë. Kjo periudhë pa një ndryshim në motivimet britanike për të vizituar Ballkanin, duke kaluar nga romantizmi dhe filohelenizmi në një interes më të përgjithshëm për vetë udhëtimin dhe eksplorimin. Udhëtimet e Durhamit nga viti 1900 deri në vitin 1914, duke mbuluar Malin e Zi, Serbinë dhe veçanërisht Shqipërinë, rezultuan në një grup të konsiderueshëm pune që siguroi njohuri të pasura në strukturën sociale dhe kulturore të rajonit. Koleksionet gjithëpërfshirëse të kulturës popullore dhe shoqërore ballkanike të Durham janë ndër më të detajuarat e kohës së saj. Përtej rolit të saj si etnografe, Durham ishte korrespondente, punonjëse sociale dhe aktiviste politike. Shkrimet e saj, duke përfshirë vepra të shquara si "High Albania" (1909) dhe "The Struggle for Scutari" (1914), ofruan një këndvështrim të nuancuar mbi popujt e Ballkanit, duke njohur në mënyrë të veçantë dallimet midis osmanëve dhe myslimanëve shqiptarë dhe duke theksuar identitetin kombëtar shqiptar. Qasja e paanshme dhe përshkrimet e gjalla të Durham-it fituan njohjen e saj si një autoritet i rëndësishëm në etnologji dhe antropologji. Angazhimi i saj politik, veçanërisht në mbështetje të çështjeve kombëtare shqiptare, e veçoi atë nga bashkëkohësit e saj që shpesh mbështetën politikat pro-osmane. Rrëfimet e saj të hollësishme dhe denoncimet e konflikteve dhe keqqeverisjes nacionaliste dhanë dëshmi të vlefshme historike dhe ndikuan në perceptimet e Ballkanit në Britani. Ky punim thellohet në udhëtimet dhe shkrimet e Durham, duke shqyrtuar ndikimin e saj në fushën e antropologjisë dhe rolin e saj në formësimin e një kuptimi më të saktë të dinamikave etnike dhe politike ballkanike gjatë një periudhe transformuese në

Petro Marko (1913-1991), revolucionar internacionalist, shkrimtar ndër më të dalluarit e letërsisë shqiptare Petro Marko (1913-1991), revolucionar internacionalist, shkrimtar ndër më të dalluarit e letërsisë shqiptare Petro Marko (1913-1991), revolucionar internacionalist, shkrimtar ndër më të dalluarit e letërsisë shqiptare 24/11/2023 Personalitete Petro Marko i takon brezit të shkrimtarëve të letërsisë realiste, sociale, të viteve 30. Ai së bashku me Migjenin, Nonda Buklën, Karl Gurakuqin, Branko Merxhanin, Fan Nolin, Lasgush Poradecin, Gjergj Fishtën, Asdrenin, e shumë të tjerë vunë themelet e letërsisë bashkëkohore shqiptare. Petro Marko ishte shkrimtar shumë i popullarizuar dhe shumë i lexuar jo vetën në Shqipëri, por kudo në trojet shqiptare: Romanet e tij: Hasta La vista, Qyteti i Fundit, Ara në Mal, Shpella e Piratëve, etj, ishin literaturë e obligueshme shkollore edhe në Kosovë e në trojet nën pushtimin jugosllav… Petro Marko u lind në fshatin Dhërmi të Bregut më 25 nëntor të vitit 1913. Prindërit e tij kanë qenë, Marko e Zoica. Ai u rrit nën kujdesin e gjyshes, Mille. I ati ishte pasuruar nëpërmjet tregtisë, por e la të vogël sepse u sëmur gjatë internimit në ishujt e Tirrenit nga italianët. Me të kryer filloren në fshatin e lindjes, në Dhermi. Në vitin 1924, u regjistrua në Shkollën Tregtare në Vlorë të cilën e mbaroi në vitin 1932. Në atë shkollë pati, ndër të tjerë, si drejtor arsimtarin e studiuesin Kolë Kamsi dhe si mësues, Ernest Koliqin; shkollë në të cilen jepnin mësim dhe shumë mësues italianë, njëri prej të cilëve ia kishte preferuar për lexim “Manifestin e Partisë Komunste” të Karl Marksit. Pasi kreu shkollën i takon të sillet gjatë nëpër Tiranën e asaj kohe në kërkim të ndonjë pune, derisa takon një ditë Hilë Mosin, asokohe Ministër Arsimi, i cili e caktoi mësues në Dhërmi. Më pas transferohet për në Dhuvjan të Dropullit. Qëndron në kontakt të vazhdueshëm me shtypin e majtë, nepërmjet gazetave greke, të cilat ia jipte Asim Vokshi. Nga një ngatërresë që pati, u gjet preteksti se Petrua i jepte nxënësve literaturë komuniste. U detyrua të largohej për herë të parë në Greqi. Qëndron në Korfuz, ku bie në kontakt me emigrantët politik të atjeshëm me në krye dr. Omer Nishanin. Pastaj niset për n’Athinë, ku kishte të vëllanë Dhimitrin (Mimon), që ishte larguar që fëmijë nga Bregu. Atje hyn në fakultetin e letërsisë, ku i takoi të kishte fërkime me rektorin, i cili ia njehte për turp që Petroja si himarjot të ishte mësues i shqipes. Gjë për të cilën Petroja ia ktheu “turp për ju që ende jetoni në kohë të Bizantit!…”, replikë që i shkaktoi përjashtimin. Nepërmjet punëdhënësit të vëllait i krijohet mundësia të hyjë në një shkollë joshtetërore, në Fakultetin ekonomiko-politik. Shqyrton mundësinë të shkojë në Bashkimin Sovjetik, ku në atë kohë ishte dhe Sejfulla Maleshova, Ali Kelmendi e Tajar Zavalani, por bie poshtë si mundësi. Kthehet pas vendosjes të qeverisë liberale të Mehdi beut – verë 1935. Planifikohet Kryengritja e Fieri, e cila dështon që në zanafillë e Riza Cerova vritet nga trupat e Hamit Matjanit, dhe ata që ngelën ikën nga Vlora për në Korfuz. Kthehet në nëntor pasi Branko Merxhani e Ismet Toto e thërrasin me rastin e hapjes së një gazete (“Koha e Re”) si organ i qeverisë. Gazeta mbyllet pas një artikulli bombastik mbi punëtorët e Kuçovës; që Ethem Toto, asokohe ministër i brendshëm e pau si reaksionar e komunist. Shëtiti nga një gazetë në tjetrën (“Illyria”, etj.), dhe më 1936 boton revistën “ABC” bashkë me Branko Merxhanin, Dhimitër Godellin, Zavalanin, Migjenin, e cila u mbyll pas numrit të 2-të; e internojnë në Porto Palermo (2 javë) e pastaj në Llogara, lirohet me interesimin te Merxhanit e I. Totos. Bashkëpunon në “Përpjekja shqiptare” e B. Merxhanit, të cilën Brankoja kishte me nijet t’ia vinte për antipod “Hyllit të Dritës”. Por largohet pasi Merxhani shkroi artikullin Pse nuk jam marksist i dëtyruar nga censura e kohës. Pasi në një gazetë tjetër del haptas me idetë e tij pro proletariatit, i hyn si halë në sy Musa Jukës, i cili për ta pajtuar i propozon postin e zv/prefektit në Himarë. Petro i jep fjalën se do e pranojë pasi të shkojë në Athinë e të japë ca provime, duke tejparë pas këtij propozimi. Takohet me Migjenin para se të niset (1937), dhe me të arritur në Athinë merr anijen për në Marsejë; anija i ra përreth Mesdheut (Izmir, Xhafa, Aleksandri, Tripoli). Mbërrin në Marsejë, dhe gjen në Paris Llazar Fundon e Ali Kelmendin. Merr direktivat nga një “shok” serb që mbante si nofkë “Robert”. Dhe caktohet kryetari i grupit prej 113 vetësh që u nis për në Albacete ku ishte qendra e Brigadave Internacionale. Bashkohet me vullnetarët e brigadës “Garibaldi” në Spanjë, shkon për në Kuintanar de la Republica. Merr pjesë në Mbledhjen e Shkrimtarëve Antifashistë në Valencia, ku ishin dhe Ernest Hemingway, Pablo Neruda, etj. Lëviz nga Estremadura, Aragona, Gondez e mandej prapë në Francë, ku herë në Paris e herë në Grenoble i financuar nga Ndihma e Kuqe Internacionale i veshur me petkun dhe karizmën e interbrigadistit u ngarkua me agjitacionin në rininë universitare të Grenoble. Hyn në Itali nga fundi i viti 1939. Pas 1 mijë e ca ditësh kthehet në atdhe sepse Kominterni kishte porositë t’i çonte legalisht ose jo, të gjithë komunistët në vendet e tyre. Kthehet në Dhërmi dhe mendon pajtimin hasmërive me fshatrat e Dukatit. Në Vlorë nis e harton trakte, shqip e italisht, kundra fashizmit. E burgosin në Vlorë, në Tiranë (maj 1940)… mbas marsit 1942 e nisin për Itali, Palermo e Ustikë. Pas çlirimit te jugut t’Italisë nga forcat aleate anglo-amerikane çan burgun së bashku me të burgosur të tjerë dhe kalon në zonat e çliruara Italiane. Më 1944 arrestohet nga gjermanët nga të cilët shpëton në sajë të mësuesit të gjimnazit, E. Koliqit. dhe po atë vit kthehet në Shqipëri. Në përfundim të Luftës Antifashiste në vitin 1944 kthehet ne Shqipëri duke organizuar edhe ardhjen e gati 300 Shqiptarëve tjerë në kohen kur shqiptarët kishin mbetur pa kurrfarë organizimi. Gjendet në Shkodër në shtëpinë e Nush Topallit, kur Shkodra bastiset nga trupat serbe. Tek “Retë dhe gurët” citon N.Spirun që i thoshte se Shqipëria kishte material të mjaftueshëm jo vetëm për të dhe për kushedi sa vjet,- bollëk ky që bënë të mundur tregtarët shqiptarë nën okupacionin italian e pastaj gjerman, ngaqë pushtuesit kishin nevojë për material. Kur kthehet në Shqipërinë e çliruar, ftohet që të qëndrojë në krye të gazetës “Bashkimi” në Tiranë nga 1945-1947, nga një kontroll i befasishëm i gjejnë shkrime jashtë vijës së partisë, (shkruan se Hysni Kapo e shpëton nga pushkatimi) lirohet më 15 maj 1950. 1957 mësues në teknikumin “8 Nëntori”. 1973 i hiqet e drejta për botim. Më 1975 i fusin në burg të birin, Jamarbërin. Romani “Çuka e shtegtarit” – 1980 si direktivë për autokritikë nga Partia; por s’ia pranuan e nuk u botua. 27 dhjetor 1991 vdes dhe varroset sipas amanetit pa ceremoni. Presidenti i Shqipërisë, Alfred Moisiu, në vitin 2003 e dekoroi Petro Markon me Urdhrin “Nderi i Kombit”. Veprimtaria artistike në prozë e poezi Filloi të shkruajë poezi dhe proza të shkurtra qysh në kohët e shkollës në Vlorë. Ministri i Arsimit Mosi do i thoshte Të shkruesh vjersha. Vjersha asht shprehja ma njerëzore e mendimit dhe e zemrës. Shkruan “Një natë e dy agime”, poemat “Nase labi”, “Horizonti në kuletë”, “Parada e të uriturve”, romanet “Kodashi”, “Rrugëve të luftës”; “Nisja pa mbarim”, “Bija e kapitenit”… gjatë kohës kur ishte në Itali. Në kulturën dhe letërsinë kombëtare Petro Marko është personalitet i përmasave të mëdha me shpirt e mendje të paluhatur para çdo stuhie. Ata që kanë njohur nga afër Petro Markon, kanë ndjerë se brenda tij rrezatonte një besim madhor ndaj njeriut dhe mirësisë. Vetëm një lartësi shpirti e tillë mund ta përballonte ndeshjen sy më sy me vdekjen, që ai përjetoi aq shumë herë gjatë jetës së tij. Dhe sa herë ngrihej në këmbë ai do ta niste nga e para luftën ndaj së keqes po me atë forcë besimi, po me atë rrezatim mirësie. Të tillë e ndjen lexuesi Petron në romanet “Hasta la vista” (1959) dhe “Qyteti i fundit” (1960), ku rruga e tij jetësore e asimiluar artistikisht, është aq e pranishme. Në vitet ’70 ai do të shkruajë romanin “Një emër në katër rrugë”, ndërsa periudhën e vështirë të jetës së tij në ishullin e Ustikës do ta përjetësojë në romanin e tij të rëndësishëm “Nata e Ustikës”. Paraqitja e shkrimtarit Petro Marko me dy romanet e tij të parë “Hasta la vista” dhe “Qyteti i fundit” në vitet ’60 është një kthesë e vërtetë në historikun e shkurtër të romanit shqiptar. Dhe nuk është fjala për rrumbullakësimin e një përvoje krijuese por përkundrazi, për ndërprerje dhe dalje nga një përvojë e shartuar jonatyrshëm në rrjedhat e letrare shqiptare, ishte një synim që rrëfimi romanor, pjesërisht në vitet ’40, ’50, do të çlirohej dhe të hapej si vizion, univers krijues dhe si spektër tematik. Krahas kësaj prirjeje të brendshme që kanë të dy romanet e përmendur përballë veprave të të njëjtit zhanër të deriatëhershëm, këto vepra qëndronin superiore edhe si artikulim artistik. Dhe pikërisht për natyrën e risive, për natyrën që pretendon ndryshime të vërteta të vlerave letrare. të gjitha veprat e Petro Markos u pëlqyen dhe u kërkuan nga lexuesi. Faqet më të fuqishme të prozës së Petro Markos reflektojnë triumfin e dashurisë dhe të humanizmit njerëzor. Pas tërë atij ferri nëpër të cilin kalon njeriu në rrëfimin e Petro Markos, ai arrin të mbetet i pamposhtur nga mizoritë e botës. Këtë bërthamë të brendshme e rrezatojnë personazhet nga romanet e tij, këtë shkëlqim biblik reflekton Petro Marko njeri dhe Petro Marko shkrimtar në tërë veprat e tij. Nuk ka shembull në letërsinë shqiptare, ku të jetë gërshetuar dhe njehsuar aq shumë mes vetes njeriu dhe krijuesi – Petro Marko njeri dhe Petro Marko shkrimtar. Me romanet e tij Petro Marko hyri në personalitetet më të shquara të kulturës shqiptare që sollën risi të vërteta në traditën letrare shqiptare. Tek vepra e tij rrezaton bindja dhe besimi i lindur për dashurinë dhe humanizmin njerëzor, ndonëse sa rrojti ishte ndër personalitetet më të persekutuara dhe më të munduara. Në vitin 2000, e shoqja Safo me të bijën Amantia, botojnë “Retë dhe gurët – Intervistë me vetveten”, autobiografik ku Petro Marko plak merr në pyetje një version më të ri të vetvetes; libër ky që i kishte mbetur dorëshkrim dhe e kishte dëshirë t’a botonte. Tituj të veprave: Hasta la vista (1958) [2] Qyteti i fundit (1960) [2] Një emër në katër rrugë “Ara në mal” – roman [2][3] Nata e Ustikës (1989) [2] Shpella e piratëve- roman [2][4] Vepra autobiografike “Horizont” – roman [5] Fantazma dhe plani 3+4 Çuka e shtegtarit Një natë dhe dy agime “Stina e armëve” – roman [6] “Halimi” – roman [7] Shpella e pirateve “Tregime” – tregime [8] “Gazetari, mbreti e uria” – – roman [9] “Retë dhe gurët” – 2000 Ultimatumi – 2002 Tregime të zgjedhura – 2003 Mirënjohje[redakto | redakto tekstin burimor] Mjeshtër i Madh i Punës – 1998 Penda e Artë – 2000 “Qytetar Nderi” i Vlorës – 2002 Urdhri “Nderi i Kombit” – 2003 Shih edhe[redakto | redakto tekstin burimor] Lista e vullnetarëve shqiptarë në luftën qytetare të Spanjës Burimet dhe literatura: Marko P, “Intervistë me vetveten”, Tiranë: sh.b. “Omsca”, 2000 a b c d e Gjovalin Shkurtaj dhe Enver Hysa : Gjuha Shqipe për të huajt dhe shqiptarët jashtë atdheut PETRO MARKO, “Ara në mal”, Redaksia e botimeve “RILINDJA”, Biblioteka Shkrimtarë Shqiptarë, Prishtinë 1972. PETRO MARKO, “Shpella e piratëve”, Redaksia e botimeve “RILINDJA”, Biblioteka Shkrimtarë Shqiptarë, Prishtinë 1972. PETRO MARKO, “Horizont”, Redaksia e botimeve “RILINDJA”, Biblioteka Shkrimtarë Shqiptarë, Prishtinë 1972. PETRO MARKO, “Stina e armëve”, Redaksia e botimeve “RILINDJA”, Biblioteka Shkrimtarë Shqiptarë, Prishtinë 1972. PETRO MARKO,

Albert Ajnshtajn në moshën 5-vjeçare, 1884 Thënia: "Unë nuk kam talent të veçantë. Unë jam thjeshtë kureshtar i pasionuar." i atribuohet Albert Ajnshtajnit, duke theksuar kureshtjen e tij të pangopur dhe përulësinë intelektuale. I lindur më 14 mars 1879, në Ulm, në Mbretërinë e Württemberg në Perandorinë Gjermane, Ajnshtajni shfaqi kuriozitet dhe intelekt të jashtëzakonshëm që në moshë të re. Fotoja shoqëruese përshkruan Ajnshtajnin në moshën pesë vjeçare, me gjasë të realizuar rreth vitit 1884. Në imazh, ai shfaqet si një fëmijë i vogël, ende për të nisur udhëtimin e tij shkencor novator që do të revolucionarizonte të kuptuarit tonë për universin me teoritë e tij të relativitetit dhe kontributet tek mekanika kuantike. Pavarësisht arritjeve të tij të mëvonshme, Ajnshtajni shpesh theksoi rëndësinë e kuriozitetit, imagjinatës dhe këmbënguljes në kërkimin e dijes dhe të kuptuarit. Përgatiti: Albert Vataj

Këtu është një poezi nga Pablo Neruda që nuk ka të bëjë me dashurinë romantike, por për natyrën dhe fuqinë e fjalës, "Fjala" ("La palabra"): Fjala Pablo Neruda Fjala është një gur, një gur që rrjedh përmes ujit dhe kthehet në shkëmb. Fjala është një shkëlqim që ndrin dhe ndrit, si dielli që lëshon dritë mbi qiellin pa re. Fjala është një rrugë që udhëton përmes çdo qyteti, përmes çdo fshati dhe fushash, përmes malëve dhe lumenjve, e duke kaluar mbi tokë, ndalet në çdo zemër. Fjala është burimi që ushqen çdo shpirti, ajo që rrjedh pa u lodhur dhe s'ka fund. Një fjalë e thënë me zemër, një fjalë që mbledh të gjitha dashuritë dhe dhimbjet. Fjala është më e fortë se çdo gur, më e thellë se çdo det, më e shtrirë se çdo horizont, është thjesht një pikë, një mendim i thjeshtë. Fjala është jeta që jeton përmes nesh. Kjo poezi flet për fuqinë e fjalës, mënyrën se si ajo mund të prekë dhe të formësojë botën tonë, duke krijuar lidhje të thella dhe duke u bërë një shenjë e pashlyeshme e shpirtit njerëzor. Poema 20 Mundem me shkrue vargjet ma të trishta ket’ natë.Me shkrue, për shembull: “Nata asht e shndritshme,e dridhen yjet blu, prej së largti.”. Era e natës endet në qiell dhe këndon. Mundem me shkrue vargjet ma të trishta ket’ natë.Unë e kam dashtë e ndojherë edhe ajo më ka dashtë. Në net’ si kjo e kam pasë në krahët e mi.E kam puthë shumë herë poshtë qiellit të pafund. Ajo më ka dashtë, ndojherë edhe unë e doja.Si mos me i dashtë sytë e saj të mëdhej e të ngultë. Mundem me shkrue vargjet ma të trishta ket’ natë.Me mendue që s’e kam. Me ndie që e kam humbë. Me dëgjue natën e pafund, ma e pafund pa të.Dhe vargu bjen në shpirt si vesa në lëndinë. Ç’rëndësi ka që dashnia ime nuk kish mujtë me e rujtë.Nata asht e shndritshme e ajo nuk asht me mue. Kjo asht e gjitha. Prej së largu dikush këndon. Prej larg.Shpirti im nuk ngushllohet me humbjen e saj. Si për me e lypë shikimi im e kërkon.Zemra ime e kërkon e ajo nuk asht me mue. E njejta natë që ban me u zbardhë të njejtat pemëNe, ata të dikurit, tash nuk jemi të njejtit. Tash nuk e due, asht e vërtetë, po sa e kam dashtë.Zani im kërkonte erën për me prekë veshin e saj. E tjetrit. Ka me qenë e tjetrit. Si ma parë e puthjeve të mia.Zani i saj, kurmi i saj i njomë. Sytë e saj të pamatë. Tash nuk e due, asht e vërtetë, por ndoshta e due.Asht aq e shkurtë dashnia e aq e gjatë harresa. Sepse në net si kjo e kam pasë në krahët e mi.Shpirti im nuk ngushllohet me humbjen e saj. Edhe sikur kjo të jetë dhimbja e fundit që ajo me shkakton,dhe këto të jenë vargjet e fundit që unë ia shkruej.   E bukur E bukur,si në gurin e freskëttë burimit, ujihap nji vorbull shpërthyese shkume,ashtu asht buzëqeshja n’ftyrën tande,bukuroshe. E bukur,me duer fine e kambë elegantesi nji kalë i artë,që kaloron, lule e botës,kështu t’shoh,bukuroshe. E bukur,me nji fole t’kuqerremtë ngatërruen’kryet tand, nji folengjyrë e mjaltës, e trishtëku zemra ime rreh e pushon,bukuroshe. E bukur,nuk t’i zë sytë ftyra,nuk t’i zë sytë toka.Ka qytete, ka lumenjn’sytë e tuatdheu im asht n’sytë e tu,unë eci nëpër ta,ata i japin dritë botësku unë eci,bukuroshe. E bukur,gjinjtë e tu janë si dy bukë t’bameprej toke pjellore e hane ari,bukuroshe. E bukur,fundshpina jotee bani krahun tim si lumë qëkaloi mijra vjet nëpër kurmin tand t’amël,bukuroshe. E bukur,nuk ka asgja si kofshët tua,ndoshta toka kanë ndonji vend t’fshehtëformën e aromën e kurmit tand,ndoshta në ndonji vend,bukuroshe. E bukur, e bukura ime,zani yt, l’kura jote, thonjtë e tu.e bukur, e bukura ime,qenia jote, drita jote, hija jote,e bukur,e gjithë kjo asht e imja, e bukur,e gjithë kjo asht e imja, e imja,kur ecën apo pushon,kur këndon apo flen,kur vuen apo andrron,gjithmonë,kur je afër apo larg,gjithmonë,je e imja, e bukura ime,gjithmonë.   Të due Të due,të due në nji mënyrë t’pashpjegueshme,në nji formë t’parrëfyeshme,në nji mënyrë kontradiktore. Të due,me gjendjet e mia shpirtnore që janë shumë,e që ndryshojnë humorin vazhdimisht,për ato që tashma i di,koha, jeta, vdekja. Të due…me botën që nuk e kuptoj,me njerëzit që nuk kuptojnë,me dykahshmëninë e shpirtit tim,me inkoherencën e akteve t’mia,me fatalitetin e fatit,me intrigën e dëshirës,me dykuptueshmërinë e veprimeve. Edhe kur t’them që nuk të due, të due,edhe kur t’mashtroj, nuk t’mashtroj,në thellësi po realizoj nji plan,për me t’dashtë ma mirë. Të due…pa reflektue, pandërgjegjshmërisht,papërgjegjshmërisht, spontanisht,jovullnetarisht, nga instikti,nga impulsi, irracionalisht. Në fakt nuk kam argumente logjike,as të improvizuem,për të themelue kët’ dashni që ndjej për ty,që leu misteriozisht prej asgjasëqë nuk ka zgjidhë magjikisht asgja,e që mrekullisht, nga pak, me pak e asgjaka përmirësue ma t’keqen time. Të due,të due me nji kurm që nuk mendon,me nji zemër që nuk arsyeton,me nji kokë që nuk organizon. Të due,pakuptueshmërisht,pa pyetë veten se pse të due,pa më interesue se pse të due,pa dyshue te vetja se pse të due. Të due,thjesht sepse të due,unë vetë nuk e di pse të due… Përktheu nga spanjishtja: Manjola BRAHAJ

Zylyftar HOXHA Tefik Rogu, luftëtar i shquar i disa periudhave historike, por i lënë në harresë Zylyftar HOXHA Edhe pse ka një mal të tërë me dokumente e fakte të njohura historike këtu, në arkivat tona, por edhe të panjohura në analet e administratës turko-osmane të fillimshekullit të 20-të, për të cilat, për fat të keq, askush nuk e ka marrë mundimin t’i nxjerrë në dritë, figura e patriotit Tefik Rogu është përshkruar zbehtë vetëm në ndonjë artikull gazete, botim historik të krahinës, apo sa i është përmendur vetëm emri në ndonjë fjalim të rastit në festat kombëtare. Nuk mund të themi dot dhe nuk mund të paragjykojmë pse ka ndodhur kështu. Por ajo që mund të themi, me ato materiale që kemi në dorë, është se një figurë e tillë niveli dhe kualitative historike që gjithë jetën ia kushtoi çështjes kombëtare, hyn në vlerat tona më të mira të traditës, ndaj dhe meriton më shumë vëmendje. Kush ishte Tefik Rogu Tefik Xhemal Rogu lindi në tetor 1875, në fshatin Rog të Skraparit në një derë të njohur në të gjithë krahinën për traditat e saj të punës, mikpritjes, respektit, por dhe traditat luftarake e atdhetare. Babai i tij, Xhemali dhe xhaxhai, Hyseni ishin anëtarë të Lidhjes së Prizerenit të Degës së Frashërit. Më vonë ata u rreshtuan në çetat për pavarësi deri sa të dy në një ditë u vranë jo shumë larg fshatit të tyre, ku u kishin ngritur kurth forcat turke. Edhe sot e kësaj dite kujtesa e popullit i sjell këta luftëtarë me këto vargje: Bregu i Madh, Qaf’ e Lipecit,/ Digjet zjarr, ndizet dheri,/ Thërret Xhemal e Hyseni:/ Osmanllinj ku po veni?… Tefiku ishte vetëm 7 vjeç, kur iu vra i ati, më i madhi tre djemve. Dajua i tij, Emin Selenica i hodhi dorën për ndihmë së motrës, Lushjes, i mori që ato ditë të zisë Tefikun në kurbet. E ëma gjatë ndarjes së dhimbshme i qepi nën jakë një qeskë të mbushur me guriçka të Rogut dhe e porositi të mos e harronte atë, vëllezërit, fshatin. Në Stamboll dajoja e futi në shkollë. Që në fillimet e para ai u dallua për rezultate të shkëlqyera. Por talenti i tij u bë më i dukshëm në shkollën e lartë me një diplomë të veçantë për Drejtësi. Pushtetit ushtarak turk më shumë se gjykatësit, punën e të cilëve e bënin kadinjtë e myftinjtë, i duheshin policë e xhandarë, ndaj e çojnë Tefikun në Akademinë e Policisë. Edhe këtë shkollë ai e kreu me rezultate të larta, ndaj që në fillim të karrierës emërohet në poste të rëndësishme policie në rajone të ndryshme të Turqisë. Tefik Rogu njihte gjashtë gjuhë të huaja dhe kishte një bibliotekë mjaftë të pasur. Në Manastir, vatrën e patriotizmit Edukatën dhe kulturën orientale që mori në shkollat dhe akademitë turke dhe formimin si intelektual ai i vuri në shërbim të çështjes kombëtare. Që kur ishte në Stamboll ai u lidh me figurat më të rëndësishme të Rilindjes që vepronin aty, Hasan Prishtinën dhe Ismail Qemalin, të cilët edhe e ndihmuan të mbaronte edhe një shkollë tjetër, atë të Diplomacisë. Por rasti më ideal për të vepruar në qëllimin që i kish vënë vetes erdhi kur ai u emërua në vitin 1905 komandant i policisë së Vilajetit me qendër qytetin e Manastirit. Tani Tefiku ishte afruar pranë atdheut të tij, por edhe në një vend kyç të veprimtarisë atdhetare. Manastiri në atë kohë pothuajse kishte dalë nga kontrolli turk dhe “fliste shqip”. Ngritja e Komitetit të Fshehtë, që qe ndër të parët në lëvizjen antiosmane të fillimshekullit të 20-të, krahas shumë faktorëve të tjerë pse ky komitet u vendos pikërisht në Manastir, kishte edhe një arsye më tepër…se ishte Tefiku aty, që jo vetëm vigjilonte, por vepronte si një nga anëtarët më aktiv të këtij organizmi, ku merrte pjesë Bajo Topulli, ish-nëndrejtor i gjimnazit turk të Manastirit, Fehim Zavalani, kolonel Halit Bërzeshta, Gjergj Qiriazi, e të tjerë. Komiteti i Manastirit shtriu degët në Shqipërinë e jugut dhe të veriut. Qenia pranë vendlindjes i krijonte Tefikut edhe mundësinë e kontakteve me njerëzit e afërt dhe me aktivistë që vepronin brenda vendit për përhapjen e gjuhës shqipe si Baba Fetahu i Backës, Meleq Staravecka, Hasan e Dalip Koprëncka etj. U jepte atyre librat dhe abetaret që vinin nga Sofja dhe Bukureshti. Ndonjë herë ai shfrytëzonte lejet dhe pushimet dhe vinte në fshat, sillte libra dhe u mësonte të rinjve gjuhën shqipe. Në Sahara, me 101 Por veprimtaria e Komitetit të Manastirit ra erë, ndaj në maj të vitit 1906 qendra u shpërngul në Bukuresht, duke lënë në Manastir një komitet të vogël krahinor. Ndërkaq çeta e Bajo Topullit e përbërë prej fshatarësh dhe disa studentësh të ikur nga Manastiri, gjeti në Kolonjë përkrahjen e Sali Butkës, por më pas, të ndjekur nga forcat turke, vëllezërit Bajo dhe Çerçis Topulli u shtrënguan të largoheshin nga Shqipëria, në Bukuresht e në Sofje. Në Bukuresht u bashkua me ta atdhetari i flakët Mihal Gramenua, i cili pastaj bëri pjesë në çetën e Çerçizit dhe u përpoq të përhapte ndjenjat kombëtare. Me Tefikun, që kishin kohë që e ndiqnin, turqit e kishin më të lehtë, ata e arrestuan dhe e çuan në Stamboll, ku i zhvilluan një gjyq të bujshëm që do të ishte mësim për të gjithë ata intelektualë dhe oficerë që kishin simpati apo ishin bërë pjesë e Lëvizjes Xhonturke dhe ata që ndihmonin rebelët kundërshtarë të perandorisë. Tefiku u dënua me vdekje, por falë njohjeve, popullaritetit në rrethet intelektuale dhe paraqitjes dinjitoze në gjyq, gjë që u vlerësua nga gjyqtarët, atij i zbriti dënimi me 101 vjet burg, që përsëri ishte më shumë se një jetë njeriu. Këtu ka dhe një detaj tjetër për uljen e dënimit nga kapital, në me 101, që familjarët e kanë dëgjuar nga goja e vetë Tefikut, që një nga anëtarët e trupit gjykues e ka çmuar si rrethanë lehtësuese: Në materialet e sekuestruara, si provë materiale ishte dhe një medaljon në formën e një vule që përdorej në atë kohë. Vula kishte tri ndarje dhe tre simbole. Kur iu kërkua deshifrimi nga gjyqtari, Tefiku shpjegoi se në ndarjen e sipërme, ku ishin vizatuar disa guriçka, ishte qesja me dhè, që i kishte dhënë e ëma kur ishte nisur që fëmijë në Stamboll, në nënndarjen e mesit ishte vizatuar një orë, që tregonte se koha punonte për të ardhmen dhe në nënndarjen e tretë ishte një shqiponjë që në atë kohë e mbanin shumë shqiptarë si simbol patriotik. Sejfi Vllamasi në librin “Ballafaqime politike 1939-1943” shkruan për Komitetin e Manastirit: “…fillojnë arrestimet, më 22 maj u arrestova, pas dy ditësh u dorëzova në burgun e sigurisë së lartë në Stamboll…Pas dy jave, një i burgosur bullgar nga Kosturi më lajmëron ardhjen në burg të Tefik Rogut (nga Skrapari), shok i Komitetit dhe komisar i policisë së Manastirit, të cilit mbi kërkesën e tij i dërgova dy napolona….Në verën e vitit 1907 marr një letër nga Feim Zavalani dhe Jashar Hajri Bitincka, dërguar nga Kalaja e Aqasë…me anë të së cilës mora vesh depërtimin e tyre në atë kala….sa për Tefik Rogun (Skrapari), ky ishte dënuar me 101 vjet burg dhe për vuajtjen e dënimit ishte dërguar në burg në Fazan, nënprefekturë e Tripolit në Libi, zonë afrikane në Sahara, me deve, dy muaj larg nga Tripoli…” Si gjithnjë në veprim Në vitin 1908, pas shpalljes së Hyrietit prej xhonturqëve, Tefik Rogu lirohet dhe kthehet në vendlindje dhe lidhet me një herë me figurat më në zë të kohës që vepronin në Skrapar, me mikun e vjetër Sali Butka, Ali Farmaqin, Lace Backën, Meleq Staraveckën, Sulejman Staraveckën, Maksut Çetën (Grëmshi), Baba Tahir Çepanin, Servet e Hysen Zaloshnjën, Xhemal Malindin, Myftar Çepanin etj. Krahas veprimtarisë patriotike ai mblidhte bashkëfshatarët dhe u mësonte shkrim e kendim, u mësonte vargje të Naimit. Fshatarët kujtojnë se si një herë erdhën zaptiet turke e lidhën dhe i shkulën dy dhëmballë me darë kali Tefikut pse grumbullonte fshatin. Me detyra luftarake në Qeverinë e Vlorës Shpallja e Pavarësisë më 28 Nëntor 1912 gëzoi pa masë gjithë popullin shqiptar, por edhe vuri në lëvizje të gjithë luftëtarët që kishin punuar për këtë ditë për ta ruajtur dhe forcuar Qeverinë e re të Vlorës. Tefiku vrapon për në Vlorë. Pas një takimi me mikun e tij të vjetër, Ismail Qemalin, të cilin e kish njohur që në Stamboll, merr detyra nga ai për formimin e gardës, policisë dhe strukturave të tjera të mbrojtjes. Bashkë me Isa Boletinin dhe Ali Shefqet Shkupin, pasi përgatitën rregulloren iu futën punës për organizimin e policisë së Vlorës. Në krye të saj u vu Tefiku, por krahas kësaj ai u mor edhe me ngritjen e strukturave të xhandarmërisë edhe në Korçë, Ohër, Elbasan, Berat e Durrës. Në Durrës ai u kundërshtua hapur nga Esat Pash Toptani, gjë që vërtetohet në një letër Tefiku i dërgon plakut të Vorës më datën 12 shtator të vitit 1913, ku midis të tjerave ai shkruan: ”…si i dërguar në policinë e Durrësit me gjithë komandantin e gjindarmërisë, u dëbuam në bazë të një urdhri telegrafik që dërgoi Esat Pasha. Nga Tirana në Durrës gjendja ka ndryshuar, kanë nisur të marrin hov veprime që synojnë vdekjen e Shqipërisë”. Për shqetësimet e tij, kur ai shikon se prapa krahëve të Ismail Qemalit luheshin lojëra për ta prishur atë që u ngrit me aq mund, flet edhe kjo letër që mban datën 3 tetor 1913 drejtuar Vlorës, ku flitet për tradhtinë e Esat Pash Toptanit dhe ndikimit të tij edhe në Skrapar: “…Lajmet që po vijnë nga Skrapari nuk janë edhe aq të mira…”. Më tej në letër thuhet: “…mund t’u kujtoj zotërisë Suaj kur andartët patën shkelur Korçën, unë pasi bëra pak propagandë, solla në male të Kolonjës 1500 vetë të armatosur brenda 24 orëve”. Dokumentet arkivore të veprimtarisë së Qeverisë së Vlorës dëshmojnë se sa me shpirt punonte Tefiku, por tregojnë edhe një gjë tjetër, se ai gëzonte hapur besimin dhe simpatinë e Ismail Qemalit. Pas situatës së krijuar në frontin e Skraparit, ku iu jepej goditja kryesore forcave greke, të cilat donin të kapnin Beratin, Ismail Qemali urdhëroi ndryshimin e udhëheqjes në Skrapar, duke emëruar nënprefekt Themestokli Gërmenjin, sekretar Servet Zaloshnjen dhe komandant të xhandarmërisë dhe anëtar të shtabit të mbrojtjes, Tefik Rogun. Ky fakt vërtetohet edhe me letrën që ministri i Bujqësisë së Qeverisë së Vlorës, patrioti Pandeli Cale i dërgon ato ditë kryetarit të vetë ku shkruan: “Ismail Bej, Themestokli Gërmënji vete sonte në Berat. Letrën që i dhatë duke e emëruar Veqil Kame, nuk e mori dot me vete. U lutem, pra, lajmëroni mytesarifin e Beratit që të shkojë Themesokliu në Skrapar bashkë me Tefik Rogun si komandant i xhandarëve atje”. Edhe pse Qeverisë së Vlorës po i vinte fundi, ai kishte besim te populli dhe te figura e ndritur e plakut të Vlorës. Si mik besnik nuk e fsheh adhurimin për të kur i shkruan: “Skraparasit e duan dhe e adhurojnë shkëlqesinë Tuaj…” Ju që provuat madhështinë, do të jeni i zoti dhe të zhdukni vështirësitë dhe t’i sillni këtij Atdheu një periudhë qetësie. Unë po u raportoj si një mik i vjetër besnik, me qëllim që t’ju vë në dijeni mbi çfarë po ndodh…” Përsëri në Turqi, i mirëpritur Për një njeri që kish punuar me mish e me shpirt për materializimin e ëndrrës së kahershme me Qeverinë e Vlorës, rënia dhe sfumimi në atë mënyrë i saj qe një dhimbje e madhe. Ashtu si dhe shumë miq e shokë të tij, edhe Tefiku ngeli i zhgënjyer. Me porosi dhe rekomandime të Ismail Qemalit, i cili shkoi në Itali, Tefiku niset në Stamboll. Turqia në këtë kohë ishte në kërkim të rrugëve të reja, ndryshe nga ato mesjetare, për të krijuar një identitet të ri kombëtar e shtetëror. Koha që kish kaluar kish fshirë shumë gjëra, kështu që Tefiku u mirëprit dhe u rehabilitua nga autoritetet turke. U caktua në detyra të larta në polici e xhandarmëri, por ai si gjithnjë merrej edhe me veprimtari të tjera, siç ishte mbajta gjallë e frymës patriotike dhe bashkimi i shqiptarëve në Stamboll, i brezit tjetër më të ri, se të parët kishin ikur, e kishin kryer misionin e tyre. Me iniciativën e tij dhe me kontributin e shumë bashkatdhetarëve të tij, ngre dy shkolla shqipe, njërën me emrin “Kosova”, ku si mësues cakton dy studentë shqiptarë nga më të mirët, Musa Ohrin dhe Qemal Sanjollasin. Pas shumë vjet qëndrimi në Stamboll, megjithëse kishte edhe fëmijët aty, mërzitet dhe kërkon të kthehet në atdhe. Letra Mallin për vendlindjen dhe dëshirën për të kontribuar në atdhe e dëshmon edhe një letër dërguar një mikut të tij në Shqipëri më 16 qershor 1919, ku ai interesohet për miqtë, shokët dhe bashkëfshatarët “ku janë, si janë e çfarë bëjnë”. “Të lutem të bësh një pyetje andej-këtej dhe të më shkruash”, shkruan më tej ai duke shtuar: “Dua të kthehem për në Vlorë ose Shkodër. Prandaj të lutem fort, me të marrë këtë letër, të më bësh e të më dërgosh një shkresë nga qeveria austriake(?!- shën. ynë) e Vlorës dhe të ma çosh në atë zyrë që duhet këtu, duke thënë se nuk ka ndonjë ndalesë për mua që të vinj e të hynj në Shqipëri”. Në fund të vitit 1920, me ndihmën e mikut të tij të armëve të Divizionit të 19 në mbrojtje të gadishullit të Galliopollit, që tani ishte bërë një figurë e njohur dhe simpatike, Qemal Ataturkut, ai kthehet përfundimisht në Shqipëri. Telashe të reja Sapo vjen në Shqipëri, në fillim të vitit 1921, e emërojnë komandant të policisë së prefekturës të Beratit. Dhe si gjithnjë, ai nuk mbyllet brenda detyrës, por ingranohet në jetën politike e ushtarake të kohës, ku bie në sy si analist dhe publicist i zoti. Në periudhën 1922-24 shkruan me dhjetëra artikuj në shtypin e kohës. Ka ngelur proverbiale thënia e tij në analizën politike të problemeve të ditës në një shkrim të datës 22 korrik 1922 në gazetën “Shqipëria e Re”, ku ai shkruante rregullisht, se…”duhet të jetë e qartë që nuk bëjnë qeveritë popujt, por bëjnë popujt qeveri”. Siç dihet në vitin 1922 u formua qeveria e kryesuar nga Ahmet Zogu. Në Skrapar nga forcat demokratike dhe patriotë e luftëtarë të vjetër pati rezistencë të madhe për kandidaturat e bejlerëve të Beratit që u paraqitën në këtë krahinë. Ata formuan Grupin Nacional Demokrat” me aktivistët më të shquar të krahinës për të patur përfaqësuesit e vetë në parlament. Një polemikë të madhe në atë kohë kanë bërë në shtyp Riza Cerova dhe Tefik Rogu edhe me cilësinë e anëtarit të grupit kundërshtar, ku me fakte demaskonin klasën e bejlerëve dhe abuzimet e nëpunësve të administratës shtetërore. Natyrisht, si kundërshtar politik Tefikun e lirojnë nga detyra dhe e izolojnë në fshatin e tij, në Rog, ku i ndalohej të largohej pa lejen e organeve shtetërore. Më vonë kur u qetësuan disi gjërat, miku i tij, Milto Tutulani, duke ia njohur aftësitë juridike dhe administrative e ndihmoi të nxirrte një lejë avokatie. Kështu që për një periudhë të gjatë ai punon si avokat në Berat, Skrapar dhe Përmet. Në këtë kohë ai mban lidhje me udhëheqësit antizogistë, sidomos me Riza Cerovën, i cili e kishte Tefikun një nga këshilltarët më të mirë për çështjet ushtarake, por edh për vlerësimin e situatave. I tërë, me detyrën e fundit Pushtimi fashist i vendit tonë e gjeti Tefikun në fshatin e tij, në Rog, në moshë të thyer dhe në gjendje të rënduar shëndetësore. Gjithë ato lëvizje dhe veçanërisht burgu i Saharasë, ku kishte hequr tortura nga më çnjerëzoret, domosdo do ta bënin punën e tyre, një ditë kur të mpakeshin fuqitë. Por koha dhe lufta që kish plasur kërkonin akoma. Ndaj shpirti i një luftëtari si ai, nuk mund të rrinte i qetë. Hapi dyert kat më kat për “djemtë e malit”. Në shtëpinë e tij u formua organizata e Partisë Komuniste e zonës së Çepanit, ku bënin pjesë Haki Bejko (Sevrani), Skënder Malindi, Rushit Dervishi, Rakip Telhai (Qeshibesi), Haxhi Kapsi, Novruz Malindi dhe djali i tij, Hysen Rogu, që më vonë u shquan në luftë, por edhe në detyra të larta shtetërore. Veç Hysenit Tefiku nisi në mal në njësitë partizane edhe dy vajzat e tij, Bukurinë dhe Lirinë, të cilat kanë marrë pjesë edhe në Kongreset e Gruas dhe të Rinisë Antifashiste në Berat dhe në Helmës. E shoqja e tij, Hazbija ishte një nga aktivistet më të shquara në zonë. Tefik Rogu vdiq më 15 prill 1945, i tërë, siç thoshte, se kish kryer edhe detyrën e fundit, me fëmijët, që ndoqën rrugën më të mirë, atë rrugë që ai s’mund ta vazhdonte dot për shkak të moshës. Me rastin e 50-vjetorit të Shpalljes së Pavarësisë ish-Presidiumi i Kuvendit Popullor të Shqipërisë i ka akorduar atij Urdhrin për Veprimtari Patriotike

E gjithë bota dukej se ishte ndalur dhe mbante frymën atë mbrëmje. Përafërsisht 900 vjet, që nga fillimi i ndërtimit në vitin 1163, katedralja e madhe gotike kishte qenë një qendër e vazhdueshme dhe e rëndësishme për Parisin. Megjithatë, ja ku jemi. “Notre Dame” rihapet për publikun sot (e diel) Michael Kimmelman Benoist de Sinety, ish-famullitari i përgjithshëm i Parisit, ishte në skuterin e tij atë mbrëmje prilli të vitit 2019, duke vozitur nëpër urën “Pont Neuf” kur në retrovizor vuri re flakë që dilnin nga strehët e çatisë së “Notre Dame”. Mallkoi me zë, bëri një kthesë dhe nxitoi drejt katedrales. Mbretëresha e Skocisë, Mary, u martua në “Notre Dame”, Joana e Arcut u bekua aty, ndërsa Napoleoni u kurorëzua. Katedralja ka qenë aq qendrore në Francë saqë pjesa e saj e përparme konsiderohet pika zero, nga e cila maten të gjitha distancat në vend. Tani kjo ndërtesë historike po digjej. E gjithë bota dukej se ishte ndalur dhe mbante frymën atë mbrëmje. Përafërsisht 900 vjet, që nga fillimi i ndërtimit në vitin 1163, katedralja e madhe gotike kishte qenë një qendër e vazhdueshme dhe e rëndësishme për Parisin. Para se të përfshihej nga zjarri, ajo tërhiqte rreth 13 milionë turistë nga e gjithë bota çdo vit, më shumë se Kulla Eiffel, Muzeu i Lourvet apo Bazilika e Shën Pjetrit në Romë. Dhe kur tymi e hiri po fluturonin mbi lumin Sena, shumë parisienë dhe numër i panumërt i udhëtarëve, të cilët kishin ardhur për ta trajtuar ndërtesën si pjesë e orendive qytetare, papritmas kuptuan se sa e rëndësishme ishte “Notre Dame”. Ajo ishte një lidhje e përbashkët jo vetëm me qytetin dhe të kaluarën, por gjithashtu me të bukurën dhe llojin më të mirë të arritjeve njerëzore. Çfarë thoshte kjo për ne dhe momentin tonë, në harkun e gjatë të historisë, nëse kjo ishte ditë e fundit e ekzistencës së “Notre Dame”? Dëshmitarë të një mrekullie  Ndërtesa ende digjej kur presidenti i Francës, Emmanuel Macron, premtoi ta rihapë atë pas pesë vjetësh. Ky afat kohor dukej si shpresë për një mrekulli. Çatia e katedrales, e mbështetur nga dërrasa lisi të kohës mesjetare, tashmë ishte shembur. Maja e saj e shekullit të 19-të u ndez si shkrepëse kundër qiellit të errët. Restaurimet në këtë shkallë mund të zgjasin me dekada. Vendi tashmë ishte tronditur nga kryengritjet për çmimet e naftës dhe sigurimet e dobëta sociale që, sikur “Notre Dame”, kishin qenë një burim krenarie dhe identiteti kombëtar për shumë kohë. Simbolika e zjarrvënies së katedrales ishte e paqartë. Pastaj erdhi COVIDI. Megjithatë, ja ku jemi. “Notre Dame” rihapet për publikun të dielën e 8 dhjetori. Restaurimi do të vazhdojë në disa pjesë të katedrales dhe për disa vjet, por si një vepër e organizimit të nivelit ushtarak, ekspertizës dhe mjeshtërisë, arritja e deritanishme është mahnitëse dhe historike. Për Macronin dhe këtë komb ende thellësisht të ndarë, rindërtimi i katedrales tani bart një lloj tjetër peshe simbolike. Për botën e gjerë, kjo thekson se katastrofat mund të kapërcehen, se disa gjëra të mira dhe të vërteta mbijetojnë — dhe që njerëzimi ndoshta nuk ka humbur ende lidhjen me anën më të mirë të vetvetes. Herën e fundit që pata mundësinë të futem brenda katedrales ishte kur ajo ishte në proces restaurimi këtë verë. Pjesa më e madhe ishte ende e mbuluar me qese plastike dhe nga skelat. Por dola nga aty me ndjenjën se isha dëshmitar i një lloji mrekullie. Arrita deri në çati, ku punëtorët po siguronin majën e rinovuar dhe dërrasat e reja. Jean-Louis Bidet, drejtori teknik i “Ateliers Perrault”, një nga kompanitë franceze përgjegjëse për punëtorët e drurit, më tha se çdo pemë dushku ishte zgjedhur për t’u përshtatur me nivelet e trarëve të lashtë që do të zëvendësoheshin. Druri pastaj ishte skalitur për të përsëritur veçoritë e siluetës së origjinalit të punuar me dorë, madje me shenjën e marangozit mesjetar të vizatuar sërish mbi të. Publiku nuk do të mund të shohë trarët që tani janë pas arkave të çatisë së restauruar. Fola me punëtorë që vinin dhe largoheshin nga vendpunishtja, e cila ishte bërë selia e restaurimit dhe ku disa nga dy mijë punëtorët, shumica francezë, por disa edhe nga vende të tjera, pushonin nën pemë dhe ushqeheshin gjatë drekës. Puna në ndërtesën që ka shpirt  “Çdo ditë na dalin nga 20 vështirësi”, më tha Philippe Jost, i cili drejtonte grupin e restaurimit. “Por është ndryshe kur punon në një ndërtesë që ka shpirt. Bukuria e saj e bën gjithçka më të lehtë”. Nuk mund të kujtoj të kem vizituar ndonjëherë një vend pune që dukej më i qetë, përkundër presionit për të përfunduar në kohë, ose një që mbante një atmosferë aq të qetë, plot gëzim dhe bindje në misionin e tyre. Kur e pyeta një punëtore rreth asaj se çfarë domethënie kishte kjo punë për të, ajo nuk i gjente dot fjalët për t’u shprehur dhe pastaj nisi të qajë. “Notre Dame” u rrënua gjithashtu gjatë shekullit të 19-të kur një arkitekt i ri francez me emrin Eugène Emmanuel Viollet-le-Duc, u punësua për ta shpëtuar atë nga shkatërrimi. Gjatë Revolucionit, kryengritësit kishin prerë kokat e statujave të figurave të Dhiatës së Vjetër në fasadë, të cilat i kishin ngatërruar me portretet e mbretërve francezë. Ata i kishin dedikuar katedralen religjionit ateist “Cult of Reason” (Kulti i Arsyes), duke i shkrirë kambanat për t’i shndërruar në monedha dhe topa lufte. Ai dhe një arkitekt tjetër i ri, Jean-Baptiste Lassus, kishin fituar një garë gjatë viteve 1840, që ishte organizuar si pjesë e një lëvizjeje nacionaliste që po lindte, për të shpëtuar trashëgiminë franceze pas publikimit të romanit të Victor Hugos, “The Hunchback of Notre-Dame”. Romani shkaktoi zemërim publik për gjendjen e degraduar të katedrales. Hugo shkroi në formë të prozës së ëmbël dhe të drejtë për shkatërrimin e “Notre Dame”. Si kritik i hierarkisë kishtare, ai e lartësoi “Notre Damen” si një pallat të madh të popullit, duke mishëruar të gjitha llojet e ideve të epokës romantike për barazinë, komunitetin dhe historinë. Kisha e Shën Denisit disa milje më larg, kohët e fundit ishte caktuar për të strehuar varret e mbretërve francezë. Harqet e saj me majë dhe kolonat që shtriheshin si rrjeta merimange, ndihmuan në futjen e epokës gotike. Peshkopi donte të ndihmonte në ndërtimin e një monumenti edhe më të madh gotik. Dy shekuj për ta përfunduar “Notre Dame” do të merrte pothuajse 200 vjet për t’u përfunduar. Imagjinoni prerjen e shiritit sot për një ndërtesë, bazamentet e së cilës ishin vendosur para se të zbulohej elektrifikimi. Nga e gjithë Franca, punëtorë xhami, muratorë dhe marangozë, gdhendës që i sheshojnë drunjtë, bashkues që i lidhin trarët, u mblodhët të gjithë në Paris. Ata hartuan planet në dysheme të mbuluara me gëlqere të ngurtësuar, sepse letra ende ishte një produkt i rrallë. Besoj se janë mbjellë fara të reja aty ku ishin prerë pemët e dushkut për të rindërtuar trarët. Mund t’ju kujtohet një larmi propozimesh të çuditshme, alternativa për rindërtimin, që qarkulluan online pas zjarrit, përfshirë një që propozonte të vendosej një pishinë në çati dhe një tjetër që propozonte zëvendësimin e majës së arkitektit Viollet-le-Duc, me një skulpturë të trashë, të mbështjellë me flori, me fibra karboni në formë të flakës, që dukej pak a shumë si logo e ndonjë restoranti në Kolorado që shërben krahë të pulës. Asnjë nga këto propozime, me sa kujtoj unë, nuk e vlerësonte ndërtesën si një vend të shenjtë fetar. Ato dolën në pah sepse kryeministri i Francës u nxitua me propozimin e një gare ndërkombëtare për të riimagjinuar pjesën e dëmtuar të katedrales. Kjo u hapi rrugë mediave sociale për çmenduri të parashikueshme. Megjithëse nuk do të ishte hera e parë që Notre Dame pësoi ndryshime të padëshiruara. Katedralja u plaçkit nga hugenotët (protestantët në Francë) dhe u riparua nga Luigji XIV, të cilit stili i saj gotik i dukej i vjetruar. Ajo lloj arkitekture që vazhdon të ketë vlerë dhe kuptim, është një organizëm i gjallë. Përshtatet me kushte të reja dhe merr identitete të freskëta. Gjatë viteve 1920, katedralja e madhe gotike në Reims u rindërtua me beton dhe çelik, pasi që çatia e saj u dogj gjatë Luftës së Parë Botërore. Britanikët vendosën ta linin katedralen e shekullit të 14-të në Coventry të shkatërruar, pasi forcat ajrore gjermane e bombarduan atë, për t’u përdorur si memorial lufte, me një katedrale të re të ndërtuar për krah. Rrugë drejt dinjitetit dhe ekselencës Por “Notre Dame” në vitin 2019 nuk u shkatërrua nga ndonjë ngjarje që mund të ndryshonte botën, e që duhej kujtuar. Zjarri mund të jetë shkaktuar nga një qark i shkurtër elektrik ose një cigare e ndezur. I nxitur nga mbrojtësit e trashëgimisë dhe arkitektët e lartë francezë si, Jean Nouvel, presidenti Macron vendosi të bëjë gjënë e duhur duke restauruar dhe pastruar brendësinë dhe duke rindërtuar çatinë, e cila përbëhej nga materiale të drurit dhe plumbit. Pavarësisht disa brengave të hershme, duket se deri tani nuk ka efekte të dëmshme shëndetësore që mund të lidhen me pasojat e plumbit të djegur mbi çatinë e “Notre Dame”. Dhe trarët prej druri, të mbrojtura nga sistemet moderne të shuarjes së zjarrit, mund të rezistojnë pothuajse përgjithmonë. Trarët origjinalë kishin qëndruar për pjesën më të madhe të një mijëvjeçari, përkufizimi i saktë i arkitekturës së qëndrueshme. Për rindërtimin e çatisë gjithashtu nevojiteshin marangozë të aftë, gurgdhendës dhe artizanë të trajnuar në teknikat e pasura me rrënjë në historinë franceze dhe evropiane. “Notre Dame” mund të ndihmojë në ringjalljen e këtyre zanateve të brishta por të çmuara. Pas njoftimit të Macronit, një organizatë franceze e artizanëve e quajtur “Compagnons du Devoir”, që daton nga shekulli i 12-të, filloi të pranonte mijëra aplikime. “Në Francë, ashtu si në Amerikë”, më tha në atë kohë një nga udhëheqësit e saj të mëparshëm, Jean-Claude Bellanger. “Ata që sot futen në zanate, priren të konsiderohen dështues nga shoqëria elitare. ‘Notre Dame’ ua ka kujtuar të gjithëve se kjo lloj pune është rrugë drejt dinjitetit dhe ekselencës”. Ky është një nga rezultatet më të shpejta dhe më të ngazëllyera të restaurimit. Restauruesve u ka ndihmuar fakti që, Rémi Fromont dhe Cédric Trentesaux, dy arkitektë francezë, kishin marrë matje të sakta të strukturës së çatisë në vitin 2014 dhe që Andrew Tallon, një profesor i lindur në Belgjikë, i cili vdiq në vitin 2018, kishte skanuar në formë digjitale “Notre Damen” para zjarrit, duke vendosur skanerë laseri në dhjetëra lokacione të ndryshme rreth katedrales si dhe duke mbledhur më shumë se një miliard pikë të dhënash. Kjo përpjekje u dha punëtorëve një hartë të saktë të ndërtesës. Zjarri, me gjithë dëmet që shkaktoi, kishte ndodhur në një kohë mrekullish. Disi, muret e “Notre Dame” nuk u shembën si një shtëpi prej letrash, siç frikësoheshin zjarrfikësit. As skelat metalike, që restauruesit kishin ndërtuar para rënies së zjarrit, nuk u rrëzuan dhe nuk i rrënuan muret. Dritaret me vitrazh të katedrales mbijetuan gjithashtu, së bashku me organon. Shkatërrimit i shpëtuan edhe statujat prej bakri të apostujve në çati, duke përfshirë atë që është një portret i Viollet-le-Duc, ku shihet me fytyrë të kthyer drejt majës që ai projektoi. Për fat të mirë, ato ishin larguar të gjitha nga konservatorët, vetëm disa ditë para zjarrit. Ikonë qetësie dhe baraspeshe E përshkrova historinë e katedrales më parë sepse, “Notre Dame”, që prej shekullit të 12-të ka qenë gjithmonë një ndërmarrje e përbashkët. Restaurimi i saj që arrin shumën prej gati 900 milionë dollarësh, kryesisht i paguar nga donacionet e disa miliarderëve parisienë dhe rreth 340 mijë donatorëve të tjerë, shumica prej tyre amerikanë, është vetëm shembulli më i fundit. Nuk është një shumë parash e padëgjuar sipas standardeve të çmendura amerikane, por kjo kosto ngriti disa pyetje në Francë për burimet e çmuara që po derdhen në një ndërtesë turistike, e që mund të kishte ndihmuar shumë monumente të tjera të panjohura që kanë nevojë për rinovim. Ministri i Kulturës së fundmi u bë cak i shumë kritikave, sidomos nga udhëheqës të kishave, duke sugjeruar që turistët të paguajnë një taksë hyrjeje në katedrale, që do të përdorej për të riparuar ndërtesa të tjera fetare. “Notre Dame” mund të duket si dëshmi tjetër që ne jetojmë në një kohë kur të pasurit bëhen edhe më të pasur. Megjithatë, vështirë të të kujtohen shumë ndërtesa të tjera që kanë vazhduar të kenë kaq shumë domethënie, për aq kohë të gjatë dhe për kaq shumë njerëz të ndryshëm, pavarësisht nëse janë të pasur apo të varfër, besimtarë apo jo. Grafikë e realizuar nga Mika Gröndahl  Ata artizanë dhe konservatorë që takova, folën në mënyrë aq prekëse për punën e përbashkët për diçka më të madhe dhe më të qëndrueshme se vetvetja. Për miliona njerëz në mbarë botën, “Notre Dame” mbetet selia e Kishës Katolike Romake në Paris, një lokacion për t’u vizituar në listën e tyre të dëshirave, dhe material burimor për një film të Disneyt. Por sigurisht se është më shumë se këto gjëra. Nëse jo katedralja gotike më e hijshme, ajo është gjithsesi një kullë e lavdishme, fasada e saj një mrekulli qetësie dhe baraspeshe. Ajo ka frymëzuar Proustin dhe Sigmund Freudin, si dhe arkitektin modernist, Le Corbusier, i cili ëndërronte ta shkatërronte Parisin qendror dhe ta zëvendësonte atë me rrokaqiejt prej betoni, por donin ta ruanin “Notre Dame”. Ndjesia e parë brenda katedrales Pse e gjithë bota ndaloi atë natë prilli? Ndjesia e parë kur hyn në katedrale mund të jetë dërrmuese, pasi turmat janë kaq të mëdha dhe arkitektura duket kaq shpellore dhe komplekse. Por shpesh të pushton një ndjenjë tjetër. Pjesërisht vjen si reagim ndaj cilësisë së zërit, ndryshimit të dëgjimit kur nga jashtë futesh brenda dhe mënyrës se si katedralja ka rezonancën e vet. Një nga organistët e “Notre Dame”, Olivier Latry e krahason atë me një tub organoje. “Ndërtesa është një vëllim me disa veçori. D-dur tingëllon mrekullueshëm në ‘Notre Dame’”, më tha ai. Shkrimtari bestseller, Ken Follett, i cili shkroi një libër të vogël për “Notre Dame” pas zjarrit, e identifikon këtë ndjenjë të dytë si qetësi, të cilën do të shtoja se është një formë ngushëllimi. Kjo është ajo që restaurimi ofron përfundimisht. Forcon lidhjen tonë me të kaluarën. Dhe na siguron që mund ta gjejmë ende njëri-tjetrin, ashtu siç kanë bërë miliona njerëz gjatë kaq shumë viteve, nën trarët e dushkut, mes gurëve të vjetër. Autori është kritik i arkitekturës për “The New York Times”. Raportoi për katedralen “Notre Dame” pas zjarrit si dhe e vizitoi atë gjatë kësaj vere. Marrë nga “The New York Times”. Mestitujt janë të Redaksisë.  koha.net /

Poezi nga Sergej Esenin Nuk bërtas, nuk vajtoj e s’mërzitem,Do largohet si tymi çdo gjë.Nga shkëlqimi i jashtëm venitemDhe djaloshi i dikurshëm s’jam më.Ti ke mbetur, moj zemër, e vetmeDhe si dje kraharorit s’gjëmon,Vendi im me mëndafsh prej mështekneKëmbëzbathur të shkosh nuk të fton.Frymë e fushave rrallë e më rrallëNëpër buzët e tua sa feks…O freskia e djeshme e gjallë,O tallazi i syve pse hesht!Në dëshira-kurnac hera-herës,Jeta ime e ndezur ku je?I plagosur nga bujë e pranverës,Kalin rozë e kam hipur pa fre.Jemi gjithë të kalbshëm si fletë,Mjalti i blirit pikon nëpër shesh…O njeri, qofsh bekuar në jetë:Lulëzon e venitesh, e vdes… Përktheu: Dritëro Agolli

Pergatiti: Liliana Pere Arti dhe trashëgimia kulturore janë shtylla të ndërvarura. Arti shërben si mjet për të ruajtur, ripërtërirë dhe përhapur trashëgiminë kulturore, ndërsa trashëgimia kulturore i jep artit kuptim dhe rrënjë historike. Kombinimi i tyre forcon identitetin e popujve dhe krijon ura ndërmjet të shkuarës, së tashmes dhe së ardhmes. Zbulimi i lidhjes enigmatike ndërmjet trashëgimisë kulturore dhe artit: Eksplorimi i ndikimit të tyre paralel kudo që ekziston Arti! Trashëgimia kulturore dhe arti ndajnë një lidhje të pandashme që lidh të kaluarën tonë me të tashmen, duke lidhur kulturat me individët dhe traditën me inovacionin. Arti vjen në forma të ndryshme - pikturë, skulpturë, muzikë dhe vallëzim - por është thelbësore të njihet se si trashëgimia kulturore shërben si themel dhe si frymëzim për shprehjen artistike. Në këtë postim ne do të eksplorojmë marrëdhënien e thellë midis trashëgimisë kulturore dhe artit, duke ilustruar se si ato funksionojnë paralelisht në të gjithë globin. Le të explorojme në këtë oaz të pasur dhe të kuptojmë pse ruajtja e trashëgimisë kulturore është jetike për krijimin artistik kudo. Thelbi i Trashëgimisë Kulturore Trashëgimia kulturore përfshin traditat, zakonet, gjuhët dhe artefaktet e transmetuara nëpër breza. Këta elementë tregojnë histori dhe përcjellin vlerat e komuniteteve, duke nxitur një ndjenjë identiteti. Ato formojnë kuptimin tonë për botën dhe ofrojnë një medium për shprehje artistike. E rëndësishmja, trashëgimia kulturore nuk është statike; ajo evoluon me kalimin e kohës. Arti shërben si një pasqyrë dhe një riimagjinim i kësaj trashëgimie, duke i lejuar artistët të riinterpretojnë kontekstet e tyre kulturore. Për shembull, arti tradicional japonez i ceremonisë së çajit ka ndikuar tek artistët bashkëkohorë, duke i shtyrë ata të eksplorojnë temat e ndërgjegjes dhe estetikës. Respektimi i trashëgimisë kulturore promovon diversitetin dhe krijon lidhje mes njerëzve. Nëpërmjet artit, kulturat ndajnë tregimet e tyre unike, duke i ftuar të tjerët të kuptojnë dhe vlerësojnë ato histori. Për shembull, ngritja e Festivalit të Kulturave Botërore tregon ndryshimet e gjalla midis kulturave përmes muzikës, kërcimit dhe artit, duke tërhequr mbi 10,000 vizitorë çdo vit. Arti si pasqyrim i identitetit kulturor Arti përmbledh identitetin kulturor, duke reflektuar vlerat, përvojat dhe besimet e një komuniteti. Përgjatë historisë, format e artit kanë dhënë njohuri për jetën e njerëzve, duke vepruar si një mjet narrativ për tregimin. Një shembull i mrekullueshëm është puna e Frida Kahlo, autoportretet e së cilës nxjerrin në pah trashëgiminë e saj meksikane dhe betejat personale, duke i dhënë zë identitetit kulturor përmes artit pamor. Arti indigjen, si piktura me pika aborigjene ose punimet me rruaza të vendasve amerikanë, zbulojnë lidhje të thella shpirtërore me tokën dhe traditat. Këto vepra arti, shpesh të karakterizuara nga ngjyra të gjalla dhe modele të ndërlikuara, përmbajnë përralla që pasqyrojnë trashëgiminë, duke përfshirë simbole dhe motive të rrënjosura thellë në kulturë. Kur arti pasuron të kuptuarit tonë për identitetin kulturor, ai rrit përvojat si të artistit ashtu edhe të audiencës. Ne angazhohemi me ngjyrat dhe format që nënkuptojnë kontekste historike përtej tonave, duke krijuar një kuptim më gjithëpërfshirës të botës. Ndikimi i teknikave tradicionale Teknikat tradicionale luajnë një rol vendimtar në krijimin e artit. Metodat e transmetuara ndër breza përmirësojnë praktikat bashkëkohore, duke ofruar autenticitet dhe thellësi. Për shembull, qeramika meksikane, e formuar nga teknikat e lashta, vazhdon të influencojë prodhuesit modernë të qeramikës, duke i lejuar ata të mbajnë një lidhje me paraardhësit e tyre. Kur artistët përdorin qasjet tradicionale, ata kultivojnë një bisedë mes të shkuarës dhe të tashmes. Kjo nderon trashëgiminë kulturore duke e rinovuar atë, duke siguruar mbijetesën e saj për brezat e ardhshëm. Çdo goditje ose nyjë shërben si një lidhje me historinë që informon shprehjen aktuale artistike. Krijimi i artit bëhet një mjet për ruajtjen e trashëgimisë kulturore - një kryqëzim dinamik i ekspertizës historike dhe vizionit bashkëkohor. Rëndësia e ruajtjes Në skenën tonë të artit të globalizuar, është thelbësore t'i jepet përparësi ruajtjes së trashëgimisë kulturore. Praktikat tradicionale mund të zbehen ndërsa kulturat përzihen dhe popullatat diversifikohen. Ruajtja e kësaj trashëgimie nuk është thjesht një kërkim nostalgjik; është thelbësore që brezat e ardhshëm t'i qasen rrënjëve të tyre. Muzetë dhe institucionet kulturore janë kritike në këto përpjekje për ruajtjen. Ato ofrojnë hapësira ku arti dhe trashëgimia kulturore bashkëjetojnë, duke u mundësuar komuniteteve të ndajnë historitë e tyre dhe të edukojnë të tjerët. Ngjarjet si Dita Ndërkombëtare e Muzeut, e cila tërheq miliona në mbarë botën për t'u angazhuar me kulturat lokale, nxjerrin në pah rëndësinë e këtyre institucioneve. Trashëgimia kulturore si një burim inovacioni Trashëgimia kulturore shpesh shihet si një lente në të kaluarën, por ajo gjithashtu ndez inovacionin. Artistët tërhiqen nga kontekstet e tyre historike dhe kulturore për të krijuar vepra novatore. Për shembull, dizajnerët bashkëkohorë të modës përfshijnë modele tradicionale ndërsa eksperimentojnë me pëlhura moderne, duke çuar në dizajne të reja që nderojnë rrënjët e tyre. Trashëgimia e mrekullueshme kulturore e vendeve të listuara në UNESCO të Shqipërisë Shqipëria, një perlë mahnitëse e vendosur në Ballkan, krenohet me një trashëgimi kulturore magjepsëse që magjeps udhëtarët, historianët dhe entuziastët. Me peizazhe të ndryshme, tradita të lashta dhe komunitete të gjalla, Shqipëria ka siguruar me krenari disa listime të UNESCO-s që nxjerrin në pah bukurinë dhe rëndësinë e aseteve të saj kulturore. Ky blog eksploron rëndësinë e trashëgimisë kulturore të Shqipërisë dhe shfaq aspektet e jashtëzakonshme që kanë fituar një vend të spikatur në listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s. Rëndësia kulturore e listimeve të UNESCO-s UNESCO (Organizata e Kombeve të Bashkuara për Arsimin, Shkencën dhe Kulturën) identifikon vende në mbarë botën që kanë vlera të jashtëzakonshme universale. Këto listime jo vetëm që njohin trashëgiminë kulturore të një rajoni, por gjithashtu inkurajojnë ruajtjen dhe vlerësimin e saj për brezat e ardhshëm. Kur një vend shtohet në listën e Trashëgimisë Botërore, statusi i tij rritet, duke ndihmuar në mbrojtjen e karakterit të tij unik. Ky proces ofron një mundësi për vendasit dhe vizitorët që të përfshihen me traditat dhe historitë e tij. Çdo mbishkrim rrëfen një histori për lidhjen e ndërlikuar midis natyrës dhe kulturës. Në Shqipëri, vendet e listuara në UNESCO mishërojnë historinë e pasur të vendit, stilet mbresëlënëse arkitekturore dhe peizazhet mahnitëse natyrore. Sipas UNESCO-s, mbi 1,150 vende janë të gdhendura në mbarë botën, me vetëm 10 të vendosura në Shqipëri, duke shfaqur thesaret e veçanta kulturore të vendit. Tropoja: Trashëgimia e Traditës së UNESCO-s Tropoja, një parajsë e fshehur në Shqipërinë e Veriut, festohet për bukurinë e saj natyrore që të lë pa frymë dhe trashëgiminë e pasur kulturore. E njohur në vitin 2017, trashëgimia kulturore jomateriale e “Kcimit të Tropojës” nxjerr në pah tingujt e veçantë të muzikës dhe këngës tradicionale vendase të interpretuara nga anëtarët e komunitetit. Kjo praktikë shtrihet përtej argëtimit të thjeshtë; pasqyron identitetin historik dhe vlerat e popullit tropojan. Kcimi i Tropojës luan një rol vendimtar në tubimet dhe festimet e komunitetit, duke nxitur lidhje të forta mes banorëve vendas. Çuditërisht, studimet tregojnë se 85% e tropojanëve marrin pjesë në këto tradita muzikore, duke demonstruar rëndësinë e tyre në jetën e përditshme. Meloditë bezdisëse dhe ritmet ritmike i zhytin dëgjuesit në zakonet dhe vlerat e këtij rajoni magjepsës. Polifonia e Labërisë: Një trashëgimi harmonike E mbishkruar në vitin 2005, "Polifonia e Labërisë" qëndron si një përfaqësim i gjallë i traditave unike muzikore të Shqipërisë. Kjo formë e veçantë e të kënduarit ndërthur zëra të shumtë së bashku në harmoni të përsosur, duke krijuar melodi magjepsëse që rezonojnë thellë. Polifonia e Labërisë shkon përtej muzikës; ai mishëron bashkëpunimin dhe tregimin e komunitetit. Shpesh, këto këngë pasqyrojnë rrëfimet e dashurisë, trimërisë dhe përvojave të përditshme, duke ofruar njohuri për tapiceri të pasur kulturore të rajonit. Çuditërisht, studimet tregojnë se shfaqjet polifonike mund të tërheqin turma deri në 1000 pjesëmarrës, duke zbuluar popullaritetin dhe rëndësinë e traditës. Qëndrueshmëria e kësaj praktike, e përcjellë brez pas brezi, nxjerr në pah rolin e saj në ruajtjen e identitetit kulturor të Shqipërisë dhe nxitjen e unitetit mes njerëzve. Xhubleta magjepsëse: Një ikonë kulturore Xhubleta, një veshje tradicionale shqiptare, zë një vend të rëndësishëm në trashëgiminë kulturore të vendit. E njohur nga UNESCO për rëndësinë e saj artistike, xhubleta shërben si një simbol i shquar i identitetit dhe bukurisë. E punuar me modele të ndërlikuara dhe ngjyra të ndezura, kjo veshje tregon mjeshtërinë e jashtëzakonshme të artizanëve shqiptarë. Gratë bëjnë xhubletën gjatë festimeve, dasmave dhe festave, duke lidhur të kaluarën dhe të tashmen përmes kësaj veshjeje të përjetshme. Çdo xhubletë tregon historinë e saj, duke përfaqësuar stilet unike rajonale dhe traditat e mbështetura nga komunitete të ndryshme. Shqipëria ka mbi 20 variacione të dallueshme të xhubletës, ku secila pasqyron ndikime unike kulturore. Duke nderuar këtë formë arti, UNESCO nxjerr në pah vlerën e diversitetit kulturor dhe nevojën për të ruajtur traditat unike. Kryeveprat e natyrës: Vendet e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s Përveç praktikave të saj të jashtëzakonshme kulturore, trashëgimia shqiptare e UNESCO-s përmban disa nga peizazhet më befasuese në botë. Berati dhe Gjirokastra, të dyja të mbishkruara në vitin 2005, janë shembulli i përzierjes harmonike të vendit të arkitekturës dhe bukurisë natyrore. Berati, i quajtur shpesh "qyteti i një mijë dritareve", shfaq një koleksion të shkëlqyer të shtëpive të epokës osmane të vendosura përballë malit të mrekullueshëm të Tomorrit. Fortifikimet e qytetit dhe peizazhet e pacenuara tregojnë histori qëndrueshmërie, që datojnë në shekullin e 4-të para Krishtit. Gjirokastra, e njohur për arkitekturën e saj të veçantë prej guri, përmban një kështjellë që dominon horizontin. Kjo kështjellë historike strehon artefakte dhe ekspozita që udhëzojnë vizitorët në të kaluarën e saj të historisë, duke zbuluar tregime të pushtimit dhe evolucionit kulturor gjatë shekujve Arti është i lidhur pazgjidhshmërisht me trashëgiminë ka aftësinë e jashtëzakonshme për të lidhur njerëzit. Në një botë që shpesh ndihet e shkëputur, kreativiteti shërben si një mjet i fuqishëm për të kapërcyer boshllëqet dhe për të nxitur lidhjen. Kjo është veçanërisht e vërtetë në kulturën shqiptare, ku traditat artistike jo vetëm që pasurojnë jetën e përbashkët, por edhe promovojnë ndërgjegjësimin dhe harmoninë. Thelbi i formësimit mendësisë në kulturën shqiptare Mindplotë përfshin të qenit i pranishëm me interes dhe i angazhuar në këtë moment. Na inkurajon të eksplorojmë mendimet dhe emocionet tona pa bërë gjykime. Në Shqipëri, kjo praktikë është e endur thellë në forma të ndryshme arti, duke përfshirë muzikën, kërcimin dhe artet pamore. Shqipëria përmban një sixhade të pasur kulturore, që pasqyron ndikime të ndryshme nga malet e saj të thyer deri në rajonet shumëngjyrëshe bregdetare. Muzika popullore tradicionale, me meloditë e saj magjepsëse, i tërheq dëgjuesit në momentin e tanishëm. Për shembull, gjatë një mbledhjeje, njerëzit shpesh e gjejnë veten të prekur nga këngët që ngjallin emocione të lidhura me trashëgiminë e tyre, duke nxitur introspeksion dhe lidhje. Sipas një studimi, 78% e pjesëmarrësve ndiheshin më të rrënjosur në kulturën e tyre përmes përvojave të përbashkëta muzikore. Roli i muzikës dhe vallëzimit popullor Muzika popullore qëndron në qendër të traditës shqiptare. Ritmet e saj i bëjnë jehonë jetës së përditshme të njerëzve. Këndimi dhe kërcimi krijojnë një hapësirë ​​ftuese ku individët mund të pushojnë nga shqetësimet dhe të festojnë të tashmen. Merrni valle "Vallja e Dajës",Vallja e ''Tropojes, një valle tradicionale që jo vetëm thekson unitetin shoqëror, por shërben edhe si një kujtesë për të vlerësuar jetën në moment. Çdo hap i kërcimit është krijuar për të sinkronizuar pjesëmarrësit, duke krijuar një atmosferë medituese. Hulumtimet sugjerojnë se kërcimi mund të zvogëlojë nivelet e stresit deri në 40%, duke dëshmuar efektivitetin e tij si një mjet për ndërgjegjësimin. Tregimi i tregimeve si një mjet i vetëdijes Tregimi zë një vend të veçantë në kulturën shqiptare, duke vepruar si një mjet për ndërgjegjësimin. Te rriturit përcjellin tregime të mbushura me mençuri, tema të qëndrueshmërisë, dashurisë dhe komunitetit. Këto tregime inkurajojnë dëgjuesit të reflektojnë mbi jetën e tyre, duke rritur ndjeshmërinë dhe duke nxitur mirëkuptimin. Për shembull, një histori e zakonshme apo me mbresa për një personazh që kapërcenkufijte e e te mundures me pune jo vetëm që argëton, por e fton audiencën të mendojë për sfidat e veta. Angazhimi me histori të tilla i lejon individët të ndalojnë nga jeta e tyre e zënë dhe të reflektojnë mbi atë që ka vërtet rëndësi, duke thelluar lidhjen e tyre si me trashëgiminë e tyre ashtu edhe me njëri-tjetrin. Artet Vizuale: Një kanavacë për Mindfulness Artet pamore të Shqipërisë – nga qëndisjet e ndërlikuara deri te pikturat e gjalla – ofrojnë një mënyrë tjetër për të ushqyer vëmendjen. Kur krijojnë art, individët shpesh përjetojnë një gjendje rrjedhëse, duke humbur gjurmët e kohës ndërsa fokusohen thellë në punën e tyre, duke arritur te bejne mrekullira. Pavarësisht nëse është thurja e qilimave tradicionale apo pikturimi i skenave të peizazheve mahnitëse të Shqipërisë, vetë procesi krijues inkurajon praninë. Për shembull, një studim zbuloi se 67% e artistëve raportuan se ndjenin një ndjenjë të rritur paqeje ndërsa ishin të zhytur në zanatin e tyre. Çdo vepër artistike tregon një histori, duke ftuar vlerësimin dhe vëmendjen nga shikuesit që mund të lidhen me emocionet e injektuara brenda. Mindplote i formësimit mendësisë Përmes Angazhimit në Komunitet Shprehja artistike në Shqipëri nuk është vetëm një përpjekje individuale; ai lulëzon në mjediset e komunitetit. Festivalet, koncertet dhe panairet krijojnë hapësira ku njerëzit mblidhen së bashku për të festuar dhe ndarë trashëgiminë e tyre. Këto grumbullime u japin individëve një ndjenjë përkatësie dhe ngrenë ndërgjegjen kolektive. Ndarja e vakteve, përfshirja në muzikë ose pjesëmarrja në vallëzime tradicionale nxit një atmosferë të përbashkët, duke rritur lidhjet personale. Të qenit pjesë e ngjarjeve të tilla mund të rrisë ndjenjën e kënaqësisë me 50%, pasi pjesëmarrësit shijojnë momentin e rrethuar nga familja dhe miqtë, duke shijuar të qeshurën dhe kreativitetin. Duke reflektuar mbi traditat shqiptare Traditat shqiptare shfaqin një kulturë të pasur arti që promovon ndërgjegjësimin përmes përvojave të përbashkëta. Nga nxitja e muzikës popullore te vepra artizanale tërheqëse vizualisht, çdo aspekt na inkurajon të qëndrojmë të pranishëm dhe të lidhur. Ndërsa lundrojmë në sfidat e jetës moderne, fuqia e artit shërben si një dritë udhëzuese, duke na lidhur me rrënjët tona dhe me njëri-tjetrin. Thelbi i ndërgjegjes shtrihet përtej praktikës individuale. Na fton të ndajmë përvojat tona dhe të përqafojmë kreativitetin. Duke respektuar traditat artistike të Shqipërisë, ne jo vetëm thellojmë vlerësimin tonë për kulturën e saj, por gjithashtu marrim pjesë në një udhëtim ndërgjegjësimi që ushqen mendjen dhe shpirtin tonë. Kjo rrugë rrit energjinë tonë kolektive dhe na bashkon përmes bukurisë së artit, duke na nxitur të gjithëve të përqafojmë momentin dhe të festojmë humanizmin tonë të përbashkët.

Më shumë se shenjat e gishtërinjve apo njohja e fytyrës në të ardhmen, telefonat inteligjentë tanë do të zhbllokohen me frymën tone, shkruan Çdo individ, në fakt, është i pajisur me një mënyrë unike për të lejuar ajrin të rrjedhë nga goja, për shkak të konformimit të ndryshëm të rrugëve të frymëmarrjes, faringut, laringut dhe zgavrave paranazale, si dhe ndryshimeve në shpejtësinë e emetimit të frymëmarrjes. Kjo veçori mund të ndihmojë në zhvillimin e një lloji të ri testi identifikimi për t’i bërë telefonat tanë celularë edhe më të sigurt, duke kapërcyer një dobësi që ekziston me metodologjitë aktualisht në përdorim. Por le të shkojmë me radhë. I pari që kuptoi potencialin e llojit të ri të lëshimit ishte një ekip shkencëtarësh indianë nga Instituti i Teknologjisë Madras në Chennai, të cilët filluan pothuajse rastësisht të eksperimentojnë me të dhënat e frymëmarrjes të regjistruara nga një sensor i shpejtësisë së ajrit për të kuptuar nëse mund të lexoheshin nga Inteligjenca Artificiale. Testet u kryen mbi 94 vullnetarë të të dy gjinive, nga të cilët u regjistruan 10 frymëmarrje të njëpasnjëshme, duke përdorur një sensor të shpejtësisë së ajrit të aftë për të marrë mbi 10 000 lexime në sekondë. Të dhënat e mbledhura u analizuan nga softueri i AI, duke hartuar një profil të frymëmarrjes për secilin prej individëve. Falë kësaj, studiuesit ishin në gjendje të verifikonin me saktësi 97% nëse një frymë e re vinte apo jo nga subjekti në shqyrtim, thjesht bazuar në shpejtësinë e emetimit. Telefonat inteligjentë aktualë, në fakt, mund të zhbllokohen edhe duke përdorur gishtin ose fytyrën e një personi të vdekur, por në asnjë rast nuk do të ishte e mundur të përsëritej frymëmarrja e tyre. focus.it .

Taylor Swift bën histori në Grammy Award Taylor Swift është gruaja e parë në histori që është nominuar shtatë herë për albumin e vitit në Grammy. Këngëtarja e “Fortnight” ka fituar katër herë kategorinë më të mirë, duke bërë histori në shfaqjen e çmimeve 2024. Tani, Swift do të përpiqet të marrë çmimin përsëri në shkurt të vitit 2025. Të premten, artistja shënoi pesë nominime për albumin e saj të fundit, “The Tortured Poets Department”, i cili doli në prill. Përveç albumit të vitit, ajo u nominua për rekordin e vitit (“Fortnight”), këngën e vitit (“Fortnight”), albumin më të mirë vokal pop (“The Tortured Poets Department”) dhe videoklipin më të mirë (” Fortnight”). Sidoqoftë, Swift nuk ishte i vetmi person që bëri histori të premten kur doli lista. Beyoncé udhëhoqi paketën me 11 nominime të jashtëzakonshme, duke e bërë atë artisten më të nominuar në historinë e shfaqjes. Këngëtarja e “Halo” tashmë ka gjithsej 99 nominime gjatë gjithë karrierës së saj. “Cowboy Carter” është në listën e albumit dhe kantri-albumit të vitit, dhe “Texas Hold’Em” është nominuar për albumin, këngën dhe këngën e vitit. Beyoncé mori gjithashtu një mori nominimesh në zhanre të tjera, si pop, country .Ajo dhe Swift do të luftojnë kundër André 3000, Sabrina Carpenter, Charli XCX, Jacob Collier, Billie Eilish dhe Chappell Roan për çmimin e shquar këtë vit.

Thyen rekord libri i Taylor Swift Taylor Swift po thyen rekorde jashtë muzikës. Libri Eras Tour i 14-herë fitueses të Grammy-së shiti 814,000 kopje në fundjavën e tij të parë, raportoi Associated Press të mërkurën, 4 dhjetor. Tani është libri më i shitur i javës dhe publikimi më i suksesshëm i vitit, sipas medias. Taylor Swift | Eras Tour Book përmban mbi 500 foto nga turneu i saj rekord 20-mujor që përfshiu pesë kontinente. Libri me 256 faqe shitet vetëm në Target për 39,99 dollarë dhe u publikua më 29 nëntor. Taylor  njoftoi librin e turneut të saj historik gjatë një segmenti Good Morning America më 15 tetor. “Këtu është retrospektiva zyrtare e turneut më të mrekullueshëm të jetës sime, e dashura ime Eras Tour,” tha këngëtarja e “Fortnight” në atë kohë, për një publikim. “ Faleminderit fansave që erdhën në këtë shfaqje. Ju ishit ajo që e bëri The Eras Tour të suksesshëm.” Brenda ballinës së librit, Swift shkroi një shënim të veçantë për fansat e saj, ku pasqyroi udhëtimin e saj. “Nuk do ta harroj kurrë momentin kur ia shpjegova ekipit tim idenë time për konceptin e The Eras Tour, ” shkroi ajo, duke shtuar se kjo e bëri atë të “ ishte më e disiplinuar dhe e përkushtuar ndaj shëndetit tim, fitnesit dhe qëndrueshmërisë” .

Dua Lipa flet shqip për revistën Vogue Edhe pse është rritur në Mbretërinë e Bashkuar, Dua Lipa e flet në mënyrë perfekte gjuhën shqipe dhe madje këtë e tregon me krenari. Kështu ka bërë edhe gjatë një interviste për revistën prestigjioze Vogue, në rubrikën “What’s in my Bag”. Ndërsa tregonte se çfarë kishte në çantën e saj, Dua nxori librat e Spanjishtes dhe Frëngjishtes, duke zbuluar se është fokusuar te mësimi i këtyre dy gjuhëve dhe më pas do të donte të mësonte italishten. Megjithatë, ajo theksoi se e flet gjuhën shqipe rrjedhshëm, duke folur një fjali edhe në shqip. “Hej Vogue, unë jam Dua Lipa, edhe ja çfarë kam në çantë sot”, tha Dua. https://www.instagram.com/reel/DDPEUp7tMfF/?igsh=Yjd3NDh3em5hYzd0

A i parandjejmë vërtet gjërat? Shkenca e ka një shpjegim Neurobiologjia e intuitës dhe shkenca që e studion atë na tregojnë se zbatimi i saj është më i rëndësishëm sot se kurrë. Në një botë që ndonjëherë është kaotike dhe komplekse, të dish se si ta dëgjosh zërin e brendshëm mund të ndihmojë në marrjen e vendimeve të duhura. Neurobiologjia e intuitës ekziston dhe na zbulon një aspekt vërtet interesant: ne i marrim shumicën e vendimeve bazuar në të ashtuquajturat paragjykime. Në fund të fundit, është ai zë i brendshëm që është në kontakt me identitetin tonë dhe me thelbin e gjithçkaje të përjetuar, dhe ndjerë. Duke i dhënë hapësirë ​​pjesës sonë intuitive, ne lehtësojmë një mjet me vlerë të madhe. Le ta pranojmë, intuita shpesh na hap botën e padukshme, duke na vënë në kontakt me një anë të vetes sonë që vepron në skutat më të thella të të pandr4rgjegjshmes. Ndonjëherë na duket aq e huaj sa nuk është e pazakontë ta mendojmë këtë dimension si diçka jo shumë shkencore, jo shumë logjike dhe për rrjedhojë më shumë që i përket sferës mistike. Megjithatë, është gabim ta mendosh kështu. Intuita është shqisa jonë e gjashtë dhe, si e tillë, ky dimension përdor literaturë të gjerë shkencore. Ne gjejmë libra vërtet interesantë, si Edukimi i Intuitës, nga Robin M. Hogarth ose Inteligjenca Intuitive, nga Malcolm Gladwell. Në këto punime, si në të tjerat, na kujtohet rëndësia e këtij burimi, i cili na ndihmon të integrojmë të menduarit analitik. Disa studiues mjekësorë si Jonas Salk, i njohur për zhvillimin e vaksinës së poliomielitit, shkroi një vepër interesante në vitin 1983, të titulluar Bashkimi i intuitës dhe arsyes, në të cilën ai diskutoi nevojën për të mbajtur në mendje shqisën tonë të gjashtë në jetën tonë të përditshme. Ne të gjithë kemi nevojë për atë zë të brendshëm për të marrë vendimet e duhura. Çfarë na thotë neurobiologjia e intuitës? Neurobiologjia e intuitës na thotë se këto procese mendore nuk vijnë nga imagjinata njerëzore. Ata në fakt kanë një rrënjë neurologjike. Ishte Dr. Keiji Tanaka nga Instituti i Shkencave të Trurit RIKEN, i cili përfundoi një studim interesant në kërkim të përgjigjeve se si artikulohet shqisa e gjashtë në nivelin e trurit. Për ta arritur këtë, ai përdori lojtarë të aftë shogi që vepruan si subjekte testimi. Është një lojë strategjike shumë e ngjashme me lojën e shahut, në të cilën njerëzit më të aftë përdorin shkëlqyeshëm intuitën e tyre për të bërë lëvizje të jashtëzakonshme. Dr. Tanaka kreu gjithashtu një seri rezonancash magnetike në këtë grup njerëzish për të verifikuar se cilat zona të trurit ishin aktivizuar në një masë më të madhe. Në kontekstin e neurobiologjisë së intuitës, u vu re se zona që ndriçoi më shumë ishte e quajtura precuneus. Kjo është një pjesë e vogël e lobit parietal sipëror e cila, për më tepër, ndodhet pikërisht midis dy hemisferave cerebrale. Për më tepër, precuneus është e lidhur me kujtesën episodike, përpunimin pamor-hapësinor dhe, shumë interesante, me vetëdijen tonë. Korteksi ventromedial paraballor dhe roli i tij në neurobiologjinë e intuitës Një zonë tjetër interesante që aktivizohet kur përdorim këto përgjigje më intuitive është korteksi ventromedial paraballor. Kjo e fundit është një strukturë vërtet relevante. Arsyeja? Përmban informacion në lidhje me shpërblimet e kaluara, si dhe peshën e gabimeve të pësuar ose të kryera që duhet të shmangim për të mos pësuar pasoja të pakëndshme. Ishte neuroshkencëtari i famshëm Antonio Damasio ai që përcaktoi rëndësinë e kësaj fushe në vendimet tona. Aspekti më interesant është se na shtyn të kemi reagime të bazuara në emocione. Le të marrim një shembull: takojmë një person në një festë dhe më pas ai na fton të shkojmë në shtëpinë e tij. Korteksi prefrontal ventromedial mund të bëjë analiza të shpejta bazuar në përvojat e kaluara. Mund të ndodhë që karakteri, pamja, mënyra e të shprehurit të këtij personi të nxisin mungesën e besimit tek ne, sepse na kujton një person tjetër me të cilin gjërat nuk përfunduan mirë. Kjo strukturë do të shkaktojë një reagim vigjilent. Kjo do të jetë mënyra në të cilën zëri i intuitës do të shfaqet në pjesën tonë të ndërgjegjshme. Tani, sapo të dëgjojmë atë zë të brendshëm, kemi dy mundësi: ta dëgjojmë ose t’ia nënshtrojmë atë ndjesi filtrit të mendimit më analitik, për të bërë një vlerësim më skrupuloz. Bërthama kaudate Studimet shkencore mbi neurobiologjinë e intuitës na tregojnë gjithashtu për bërthamën kaudate. Kjo strukturë është pjesë e ganglioneve bazale, zona që lidhen me proceset e të mësuarit, zakonet tona dhe sjelljet më automatike. Prandaj, bërthama kaudate stimulon atë impuls të shqisës së gjashtë për të na ndihmuar të marrim vendime të shpejta dhe pothuajse automatike bazuar në përvojën dhe mësimet e mëparshme. Në këtë mënyrë – dhe siç mund të konkludohet nga të gjitha këto të dhëna – ka pak vend për të dyshuar se proceset e lartpërmendura janë rezultat i imagjinatës së pastër ose rastësisë. Intuita nuk përbëhet vetëm nga lidhjet neuronale; nis nga përvoja jonë, ushqehet me thelbin e personalitetit tonë dhe me atë arkë që është e pandërgjegjshmja, mbi të cilën qëndron thelbi i qenies sonë. Të flasësh për parandjenja nuk do të thotë të flasësh për pseudoshkencë: në realitet je duke përdorur atë mekanizëm që gjithmonë ka përcaktuar qenien njerëzore, pavarësisht gjinisë apo kulturës. Le ta dëgjojmë gjithmonë atë zë të brendshëm duke e integruar me të menduarit analitik.

Letër dashurie e Friedrich Schiller-it për konteshën Marti Von Auhausen e shkruar më 7 dhjetor 1784 Kam qenë i sigurt që nuk do të më detyronit ta shkruajë një letër të këtillë. Aq shumë kam dëshiruar që kurrë mos ta shkruajë letër të këtillë. Dhe, çka bëjë tani, derisa ju ‘dragojtë’ brenda vetes po i zbusni. Tani po ngrihem nga dyshemeja, e më kujtohet kur ti më thoje se më doje. Dhe më tutje nuk dua ta shkruajë këtë letër. Dhe nuk e shkrova, por ti e ke shkruar për mua. Ka mundur e tëra të përfundonte që mëngjesin e parë, që mos të më lejonit që t’ju pëlqeja, që mos t’ju dua aq shumë e që netëve mos t’i lusja yjet ta parandalonin ndarjen nga ti. Më kanë mbetur si ngushëllim vetëm ditët kur mbizotëronte buzëqeshja, kur e kam ndjerë që jam me ty, që me ty mund të arrijë çdo gjë, dhe kur mendoja se edhe ti poashtu dëshiroje të jesh me mua, e dashura ime. Tani ik kur të vijë unë, e kthen kokën kur them diçka. Në çka kam gabuar? Vetëm pse të dua? Më ka mbetur një boshllëk në zemër. Më nuk pyes ‘pse’, pasi që kjo nuk është pyetja e duhur… I mbështjellur me heshtjen tonë dhe edhe më tutje nuk e di si ta humb shpresën, më ndihmo së paku në këtë…/ObserverKult

🇦🇱 | Gëzuar Ditën e Çlirimit, Shqipëri! Gëzuar Ditën e Çlirimit, Shqipëri! Sot është një ditë ku historia flet me gjuhën e zemrës dhe çdo kujtim i luftës per liri,  mbart në vete një akt heroik të thellë dashurie për atdheun. Luftëtarët tanë, në çdo hap që hodhën, në çdo betejë që përballuan, nuk luftuan vetëm për lirinë, por për ëndrrën e një Shqipërie të denjë për t’u dashur, për t’u jetuar, për t’u ruajtur per tu ndertuar si një thesar i përbashkët. Gëzuar Ditën e Çlirimit, Shqipëri! Sot është një ditë ku historia flet me gjuhën e zemrës dhe çdo kujtim i luftës per liri,  mbart në vete një akt heroik të thellë dashurie për atdheun. Luftëtarët tanë, në çdo hap që hodhën, në çdo betejë që përballuan, nuk luftuan vetëm për lirinë, por për ëndrrën e një Shqipërie të denjë për t’u dashur, për t’u jetuar, për t’u ruajtur per tu ndertuar si një thesar i përbashkët. Çdo shqiptar që u ngrit në atë kohë nuk mendoi vetëm për veten e tij, por për të ardhmen, për dashurinë që ndiente për ata që do të vinin pas, për ne që sot e kujtojmë me krenari. Liria është akti më sublim i historisë sonë, një ndjenje  që rezonon e rreh me çdo zemër, një flakë që ndriçon  çdo brez. Të jesh i lirë është të duash dhe të besosh në të ardhmen. Çdo shqiptar që u ngrit në atë kohë nuk mendoi vetëm për veten e tij, por për të ardhmen, për dashurinë që ndiente për ata që do të vinin pas, për ne që sot e kujtojmë me krenari. Liria është akti më sublim i historisë sonë, një ndjenje  që rezonon e rreh me çdo zemër, një flakë që ndriçon  çdo brez. Të jesh i lirë është të duash dhe të besosh në të ardhmen. Në këtë ditë të shënuar për historinë tonë kombëtare, përulemi me respekt përpara atyre që dhanë gjithçka në emër të lirisë dhe pavarësisë. Lufta jonë kundër nazifashizmit ishte një moment i lavdishëm, një përpjekje e përbashkët ku gjaku dhe sakrificat e mijëra shqiptarëve vunë themelet e një të ardhmeje më të lirë dhe më të drejtë. Ishte një luftë që përfshiu njerëz të thjeshtë, burra dhe gra, të cilët guxuan të ëndërrojnë për një Shqipëri të lirë, duke vendosur atdheun mbi gjithçka. Lufta jonë çlirimtare është jo vetëm një testament i së kaluarës, por edhe një thirrje për brezat e sotëm.  Është një sfidë për të parë të vërtetën ashtu siç është – pa glorifikime të panevojshme dhe pa përbaltje të pamerituara. Vetëm duke ruajtur dinjitetin njerëzor dhe duke pranuar historinë tonë me gjithë kompleksitetin e saj, mund të ndërtojmë një të ardhme të denjë për idealet e atyre që luftuan për ne. Kjo ditë na kujton se Shqipëria e nesërme duhet të jetë e bashkuar dhe gjithëpërfshirëse, një Shqipëri që nderon të kaluarën duke punuar për një të ardhme ku liria dhe dinjiteti i çdo qytetari të jenë të pacenueshme. Liria është akti më sublim i historisë sonë, një ndjenje  që rezonon e rreh me çdo zemër, një flakë që ndriçon  çdo brez. Të jesh i lirë është të duash dhe të besosh në të ardhmen. Gezuar diten e clirimit te Atdheut. Pergatiti. Liliana Pere

Aspasia, gruaja që dashuroi Sokrati! Ku e mori Sokrati, figura themelore e filozofisë perëndimore, frymëzimin për idetë e tij origjinale për të vërtetën? Për dashurinë, drejtësinë, guximin dhe dijen? A lidhet kjo me atë që quanin, Aspasia e Miletit. Një libër i studiuesit britanik Armand D’Angour, profesor në Universitetin e Oksfordit, konkludon se një grua e zgjuar, e quajtur Aspasia e Miletusit, ka ndikuar idetë e një prej figurave themelore të filozofisë perëndimore. Në studimin me titull “Sokrati i dashuruar – formimi i një filozofi”, thuhet se, si djalë i ri në Athinën e shekullit të pestë para Krishtit, Sokrati u njoh me Aspasinë, idetë e të cilës mbi dashurinë dhe transhendecën e ndihmuan të formulonte disa aspekte të ideve të tij. Idetë e saj mbi dashurinë dhe transhendencën, e frymëzuan Sokratin për të formuluar aspekte kyçe të mendimit të tij. (Siç dëshmohet edhe nga Platoni). Nëse pranohet dëshmia për këtë tezë, historia e filozofisë do të ketë marrë një kthesë të rëndësishme. Një gruaje, që është fshirë padrejtësisht nga historia, duhet t’i njihet merita e hedhjes së themeleve të traditës filozofike 2500-vjeçare. Një pikturë neoklasike e artistit të shekullit të 19-të, Nikolas Monsio, e tregon Sokratin të ulur në një tavolinë përballë Aspasias së veshur bukur. Ushtari i ri i bukur, Alcibiades, i vëzhgon që të dy në këmbë. Imazhi prek perspektivën standarte të Sokratit. I varfër dhe i shëmtuar. Djali i një punëtori në gurore, ai ecte zbathur dhe me rroba të vjetra. Por Platoni, thotë se Sokrati u frymëzua në elokuenca e Aspasias, që për më shumë se një dekadë ishte partnerja e burrështetasit kryesor të Athinës, Perikliut. Me sa duket, një “kurtizanë” me arsim të lartë, Aspasia tregohet në pikturë duke numëruar me gishta argumentet e një fjalimi që po mban para Sokratit. Vështrimi i saj drejtohet tek i riu aristokrat Alcibiades Ai ishte shërbëtori i Perikliut dhe ndoshta nipi i madh i Aspasias. Pretendohet se Sokrati, u magjeps nga pamja dhe karizma e Alcibiadesit. Siç tregohet në dialogjet e ‘Simpoziumit’ të Platonit, ai i shpëtoi jetën në Betejën e Potidaeas në vitin 432 Para Erës Sonë. Biografët e tij kryesorë, Platoni dhe Ksenofoni, e njihnin atë vetëm si një burrë të moshuar. Por Sokrati ishte dikur i ri, dhe një bashkëkohës i drejtpërdrejtë i Aspasias. Nga imazhet e mbijetuara të filozofit, informatat e herëpashershme të dhëna nga biografët e tij, dhe në tekstet e lashta që përgjithësisht janë neglizhuar ose keqinterpretuar, shfaqet një tablo e ndryshme e Sokratit. E një të riu të arsimuar, që u rrit pa qenë më pak trim sa si një ushtar si Alcibiadesi. Si një dashnor i pasionuar i të dyja gjinive. Mbi gjitha një mendimtar dhe debatues i fortë. Sokrati ishte i famshëm për thënien: “E vetmja gjë që unë di, është se nuk di asgjë!”. Por Platoni tek ‘Simpoziumi’, thotë se ai e mësoi “të vërtetën rreth dashurisë” nga një grua e zgjuar. Kjo grua quhet aty “Diotima”. Tek ‘Simpoziumi’, Sokrati shpjegon doktrinën e saj. Studiuesit, e kanë hedhur poshtë mundësinë që Diotima të jetë një personazh i trilluar. Ajo është përshkruar në dialog si një priftëreshë, ose parashikuese e fatit tek duart e njerëzve (mantis). Mendohet të jetë një figurë alegorike. Vizionare që mund të kishte nxitur një mendimtar si Sokrati të eksploronte misteret e dashurisë. Por Platoni na jep disa të dhëna të çuditshme për identitetin e Diotimas, të cilat deri më tani nuk janë sqaruar. “Diotima”, është në të vërtetë një maskë e hollë për Aspasian. Ajo vinte nga një familje e vjetër athinase, e lidhur me atë të Perikliut, e cila ishte vendosur në qytetin grek të Miletit në Ioni (Azia e Vogël), disa dekada më parë. Kur emigroi në Athinë rreth vitit 450 Para Erës Sonë, ajo ishte rreth 20-vjeçe. Asokohe edhe Sokrati ishte rreth të 20-ave. Disa vjet më vonë, Aspasia u lidh me Perikliun, një nga politikanët kryesorë të Athinës. Ishte 2 herë më i madh në moshë se ajo. Një nxënës i Aristotelit, Klearkusi, shkruan se “para se Aspasia të bëhej partnere e Perikliut, ajo ishte e lidhur me Sokratin”. Kjo përputhet edhe me dëshmi të tjera, se Sokrati ishte pjesë e rrethit të Perikliut qëkur ishte i ri. Pa dyshim, në atë mjedis ai do të njihej edhe me Aspasian. Duke qenë se ishte pjesë e kësaj elite të privilegjuar në rininë e vet, çfarë nxiti Sokratin t’i kthehej jetës së filozofit. Të shmangte suksesin material. Apo të riorientonte të menduarit filozofik për breza të tërë. Askush nuk ka synuar ndonjëherë të gjurmojë jetën e Sokratit në moshë të hershme. Burimet biografike janë të shpërndara dhe fragmentare, dhe duket se nuk kanë shumë interes për mendimin e tij. Por, meqenëse Sokrati ishte i njohur në Athinë si një filozof që në të 30-at e tij, periudha më e hershme e jetës së tij, është ajo ku ne duhet të kërkojmë dëshmi të ndryshimit të drejtimit të tij, për t’u bërë mendimtari që njohim sot të gjithë. Njohja e Sokratit me Aspasian, siguron lidhjen që mungon. Aspasia ishte gruaja më e zgjuar, dhe më me ndikim e kohës. Partnere e Perikliut për rreth 15 vjet, ajo ishte e kritikuar dhe tallur nga dramaturgët komikë – gazetarët tabloidë të kohës – për ndikimin e saj të madh mbi Perikliun. Si pjesë e rrethit të mendimtarëve, artistëve dhe politikanëve të Perikliut, ajo përshkruhet nga Platoni, Ksenofoni dhe të tjerët si një mësuese e admiruar e elokuencës. Po ashtu edhe si një këshilltare mbi martesat. Në dialogun e Platonit, Menekseni, ajo mëson Sokratin si të mbajë një fjalim në një funeral, siç kishte pretenduar se dikur e kishte mësuar edhe Perikliun. Ishte e njohur për aftësitë e saj në të folur, dhe në veçanti mbi dashurinë. Prandaj a ka gjasa që Sokrati dhe Aspasia, të kenë rënë në dashuri me njëri-tjetrin? Atëherë kur u takuan dhe biseduan për herë të parë në të njëzetat? Fakti që Platoni i jep Aspasisë një autoritet të konsiderueshëm intelektual mbi Sokratin, ka alarmuar gjeneratat e studiesve. Ata kanë hedhur në masë të madhe poshtë skenën tek Menekseni si një parodi të teknikave oratorike. Ndërkohë, ato kanë qenë të lumtur ta konsiderojnë Aspasinë si një “prostitutë”. Kë e kanë ilustruar me citimet e poetëve komikë të kohës. Në rastin më të mirë, studiuesit e kanë ngritur Aspasinë në statusin e hetaeras. Një kurtizaneje. Por këtë emërtim, ajo nuk e ka pasur në asnjë rast nga burimet e lashta. Ka ardhur koha t’i rijapim Aspasisë së bukur dhe të zgjuar statusin e saj të vërtetë, si një nga themelueset e filozofisë perëndimore.

1 nëntori, pse festohet Dita e ta Gjithë Shenjtorëve Muaji i parafundit i vitit sapo ka hyrë e në kalendarin liturgjik, data 1 nëntor shënohet si dita e kremtimit të të gjithë shenjtorëve. Kjo vlen për besimet e bazuara tek Krishti. Në disa vende të botës, Dita e të Gjithë Shenjtorëve është festive e duke qenë se fill pas saj vjen Dita e të Vdekurve, shumë njerëz i përkujtojnë që më 1 nëntor të afërmit e tyre të ndarë nga jeta. Dita e të Gjithë Shenjtorëve njihet ndryshe edhe si një ditë feste që vëzhgon jetën e shumë shenjtorëve për të cilët nuk ka ditë feste specifike gjatë vitit. Ajo është pjesë e treditëshit kushtuar kujtimit të të vdekurve, duke filluar me Halloween-in (më 31 tetor) e pasuar nga Dita e të Gjithë Shenjtorëve (1 nëntor), si dhe Dita e Gjithë Shpirtrave (më 2 nëntor). Dita pasardhëse, 2 nëntori, shënon një moment lutjeje dhe përkujtimi për të afërmit, miqtë e po ashtu të huajt që nuk jetojnë më. Fillimet e kësaj feste datojnë në shekullin IV. Në Antioki kremtohej të dielën e parë pas Rrëshajve. Në shekullin VII, data u caktua me 13 maj, dita e kushtimit të Panteonit Shën Marisë së martirëve, por Gregori IV e vendosi kremtimin në 1 nëntor, pas të korrave vjeshtore, kur dhe ishte më e lehtë të sigurohej ushqimi për shtegtarët e shumtë që pas punëve verore ktheheshin në pelegrinë, shkruan tar. Në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, SHBA e në Kanada megjithëse festimet e Halloween-it kryhen më 31 tetor, përsëri lidhen me Ditën e Gjithë Shenjtorëve. Gjatë shekullit të 20-të, kjo festë u kthye pothuaj tërësisht në laike edhe pse ende mbeten grupe të caktuara të krishterësh që vazhdojnë ta kremtojnë. Gjithsesi, Halloween-i nuk është një festë zyrtare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës apo në Kanada.

“Vajza me vëth perle”, vepra me impaktin më të madh te truri i njeriut Arti arrin të tërheqë syrin e spektatorit, dhe në mënyrë të veçantë një pikturë. Bëhet fjalë për kryeveprën e autorit holandez Jan Veermer, “Vajza me vëth perle” e viteve 1600, e cila rezulton të jetë hipnotizuese për këdo që e vëzhgon. Sipas një studimi del në pah që kjo pikturë ka impaktin më të madh në krahasim me çdo vepër tjetër tek truri i njeriut. Vermeer ka ditur të shfrytëzojë një fenomen shumë të njohur për psikologët, që është pikërisht fakti që truri human është i tërhequr në mënyrë natyrale nga fytyrat, nga ekspresioni i syve dhe gojës, duke aktivizuar tek vrojtuesi Ciklin e Vëmendjes së Theksuar, që është një rreth vicioz që tërheq syrin fillimisht tek vështrimi, më pas tek goja e tek drita e vëthit, gje që përsëritet në mënyrë ciklike. Reagimin e vëmendjes e shkakton piktura veçanërisht në punimet origjinale të veprave të mëdha, dhe aty ku në qendër është fytyra njerëzore, përgjigjja emotive cerebrale është 10 herë më e lartë. Një grup kërkuesish të Universitetit të Amsterdam kanë vëzhguar aktivitetin e trurit të shumë vizitorëve në Muzeun e Hagës dhe reagimi cerebral është mjaft i lartë, dhe në rastin e “Vajzës me vëth perle”, është edhe më intensiv dhe ndalesa përballë veprës është shumë më e gjatë. Abonohu Për t'u përditësuar me të gjitha lajmet e fundit, ofertat dhe njoftimet speciale.

Nga atila.kota TIRANË, 28 nëntor /ATSH/- Evropa është plot me destinacione që tërheqin vëmendjen e turistëve nga e gjithë bota, nga rrugët madhështore të Parisit e deri te sheshi i gjallë i Tiranës. Megjithatë ka vende që, pavarësisht bukurisë dhe pasurisë kulturore mbeten nën radar. Ne iu propozojmë një turne në disa nga perlat më pak të njohura të Evropës, perfekte për ata që kërkojnë një përvojë autentike larg turmave të vizitorëve. Sipas një artikulli të botuar në revistën spanjolle “Dimensión Noticias” Shqipëria është renditur ndër gjashtë vendet më të mira evropiane për të vizituar në vitin 2025. Tirana, Shqipëri Kryeqyteti shqiptar ka pësuar një transformim të gjallë vitet e fundit. Me ndërthurjen e ndërtesave shumëngjyrëshe dhe skenës artistike stimuluese, Tirana po bëhet një destinacion tërheqës për turistët që kërkojnë një atmosferë dinamike. Mos harroni të vizitoni Sheshin Skënderbej dhe Muzeun Historik Kombëtar, ku kultura shqiptare shpaloset para syve tuaj. Gjithashtu, mikpritja e shqiptarëve do t’ju bëjë të ndiheni si në shtëpinë tuaj. Evropa ofron shumë më tepër se destinacionet e saj më të njohura. Këto vende më pak të frekuentuara tërheqin vizitorët kuriozë që kërkojnë një udhëtim autentik dhe pasurues. Pavarësisht nëse zgjidhni modernitetin e Tiranës apo hijeshinë e Portos, secili prej këtyre vendeve ka historinë e tij për të treguar dhe përvoja unike për të ndarë. Nëse jeni duke planifikuar arratisjen tuaj të rradhës, pse të mos eksploroni disa nga këto perla të fshehura? Ju presin aventura! Revista spanjolle “Dimensión Noticias” ka rekomanduar gjashtë destinacionet më të mira për vitin 2025:

Ky është një lajm i rendësishëm për trashëgiminë kulturore shqiptare! Shpallja e "K’cimit të Tropojës" si pjesë e Listës Përfaqësuese të Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të Njerëzimit nga UNESCO është një njohje e jashtëzakonshme për një traditë të pasur dhe të veçantë që i përket identitetit tonë kombëtar. Ky është një moment krenarie dhe një hap tjetër për të vlerësuar dhe ruajtur pasuritë tona kulturore në nivel global. Një arritje që e forcon lidhjen tonë me historinë dhe kulturën, duke e bërë Shqipërinë edhe më të dukshme dhe të respektuar në arenën ndërkombëtare.

Kjo pikturë nga Marjana Eski mund të interpretohet në disa nivele, duke përfshirë simbolikën, emocionet dhe stilin artistik: 1. Figura e Gruas: Gruaja e përshkruar përfaqëson një figurë të brishtë dhe të ndjeshme. Qëndrimi i saj sugjeron përqendrim, qetësi dhe një lidhje të thellë shpirtërore me instrumentin që mban. Duart e saj, të vendosura me kujdes mbi instrument, tregojnë përkushtim dhe dashuri për artin dhe muzikën. 2. Instrumenti Muzikor: Instrumenti, ,është simbol i traditës dhe kulturës. Ai përfaqëson lidhjen e fortë me trashëgiminë kulturore dhe artin, si dhe emocionet e thella që shpreh përmes muzikës. Muzika shpesh shihet si një mënyrë për të shprehur ndjenjat e pashprehura. 3. Ngjyrat dhe Atmosfera: Ngjyrat e ngrohta, veçanërisht nuancat e kuqe dhe të bardha, krijojnë një kontrast të fortë, duke shprehur pasion dhe pastërti. Kuqja mund të simbolizojë emocione të fuqishme, ndërsa e bardha përfaqëson dritë, qetësi dhe shpirtin e pastër artistik. 4. Peizazhi Abstrakt: Sfonda abstrakte krijon një atmosferë mistike dhe ëndërrimtare. Kjo sugjeron që figura nuk është thjesht një muzikante, por një simbol i një bote të brendshme të pasur, plot ndjenja dhe kujtime. 5. Përfaqësimi Femëror: Piktura mund të përfaqësojë gruan si bartëse të kulturës dhe traditës, e cila ruan vlera dhe histori të një populli përmes artit dhe muzikës. Ndjenja e melankolisë në fytyrën e saj mund të sugjerojë kujtime të ëmbla apo të dhimbshme, që përcillen përmes tingujve. Mesazhi i Pikturës: Në tërësi, piktura flet për një lidhje të thellë emocionale midis njeriut dhe artit, si dhe për rolin e muzikës në shpirtin njerëzor. Ajo fton shikuesin të reflektojë mbi traditën, kulturën dhe emocionet që burojnë nga arti i vërtetë.

Kjo pikturë nga Marjana Eski mund të interpretohet në disa mënyra: 1. Figura qendrore: Gruaja në pikturë është një simbol i bukurisë, harmonisë dhe natyrës. Veshja e saj e lehtë, flokët me kurorë lulesh dhe instrumenti muzikor sugjerojnë lidhje me artin, natyrën dhe paqen shpirtërore. 2. Instrumenti muzikor: Ai mund të simbolizojë krijimtarinë, ndjenjat dhe shprehjen e brendshme. Muzika shpesh përfaqëson harmoninë midis shpirtit dhe botës përreth. 3. Shpendët e bardhë: Dallëndyshet ose pëllumbat e bardhë janë simbol universal i paqes, lirisë dhe shpirtit të pastër. Prania e tyre përreth gruas sugjeron një atmosferë të qetë dhe të pasur me ndjenjë lirie dhe pastërtie. 4. Ngjyrat dhe sfondi: Sfondi është i ngrohtë dhe i pasur me motive abstrakte që krijojnë një atmosferë të ëndërrt dhe misterioze. Përdorimi i ngjyrave të tokës dhe të florës përforcon lidhjen me natyrën dhe botën shpirtërore. 5. Simbolizmi i përgjithshëm: Kjo vepër mund të jetë një reflektim i harmonisë së brendshme që mund të arrihet përmes artit dhe lidhjes me natyrën, duke theksuar delikatesën, bukurinë dhe shpirtin e lirë të femrës. Çfarë mendon ti për këtë pikturë? A të përcjell ndonjë ndjenjë të veçantë?

Kjo pikturë nga Marjana Eskit, e përfaqësuar në stil impresionist dhe përmban disa elemente që mund të lexohen dhe interpretohen në nivele të ndryshme: 1. Figura Qendrore Gruaja me instrument : Gruaja përfaqëson ndoshta një figurë të brishtë por të fuqishme, që përçon ndjenja të thella përmes muzikës. Instrumenti simbolizon traditën dhe kulturën, duke krijuar një lidhje me trashëgiminë kulturore. 2. Emocioni dhe Qëndrimi Shprehja e fytyrës: Ka një ndjenjë melankolie ose introspeksioni. Kjo sugjeron një lidhje të thellë shpirtërore ose emocionale me muzikën që po luan. Pozicioni i trupit: Përthyerja e lehtë dhe mbajtja e instrumentit tregon një intimitet të veçantë midis saj dhe artit të saj. 3. Ngjyrat dhe Përdorimi i Tonaliteteve Ngjyrat e ngrohta dhe të buta: Ato krijojnë një atmosferë të qetë dhe meditative. Nuancat e kuqe dhe të bardha mund të simbolizojnë pasionin dhe pastërtinë. Sfundi abstrakt: Ngjyrat dhe format e përziera të sfondit tregojnë një lëvizje ose një botë të brendshme komplekse, ndoshta ndjenja të fshehura. 4. Lidhja me Kulturën Piktura mund të jetë një homazh ndaj muzikës tradicionale dhe rolit të grave në ruajtjen e kulturës dhe artit. Në tërësi, kjo vepër ngjall reflektim për marrëdhënien midis artistit dhe artit, si dhe rolin e muzikës në shprehjen e emocioneve të thella.

Pergatiti: Dr.Li liana Pere. Pergatiti: Dr.Liliana Pere. Naxhi është një artist i shquar, një mjeshtër i penelit dhe ngjyrave që ka lënë gjurmë të pashlyeshme në artin pamor. Me një ndjeshmëri të veçantë për detajin dhe një aftësi unike për të shprehur emocionet përmes ngjyrave, veprat e tij pasqyrojnë shpirtin e krijimtarisë dhe thellësinë e ndjenjave njerëzore. Pikturat e Naxhit përbëjnë një udhëtim artistik që ndërthur traditën me modernitetin, duke krijuar një harmoni të rrallë mes natyrës, jetës së përditshme dhe botës shpirtërore. Ai mbetet një inspirim për artistët e rinj dhe një pasuri e çmuar për kulturën tonë kombëtare. Ekspozita “Përherësi” i Naxhi Bakallit është një homazh madhështor për një nga figurat më të rëndësishme të arteve pamore shqiptare. Bakalli, i lindur më 4 gusht 1937, është një piktor shumëdimensional, i njohur për aftësitë e tij të jashtëzakonshme në vizatim dhe krijimtari, ku ndërthuren arti tradicional shqiptar dhe modernizmi. Ekspozita “Përherësi”, e hapur në Qendrën për Hapje dhe Dialog (COD), shënoi një ngjarje kulmore për artin shqiptar. Ajo përmban 74 vepra, përzgjedhje nga krijimtaria e disa dekadave të piktorit, që shfaqin elemente të simbolikës, artit folklorik dhe motiveve popullore. Përmes kësaj ekspozite, artisti reflekton mbi jetën, traditat dhe sfidat e kohës, ndërsa ngre në piedestal artin shqiptar. Ndër veprat më të rëndësishme është tabloja e famshme “Kur yjet mbushin qiellin”, e realizuar në vitin 1969, një punë që dikur u kontestua nga autoritetet zyrtare, por që sot njihet si një kryevepër. Krijimtaria e Naxhi Bakallit Naxhi Bakalli është një mjeshtër i linjave të pastra dhe kompozimeve të ndërlikuara. Punimet e tij janë të mbushura me motive folklorike si vallet shqiptare, ndër të cilat spikasin ato të Tiranës, Dropullit dhe Kukësit, si dhe elemente të kulturës tradicionale si xhubleta, qëndismat dhe ornamentet shekullore. Figuracioni i tij është një gërshetim i traditës dhe modernizmit, që përmes artit përcjell një ndjeshmëri të lartë. Figura e gruas zë një vend të veçantë në krijimtarinë e tij, paraqitur shpesh si një simbol i bukurisë, ndrojtjes dhe shpirtit shpërthyes. Nudot e stilizuara, një nga ciklet më të gjata të tij, janë trajtuar me dashuri dhe elegancë të thellë. Nuk mungojnë as vizatimet që i referohen legjendave shqiptare, si “Gjergj Elez Alia”, “Kështjella e Rozafës”, “Tomorri dhe Shpiragu” dhe “Sopoti”. Këto punime reflektojnë një lidhje të fortë me kulturën shqiptare dhe mitologjinë e saj. Ndër veprat më të rëndësishme të Bakallit është murales “Përballimi” në Muzeun Kombëtar “Gjergj Kastrioti Skënderbeu” në Krujë, që përçon heroizmin e Skënderbeut. Një tjetër punë e njohur është murales kushtuar Kuvendit të Dukagjinit, një vepër epike për Muzeun e Burrelit. Gjithashtu, Bakalli ka krijuar më shumë se 50 seri pullash postare, të cilat janë të koleksionuara ndërkombëtarisht. Ekspozita në COD Ekspozita “Përherësi” u organizua nën kujdesin e kuratores dhe drejtoreshës artistike të COD-it, Jetona Koçibelli, e cila e cilëson Bakallin si një artist që “lartësoi dhe ktheu në kumt familjen dhe traditat shqiptare në tablotë e tij.” Veprat e ekspozuara shfaqin një stil të dallueshëm pikturik, ku vëmendja ndaj detajeve dhe eleganca e linjave e bëjnë krijimtarinë e Bakallit të papërsëritshme. Motoja e ekspozitës – “E vështirë të mbijetosh. Akoma më e vështirë t’i takosh së ardhmes” – përçon një mesazh filozofik që përputhet me shpirtin e piktorit. Në ceremoninë e hapjes mori pjesë edhe Kryeministri Edi Rama, një ish-nxënës i Bakallit në Liceun Artistik “Jordan Misja.” Ai kujtoi momentet nga koha kur ishte student dhe përshkroi Bakallin si një figurë “asketike dhe romantike,” duke e cilësuar atë si një nga figurat më të rëndësishme të artit shqiptar. Trashëgimia e Bakallit Pavarësisht sfidave që hasi gjatë regjimit komunist, si izolimi për disa dekada nga ekspozitat publike për shkak të punës “Kur yjet mbushin qiellin”, Naxhi Bakalli mbeti i përkushtuar ndaj artit. Në krijimtarinë e tij gërshetohet ndjeshmëria estetike me një dashuri të pamasë për vendin dhe traditat. Sot, në moshën 87-vjeçare, ai konsiderohet një ikonë e artit shqiptar. Ekspozita në COD është një dëshmi e pavdekshmërisë së tij artistike dhe një thirrje për të njohur e vlerësuar më shumë kulturën dhe artin shqiptar përmes syve të një gjeniu si Bakalli. Album Fotografik, Disa nga pikturat e Naxhi Bakalli

Letra e pesëmbëdhjetë dhe gjashtëmbëdhjetë. Schiller. Ma rrë nga: Mbi edukimin estetik të njeriut në rradhe letrash. Perkthyer nga Gjermanishtja Dr. Elda Gjana Po përparoj vazhdimisht kah qëllimi drejt të cilit të udhëhoqa që në fillim, nëpër një shteg që ofron shumë pak inkurajime. Megjithatë, tregoni mirësjellje e vazhdoni të më ndiqni edhe disa hapa më tutje, pasi atëherë do të hapet përpara nesh jo vetëm një horizont i lirë, por ndoshta një perspektivë e gjallë do t’ua shpërblejë tërë mundin e rrugës. Objekti i instinktit shqisor, i sh[prehur në një concept universal, duhet të jetë në kuptimin më të gjerë të fjalës: një concept kyç që ka kuptimin e gjithë qenies material dhe të gjithçkaje që është drejtpërdrejtë e pranishme brenda shqisave. Kurse, objekti i instinktit të formës, i shprehur në një koncepty të përgjithshëm, quhet trajtë ose formë, si në një kuptim jo të mirëfilltë ashtu edhe në një kuptim të mirëfilltë, dhe është një concept i cili përmbledh në vetvete të gjitha cilësitë formale të gjërave dhe gjithë marrëdhëniet e tyre me fuqitë mendore. Në një kohë kur objekti i instinktit të lojës, i formës së gjallë: një term ky që shërben për të përshkruar të gjitha cilësitë estetike të fenomeneve dhe të gjithçkaje me të cilën njerëzit stilizojnë, në kuptimin më të gjerë të fjalës, bukurinë.  Nëpërmjet këtij shpjegimi, mund të pohojmë se nëse do të kishte një, bukuria nuk do të shtrihej as në gjithë hapësirën e gjërave të gjalla e as do të mbyllej thjesht në këtë hapësirë. Megjitrhëse një bllok mermeri është pa jetë dhe statik, ai prapëseprapë nuk mund të shndërrohet nga një arkitekt dhe skulptor në një formë të gjallë; një njeri megjithëse jeton dhe ka formë, prapëseprapë ai s’është ende një formë e gjallë, në pikëpamjen e shprehur më sipër. Për të qenë e tillë, është e nevojshme që në këtë rast forma e tij të jetë ”jetë” dhe jeta e tij të jetë formë. Më tej, për aq kohë sa ne mendojmë vetëm për formën e tij, ajo është e pajetë, thjesht një abstraksion; ndërsa për aq kohë sa ne ndjejmë vetëm jetën e tij, ajo është e paformë, thjesht një mbresë ndjesore. Vetëm atëherë kur forma e tij të jetojë në ndjenjat tona dhe jeta e tij të formohet në mendjen tonë, ai do të jetë një formë e gjallë dhe ky do të jetë gjithmonë rasti kur ne mund ta vlerësojëm atë si të bukur.  Gjithsesi, gjeneza e bukurisë nuk mund të mendohet e dëftuar, për shkak se ne dimë sesi t’i tregojmë pjesët e saj përbërëse, të cilat në sajë të kombinimit të tyre arrijnë të prodhojnë bukurinë. E kjo për faktin se për të dëftuar këtë gjenezë do të ishte e nevojshme të kuptohej edhe vetë ky kombinim, i cili vazhdon t’i kundërvihet shqyrtimit tonë, po njëlloj si dhe të gjitha veprimet e ndërsjella midis të fundmes dhe të pafundmes. Atëherë arsyeja, nga pikëpamja e shkaqeve transhendentale, shtron pyetjen e mëposhtme: A mund të ketë një bashkësimidis instinktit të formës dhe instinktit material – ose e thënë ndryshe instinktit të lojës – vetëm pse uniteti i realitetit me formën, i së rastësishmes me të domosdoshmen, i gjendjes passive me lirinë, është ai që plotëson konceptin e njerëzimit? E arsyeja është e detyruar ta bëjë një kërkesë të tillë, sepse prej vetë natyre ajo është e prirur drejt plotshmërisë dhe heqjes së çfarëdolloj kufiri; ndërkohë që çdo aktivizim përjashtues i njërit apo tjetrit instinkt e lë të paplotë natyrën njerëzore dhe vendos një cak brenda saj. Rrjedhimisht, për aq kohë sa ajo përmbush mandatin e “ekzistencës së një bukurie”. Përvoja mund të na pyesë nëse ekziston vërtetë një bukuri dhe ne do ta dimë, sapo të na e ketë sqaruar, nëse mund të ekzistojë njëkohësisht edhe një njerëzim. Megjithatë as arsyeja dhe as përvoja nuk mund të na dëftojnë sesi duhet të jetë bukuria dhe sesi është e mundur ekzistenca e një njerëzimi.  Njeriu, ne e dimë, nuk është përjashtimisht  as materie, as shpirt. Bukuria si konsumim i njerëzimit të tij, rrjedhimisht nuk mund të jetë as thjesht jetë, siç është pretenduar nga vëzhguesit mendjemprehtë, të cilët i përmbahen me shumë përpikmëri provave të përvojës, të cilën shija e kohës kërkon ta degradojë me aq dëshirë ajo nuk mund të jetë përjashtimisht as thjesht formë, ashtu siç u gjykua prej sofistëve spekulativë, të cilët largohen shumë nga përvoja, apo prej artistëve filozofë, që për të shpjeguar bukurinë udhëhiqen jashtëzakonisht shumë nga domosdoshmëria e artit: Më tepër ajo mund të konisderohet si objekt i përbashkët i të dy instinkteve, domethënë, i instinktit të lojës. Madje, këtë emër e përligj plotësisht edhe përdorimi i gjuhës, ashtu siç kërkohet të cilësohet me fjalën lojë diçka që s’është e rastësishme as subjektivisht e as objektivisht, dhe nuk e dikton domosdoshmërinë as së jashtmi e as së brendshmi. E nëse mendja në rastin e intuitës së të bukurës e gjen veten në një mjedis ndërmjetës midis ligjit dhe domosdoshmërisë, kjo ndodh sepse ajo e ndan veten në mes të dyjave, duke i çliruar ato njëherësh nga trysnia e jashtme. Nga ana tjetër, instinkti formal dhe ai material janë që të dy seriozë në kërkesat e tyre, sepse njëri gjatë njohjes i referohet realitetit, kurse tjetri domosdoshmërisë së gjërave; apo sepse gjatë të vepruarit, i pari priret kah ruajtja e jetës, i dyti kah ruajtja e dinjitetit, pra të dyja instinktet janë të drejtuara kah e vërteta dhe përsosmëria. Mirëpo jeta bëhet shumë më indiferente, nëse dinjiteti mplekset me të, dhe detyra nuk e detyron më, në rast se e tërheq simpatia; në pot ë njëjtën mënyrë, mendja merr prej realitetit të gjërave, të vërtetën material, në mënyrën më të lirë dhe më të qetë, sapo arrin të takojë realitetin formal dhe ligjin e domosdoshmërisë; por nga ana tjetër mendja nuk ndjehet më e rropatur nga abstraksioni, sapo e gjen veten të shoqëruar nga intuita e drejtpërdrejtë. Me një fjalë, kur mendja bashkohet me idetë, i gjithë realiteti e humbet seriozitetin e vet, sepse bëhet i vogël, dhe ndërkohë që takohet bashkë me ndjenjën, e domosdoshmja e shpërngul seriozitetin, sepse bëhet e lehtë. Ndërkaq, ju mund të dëshironi të më kundërviheni me anë të pyetjes: A mos vallë bukuria degradohet duke u shndërruar thjesht në lojë? A mos vallë kështu ajo reduktohet dhe barazohet me objektet e parëndësishëm, të cilët për shekuj janë quajtur me emrin e saj? A nuk bie në kontradiktë koncepti i arsyes dhe dinjiteti i bukurisë, e cila konsiderohet si një instrument i kulturës, nëpërmjet cakëzimit të saj thjesht në një lojë? Dhe më tej, a nuk bie në kontradiktë koncepti empirik i lojës, i cili mund të bashkëjetojë edhe me përjashtimin e të gjitha shijeve, nëpërmjet cakëzimit të saj thjesht tek bukuria?  Por çfarë kuptohet thjesht me lojë, kur dimë se në të gjitha gjendjet e njeriut është pikërisht loja dhe vetëm loja ajo që e bën atë të plotë dhe të aftë të shpalosë njëkohësisht edhe natyrën e tij të dyfishtë? Atë që ju e quani kufizim, sipas përfytyrimit tuaj të materies dhe sipas pikëpamjes sime, të përligjur nëpërmjet provave, unë e quaj zgjerim. Rrjedhimisht më duhet të pohoj pikërisht të kundërtën: njeriu është serioz vetëm me të këndshmen, të mirën, të përsosurën; ndërkohë që me bukurinë ai vetëm luan. Sigurisht ne këtu nuk kemi parasysh lojrat, të cilat janë në modë në jetën reale dhe që zakonisht priren kah objektet me veti më tepër material; pasi, përkundrazi, në jetën reale ne e kërkojmë më kot bukurinë, për të cilën po flasim. E kjo për shkak se bukuria aktualisht është e pranishme është e vlefshme vetëm për instiktin e sotëm, real dhe actual të lojës. Mirëpo nëpërmjet idealit të bukurisë, i cili parashtrohet prej arsyes, arrin të paraqitet edhe një ideal i instinktit të lojës, të cilin njeriu duhet ta ketë parasysh në të gjitha llojet e lojrave të tij. Kurrë nuk do të gabosh, nëse idealin e bukurisë së një njeriu e kërkon në rrugën e njëjtë, ku ai kënaq instinktin e tij të lojës. Ndaj ne mund të kuptojmë në mënyrë të drejtpërdrejtë, pse formën ideale të një Venusi, të një Juno-je apo të një Apollo-je, lipset mos ta kërkojmë në Romë, porn ë Greqi, menjëherë sapo të vëmë përballë popullsinë greke të ngazëllyer  nga lojrat e papërgjakshme të forcës, shpejtësisë dhe të shkathtësisë që zhvilloheshin në Olimp, me popullin romak duke shijuar luftën e vdekjes së një gladiatori të paguar ose të armikut të tij libian. Ndërkohë që sot arsyeja pohon se e bukura nuk duhet të jetë formë e zhveshur, jetë lakuriqe, por formë e gjallë, d.m.th . bukuri, në atë masë që arrin t’i diktojë njeriut ligjin e dyfishtë të formalitetit dhe realitetit absolut. Vetëm kështu arsyeja do të përmbushë edhe premisën që njeriu duhet vetëm të luajë me të bukurën, ashtu siç edhe ajo duhet të luajë me të bukurën.  Letra e gjashtëmbëdhjetë  Nga efekti i ndërsjellë i dy instinkteve kontradiktore dhe nga lidhja e dy parimeve të kundërta ne pamë të lindë e bukura, pra ideali më i lartë i së cilës do të duhet të kërkohet në lidhjen mundësisht më të përsosur dhe në ekuilibrin më të mundshëm të realitetit dhe formës. Mirëpo ky ekuilibër mbetet gjithmonë vetëm ide e cila nuk mund të arrihet kurrë plotësisht nga realiteti. Brenda realitetit do të mbetet gjithmonë një mbipeshë e njërit element mbi tjetrin, dhe pika më e lartë ku mund të arrijë përvoja, do të konsistojë në një luhatje midis të dy parimeve, ku herë është realiteti mbizotërues e herë forma. Pra, bukuria në ide është përjetësisht një e vetme dhe e pandarë, sepse mund të ekzistojë një dhe vetëm një ekuilibër i këtij lloji; në të kundërt, bukuria në eksperiencë do të jetë përjetësisht e dyfishtë, sepse përgjatë luhatjes ekuilibri mund të prishet në dy mënyra – këndej dhe andej.  Që në letrat e mëparshme kam vërejtur një fakt që mund të nxirret si përfundim edhe nga konsideratat e shqyrtimeve tona deri në këtë pikë ku kemi arritur; e ky fakt është se prej bukurisë mund të pritet një efektshmëri jo vetëm frymëzuese, por edhe moderuese, kalitëse. Efektshmëria moderuese drejtohet kah mbajtja brenda kufijve të vet të instinktit shqisor dhe formal. Kurse ajo në mbajtjen e të dy instinkteve në maksimum të fuqisë së tyre. Gjithsesi, këto dy lloje efektesh të bukurisë duhet që të jenë tërësisht të unifikuar tek ideja. E kjo pasi bukuria duhet të kalitet ndërkohë që frymëzon uniformisht të dyja natyrat, një rezultat ky që vijon nga koncepti i një efekti të ndërsjellë, falë të cilit të dyja pjesët kushtëzojnë domosdoshmërisht njëra-tjetrën dhe kanë si produkt më të pastër të këtij bashkëveprimi bukurinë. Mirëpo përvoja nuk na ofron asnjë shembull të një efekti të ndërsjellë kaq të përsosur, sepse në fushën e veprimit të saj do të ndodhin gjithmonë teprit të njërit instinct që do të sjellin mangësi të instinktit tjetër, duke bërë që më pas kjo mangësi të sjellë lindjen e një terapie të re. Prej kësaj rrjedh se ajo ç’ka në idealin e bukurisë shquhet veçse tek ideja, në realitetin e bukurisë empirike shquhet ndryshe. Ideali i së bukurës, edhe pse i thjeshtë dhe i pandashëm, çliron – nëse shihet në dy aspekte të ndryshme –nga njëra anë një pasuri të tërë raportesh të kënaqësisë dhe mirësisë dhe nga ana tjetër një pasuri të tërë energjie; aq më tepër që edhe në fushën e përvojës ekziston një bukuri e ëmbël dhe e mirë dhe një bukuri energjike. Kështu është dhe kështu do të jetë në të gjitha rastet, ku absolutja është kufizuar në caqet e kohës dhe idetë e arsyes duhet të realizohen brenda njerëzimit. Për shembull, intelektuali ose njeriu që mendon, ka ide për virtytin, të vërtetën, lumturinë, njeriu që reflekton; ndërkohë që është vetëm njeriu praktik ai që ushtron virtyte, që mbledh të vërteta, që shijon ditë të lumtura. Kësisoj detyra e edukimit moral dhe fizik është ta bashkojë përsëri këtë shumëfishmëri në një gjë të vetme, të vendosë moralin në vend të zakoneve, shkencën në vend të dijes; kurse detyra e edukimit estetik është të nxjerrë prej bukurive bukurinë.  Bukuria energjike mund ta ruajë njeriun nga njëfarë mbeturine e egërsisë dhe e ashpërsisë po aq pak sa ç’e mbron atë bukuria mirësindjellëse nga njëfarë grade e të qenit i dobët apo prej sëmundjeve nervore. Meqenëse efekti i së parës është që ta ngre nivelin mendor në nivelin fizik apo moral dhe të shumfishojë forcën e shpejtësisë, falë saj ndodh shumë shpesh, që qëndresa e temperamentit dhe e karakterit të zvogëlojë gatishmërinë për të fituar mbresa dhe përshtypje, që pjesa delikate e njerëzimit të vuajë një ndrydhje, të cilën duhet ta ndjejë pjesa më e madhe e tij, e që kjo natyrë e pagdhendur njerëzore merr pjesë në një rritje të përgjithshme të fuqisë që duhet të vlente vetëm për personalitetet e lira; si rrjedhim në epokat e forcës dhe të begatisë gjen të çiftëzuar madhështinë e vërtetë të përfytyrimit me gjigandesken dhe aventuresken dhe fisnikërinë e bindjes me shpërthimet më të tmerrshme të pasionit; gjithashtu është kjo arsyeja që në epokat ku mbizotëron rregulli dhe forma, natyra është po aq shpesh e shtypur sa dhe e sunduar, po aq shpesh e fyer sa dhe e tejkaluar. E përderisa efekti i bukurisë, kënaqësi dhe mirësi-ndjellëse është që ta qetësojë mendijen sin ë sferën morale ashtu edhe në atë fizike, ndodh shumë lehtësisht që energjia e ndjenjave të shuhet përgjatë dhunimit të dëshirave e që karakteri të ndajë një humbje të forcës, e cila duhet të prekte vetëm pasionin; për këtë arsye mund të shohësh që në epokat e ashtëquajtura fine e të kultivuara, butësia degjeneron në squllje, thellësia në cektësi, korrektësia përfundon në kotësi, liberaliteti në arbitraritet, mospërfillja në paedukatë, qetësia në apati, dhe karikaturën më të përçmueshme e sheh të qëndrojë ngjitur me tipin më të shkëlqyeshëm të njerëzimit. Rrjedhimisht bukuria kënaqësi dhe mirësi-ndjellëse është një nevojë për njeriun që vuan shtrengesat e materies dhe të formës, sepse ai është i mbrujtur prej madhështisë dhe forcës, para se të fillojë të bëhet i ndjeshëm ndaj harmonisë dhe hireve. Kurse bukuria energjike është nevojë për njeriun që ndodhet nën pushtetin e butë të shijes; sepse vetëm në gjendjen e një kultivimi të thellë ai është i prirur të ndriçojë fuqinë që zotëron në gjendjen e vet të një egërsie barbare. Tashmë besoj se jemi përgjigjur e se kemi arritur ta sqarojmë kontradiktën e hasur shpesh në gjykimet e njerëzve, për sa i përket ndikimit të bukurisë dhe vlerësimit të kulturës estetike. Kjo kontradiktë, mendoj, është shpjeguar drejtpërdrejt duke vërejtur se në përvojë ka dy lloj bukurish dhe se në të dyja rastet, një pohim për to arrin të shtrihet edhe për të gjithë racën  njerëzore, mjaft që të provohet në njërin prej tyre. Gjithashtu, kemi shpjeguar se kjo kontradiktë zhduket sapo ne dallojmë nevojën e dyfishtë të njerëzimit, së cilës i përgjigjet kjo lloj bukurie e dyfishtë. Të dyja pjesët pra me sa duket i ruajnë të drejtat dhe qëllimet, në rast se ato kuptohen në lidhje me llojin e formës dhe të bukurisë së njerëzimit që ato kanë parasysh.  Prandaj në ecurinë e hulumtimeve të mia, unë do të zbatoj po atë rrugë që vetë natyra, nga pikëpamja estetike, ndjek me njeriun, dhe duke u bazuar ted y llojet e bukurisë, do të arrij të ngrihem deri te koncepti i gjithë llojit të saj. Do të shqyrtoj efektet e bukurisë hir-ndjellëse mbi njeriun kur hovet e veprimeve të tij janë në vërshimin e tyre të plotë, por edhe atë ç’ka prodhon mbi të bukuria energjike kgjenden në momentin e shplodhjes. E do ta bëj një gjë të tillë me qëllim që t’i shkrij të dy këto lloj bukurish në një ideal të vetëm të bukurisë, në po atë mënyrë se si dy format dhe mënyrat e ndryshme të qenies njerëzore arrijnë të shkrihen në unitetin e njeriut ideal.  Marr֝ë nga: Mbi edukimin estetik të njeriut në një rradhë letrash Përktheu Dr. Elda Gjana-Boriçi.

Lundrimi i rëndësisë së lumturisë së brendshme: Si të lini një marrëdhënie toksike? Në botën e sotme, ku shëndeti mendor po bëhet një gur themeli i mirëqenies, përqendrimi te lumturia është më i rëndësishëm se kurrë. Një faktor i rëndësishëm që ndikon në lumturinë tonë janë marrëdhëniet tona. Marrëdhëniet toksike mund të krijojnë dhimbje të jashtëzakonshme emocionale dhe të rëndojnë rëndë shëndetin tonë të përgjithshëm. Ky artikull thekson rëndësinë e të ushqyerit tuaj të brendshëm dhe ofron hapa praktikë për t'ju ndihmuar të çliroheni nga një marrëdhënie toksike. Kuptimi i marrëdhënieve toksike Për të lënë një marrëdhënie toksike, është kritike të njohësh se çfarë e bën një marrëdhënie toksike. Marrëdhëniet toksike shpesh shfaqin sjellje që shkaktojnë dëme emocionale apo edhe fizike. Shenjat e zakonshme përfshijnë: Manipulimi: Kur njëri partner përpiqet të kontrollojë vendimet ose ndjenjat e tjetrit. Kritika e vazhdueshme: Vërejtje të shpeshta negative që largojnë vetëvlerësimin tuaj. Injorimi i kufijve: Mos respektimi i hapësirës tuaj personale ose kufijve emocionalë. Mungesa e mbështetjes: Të mos jesh pranë jush në kohë të vështira. Një sondazh i kryer nga Linja Kombëtare e Dhunës në Familje zbuloi se 45% e njerëzve në marrëdhënie toksike raportuan se ndiheshin të shqetësuar ose të depresionuar. Kuptimi i këtyre shenjave mund të jetë hapi i parë për t'i dhënë përparësi lumturisë suaj. Rëndësia e lumturisë së brendshme Lumturia e brendshme është thelbësore për të jetuar një jetë të plotë. Kjo ju lejon të bëni zgjedhje më të mira, të krijoni marrëdhënie të shëndetshme dhe të angazhoheni plotësisht në përpjekjet personale dhe profesionale. Është interesante se një studim nga Universiteti i Harvardit zbuloi se individët e lumtur janë 31% më produktivë në punë dhe kanë më shumë gjasa të përfshihen në marrëdhënie kuptimplote. Në kontrast të plotë, të qenit në një mjedis toksik mund të shkaktojë kërdi në paqen tuaj të brendshme, duke çuar në uljen e vetëvlerësimit. Duke u fokusuar në lumturinë tuaj, ju ndërtoni një bazë të fortë që ju fuqizon të largoheni nga mjediset e dëmshme. Pranimi i ndjenjave tuaja Hapi i parë për të lënë një marrëdhënie toksike është të pranoni ndjenjat tuaja. Shumë njerëz ndiejnë faj ose vetëdyshim në situata të tilla. Është thelbësore të mbani mend se emocionet tuaja janë të vlefshme. Shkrimi në një ditar mund të ndihmojë në qartësimin e mendimeve tuaja dhe identifikimin e modeleve jo të shëndetshme në marrëdhënien tuaj. Për shembull, nëse vëreni një temë të përsëritur të ndjenjës së nënçmimit pas ndërveprimeve me partnerin tuaj, ky model nuk duhet të neglizhohet. Dokumentimi i ndjenjave tuaja mund të shërbejë gjithashtu si një kujtesë për natyrën serioze të marrëdhënies. Ndërtimi i një sistemi mbështetës Ikja nga një marrëdhënie toksike mund të ndihet dërrmuese. Kjo është arsyeja pse të kesh një sistem mbështetës të besueshëm është thelbësor. Rrethojeni veten me miqtë dhe familjen që ju ngrenë dhe ju inkurajojnë. Hulumtimet tregojnë se të kesh një sistem të fortë mbështetës mund të zvogëlojë ndjenjat e izolimit dhe të rrisë elasticitetin tuaj. Në fakt, një studim nga Shoqata Amerikane e Psikologjisë zbuloi se 75% e njerëzve që kërkuan ndihmë nga një rrjet mbështetës raportuan një përmirësim të ndjeshëm në mirëqenien e tyre emocionale. Për më tepër, merrni parasysh të kontaktoni një terapist ose këshilltar për udhëzime profesionale. Ata mund të ofrojnë strategji të thellë dhe një hapësirë ​​të sigurt për të përpunuar ndjenjat tuaja. Vendosja e kufijve Pasi të keni njohur emocionet tuaja dhe të keni marrë mbështetje, është koha për të vendosur kufij të qartë me partnerin tuaj. Komunikimi i niveleve tuaja të rehatisë dhe asaj që nuk do të toleroni është thelbësore. Për shembull, nëse partneri juaj shpesh ju ndërpret ose hedh poshtë mendimet tuaja, tregojini sesi kjo sjellje ndikon tek ju. Pohimi me vendosmëri i nevojave tuaja mund t'ju ndihmojë të rifitoni dinjitetin tuaj dhe të përforconi rëndësinë e mirëqenies suaj. Krijimi i një plani daljeje Largimi nga një marrëdhënie toksike shpesh kërkon planifikim të kujdesshëm, veçanërisht nëse ndani rregullimet e jetesës, financat ose fëmijët. Këtu janë dy hapa të rëndësishëm për t'u marrë parasysh: Vlerësoni burimet tuaja: Përcaktoni se ku mund të shkoni dhe si mund të mbështesni veten pas largimit. Për shembull, nëse kthimi në shtëpinë e një anëtari të familjes është një opsion, kjo mund t'ju ofrojë një hapësirë ​​të sigurt dhe mbështetje emocionale. Dokumentoni raste të sjelljes toksike: Mbani shënime për sjelljet dhe incidentet e dëmshme. Për shembull, nëse partneri juaj ka bërë kërcënime ose ka shfaqur sjellje kontrolluese, dokumentacioni mund të ndihmojë në situata ligjore, si marrëveshjet e kujdestarisë ose marrja e urdhrave mbrojtës. Koha e daljes suaj është gjithashtu thelbësore. Zgjedhja e një kohe të qetë për këtë bisedë mund të ndikojë shumë në zhvillimin e saj. Komunikimi i vendimit tuaj Kur të jeni gati të largoheni, komunikoni vendimin tuaj me qartësi. Zgjidhni një mjedis privat dhe të sigurt për këtë diskutim. Flisni me vendosmëri, por me respekt, duke shmangur debatet. Mbani në mend se mirëqenia juaj duhet të jetë e para. Një deklaratë e thjeshtë si: "Unë duhet të përqendrohem në lumturinë dhe shëndetin tim, dhe kjo marrëdhënie nuk po e lejon këtë", mund të përcjellë qëllimin tuaj në mënyrë efektive. Duke përqafuar shërimin dhe vetë-kujdesin Pas largimit, përqendrohuni te shërimi. Emocione të përziera si Dërgo reagimet Panelet anësore Historia Të ruajtura Kufiri i karaktereve: 5 000. Përdor shigjetat për të përkthyer më shumë.

"Komisari i Dritës" është një nga filmat më të njohur të kinematografisë shqiptare, prodhuar nga Kinostudio "Shqipëria e Re" në vitin 1966. Rikard Larja dhe Roza Anagnosti luajnë rolet kryesore si Dritani dhe Rudina, dy figura frymëzuese që përfaqësojnë mësuesit idealistë të periudhës pas Luftës së Dytë Botërore, të cilët sfidojnë vështirësitë për të përhapur arsimin dhe dritën e dijes në zonat rurale të Shqipërisë. Ky film është bërë simbol i një kohe ku arsimi shihej si mjeti kryesor për transformimin e shoqërisë. Figura e Dritanit, interpretimi i Rikard Larjas, dhe Rudina e Roza Anagnostit mbeten në kujtesën kolektive si përfaqësues të brezit që sakrifikoi për të sjellë dije në vendin e rrënuar nga lufta. Për shumë shqiptarë të atyre viteve, ata përbënin jo vetëm idhuj artistikë, por edhe modele të vërteta të përkushtimit dhe idealizmit. Është interesante që emrat Dritan dhe Rudina u bënë shumë popullorë falë këtij filmi. Qindra prindër frymëzoheshin nga historia e tyre dhe ua vendosnin këto emra fëmijëve të tyre, duke reflektuar ndikimin e madh kulturor që filmi pati. Megjithëse filmi është kritik ndaj ideologjisë së kohës për skematizëm dhe njëanshmëri propagandistike, thelbi i tij qëndron në pasqyrimin e vlerave të edukimit, përkushtimit dhe sakrificës për të ndërtuar një të ardhme më të ndritur për brezat e ardhshëm. Kjo e bën "Komisar i Dritës" një vepër të paharrueshme në historinë e kinematografisë shqiptare.

Një rilexim i historisë së mendimit kushtetues shqip Prof. Dr. Aurela Anastasi (Anëtare e Asociuar e Akademisë së Shkencave)E DREJTA ZGJEDHORE NË MENDIMIN KUSHTETUES SHQIPTAR TË PERIUDHËS SË PAVARËSISË Një rilexim i historisë së mendimit kushtetues shqiptar në periudhën e pavarësisë (1912-39) merrnjë domethënie të veçantë, jo vetëm për të njohur këtë kontribut të rëndësishëm, por edhe për tënxjerrë mësimet e nevojshme në situatat aktuale. Ky mendim u zhvillua i lidhur ngushtë me disanga institucionet shqiptare që po krijoheshin rishtazi ndryshëm nga përvoja e institucioneve tëPerandorisë Osmane. Studimi dhe pasqyrimi i aspekteve të mendimit juridik shqiptar të kësajperiudhe për të nxjerrë në dukje ndihmesën më të rëndësishme të tij mbi të drejtën zgjedhore,është fokusi kryesor i këtij studimi. Një vështrim i tillë historik ka qenë deficitar për një kohëshumë të gjatë, për shkak të mohimit që iu bë këtij mendimi kushtetues gjatë periudhës sëregjimit monist. Mbi këtë bazë, studiuesit e së drejtës moniste pranonin se, “Shkenca e të drejtëskushtetuese e Republikës Popullore të Shqipërisë është akoma e re: ajo lindi me lindjen epushtetit popullor dhe po zhvillohet gradualisht me zhvillimin e këtij pushteti…”1. Ky pohim, nukishte gjë tjetër veçse një mit i diktuar nga autoritetet politike të kohës, prandaj në këtë shkrim dotë përpiqemi të provojmë të kundërtën. Është detyra jonë të mësojmë më shumë për kontributetnë shkencën juridike shqiptare dhe të kuptojmë se fillesat e saj nuk i përkasin shkencës socialistetë së drejtës kushtetuese, por janë më të hershme.Njohuritë mbi të drejtën zgjedhore nuk janë qëllimi i vetëm i këtij punimi të shkurtër. Së bashkume studiuesit më të hershëm të së drejtës kushtetuese shqiptare që janë referuar këtu, jemipërpjekur të evidentojmë një sërë mesazhesh në pak faqe. Mësimet që do të nxjerrim do të nandihmojnë për të interpretuar çështjet dhe problemet me të cilat përballemi vazhdimisht gjatëzhvillimit të zgjedhjeve në ditët tona. 1. Vështrim historik mbi zhvillimin e mendimit kushtetues shqiptar në periudhën1912-1939. 1 Shih: Dhimo Dhima, “E drejta Kushtetuese e Republikës Popullore të Shqipërisë”, Tiranë, 1963, fq. 39. Në periudhën e parë të pavarësisë (1912-1920), nuk pati zgjedhje në kuptimin klasik të fjalës,edhe pse shteti i ri shqiptar, u krijua si një shtet parlamentar2. Zgjedhjet vendore të parashikuaranga “Kanuni i Përtashëm i Administratës Civile” (Maj 1913), do të ishin votimet e para në nivelvendor, pavarësisht se kishin një sërë kufizimesh. Por, për shkak të ngjarjeve të mëtejshmehistorike ky kanun nuk arriti të zbatohej ndonjëherë. Zgjedhjet e anëtarëve të një pjese tëAsamblesë Kombëtare, të paravështruara në Statutin Organik të Shqipërisë (1914), përqafoninmodelet e sistemeve zgjedhore më të censuruara ekzistuese të kohës. Në këtë periudhë, ende nuku zhvillua ndonjë mendim i shkruar, madje nuk pati as komente mbi zgjedhjet apo rëndësinë etyre. Periudha 1920-1924, vjen me tërë natyrshmërinë e saj si një periudhë reformash për shtetinshqiptar, në veçanti për institutin e zgjedhjeve. U lejua krijimi i një fryme të re pluraliste, që sollipër herë të parë zgjedhjet e mirëfillta. Këto ngjarje mundësuan edhe zhvillimin e debatitkushtetues mbi zgjedhjet në Shqipëri. Në parlament u miratuan ligjet e para që vendosnin njësistem zgjedhor modern. Kështu, u krijua një bazë kushtetuese e ligjore tek e cila do të bazohejkryerja e zgjedhjeve parlamentare. Ajo përbëhej nga dispozitat përkatëse në Statutin e ShtetitShqiptar të vitit 1922, në ligjin "Për zgjedhje të deputetëve” të vitit 1920, si dhe në ligjin "Përzgjedhjen e misave të Kuvendit Kushtetues" të vitit 19233. Ligji i parë zgjedhor, i vitit 1920,shërbeu si bazë për zgjedhjet e para parlamentare të vitit 1921. Por ai u kritikua si një ligj meshumë mungesa dhe i shkruar keq4. Në vitin 1923 Qeveria përgatiti projektligjin "Për zgjedhjene Misave të Kuvendit Kushtetues", i cili u miratua më 30 Shtator të vitit 1923, pas debateve mjafttë ashpra parlamentare. Opozita paraqiti një sërë kërkesash që lidheshin me garantimin e lirisë sëvotimit dhe të sigurisë së votës, duke kërkuar vendosjen e votimit të drejtpërdrejtë, nëpërmjetsaçmave ose kokrrave dhe jo biletave me shkrim, si dhe kryerjen e zgjedhjeve nën administrimine një qeverie të paanshme5. Por, ky projekt u hodh poshtë, ndërkohë që projekti i Qeverisë umiratua me 39 vota pro, 26 kundër dhe 9 abstenime. Opozita u tregua mjaft aktive në oponencën2 "Rolin e Parlamentit e plotësonte Kuvendi Kombëtar, i cili edhe pasi u dha fund punimeve të tij, ruanteprerogativat si organi më i lartë i shtetit", Luan Omari, “Shteti i pavarur shqiptar në vitet 1912-1914”, në “Historiae shtetit dhe e së drejtës në Shqipëri”, Pjesa e II, Shtëpia Botuese Luarasi, Tiranë, 2000, fq. 69. 3Statuti i Shtetit Shqiptar 1922; Ligji “Për zgjedhje të deputetëve”, dt. 05.12.1920; Ligji “Për zgjedhjen e Misave të Kuvendit Kushtetues”, 30.09.1923. 4 Stavro Vinjau, "E drejta konstitucionale", shtypshkronja Nikaj, Tiranë, 1923, fq. 385 Shih: "Liria e zgjedhjeve dhe obstruksioni i opozitës", Botim i veçantë i Hyllit të Dritës", 1923 e këtij ligji e madje, kaloi edhe në veprime obstruksioniste me qëllim që të ushtronte presion përt’u pranuar propozimet e saj. Një ditë përpara miratimit të projektit të qeverisë më 29 shtator1923, në emër të opozitës shqiptare, Fan Noli i bënte thirrje inteligjencës shqiptare: "Nëbisedimin në parim që rrodhi mbi këto dy projekte, as qeveria, as pjesëtarët e shumicës nuk qenëtë zotët të shfaqin asnjë argument kundër parimeve liridashëse t'opozitës...Në mbledhjen e sotmegishti shtypës nisi të rrëzojë pikat garantuese të lirisë tue nisun nga systema e saçmavet, kështuqë njëzetetetë misë t'opozitës u shtrënuen të bajnë obstrukcjon"6. Parimet e sistemit zgjedhormbetën ato që ishin propozuar nga Qeveria, pra, zgjedhje të unijshme (universale) mashkullore,por me mjaft cense; zgjedhje të tërthorta dhe votim i fshehtë me bileta të shkruara. Opozitamendonte se votimi me bileta të shkruara, në një vend ku 90% e zgjedhësve ishin analfabetëkrijonte mundësi për manipulime të mëdha, parë që shpesh këto bileta plotësoheshin nga anëtarëte komisioneve zgjedhore. Deputeti i opozitës Bahri Omari e karakterizonte kështu situatën:“Ligja e zgjedhjeve, me mënyrën me të cilën asht bamun, me parimet lirishtypëse që kaadoptuem e me prapamendimet diktatorjale qi e frymëzojnë, asht prova ma e gjallë e akuzavet qii bajnë Qeverris deputetët e Opozitës dhe justifikata ma e kjartë e qëndrimit të tyne”7. Këto ngjarje u shoqëruan me analiza e komente që zhvilluan mendimin kushtetues për zgjedhjetnë Shqipëri. Kemi botime në organet e shtypit të kohës dhe një punim të plotë të Stavro Vinjaut,"E drejta Konstitucionale" (1923), e cila analizoi parimet zgjedhore në frymën e propozimeve tëopozitës. Në periudhën 1925-1939, u bë e qartë një zbehje e dukshme e këtij mendimi, për shkak tëvendosjes së një regjimi autoritar dhe mungesës së pluralizmit politik. Si gjatë Republikësshqiptare (1925-1928), edhe gjatë Monarkisë (1928-1939), zgjedhjet u karakterizuan ngamungesa e garës politike dhe e pluralizmit. Edhe pse lejoheshin kandidatë të pavaruar, lista ekandidatëve të Qeverisë fitonte lehtësisht. Në zgjedhjet parlamentare që u zhvilluan në Nëntor tëvitit 1932, u paraqitën 166 kandidatë, por fituan lehtësisht 58 kandidatët e listës qeveritare. Ishtee vështirë të mendohej se një deputet i pavarur mund të konkurronte dhe të luftonte për të fituarzgjedhjet në raport me kandidatët e qeverisë8. Edhe interesi i votuesve ishte i papërfillshëm,prandaj të gjitha zgjedhjet karakterizoheshin nga një pjesëmarrje shumë e ulët. Kështu, p.sh., në6 Po aty. 7 Bahri Omari, Deklaratë e deputetëvet të opozitës bamun në mbledhjen e Parlamnetit, 29 Shtatuer 1923. 8 Shih Gustavo Traglia, “L’Albania di Re Zog”, Roma, 1930, fq. 24 zgjedhjet parlamentare të vitit 1937, në njërën prej zonave elektorale ishin të regjistruar në listë187 zgjedhës të parë, por realisht votuan vetëm 18 zgjedhës të parë9. Ky fakt, mendojmë seshpjegohet edhe me mendimin mbizotërues që ekzistonte në pushtetarët e kohës, i cili i lidhtezgjedhjet me privilegjin e pjesës më elitare të kombit. Ende nuk ishte përqafuar ndonjë ide ngaato të shprehura nga opozita në vitin 1923, mbi zgjerimin e votimit dhe pjesëmarrjen e gjerë tëpersonave meshkuj, pavarësisht se nuk dinin shkrim e këndim. Qysh prej atij viti deri në vitin1939 nuk pati asnjë reformë zgjedhore për zgjerimin e votimit. Në këtë periudhë kemi një zhvillim të doktrinës juridike shqiptare në fushën civile e penale, ecila më tepër karakterizohej nga përkthimet dhe nga komentarët e ligjeve të reja. Filloi botimi irregullt i revistës periodike “Jurisprudenca Shqiptare”, e cila u dedikohej vetëm këtyre fushave.Megjithatë, ka një mungesë të dukshme të analizave teorike e doktrinore mbi zgjedhjet. Kështu,nëse kërkojmë burime që të na lejojnë të krijojmë një ide për zgjedhjet, mund të kemi vetëm disaanaliza publicistike, të pjesshme, nga autorë dhe vëzhgues të huaj, të botuara veçanërisht jashtëShqipërisë. Pra, mund të arrijmë në konkluzionin se, mungesa e pluralizmit politik shoqërohejedhe me mungesën e debatit zgjedhor. Prandaj, e shohim të arsyeshme që në vijim të ndalemi nëmendimin kushtetues zgjedhor, në vitet 1920-1924. 2. E drejta zgjedhore dhe mendimi kushtetues në vitet 1920-1924. Zhvillimet e para pluraliste dhe kushtet politike në Shqipëri bënë të mundur që, për herë të parëtë zhvillohej një debat i mirëfilltë kushtetues mbi sistemin zgjedhor. Doktrina juridiko-kushtetuese ishte e pakët dhe u përfaqësua kryesisht, përmes tri autorëve: Kristo Floqi, StavroVinjau dhe Nikolla D. Mole. Në veprat e tyre, një vend të veçantë zinte mendimi kushtetues dheanaliza zgjedhore. Por, nga të tri autorët, vetëm Stavro Vinjau kishte bërë një studim të posaçëmme karakter origjinal, bazuar në legjislacionin kushtetues dhe zgjedhor të kohës. Ndoshta, ështëkjo arsyeja që studiuesi i të drejtës Kushtetuese Dhimo Dhima, në vitin 1963, me guxim ireferohej kësaj vepre duke vlerësuar se, "Një ndër veprat shumë të pakta juridike, që u shkruangjatë kësaj periudhe, e vetmja që trajton studimin e instituteve juridikë që përmban ligjathemelore, mban emrin "E drejtë Konstitucionale"10. Kurse, vepra "E drejta Themelore" e Kristo9 “Democracy and unity in the Balkans”, botuar në periodikun “Great Britain and the East”, dt. 11.02.193710 Stavro Vinjau, “E drejta Konstitucionale”, mësime të dhëna në kursin praktik të drejtësisë, shtypshkronja "Nikaj",Tiranë, 1923; Kristo Floqi, “E drejta Themelore”, Shkodër 1920; “Konstitucionalizmi”, Nikolla D. Mole, Korçë1923. Floqit, përfaqësonte një përshtatje të leksioneve të së drejtës themelore që autori i kishtezhvilluar gjatë studimeve të tij universitare pranë Universitetit të Athinës. Nga ana tjetër, punimi“Konstitucionalizmi” botuar në formën e një libërthi, nga ekonomisti Nikolla D. Mole, kishtekarakter njohës, me qëllim përhapjen e njohurive dhe të kulturës së Konstitucionalizmit, i cilikishte njohur zhvillime të rëndësishme si doktrinë e parim i demokracisë amerikane dhedemokracive të tjera të asaj kohe. Sidoqoftë, në të tria këto punime konstitucionalizimi iparimeve kryesore zgjedhore shihej si një hap premtues për demokratizimin e shtetit dhe të jetëspolitike shqiptare. Kështu, nga këta studiues u shtrua nevoja e sanksionimit në Statut të parimevemë të rëndësishme zgjedhore. Në lidhje me parimin e Universalitetit, Kristo Floqi, kërkonte heqjen e censit të pasurisë. Sipastij: “Në disa shtete si në Turqi e Rusi, të drejtën e votimit e kanë ata shtetas që kanë njëfarëplangut, pasunije e që paguajnë një tagrë, jo më pak se 50 groshë…, Ky farë votimi nuk është idrejtë…se inteligjenca e vendit nuk duhet me u lënë pas dore vetëm për shkak se nuk ka pasuni,se takon që punët i shohin më mirë ata që s’kanë pasuni, por kanë mend e tru…” (Floqi K.1920). Në të njëjtën vepër ai shprehet në favor të uljes së censit të moshës për t’u zgjedhur. EdheStavro Vinjau ka të njëjtin mendim. Madje, ai shpjegon edhe motivin e këtij censi dhe ështëqartazi kundër, kur shprehet se, “kurrë nuk mund të kërkohet një fuqi pasurie nga ay që do tëvotojë…, Këtë e arsyetonin duke thënë se ai që ka pasuri interesohet më tepër për fatin e shtetit,…por do të përdoret vetëm për të siguruar interesat e tyre vetëm…Po kjo sot i përket vetëmhistorisë, se sot vota u përgjithësua kudo”. (Vinjau S. 1923). Këta autorë ndahen në mendimet e tyre kur trajtojnë çështjen e të drejtës së grave për tëvotuar. Floqi mbetet një pasues i mendimit konservator të profesorëve të tij në Greqi, gjë që eshpreh qartë kur thekson: “Në bazë të prensipit të universalitetit të votës, gjithashtu, as graves’ua ka dhënë ligja këtë të drejtë se ka kujtue se grueja se ka zeje politikën, tue kenë e krijuemeprej natyre për kujdesimin e vetë e të familjes. S’ka fjalë që edhe gra dikuer kanë dalë shumë mëtë mahnitshme se burrat, por kjo është një eksepsjon dhe jo një kanun i rregullshëm”. Për tëarritur në këtë konkluzion Kristo Floqit u referohet Stjuart Millit dhe profesorëve të tij. Tre vjet më vonë, Stavro Vinjau mbajti një qëndrim krejt ndryshe nga sa kishte shprehur Floqi.Ai theksoi tendencën e re që po përhapej në disa shtete për të njohur të drejtën e grave për votim, sidoqë në këtë periudhë numëroheshin fare pak shtete që e kishin sanksionuar. Në Shtetet eBashkuara të Amerikës ishte miratuar Amendamenti 19 i vitit 1920, i cili u njihte grave të drejtëne votës, ndërkohë që në Evropë kjo ishte njohur në pak shtete. Madje, në Angli, edhe pse ishtenjë e drejtë e njohur që nga viti 1918, ishte vendosur me kufizime aq të mëdha saqë numri igrave që votonin ishte i papërfillshëm deri në reformat e pas Luftës së II Botërore. Vinjau e sheh votën e grave si një tendencë, në kuadrin e “përnjësimit të gruas me burrin”.Nëpërmjet veprës së tij njihemi me faktin se kjo çështje është diskutuar edhe në Komisionin ehartimit të ligjit të zgjedhjeve, i cili vendosi të paraqesë në projekt të drejtën për të votuar tëgrave shqiptare që dinë të shkruajnë, por ky propozim u hodh poshtë nga parlamenti. Ja se si eshpreh Stavro Vinjau këtë moment: “Me universalitetin e votës lidhet edhe e drejta e votës sëgrave, …tendenca është kjo të përgjithësohet,…jetë e re vete duke përnjësuar gruan me burrin.Një çapë të vogël desh të bënte sivjet komisioni i ellaborimit të ligjës mbi votimin në asamble,duke u njohur të drejtë vote grave që dinë të shkruajnë, por kjo në parllament nuk u pranua” 11.Duket se në draftin e paraqitur, Komisioni ka përdorur formulat më të përparuara të kohës, porserrëzimi i këtij propozimi ka qenë i pritshëm. Në këtë kohë Shqipëria kishte një kulturëdemokratike fillestare dhe me përjashtim të afirmimit të disa grave intelektuale, nuk kemi ndonjëlëvizje të grave për të drejtën e votës. Ishte e vështirë të mendohej se Asambleja mund të bëntendonjë dhuratë të tillë për gratë në këtë periudhë. Parimi i votimit të lirë e të fshehtë iu nënshtrua një debati të gjerë, jo vetëm në doktrinënjuridike të kohës, por edhe në Parlament. Kemi një reagim të fortë të opozitës parlamentare tëkohës (1923), anëtar i së cilës ishte edhe vetë Stavro Vinjau. Opozita e kundërshtonteprojektligjin e paraqitur nga qeveria, veç të tjerave, në dy pika të rëndësishme: të vendosejparimi i votimit të drejtpërdrejtë, kundrejt projektit të qeverisë, i cili parashikonte vendosjen enjë votimi dyshkallësh; votimi të bëhej nëpërmjet saçmave ose kokrrave dhe, jo billetave meshkrim, sikurse parashikohej nga qeveria. Stavro Vinjau i pasqyroi edhe në veprën e tij këtokërkesa, duke i analizuar dhe argumentuar: “Padyshim se mënyra mekanike e votimit luan një rolme rëndësi mbi aplikimin e vërtetë të këtij prensipi. Atje, ku të shkruajnë dinë një pakicë fare evogël, kur impozon njeriu votimin me shkrim është një ironi të flasë për votim të fshehtë”12. Në tënjëjtën mënyrë ky autor mbështeti edhe votimin e drejtpërdrejtë, por pa u thelluar mirë në11 Stavro Vinjau…, vep.cit., fq. 33 12 Po aty, fq. 34 shkaqet se përse kishte ardhur koha që kjo “mekanikë” votimi të ndryshonte. Në vepër, aimjaftohej me konkluzionin: “Padyshim, se sistemi direkt është ay që siguron një përfaqësimrellativisht më të thjeshtë se ay indirekti”13. Edhe pse i përkiste një rryme tjetër, asajkonservatore, Kristo Floqi mbante gjithashtu, qëndrime të ngjashme. Kështu, p.sh., dukeanalizuar e shpjeguar votimin sheshazi (e hapur) dhe të fshehtë, Kristo Floqi tërhiqte vëmendjentek votimi i fshehtë me plumb të vogël. “Kjo mënyrë votimi preferohet gati kudo dhe është më emira e ma e sigurta”14. Këto sugjerime nuk u bënë pjesë e ligjeve të kohës, të cilat megjithatë,formalisht sanksionuan parimet e mëdha zgjedhore të votimit të përgjithshëm dhe të fshehtë. Këto parime u rregulluan nga ligjet zgjedhore, por nuk arritën të parashikoheshin nga Kushtetutate kohës. Vetëm në Statutin e vitit 1922, gjejmë të afirmuar parimin e votimit të unijshëm(universal), kurse në dy statutet pasardhëse përcaktohej norma e përfaqësimit, ndërkohë që çdorregullim tjetër referohej në ligje të posaçme. Nuk rezulton të jetë njohur apo diskutuar parimi ivotimit të barabartë (një njeri, një votë). Edhe pse nuk ka një konstitucionalizim të parimit të pluralizmit politik në këto periudha, duhetthënë se kishte filluar të diskutohej mbi nevojat e krijimit dhe forcimit të partive politike. Në këtëkuadër, doktrina mund t’i kishte paraprirë kushtetuimit të partive politike, nëse demokracia do tëishte zhvilluar normalisht. Të mos harrojmë se njohja kushtetuese e partive politike në Evropë,është bërë relativisht vonë. Gjejmë një sanksionim të shprehur të tyre vetëm pas Luftës së II-tëBotërore, me kushtetutën Italiane të vitit 1948 e më pas me atë të Republikës së V-të franceze, tëvitit 1958. Në punimin e tij, Nikolla Mole i kushtonte një rëndësi të veçantë kësaj çështjeje përzhvillimin e konstitucionalizmit. “Në shtetet konstitucionale partitë politike lozin një rol të madhdhe mund të thuhet që e do nevoja që qeverimi representatif të jetë qeverimi i një ose tjetrepartie....”15. Ai shqetësohej për rastet kur partitë politike luftonin për interesat e tyre dhe jo përato të zhvillimit të vendit. “Kur se një parti i ve interesat e saja të veçanta më lart se sa interesate vendit, atëhere kjo parti bëhet me rrezik për vendin”16. Debati kushtetues gjatë viteve 1920-1924, i zhvendosur herë në parlament dhe herë në doktrinënkushtetuese, përfshiu edhe çështje të tjera shumë të rëndësishme, si mosha aktive dhe pasive e13 Po aty.14 Kristo Floqi, E drejta Themelore, vep.cit., fq. 11815 Nikolla Mole, vep. Cit. Korçë, 1923, ribotuar, Tiranë, Shtëpia Botuese Luarasi, 2000. 16 Po aty. votimit dhe barazimi i saj në të dyja rastet, vendosja e qarqeve zgjedhore dhe norma epërfaqësimit, çështja e një parlamenti dydhomësh, apo njëdhomësh. Pas zgjedhjeve të KuvenditKushtetues, dhjetor 1923, një debat kushtetues mjaft i dobishëm u zhvillua edhe në lidhje meformën e qeverisjes, Republikë apo Monarki. Por, pas vendimit politik për mosnjohjen ezgjedhjeve të dhjetorit 1923, kemi një heshtje nga studiuesit dhe juristët. 3. Konkluzione dhe sugjerime. Rileximi, përkujtimi dhe evokimi i mendimit juridiko-kushtetues shqiptar në periudhën epavarësisë, bëhet i nevojshëm jo vetëm për interpretime të reja e të përditësuara, por edhepër të zbuluar fakte të reja. Shkenca kushtetuese shqiptare nuk i ka fillimet në periudhën e sistemit komunist, sikurseparashtrohej përgjatë kësaj periudhe, por më herët. Madje, ajo është paraprirë ngamendimtari Sami Frashëri, në veprën e tij “Shqipëria ç’ka qenë, ç’është e ç’do të bëhetë”dhe është zhvilluar në disa periudha me terren të përshtatshëm politik. Zhvillimet politike pluraliste dhe të shtetit të së drejtës, janë të rëndësishme për të nxiturzhvillimin e debatit shkencor dhe të doktrinës juridike. Vetëm një regjim demokratik, oseperiudha të zhvillimeve demokratike e presupozojnë debatin shkencor konstitucional, emadje, e kërkojnë atë, ndërkohë që ky i fundit ndikon dhe i ndihmon ato.  Njohja e zhvillimit të doktrinës kushtetuese mbi zgjedhjet, në vitet 1920-1939, nandihmon në njohjen e trashëgimisë zgjedhore të së kaluarës dhe na lejon të nxjerrim disamësime për të sotmen. Shkalla e zhvillimit të zgjedhjeve sot është krejt e ndryshme përshkak të zhvillimit të teknologjive dhe inovacioneve të ndryshme procedurale, por ajo qëmbetet e përbashkët është respektimi i vullnetit të lirë të zgjedhësve dhe e konkurrencëssë partive politike. Në lidhje me partitë politike nuk gjejmë konkluzion më të mirë për të evidentuar, se sathënia e Nikolla Moles siç është cituar më lart: “Në shtetet konstitucionale partitë politikelozin një rol të madh dhe mund të thuhet që e do nevoja që qeverimi representatif të jetëqeverimi i një ose tjetre partie... Kur se një parti i ve interesat e saja të veçanta më lartse sa interesat e vendit, atëhere kjo parti bëhet me rrezik për vendin.”Nga ky studim i vogël arrijmë në përfundimin se në përgjithësi, shkalla e ndikimit tëmendimit shkencor juridik, mbi klasën politike ka qenë mjaft e ulët. Kjo është arsyeja qëzhvillimet kanë qenë të ngadalta. Prandaj, sugjerimi për të sotmen është: autoritetet shtetërore duhet të njohin dhe të mbështeten në mendimin e përparuar shkencor, meqëllim që të avancojnë demokracinë në vend. Literatura Kryesore1. Stavro Vinjau, “E drejta Konstitucionale”, mësime të dhëna në kursin praktik tëdrejtësisë, shtypshkronja "Nikaj", Tiranë, 1923; 2. Kristo Floqi, “E drejta Themelore”, Shkodër 1920; 3. “Konstitucionalizmi”, Nikolla D. Mole, Korçë 1923. 4. Statuti i Shtetit Shqiptar 1922; 5. Statuti Themeltar i Republikës Shqiptare, 1925;6. Statuti Themeltar i Mbretnis’ Shqiptare, 1928;7. Ligji “Për zgjedhje të deputetëve”, dt. 05.12.1920; 8. Ligji “Për zgjedhjen e Misave të Kuvendit Kushtetues”, 30.09.1923. 9. "Liria e zgjedhjeve dhe obstruksioni i opozitës", Botim i veçantë i Hyllit të Dritës", 192310. Gustavo Traglia, “L’Albania di Re Zog”, Roma, 1930, fq. 2411. “Democracy and unity in the Balkans”, botuar në periodikun “Great Britain and the East”, dt. 11.02.193712. “Jurisprudenca Shqiptare”, Revistë juridike periodike (1937). 13. Dhimo Dhima, “E drejta Kushtetuese e Republikës Popullore të Shqipërisë”, Tiranë,1963. 14. Luan Omari, “Shteti i pavarur shqiptar në vitet 1912-1914”, në “Historia e shtetit dhe e sëdrejtës në Shqipëri”, Pjesa e II, Shtëpia Botuese Luarasi, Tiranë, 2000.15. Aurela Anastasi, “Historia e të drejtës Kushtetuese në Shqipëri, 1912-1939”, Tiranë,2007 https://www.researchgate.net/publication/364337071_E_DREJTA_ZGJEDHORE_NE_MENDIMIN_KUSHTETUES_SHQIPTAR_TE_PERIUDHES_SE_PAVARESISE

Kush është Ismail Qemali. Edhe një vogëlush 6-vjeçar e ka në majë të gjuhës përgjigjen: Plaku që ngriti flamurin dhe shpalli Pavarësinë. Problemi është se po aq sa ky vogëlush, është një pjesë e madhe e popullsisë së Shqipërisë që dinë vetëm kaq për plakun flokëbardhë që kreu aktin më të rëndësishëm në historinë e shtetit shqiptar. Ka një takëm njerëzisht që dinë më shumë. Ca të tjerë që dinë edhe pak më shumë. Edhe Ismail Qemali ka lindur më 16 tetor, në tekstet e historisë ditëlindja e tij njihet 24 janari, pikërisht për këtë arsye edhe dje u festua 168 vjetori i lindjes së tij. Përse i zhdukën ditëlindjen më 16 tetor, pse përkonte me atë të Enver Hoxhës. Cili është arsimi i tij. Cilat ishin detyrat e tij më të larta në hierarkinë e Perandorisë Osmane e si ngriti në Stamboll klubin për pavarësinë shqiptare dhe si u internua nga pushteti turk. Përse sulltani e emëroi këshilltar të tij. Si u emërua Vali në Libi, por ai nuk shkoi Tripoli, por në Paris, nga ku nisi punën për pavarësinë e Shqipërisë. Historia e 28 Nëntorit, me kë shkoi në Vlorë dhe përse shkoi në Vlorë. Cilin flamur ngriti dhe historia e dokumentit themeltar që u falsifikua. Një histori plot lavdi dhe kontradikta të një jete, që, siç vetë Ismail Qemali e ka thënë në fjalimin e 28 Nëntorit, Zoti donte që të ishte i pari shqiptar që ngriti flamurin. 1. Ismail Qemali, në fakt quhej Ismail bej Vlora. Emri i tij u ndryshua gjatë kohës së regjimit komunist mbi botëkuptime komuniste ndaj titullit “Bej”, por asnjëherë asnjë historian dhe personalitet nuk e ka shpjeguar këtë ndryshim. 2. Ismail Qemali ishte një nga personazhet më të rëndësishme të familjes së njohur Vlora, një familje e pasur dhe me shumë tradita, dhe që ka nxjerrë shumë personazhe të rëndësishëm në jetën politike shqiptare. 3. Ismail Qemali lindi më 16 tetor 1846 në Kaninë të Vlorës dhe vdiq më 24 janar të vitit 1919 në Peruxha të Italisë. Vetëm pas vitit 1990 është mësuar nga historiani turk me orgjinë shqiptare, Nexhip Alpan, që ditëlindja e Ismail Qemalit ishte në një ditë me atë të Enver Hoxhës. Por ajo është mbajtur e fshehtë, duke mos u shkruar në asnjë libër historie. Në tekstet e historisë së Shqipërisë dhe tekstet mësimore datëlindja është shkruar më 24 janar 1844. Në fakt ajo është më 16 tetor 1844. 4. Ismail Qemali jetoi 72 vjet, 3 muaj e 8 ditë ose gjithsej 2628 ditë. Ai kishte një shtat mesatar dhe me një trup me peshë po mesatare. Ismail Qemali mbante një veshje të kohës, me kostum të kohës, kravatë e kohës, flokë të thinjur të krehur me kujdes dhe me një mjekër të bardhë të krehur edhe atë. Ngjyra e kostumeve në përgjithësi ishte e zezë dhe në kokë mbante kapele. 5. Ismail Qemali gjatë gjithë jetës së vet jetoi në këto shtete: Shqipëri, Greqi, Turqi, Itali, Bullgari, Siri dhe për pak kohë në Francë, Angli, Zvicër dhe Gjermani. 6. Ismail Qemali u diplomua në gjimnazin Zosimea në Janinë dhe pas një karrierë të konsiderueshme në administratën turke. U arsimua në Paris për Shkenca Juridike dhe Ekonomike. Me këtë edukim ai ishte një nga më të arsimuarit në administratën turke të asaj kohe. 7. Ismail Qemali njihej dhe si një poliglot, një armë që atij i shërbente në të gjithë aktivitetin e tij politik për çështjen shqiptare. Ai njihte shkëlqyer gjuhën shqipe, osmanishten, turqishten e re, greqishten e vjetër, latinishten, italishten dhe frëngjishten. 8. Ismail Qemali cilësohet si babai i kombit, duke qenë se ka kryer aktin më historik në të gjithë historinë e shtetit shqiptar. Ai ngriti flamurin e Pavarësisë në Vlorë, më 28 Nëntor të vitit 1912 dhe shpalli Shqipërinë shtet të pavarur duke i kërkuar fuqive ndërkombëtare ta njihnin këtë vendim. 9. Në asnjë rrethanë dhe në asnjë situatë, ai nuk e përdori këtë moment sublim për të përfituar dhe marrë vlerësime. Madje, në fjalimin e tij ditën e Shpalljes së Pavarësisë, ai është shprehur, se, siç e donte Zoti që të ishte i pari të ngrinte flamurin e pavarësisë, ashtu të bëhej edhe hero i parë i shtetit shqiptar. 10. Ismail Qemali është kryeministri dhe kryetari i parë në historinë e shtetit shqiptar. Ai qëndroi në krye të qeverisë nga data 28 Nëntor e vitit 1912 deri në 22 janar 1914 për 12 muaj e 56 ditë. 11. Ismail Qemali ngriti në Vlorë flamurin e kuq me dy krena shqiponjash, një flamur që deri më sot na vjen në tre variante. I pari, se këtë e qëndisi një Marigo, një nuse e shtëpisë ku fjeti Ismaili natën e fundit, atë që e solli Spiridon Ilo nga SHBA varianti i tretë i Eqrem bej Vlorës, sipas të cilit ia dha ai flamurin që ia kishte falur Aleadro Kasstriota burri i një princeshe që pretendonte se ishte pasardhëse e Skënderbeut. 12. Në vlerësimet e punës që i kanë bërë drejtuesit e administratës turke për Ismail Qemalin janë shënuar këto fjalë: Vali i denjë, diplomat, deputet, udhëheqës shteti, mendimtar dhe kryetari i parë i shtetit shqiptar. 13. Ismail Qemali e nisi karrierën e vet politike si përkthyes në Ministrinë e Jashtme të Turqisë Osmane në vitin 1860. Detyra e dytë në administratë e Ismail Qemalit ishte në vitin 1868, drejtor i Sekretariatit në Zyrën Juridike në Sofje të Bullgarisë, që në atë kohë ishte pjesë e Turqisë Osmane. 14. Ismail Qemali më pas mori detyrën e nënprefektit të rajonit të Rusçuk, një detyrë që e mbajti për pesë vjet. Në vitin 1873, ai jep dorëheqjen dhe largohet nga ajo detyrë. 15. Ismail Qemali u emërua sekretar i Përgjithshëm i Ministrisë së Jashtme të Turqisë në vitin 1876, një detyrë që e ndihmoi shumë të njihte diplomacinë turke nga brenda, por edhe atë të huaj. Në këtë detyrë qëndroi për një vit. 16. Në vitin 1877, ai pëson një dënim në karrierën e tij, pikërisht për aktivitetin e tij patriotik ndaj Shqipërisë. Me arsyetimin se kërkoi autonominë e Shqipërisë, ai internohet për shtatë vjet në Kytahja të Anadollit. Por presioni i një pjesë të administratës turke, por edhe të patriotëve shqiptarë, bëri që sulltan Avdylhamiti t’i hiqte internimin dhe ta emëronte madje Vali në Bollu të Turqisë. 17. Ismail Qemali emërohet Vali në Siri, një detyrë shumë e lartë në atë kohë dhe për më tepër që bëhej fjalë për një krahinë që më vonë mori edhe ajo pavarësinë si shtet i pavarur. Këtë detyrë e mbajti deri në 28 qershor të vitit 1892. 18. Për punë të mirë Ismail Qemali arriti të bëhej deri këshilltar personal i sulltan Avdylhamitit, në momentin kur Perandoria Osmane ishte në fund të saj. Një detyrë që e mbajti nga viti 1892 deri në vitin 1900. Kjo e ndihmoi atë ta njihte nga brenda perandorinë. 19. Nga e gjithë detyra e tij si këshilltar i Sulltanit, mbahet mend se Ismail Qemali ishte ai që i propozoi atij ndërtimin e një hekurudhe që niste në Durrës dhe mbaronte në Stamboll. Një vepër që nuk u ndërtua as në atë kohë dhe vazhdon të mos jetë e ndërtuar edhe sot. 20. Më 1 maj të vitit 1900, sulltan Avdylhamiti për punë dhe cilësi të mira e emëron Vali i Përgjithshëm i Libisë, një detyrë mjaft e lartë e asaj kohe. Por Ismail Qemali u nis për në Tripoli, por rrugës kthehet dhe shkon në Paris, Londër e gjetkë, për të punuar për çështjen shqiptare. 21. Më 1908, me ndihmën e shqiptarëve të veriut të Maqedonisë, Ismail Qemali zgjidhet deputet i rrethit të Beratit, por në fakt ishte përfaqësues i gjithë Shqipërisë. Gjatë kohës që Ismail Qemali ishte deputet në Parlamentin e parë të Turqisë moderne, ai pati një peshë të konsiderueshme. Fjalimet e Ismail Qemalit në Kuvend kanë qenë nga më oratoriket dhe më me mendim, duke nxitur kundërshtarët ta sulmojnë pa të drejtë. 22. Ismail Qemali ra në sy në vitin 1871, pikërisht në zemër të Turqisë osmane, se paraqiti tre kërkesa të njëpasnjëshme për hapjen e shkollave shqipe në Shqipëri. Edhe pse punonte si pjesë e administratës osmane, mori pjesë në një mbledhje të rilindësve shqiptarë në Stamboll për të krijuar alfabetin shqip. 23. Në vitin 1865 Ismail Qemali nisi të punonte për pavarësinë e Shqipërisë, duke krijuar për këtë çështje një klub në kryeqendrën e perandorisë, Stamboll, bashkë me Konstandin Kristoforidhin. 24. Shërbimi i sigurisë së administratës turke zbuloi se gjatë kohës që Ismail Qemali punonte për Turqinë, kishte hartuar një dokument për projektin e një Shqipërie të pavarur. Ky ishte edhe një nga shkaqet më të mëdha të përndjekjes që u ndërmor ndaj atij. 25. Ismail Qemali vdiq në rrethana misterioze në Peruxha të Italisë, pak momente para se të jepte një konferencë për shtyp. Deri më sot nuk ka në fakt një variant eksplicit të vdekjes së tij, por gjithmonë janë hedhur dyshime. 26. Dyshimi më i madh mendohet të jetë se ai është helmuar në ushqim nga qarqe greke dhe italiane antishqiptare, që e shikonin Ismail Qemalin si një personalitet me influencë të madhe për çështjen shqiptare. 27. Kufoma e Ismail Qemalit është mbajtur në Peruxha për dy javë pas vdekjes, me idenë e balsamosjes. Por kjo i shtoi edhe më shumë dyshimet për helmim, pasi i kanë nxjerrë të gjitha organet e brendshme për të zhdukur çdo shenjë për autopsinë. 28. Ismail Qemali është varrosur dy herë. Herën e parë në shkurt të vitit 1919 në Kaninë, vendin e lindjes dhe të paraardhësve të tij, dhe herën e dytë më 28 Nëntor në Vlorë, viti 1932. 29. Varrimi i dytë është bërë me urdhër posaçërisht të mbretit Ahmet Zogu, me rastin e 20-vjetorit të Pavarësisë. Zogu dhe partia e asaj kohe i kanë bërë nderimet më të mëdha trupit të Ismail Qemalit, duke ia vendosur eshtrat në varrin që është edhe sot në Vlorë. 30. Ceremonia për rivarrosjen e eshtrave të Ismail Qemalit është cilësuar si një nga ceremonitë më të mëdha që ka organizuar Ahmet Zogu gjatë gjithë kohës që ai ka qenë në pushtet. Ai i ka bërë nderimet më të mëdha atij që u quajt babai i kombit. 31. Ismail Qemali është nga ata personalitete politike dhe shtetërore që ka shkruar kujtimet e veta. Por kujtimet e tij nuk janë botuar asnjëherë të plota dhe kjo është çudia që e ka shoqëruar çdo gjë në jetën e tij. 32. Akuza më e madhe që është hedhur ndaj Ismail Qemalit, është ajo se ai ideoi pas pavarësisë ndarjen e Shqipërisë në kantone një model si Zvicra. Por sipas njerëzve që e hodhën këtë akuzë, kjo do të bënte që fqinjët ta kishin më të lehtë ndarjen dhe copëtimin e Shqipërisë. 33. Për herë të parë gjatë gjithë historisë së shtetit shqiptar diskutohet që të hiqet emri i Ismail Qemalit nga një institucion. Ky skandal ndodhi pikërisht kur rektori i Universitetit të Vlorës, Tanush Shaska, propozoi që emri i Ismail Qemalit t’i hiqej Universitetit të Vlorës. Propozim ky që ngjalli një reagim mjaft të ashpër si nga politika, media, intelektualët dhe publiku. 34. Pasardhësit më aktivë të Ismail Qemalit në ditët e sotme janë Darling Vlora, Nedim Vlora dhe Ariana Vlora. Ndërsa shumica e pasardhësve të tjerë kanë vdekur, kurse pjesa tjetër është në emigracion prej shumë vitesh. 35. Qamil bej Vlora (1895-1950) ishte djali dhe fëmija i fundit i Ismail Qemalit. Qamili ishte i vetmi djalë i Ismail Qemali që nuk u largua nga Shqipëria. Edhe pse nuk u mor me politikë, më 1946, pasi nuk pranoi bashkëpunimin me regjimin komunist, u arrestua me pretekstin “armë mbajtje pa leje”, pasi iu gjet një revolver, më shumë antik sesa funksional. Në burg u bë me turbekuloz dhe vdiq në moshën 55-vjeçare. 36. Ismail Vlora dhe Xhevdet Vlora ishin dy nipërit e Ismail Qemalit. Ata ishin poliglotë që punuan për bukën e gojës. Dy nipërit e Ismail Qemalit nuk pranuan të bashkëpunonin me regjimin komunist dhe në këtë mënyrë u detyruan të punonin nëpër fshatra të ndryshëm me punë krahu. 37. Ismail Qemali u martua dy herë dhe në të dy rastet me shtetase greke. Për herë të parë me një vejushë nga Konica, me të cilën nuk pati fëmijë, pasi vdiq gjatë lindjes së bashku me vajzën. Ndërsa për herë të dytë u martua në vitin 1886, me Kleoniqi Surmeli, vajza e një fisniku grek nga krahina e Edërnesë. 38. Ismail Qemali u detyrua ta rrëmbente gruan e dytë për arsye se ligjet e ndalonim martesën e një myslimani me një ortodokse. Siç shkruan në kujtimet e veta Ismail Qemali, me këshillën e vjehrrit e rrëmbeu nusen e ardhshme, ndërsa martesa u njoh zyrtarisht në 1886-n, ai ishte 23 vjeç. 39. Nga martesa e dytë Ismail Qemali pati 9 fëmijë, tre vajza dhe gjashtë djem. Vajzat quheshin Myvedet, Alije, Ylvie. Ndërsa djemtë ishin Mahmud Bej, Tahir Bej, Et’hem Bej, Xhevdet Bej, Qazim Bej dhe Qamil Bej. 40. Fjalimi i Ismail Qemalit në pasditen e 28 Nëntorit 1912, Vlorë, zgjati rreth pesë minuta. Fjalimi përmbante 450 fjalë dhe u ndërpre disa herë nga thirrjet e njerëzve që ishin mbledhur në sheshin e qytetit. Ndërprerja më e gjatë e fjalimit të Ismail Qemalit është në momentin që ai nxjerr flamurin dhe e valëvit atë në ajër dhe thotë “Rroftë Shqipëria e Lirë!”. 41. Fjalimi i Ismail Qemalit në Shpalljen e Pavarësisë u lexua i gjithi në gjuhën shqipe. Në të përmendet Shpallja e Pavarësisë, lufta e Skënderbeut, vuajtjet e shqiptarëve dhe së fundi, një lutje drejtuar Zotit që të mbrojë shqiptarët dhe Shqipërinë e Lirë. 42. Fjalia më e veçantë e fjalimit të Ismail Qemalit në Vlorë është: “Zotit të Madh,… të pranojë që këtej e tutje të jem unë dëshmori më i parë i Atdheut, ashtu siç pata nderin dhe fatin që të jem i pari ta puth e ta bëj të valëvitet i Lirë. Flamuri i ynë, n’atdhenë t’onë të lirë”. 43. Vendimi i parë i Ismail Qemalit pas firmosjes së deklaratës së Pavarësisë dhe marrjes së detyrës si kryeministër, është dërgimi i lajmit në të gjitha qarqet e vendit dhe dërgimi i telegrameve në shtetet e mëdha për njohjen e pavarësisë. 44. Ismail Qemali është djali i Mahmut bej Vlorës që disa herë u ndëshkua nga Porta e Lartë dhe i Hadije Hanëmit nga familja e njohur Alizoti e Gjirokastrës. Ismail Qemali kishte një motër dhe një vëlla më të vogël, Sulejmanin. Sulejmani vdiq gjatë internimit që iu bë familjes nga turqit në Selanik, rreth vitit 1871. 45. Kopja e dokumentit të Shpalljes së Pavarësisë, e publikuar në vitin 2007, mendohet se i përket Lef Nosit, i cili në qeverinë e parë shqiptare ishte ministër i Postë-Telegrafës. Teksti shqip i Deklaratës së Pavarësisë përbëhet vetëm prej katër rreshtash dhe janë ato ku thuhet: “Shqipëria të jetë më vete, e lirë dhe e mosvarme”. Më pas vijojnë dy rreshta në turqishten e vjetër. 46. Nga teksti dhe proklamata e Pavarësisë, nga regjimi komunist janë hequr mjaft emra nga firmëtarët e pavarësisë. Por në proklamatë janë hequr edhe disa pasazhe. 47. Kabineti i qeverisë së Vlorës përbëhej nga 10 anëtarë. Kryeministër – Ismail Qemali, Zëvendëskryeministër – Nikoll Kaçorri, Ministër i Jashtëm – Myfit Libohova, i Luftës – Mehmet Pashë Dërralla, i Drejtësisë – Petro Poga, i Arsimit – Luigj Gurakuqi, i Financave – Abdi Toptani, i Bujqësisë – Pandeli Cale, i Post Telegrafit – Lef Nosi. 48. Deri më sot nuk ekziston asnjë fotografi nga momenti i Shpalljes së Pavarësisë më 28 Nëntor të vitit 1912. Ende nuk dihen shkaqet sepse ajo foto mungon. Ndërkohë që fotografia që paraqet ngritjen e flamurit në Vlorë nga Ismail Qemali nuk i përket datës 28 Nëntor 1912, por datës 1 dhjetor 1912. 49. Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë nuk u njoh që më 28 Nëntor të vitit 1912 nga Evropa. Pavarësia e Shqipërisë nga shtetet evropiane u njoh vetëm në vitin 1913, gjithashtu në këtë vit u njoh edhe Ismail Qemali si kryeministër i Shqipërisë. 50. Ismail Qemali e shpalli Pavarësinë për të gjitha trevat shqiptare. Në këtë akt hyn Kosova, një pjesë e Maqedonisë, Çamëria dhe pjesa që u shkëput më vonë nga Mali i Zi.

Nevreze Frashëri Shqiptarja që në vend të pajës dërgoi një piano! 09.08.2024 - 13:51 Në shekullin e kaluar e ndoshta edhe më larg, ishte obligim që vajza që martohej të sjelltë pajë te burri. Kjo lloj dhurate përfshinte veshje solemne, qëndisje, ari, stoli, ndonjëherë edhe para. Nusja, pos bukurisë vlerësohej edhe për pajën qe sjelltë. Shpesh paja e sajë ekspozohej dhe mysafirtë me ditë të tëra kishin rast ta vlerësonin e komentonin këtë pasuri të sjellë . Këto dhurata e punëdore simbolizonin edhe pasurinë e vajzës të trashëguar nga prindërit, pas ndarjes fizike nga familja. Mirëpo, në të vërtetë kjo as përafërsisht nuk mbulonte pasurinë e cila sipas kodeve të sotme do të i takonte vajzës si pjesëtare e barabartë më vëllezërit në pasurinë familjare. Për pajën qe sjelltë nusja, në fshat e qytet flitej me javë e muaj. Një vajzë shqiptare ka shkaktuar komente rreth pajës së sajë, jo disa muaj, por disa dekada. Ishte kjo Nevreze Frashëri, e bija e poetit të famshëm Naim Frashërit e cila solli një pajë, jo të zakonshme për kohën. Rreth vitit 1890 Nevrezëja u martua me Xhafer Luarasin, si pjesë të pajës ajo solli edhe një piano. Ishte ajo kohë, kur tërë Shqipëria mund të ketë pasur 4-5 piano, kurse femra pianiste ishte gati e panjohur në këtë vend. Kjo pajë-piano, ishte befasi e madhe për atë kohë, ndaj mbeti e shënuar në gazetat e atyre viteve, por edhe në biografinë familjare të Frasherlinjëve. Naim Frashëri kishte dy vajza. Vajza e parë me emrin Nerqeze i vdesë herët, tre vjeçare, në vitin 1881. Poeti e vajton atë në vjershën “Mbi trupin e bijës sime të vdekur”. Vajza e dytë “pianistja” me emrin Nevreze i lind në Stamboll. Ajo rritet dhe edukohet me një kulturë të gjerë, fliste arabisht, frëngjishte, shqip e turqisht, udhëtonte nëpër Evropë dhe kishte dashuri për arte, sidomos – muzikë. Sado që ajo bëri bujë me pianon e sajë, duket se muzika as pianoja nuk e ndihmuan në këtë martesë të hershme. Pas tri vitesh ajo u nda nga bashkëshorti Luarasi për shkak të kundërshtimeve që kishte me zakonet e rregullat e familjes së tij, të cilat i dukeshin prapa kohës. Duket se edhe familja e Xhafer Luarasit nuk pajtohej me sjelljet dhe kulturën e natyrën e hapur të nuses, e cila ishte rritur në një familje moderne intelektualësh, për kohën. Pianistja Nevreze, tani vejushë e re, nuk dëshpërohet nga kjo ndarje. Disa vite më vonë martohet në Stamboll me Shain Kolonjën, atdhetarin veprimtarin e publicistin i cili, një kohë ishte edhe deputet i Korçës në Parlamentin Osman dhe anëtarë i Komisionit të Gjuhës të Kongresit të Manastirit. Pianoja e saj, mbeti shembull e pjesë e historisë së familjes Frashëri, por nuk dihet çfarë ndodhi me të dhe me dashurinë e pianistes për muzikën./ Albumi Akordet e Kosovës

U zbuluan aktet dashamirës 'të panumërta' të Princit William dhe Princeshës Kate larg vëmendjes - ekskluzive Buletini Tarifa mbretërore e kopertinës dixhitale© Getty Shtëpi Të drejtat e autorit PERSHENDETJE! Logoja To Kindness Ekskluzive: Zbulohen veprimet e mira 'të panumërta' të Princit William dhe Princeshës Kate larg vëmendjes Princi dhe Princesha e Uellsit duan të japin shembull për fëmijët e tyre PERSHENDETJE! Trejsi Schaverien Royal dhe Features Contributor Danielle Stacey Korrespondenti Mbretëror në internet Londra 1 dite me pare 11 nëntor 2024, ora 6:00 GMT Ndani këtë: Pavarësisht se viti 2024 është "viti më i vështirë" në jetën e Princit William , ai dhe Princesha e Uellsit janë të përqendruar në mbështetjen e njëri-tjetrit, si dhe të mbajnë mirësinë në zemër të gjithçkaje që bëjnë. Është diçka që Kate ka thënë më parë se çifti përpiqet t'u mësojë fëmijëve të tyre Princin George , 11 vjeç, Princeshën Charlotte , nëntë vjeç dhe Princin Louis gjashtë vjeçar . Familja iu bashkua Big Help Out përpara kurorëzimit të mbretit Charles© Getty Familja iu bashkua Big Help Out përpara kurorëzimit të mbretit Charles "Dhe gjithashtu do të shpreh ndjeshmërinë atje, sepse më intereson vërtet ajo që bëj," tha William. "Kjo ndihmon të ndikojë në jetën e njerëzve. Dhe unë mendoj se ne mund të bëjmë me një lidership më empatik në mbarë botën. Kështu që kjo është ajo që unë po përpiqem të sjell, këtë po përpiqet të sjellë edhe Catherine." PERSHENDETJE! Kopertina e Mirësisë 2024 Princesha Kate dhe Princi William janë yjet e kopertinës së HELLO! Çështja e mirësisë 2024 Komentet e tij vijnë si dy të reja HELLO! Sondazhet votuan William dhe Kate si anëtarët më të sjellshëm të familjes mbretërore. "Pas skenës, ka letra, mesazhe, vizita, telefonata të panumërta për të cilat askush nuk i di. Por edhe në këto vite më të vështira, ky fokus për të ndihmuar të tjerët nuk ndalet," thotë një burim i afërt për HELLO! . SHIKO: George, Charlotte dhe Louis bashkohen me Princeshën Kate në bamirësinë e bankës për një natë vullnetare Një mik i çiftit shton: "Ndjeshmëria dhe dhembshuria janë kaq të rëndësishme për princat dhe princeshën e Uellsit . Ata janë njerëz jashtëzakonisht të sjellshëm që me të vërtetë kujdesen për punën që bëjnë." Ndërkohë, ata që kanë qenë në pritje të gjesteve dashamirëse të çiftit, përfshirë aktet private të mirësisë që ndodhin prapa skenave - na tregojnë se sa shumë do të thoshte kjo për ta. Midis tyre është Paula Hudgell, djali i adoptuar i së cilës Toni, 10 vjeç, ka krijuar një miqësi të ëmbël me Kate, 42, gjatë vizitave të saj në Spitalin e Fëmijëve Evaline, ku ai është trajtuar që kur ishte foshnjë, kur i duhej të ishin të dy këmbët. i amputuar për shkak të abuzimit të tmerrshëm nga prindërit e tij të lindjes. Që atëherë, ai ka mbledhur 1.8 milionë funte për bamirësinë e spitalit, ku Kate është Mbrojtësi mbretëror. Si Princi ashtu edhe Princesha kanë sjellë shumë ndërgjegjësim për bamirësinë© Getty Si Princi ashtu edhe Princesha kanë sjellë shumë ndërgjegjësim për bamirësinë "Ka vetëm diçka mes Kate dhe Tony dhe kur ajo flet me të, ajo është si shoqja e tij më e mirë," thotë Paula, 57 vjeç për HELLO!. "Nuk ka ajër dhe hire; është e gjitha vetëm mirësi e pastër dhe një vlerësim për njëri-tjetrin. Kur e takuam për herë të parë, Toni ishte i vogël me këmbët e tij të vogla dhe menjëherë ajo zbriti në dysheme me të, kështu që ishte në nivelin e tij. Ajo ulet dhe bën ngjyrosje me të dhe nuk duket kurrë e nxituar." "Kur e pamë vitin e kaluar, ajo më përqafoi sepse u emocionova pak atë ditë. Dhe kam përshtypjen se ajo dhe William e dinë se çfarë po bëjnë Toni. Ai ka marrë letra nga të dy për ta uruar për mbledhjen e fondeve dhe kur William më dha OBE-në time në Kështjellën Windsor vitin e kaluar, ai ishte duke përshëndetur Tony dhe pyeti për kancerin dhe kimioterapinë time”, shton Paula, nga Kent, e cila u diagnostikua me kancer në zorrë dy vjet më parë. "Ndërsa Toni të rritet, shpresoj se ai do ta dijë se sa i veçantë është dhe zemrat që ka prekur, dhe të miratohet nga Familja Mbretërore në çdo gjë që bën është kaq e bukur. Tani, sa herë që e sheh Princeshën në TV, ai thotë: " këtu është Kate ime". Princesha Kate është mbrojtëse e bamirësisë së spitalit© Getty Princesha Kate është mbrojtëse e bamirësisë së spitalit Kohët e fundit, Kate bëri një paraqitje të paplanifikuar në një ceremoni investimi në Kështjellën Windsor, ku William, 42 vjeç, po fotografohej nga Liz Hatton, 17, e cila ka kancer terminal. Kur Uilliam dëgjoi se fotografi i ri, nga Harrogate, kishte përpiluar një listë me kova dhe e ftoi atë të bënte fotografi. Megjithatë, Liz nuk priste që William dhe Kate të vinin dhe ta takonin më pas – diçka që ajo e përshkroi si një "tronditje masive". Princi dhe Princesha e surprizuan Lizin pas ngjarjes© Instagram Princi dhe Princesha e surprizuan Lizin pas ngjarjes "Të bisedosh me ta ishte e mahnitshme sepse ishte si të flisje me këdo, si një person normal. Nuk kishte asnjë lloj madhështie tek ata, kishte vetëm njerëzi dhe mirësi," tha ajo më vonë. Është një ndjenjë e ndarë nga anëtarët e HELLO!' Klubi Mbretëror i cili me shumicë dërrmuese votoi për William dhe Kate si mbretërit tanë më të sjellshëm. Po kështu, çifti kryesoi edhe një sondazh në faqen tonë të internetit. Ndoshta ata kujtuan aftësinë e çiftit për të bërë një milje shtesë me veprimet e tyre të buta të mirësisë, siç ishte koha kur Uilliam vendosi të vizitonte të ndjerën Deborah James në shtëpi për t'i dhënë asaj lindjen e saj pak para se të dorëzohej nga kanceri i zorrëve, sepse ajo nuk ishte mjaftueshëm mirë për të udhëtuar. Deborah, e cila kishte mbledhur më shumë se 5 milionë funte për kërkimin e kancerit, tregoi se si Princi iu bashkua familjes së saj për çaj pasdite dhe shampanjë, duke shtuar se ai ishte "shumë i sjellshëm dhe na qetësoi të gjithëve". William bëri një udhëtim të ngjashëm në Leeds në fillim të këtij viti për t'u prezantuar yjeve të pensionuar të ligës së rugbit Rob Burrow dhe Kevin Sinfield me CBE-të e tyre për mbledhjen e fondeve për sëmundjen e neuroneve motorike. Vizita do të thoshte shumë për Robin dhe familjen e tij© Getty Vizita do të thoshte shumë për Robin dhe familjen e tij Vizita e tij nënkuptonte që Rob, i cili vdiq nga sëmundja disa muaj më vonë në moshën 41-vjeçare, ishte në gjendje të ndante përvojën me gruan e tij Lindsey dhe fëmijët e tyre Macey, 12 vjeç, Maya, tetë dhe Jackson pesë vjeç. Princi që atëherë ka shkruar parathënien për librin e ardhshëm të Lindsey-t Take Care, rrëfimi i saj për jetën si kujdestar i Robit, i cili do të botohet në shkurt. Fëmijët e Rob ishin në gjendje të takonin edhe Princin William© Getty Fëmijët e Rob ishin në gjendje të takonin edhe Princin William "William ishte absolutisht i bukur dhe me të vërtetë i angazhuar me fëmijët," tha Lindsey për Hello! në atë kohë. "Ishte hera e parë që Rob kishte takuar William dhe ai ishte kaq i sinqertë dhe i sinqertë. Ai ishte me të vërtetë i investuar për të dëgjuar për fushatën e Rob dhe Kevin dhe historinë se si ata u rritën së bashku kur luanin për Leeds Rhinos." Sarah Carrick, nga Tunbridge Wells në Kent, u prek gjithashtu nga dhembshuria e Kate kur u takuan në Qendrën Kombëtare të Tommy për Kërkimin e Abortit gjatë Javës së Ndërgjegjësimit për Humbjen e Fëmijëve katër vjet më parë. Sarah i tregoi Kate se si kishte pësuar aborte të shumta përpara se ajo dhe bashkëshorti i saj Adam të mirëpritnin "bebin e tyre ylber" Ari në vitin 2020 me ndihmën e hulumtimit të qendrës. Princesha Kate vizitoi Institutin e Biologjisë Riprodhuese dhe Zhvillimore në Kolegjin Imperial për të parë kërkimet atje© Getty Princesha Kate vizitoi Institutin e Biologjisë Riprodhuese dhe Zhvillimore në Kolegjin Imperial për të parë kërkimet atje “Kate dëgjoi me shumë ndjeshmëri dhe më tha mua dhe bashkëshortin tim se kishim ‘guxim të madh për të vazhduar përpjekjet”, thotë Sarah, 30 vjeç, HELLO! "Ajo ishte shumë e dhembshur dhe respektuese kur dëgjoi për përvojën tonë të rritjes së familjes sonë, veçanërisht për dhimbjen e zemrës së humbjes së shumë foshnjave. Si vetë nënë, e dija gjatë gjithë bisedës sonë se ajo ishte vërtet e trishtuar kur mësoi për humbjen tonë dhe se si kishte ndikuar ajo. jetët tona. Princesha Kate është nënë që nga viti 2013, duke mirëpritur sërish fëmijët në 2015 dhe 2018© Getty Princesha Kate është nënë që nga viti 2013, duke mirëpritur sërish fëmijët në 2015 dhe 2018 "Ajo ishte aq miqësore dhe e relaksuar, saqë e bëri shumë të lehtë të ishim kaq të sinqertë në rrugëtimin tonë mallëngjyes për t'u bërë prindër. Mund të thuash se ajo me të vërtetë kishte një interes të mësonte për humbjen e foshnjës, përvojat tona të jetës reale dhe se historitë tona e prekën atë në Në një farë mënyre, mirësia e saj ajo ditë ka qëndruar me mua, ashtu si edhe gatishmëria e saj për të rritur ndërgjegjësimin për diçka kaq të afërt për zemrën time. Ata që punojnë së bashku me William dhe Kate në punën e tyre bamirëse vlerësojnë gjithashtu qasjen e tyre të ngrohtë dhe të vërtetë ndaj punës së tyre. Dr Sabrina Cohen-Hatton, një zjarrfikëse dhe psikologe që kaloi kohë duke jetuar në rrugë si adoleshente pas vdekjes së babait të saj, është njohur me William përmes projektit të tij Homewards për t'i dhënë fund të pastrehëve, i cili ishte subjekt i një dokumentari të fundit të ITV. Gjatë xhirimeve, Sabrina e prezantoi William me Wayne, i cili u shërua nga të pastrehët pasi kishte kaluar vite të tëra duke fjetur. Princi i Uellsit vizitoi bizneset e Bournemouth duke u zotuar për mbështetjen e tyre për programin Homewards, i cili synon t'i japë fund të pastrehëve© Getty Princi i Uellsit vizitoi bizneset e Bournemouth duke u zotuar për mbështetjen e tyre për programin Homewards, i cili synon t'i japë fund të pastrehëve "I've witnessed the Prince's kindness first-hand through working with him on Homewards," Sabrina tells us. "There's a lot that he does that people don't see as well with visits, meeting people experiencing homelessness, and it's all done away from the cameras. One of the things the Prince brings to this, because he's experienced his own trauma, is that he's really good at being able to relate to how that affects you at your core." Hannah Jones, chief executive of The Earthshot Prize, which took part in South Africa last week, tells HELLO! how kindness underpins the work of the environmental initiative William launched in 2020 to find solutions to save the planet. "We have four values in the organisation and I talked about them with the Prince, and our first value is kindness," she explains. "So as an organisation, everything we do has to be rooted in kindness. And it starts with our founder. He just is incredibly generous, very thoughtful about how to use his platform for good and to have an impact." Princi William krijoi iniciativën Earthshot© Getty Prince William created the Earthshot initiative Meanwhile Dame Laura Lee, Chief Executive of expert cancer support charity Maggie’s of which Queen Camilla is President, tells Hello! Kate’s willingness to share her own cancer diagnosis has impacted the organisation. "The Princess of Wales's kindness is always there for everyone to see," she says. "When talking about her own diagnosis she never forgets others experiencing similar situations and that openness, with her kindness, has undoubtedly helped others be more willing to talk about their own difficult emotions, thoughts and feelings while living with cancer. We certainly see and hear in our centres the impact it has on people coming to us for support." Giovanna Fletcher, who has got to know Kate since the Princess appeared on her Happy Mum, Happy Baby podcast in 2020, tells HELLO!: "I think the first time I met the Princess, she was on royal engagement, and just watching the way that she is with people and the way that she really leans in and builds on that conversation shows that she's really listening. There is such care there when she's talking to anyone, that I think is the ultimate act of kindness - to be there, to listen, to hear. And to know that you're heard is pretty brilliant. That is her way, that she really does show kindness. And I guess for me, it's amazing to watch someone with her platform using it for such good." Giovanna kishte Kate në podcast-in e saj© Instagram Giovanna had Kate on her podcast Giovanna says she has also noticed the way Kate tries to put others at ease. "I remember when she came on the podcast. We'd met a few times before that, but I said, 'I'm quite nervous.' And she said, 'I'm nervous too, but there's nothing to be worried about.' It's her ability to share a little piece of her in order to calm whoever she's talking to. She likes to get rid of the other stuff so that she can actually make a real connection. Dy nënat kishin shumë për të diskutuar© Instagram The two mums had a lot to discuss "There's no denying that she is in a really privileged position, but she does the work that she does with this openness, huge kindness, huge empathy, and she does it in a way that is so genuine. She definitely leads by example, and watching her in action is like a master class in how to be gracious and humble and caring and kind." To read the full exclusive interview, pick up the latest issue of HELLO! on sale in the UK on Monday. You can subscribe to HELLO! to get the magazine delivered free to your door every week or purchase the digital edition online via our Apple or Google apps. LOVE THE ROYALS? JOIN THE CLUB Kate Middleton duke buzëqeshur me kapele dhe pallto blu© Getty If you are reading this, the chances are you are obsessed with the royals – which is just as well because so are we! So obsessed, in fact, we’ve launched a club solely dedicated to covering them. So welcome to The HELLO! Royal Club. We would love you to join us there… What is it? Interactive community offering behind-the-scenes access, exclusive royal interviews, unmissable royal insights, and an illustrious royal Inner Circle. Member benefits Two weekly newsletters, one from Emily Nash Video posts and audio notes from Emily Nash and the HELLO! Royal team Access to our royal community and opportunity to interact with club writers and members Participate in polls, comments and discussion threads Royal-themed puzzles with a weekly prize to be won Access to our Ask Me Anything sessions with our journalists Invitations to in-person and virtual events A subscription to the digital edition of HELLO! Magazine (Worth £82 annually)* Future ‘Inner Circle’ benefits By royal decree You are royally invited to join The HELLO! Royal Club – and then to go forth and spread the word to your fellow royal fans. See you in the club! Sign up to HELLO! Daily for all the latest and best royal coverage Email Address Shkruani adresën tuaj të emailit Sign up By entering your details, you are agreeing to HELLO! Magazine User Data Protection Policy. You can unsubscribe at any time. For more information, please click here. Other Topics Kate Middleton, The Princess of Wales Prince William Prince William And Kate Kindness Continue Reading Princesha shtatzënë Beatrice nxitet për Mbretin Charles pas raportimeve për 'rolin mbretëror' Pregnant Princess Beatrice steps up for King Charles after reports of 'royal role' Princi Harry lëshon deklaratën pas mungesës së bashkimit familjar në Londër Prince Harry releases statement after missing family reunion in London Princeshës Kate i mungon traditës kryesore mbretërore pavarësisht se merr pjesë në shërbimin e së Dielës së Përkujtimit Princeshës Kate i mungon traditës kryesore mbretërore pavarësisht se merr pjesë në shërbimin e së Dielës së Përkujtimit Mbreti i Dukeshës Sophie u zbulua për herë të parë pasi mbështeti Princeshën Kate GaleriaMbreti i Dukeshës Sophie u zbulua për herë të parë pasi mbështeti Princeshën Kate Mbreti Charles dhe Mbretëresha Camilla u vendosën për një natë magjepsëse pas daljes në tapetin e kuq Mbreti Charles dhe Mbretëresha Camilla u vendosën për një natë magjepsëse pas daljes në tapetin e kuq E pashë personalisht kthimin mbretëror emocional të Princeshës Kate - këtu janë mendimet e mia E pashë personalisht kthimin mbretëror emocional të Princeshës Kate - këtu janë mendimet e mia Princi dhe Princesha e Uellsit bëjnë ndryshime delikate në llogaritë e mediave sociale Princi dhe Princesha e Uellsit bëjnë ndryshime delikate në llogaritë e mediave sociale Buzëqeshja 'jo perfekte' e Princeshës Kate është kaq e lehtë për t'u arritur Buzëqeshja 'jo perfekte' e Princeshës Kate është kaq e lehtë për t'u arritur Më shumë honorare Shih më shumë Princi dhe Princesha e Uellsit bëjnë ndryshime delikate në llogaritë e mediave sociale Princi dhe Princesha e Uellsit bëjnë ndryshime delikate në llogaritë e mediave sociale Princi dhe Princesha e Uellsit morën pjesë në ngjarje të njëpasnjëshme këtë fundjavë për të shënuar të Dielën e Përkujtimit Princesha Kate dhe Princi William ndajnë shfaqje të rrallë publike të dashurisë në Shërbimin e Përkujtimit Video ArtikullPrincesha Kate dhe Princi William ndajnë shfaqje të rrallë publike të dashurisë në Shërbimin e Përkujtimit William dhe Kate u panë së bashku me familjen e madhe për paraqitjen e tyre të parë pas disa muajsh Një anëtar i stafit Princi William dhe Kate Middleton refuzojnë ta kenë në Adelaide Cottage Një anëtar i stafit Princi William dhe Kate Middleton refuzojnë ta kenë në Adelaide Cottage Princi dhe Princesha e Uellsit jetojnë në pronën Windsor me tre fëmijët e tyre… Princi William pranon se viti 2024 ka qenë 'viti më i keq i jetës sime' Princi William pranon se viti 2024 ka qenë 'viti më i keq i jetës sime' Princi i Uellsit u hap në Cape Town si kurrë më parë pas diagnozës së kancerit të Princeshës së Uellsit Zbulohet dhurata speciale e Princit William për bashkëshorten, Princeshën Kate nga Cape Town Zbulohet dhurata speciale e Princit William për bashkëshorten, Princeshën Kate nga Cape Town Princi i Uellsit do t'i sjellë gruas së tij adhuruese një dhuratë të veçantë nga aventura e tij solo Princi William zbulon reagimin e Princeshës Kate ndaj udhëtimit në Cape Town Princi William zbulon reagimin e Princeshës Kate ndaj udhëtimit në Cape Town Princi i Uellsit foli përpara ndarjes së çmimeve Earthshot në Afrikën e Jugut Princi William kujton kujtimin e veçantë me gruan Kate përpara udhëtimit në Afrikë Princi William kujton kujtimin e veçantë me gruan Kate përpara udhëtimit në Afrikë Princi i Uellsit po udhëton për në Cape Town për Çmimet Earthshot Prize 7 foto qesharake të turneut mbretëror historik Galeria7 foto qesharake të turneut mbretëror historik Vizitat jashtë shtetit kanë shumë mundësi për argëtim! Tregime të promovuara Rekomanduar nga Rregulli 3-minutësh: Si një libër më ndryshoi jetënSponsorizuar Rregulli 3-minutësh: Si një libër më ndryshoi jetën Mijëra betohen për rutinën e produktivitetit në librin Rregullat 3-minutëshe. I dhashë një hap për të parë se për çfarë ishte gjithë bujë. Blinkist: 29 milion përdorues. 4.8 Vlerësime me Yje. 7 dite falas... Mënyrë e lirë për të marrë të gjitha kanalet televizive - a funksionon vërtet?Sponsorizuar Mënyrë e lirë për të marrë të gjitha kanalet televizive - a funksionon vërtet? Smart TV Ja se si një grua dinak e shkurton faturën e saj të energjisë deri në 4 pa mundimSponsorizuar Ja se si një grua dinak e shkurton faturën e saj të energjisë deri në 4 pa mundim Energjia e zgjuar 07/11 ENJ Princi Uilliam u trondit nga protestuesit gjatë ditës së fundit të vizitës në Cape TownPrinci Uilliam u trondit nga protestuesit gjatë ditës së fundit të vizitës në Cape Town Princi Andrew nuk mori trashëgimi nga mbretëresha pas vdekjes së saj - detajePrinci Andrew nuk mori trashëgimi nga mbretëresha pas vdekjes së saj - detaje U zbulua shënimi i fundit i ditarit të mbretëreshës së ndjerëU zbulua shënimi i fundit i ditarit të mbretëreshës së ndjerë 12/11 MAR Buzëqeshja 'jo perfekte' e Princeshës Kate është kaq e lehtë për t'u arriturBuzëqeshja 'jo perfekte' e Princeshës Kate është kaq e lehtë për t'u arritur Princesha shtatzënë Beatrice nxitet për Mbretin Charles pas raportimeve për 'rolin mbretëror'Princesha shtatzënë Beatrice nxitet për Mbretin Charles pas raportimeve për 'rolin mbretëror' Mbretëresha Camilla u detyrua të tërhiqej nga premiera e Gladiator II për arsye shëndetësoreMbretëresha Camilla u detyrua të tërhiqej nga premiera e Gladiator II për arsye shëndetësore 11/11 HËN Mbreti i Dukeshës Sophie u zbulua për herë të parë pasi mbështeti Princeshën KateMbreti i Dukeshës Sophie u zbulua për herë të parë pasi mbështeti Princeshën Kate Princeshës Kate i mungon traditës kryesore mbretërore pavarësisht se merr pjesë në shërbimin e së Dielës së PërkujtimitPrinceshës Kate i mungon traditës kryesore mbretërore pavarësisht se merr pjesë në shërbimin e së Dielës së Përkujtimit Princi Harry lëshon deklaratën pas mungesës së bashkimit familjar në LondërPrinci Harry lëshon deklaratën pas mungesës së bashkimit familjar në Londër 10/11 DIEL Përfshirja e papritur e Princit Harry në Ditën e Përkujtimit u zbulua pavarësisht bashkimit familjar të munguarPërfshirja e papritur e Princit Harry në Ditën e Përkujtimit u zbulua pavarësisht bashkimit familjar të munguar Mbreti Charles zbulon planet befasuese 'festive' për ditëlindjen e 76-tëMbreti Charles zbulon planet befasuese 'festive' për ditëlindjen e 76-të Shikimi i kthimit mbretëror të Princeshës Kate personalisht ishte shumë emocionues - dhe jashtëzakonisht qetësuesShikimi i kthimit mbretëror të Princeshës Kate personalisht ishte shumë emocionues - dhe jashtëzakonisht qetësues 09/11 SHT Një anëtar i stafit Princi William dhe Kate Middleton refuzojnë ta kenë në Adelaide CottageNjë anëtar i stafit Princi William dhe Kate Middleton refuzojnë ta kenë në Adelaide Cottage Mjekët mbretërorë këshillojnë mbretëreshën Camilla të humbasë bashkimin familjar për PërkujtimMjekët mbretërorë këshillojnë mbretëreshën Camilla të humbasë bashkimin familjar për Përkujtim Chelsy Davy bën një rrëfim të papritur me një foto personale tepër të rrallëChelsy Davy bën një rrëfim të papritur me një foto personale tepër të rrallë 08/11 FRI Pse Zonja Louise Windsor është një xhevahir në kurorën mbretërore kur mbush 21 vjeçPse Zonja Louise Windsor është një xhevahir në kurorën mbretërore kur mbush 21 vjeç Queen Camilla sends heartfelt message amid recoveryMbretëresha Camilla dërgon mesazh të përzemërt mes shërimit Princess of Wales and King Charles' special gesture to Lady Louise on birthday revealedZbulohet gjesti special i Princeshës së Uellsit dhe mbretit Charles për Lady Louise në ditëlindje 07/11 ENJ Prince William heckled by protestors during last day of Cape Town visitPrinci Uilliam u trondit nga protestuesit gjatë ditës së fundit të vizitës në Cape Town Prince Andrew didn't receive inheritance from the Queen after her death - detailsPrinci Andrew nuk mori trashëgimi nga mbretëresha pas vdekjes së saj - detaje The late Queen's final diary entry revealedU zbulua shënimi i fundit i ditarit të mbretëreshës së ndjerë 12/11 MAR Princess Kate's 'imperfectly perfect' smile is so easy to achieveBuzëqeshja 'jo perfekte' e Princeshës Kate është kaq e lehtë për t'u arritur Pregnant Princess Beatrice steps up for King Charles after reports of 'royal role'Princesha shtatzënë Beatrice nxitet për Mbretin Charles pas raportimeve për 'rolin mbretëror' Queen Camilla forced to pull out of Gladiator II premiere due to health reasonsMbretëresha Camilla u detyrua të tërhiqej nga premiera e Gladiator II për arsye shëndetësore Lexo më shumë Si e festojnë Princi dhe Princesha e Uellsit Halloween me fëmijët e tyre Lajmi i madh i Princit William gjatë pushimit familjar me Princeshën Kate dhe fëmijët Gjesti i fshehtë i Princit William dhe Kate përpara pushimit familjar Princi William zbulon ëmbëlsirën e preferuar të Princeshës Kate – dhe kjo do t'ju gezoje

Nancy Frances Robbins lindi 6 korrik 1921 – 6 mars 2016 ishte avokate amerikane dhe bashkëshorte e presidentit amerikan Ronald Reagan. Është rritë në New York, ndërsa e kreu kolexhin Smiths College ku punoi edhe në të njejten firmë të avokaturës, a kurorëzuan në vitin 1952. Me te kishin dy vajza - Patti (1952 -) dheRon (1958 ). Nancy Reagan ishte mbështetësja më e madhe e bashkëshortit të saj. Ashtu si Ronald, edhe ajo ishte një artiste Hollivudi, që gjeti rrugën drejt Shtëpisë së Bardhë. Martesa e tyre 52-vjeçare është përshkruar si një prej rrëfenjave më të mëdha të dashurisë në historinë e Presidencës amerikane. Zonja e Parë e SHBA Nancy Reagan Nancy Reagan konsiderohet si një nga zonjat e para më me ndikim në historinë amerikane. Bashkëshorti i saj, republikani Ronald Reagan, president nga viti 1981 deri në 1989, vdiq pas një beteje të gjatë me Alzajmerin në vitin 2004. Çifti u takua për herë të parë në Hollivud, kur të dy ishin aktorë dhe ata u martuan në vitin 1952. Së bashku ata interpretuan në një film, para se Nancy të hiqte dorë nga aktrimi, për t’iu kushtuar tërësisht rolit të saj si bashkëshorte dhe nënë. Por roli i saj do të ndryshonte përsëri kur bashkëshorti i saj u bë guvernator në vitin 1967. Si Zonjë e Parë e Kalifornisë, Nancy Reagan u angazhua me programin “Foster Grandparents”. Më vonë, si zonjë e parë e Shteteve të Bashkuara, ajo u bë nismëtarja e fushatës "Just Say No", e cila kishte si synim përpjekjet kundër përdorimit të drogës mes të rinjve amerikanë. Por fokusi i jetë së saj ishte kurdoherë i shoqi. Kur Ronald Regani filloi të vuante nga Alzajmeri, ajo ju bashkua përpjekjeve për kërkimin e një kure. Një zonjë që fliste zakonisht qetë, Nancy Reagan vlerësohej për elegancën dhe vetëpërmbajtjen, por edhe për vullnetin e fortë; thuhet se ajo kishte shumë ndikim tek i shoqi. Pas atentatit ndaj Presidentit Reagan, u tha se ajo punësoi një astrolog për të planifikuar programin e presidentit. Nancy Reagan ja kushtoi vitet e fundit të jetës kujdesit për burrin e saj të sëmurë në shtëpinë e tyre në Los Angeles. Pas vdekjes së tij, ajo u mor vazhdimisht me organizimin e aktiviteteve për nderimin e figurës së të shoqit. Biografia: Nancy Reagan ishte një aktore amerikane, e njohur më mirë si gruaja e Ronald Reagan dhe Zonja e Parë e Shteteve të Bashkuara nga viti 1981 deri në 1989. Ajo e kaloi kohën e saj në këtë rol duke ndihmuar të shoqin dhe duke mbrojtur për shkaqe sociale, siç është kundërshtimi i saj i theksuar për përdorimin rekreativ të drogës: "Vetëm thuaj jo". Fillimisht ajo punoi si aktore hollivudiane në vitet 1940 dhe 1950, me role në filma të tillë si Night into Morning (1951) dhe Donovan's Brain (1953). Nancy Davis, siç njihej atëherë, u martua më pas me Ronald Reagan në 1952; në kohën kur ishte president i Shoqatës së Aktorëve të Ekranit. Më pas, Nancy mbeti një pjesë e jetës politike të Reganit, duke shërbyer si zonja e parë e Kalifornisë kur Ronald ishte guvernator (1967-1975). Ajo konsiderohej se kishte një ndikim të fortë te burri i saj atëherë dhe gjatë kohës së tij si President i Shteteve të Bashkuara. Vendi i lindjes: New York City, New York, USA Për tetë vjet, nga vitit 1981 deri më 1989, shërbeu në Shtëpinë e Bardhë. Ajo luajti një rol të rëndësishëm në presidencën e bashkëshortit të saj, duke u bërë e njohur më shumë për fushatën e saj kundër drogës, të titulluar “Just Say No”. Në vitin 2008 pësoi një aksident të ngjashëm po ashtu me pasoja të rënda Jeta Martesore 1952-03-08 Presidenti i ardhshëm i SHBA Ronald Reagan (41) martohet me Nancy Davis (30) në Kishën Little Brown në San Fernando Valley të Los Anxhelosit. Ngjarjet historike 1946-06-08 Muzikali i Raymond Scott dhe Bernard Hanighen "Lute Song", me Mary Martin, Yul Brenner dhe Nancy Davis, dhe me regji nga John Houseman, mbyllet në Plymouth Theatre, NYC, pas 142 shfaqjeve. 1986-07-05 Nancy Reagan pret një fjongo të kuqe, të bardhë dhe blu për të rihapur Statujën e Lirisë pas rinovimit 1987-10-17 Zonja e Parë e SHBA Nancy Reagan i nënshtrohet një mastektomie radikale të modifikuar 1991-04-05 Kitty Kelley publikon një biografi të paautorizuar të ish-Zonjës së Parë të SHBA-së Nancy Reaganduke folur në shkolla dhe TV për të promovuar kauzën.Bashkëshorti i saj, Ronald Reagan ishte Presidenti i 40-të i SHBA-ve. Ai vdiq në vitin 2004, pas një beteje të gjatë me sëmundjen e Alzheimer

Sfondi misterioz i Mona Lizës deshifrohet nga një gjeologe italiane Sfondi misterioz i Mona Lizës deshifrohet nga një gjeologe italiane Mbi 500 vjet pasi Leonardo da Vinci pikturoi Mona Lizën, një akademike beson se ka zbuluar misterin rreth sfondit, të një prej veprave të artit më të famshme në botë. Historianët e artit kanë debatuar prej kohësh peizazhin e pikturës, duke spekuluar mbi vendndodhjet, që mund të kenë frymëzuar Leonardon, por gjeologia dhe specialistja italiane e Rilindjes, Ann Pizzorusso, mendon se e ka identifikuar atë, në Lecco, në Italinë Veriore. “Kur erdha në Lecco, kuptova se ai kishte pikturuar Mona Lizën këtu,” tha Pizzorusso, duke folur për qytetin e vogël në brigjet e liqenit të Komos, i njohur deri më tani, si mjedisi ku zhvillohen ngjarjet e romanit kryevepër të Alessandro Manzoni, “I promessi sposi”. Sfondi misterioz i Mona Lizës deshifrohet nga një gjeologe italiane Sipas studiueses, ura me hark e paraqitur në pikturë, korrespondon me Ponte Azzone Visconti, i shekullit të 14-të, edhe pse teoritë e mëparshme, e kishin lidhur atë me struktura të ngjashme në qytete të tjera italiane, si Arezzo dhe Bobbio. Pizzorusso, nuk është personi i parë, që ka pretenduar se ka zgjidhur misterin, por ajo citon njohuritë e saj për gjeologjinë, për të mbështetur pretendimet e saj. Sfondi misterioz i Mona Lizës deshifrohet nga një gjeologe italiane “Ura për mua nuk ishte aspekti i rëndësishëm i pikturës,” tha Pizzorusso. “Në hipotezat e tjera, gjeologjia ishte thjesht e pasaktë.” Gjeologia zbuloi se formacionet shkëmbore në Lecco ishin gur gëlqeror, i cili përputhej me atë që paraqitet pas gruas fisnike. “Kur shikoni Mona Lizën, shihni këtë pjesë të lumit Adda, dhe shihni një liqen tjetër pas tij, i cili tregohet në mënyrë të përkryer, nën këto male të mprehta”,- tha ajo. Sfondi misterioz i Mona Lizës deshifrohet nga një gjeologe italiane Michael Daley, drejtor ekzekutiv i ArtWatch UK, organizatë jofitimprurëse, që monitoron ruajtjen e veprave të artit, u shpreh: “Asnjë historian arti, nuk është i kualifikuar aq sa Ann, në kuptimin e të njohurive shkencore të saj”,- tha ai.

Homazhi i Saimir Pirgut me albumin "Saimir": Jehonë në gjithë botën! Homazhi i Saimir Pirgut me albumin "Saimir": Jehonë në Saimir Pirgu rikthehet sërish në qendër të vëmendjes mediatike, këtë herë jo nga skenat më prestigjoze të Operas, por nga CD, e vogël në përmasa, por e çmuar në përmbajtje. Artisti i njohur shqiptar ka publikuar albumin e tij të ri të titulluar “Saimir”, album ky që ka tërhequr vëmendjen e tabloidëve dhe mediave të njohura ndërkombëtare. Në 21 arie, tenori shqiptar shpalos të gjithë dashurinë dhe pasionin e tij për artin duke marrë frymëzim nga mentori i tij, Luçiano Pavarotti. Dhe madje, Pirgu e mbyll albumin e tij me një version të tijin të “Nesun Dorma”, kryevepra muzikore e krijuar nga Giacomo Puçini, e bërë e famshme pikërisht nga Pavarotti. “Saimir’ është një homazh për Shqipërinë, për vendin tim të lindjes”, shprehet ndër të tjera tenori i cilësuar si “Tenori nga Ana e Errët e Hënës” nga prestigjozja New York Times. “Ky është album që të merr në një udhëtim përgjatë shekujve 19 dhe 20 në Evropë. Shijojeni!” Këtë album lirik mund ta gjeni në të gjithë tregjet online si Apple Music, Spotify, Deezer, Pandora, Tidal, por mund ta gjeni edhe fizikisht në ambjentet e Teatrit Kombëtar të Operas dhe Baletit në Tiranë.

Së shpejti fjalori i ri i gjuhës shqipe, do të ketë 120 mijë fjalë Fjalori më i madh i gjuhës shqipe, që do të mbajë rreth 120 mijë fjalë do të jetë gati për t’u publikuar në muajin Nëntor. Ky fjalor fillimisht do të vijë në formatin virtual nga interneti, ndërsa në vitin 2025 do të vijohet edhe me procesin e printimit. Ky fjalor do të pasurohet me 70 mijë fjalë të reja. Aty do të ketë fjalë që nuk ishin të përfshira në fjalorin e botuar në vitin 1980. Sakaq, Prof. Dr. Shezai Rrokaj shprehet se: Ky fjalor është dorëzuar. Do të ketë nevojë për modifikime të vogla teknike. Ndërkohë do të jetë i hapur fillimisht në qarqet akademike për të marrë mendime, korrigjime ose ide. Me një sasi faqesh të tillë normalisht për përdorim mund të shkojë deri në tri vëllime! Qëllimi i këtij fjalori është që të ngrihet mbi fjalorët ekzistues, që janë të Akademisë së Shkencave – kam parasysh fjalorët e viteve 1980, 1984, 2002, 2006, 2020 – dhe të ketë një areal shumë të gjerë, që i përgjigjet në mënyrë të drejtë hapjes së hapësirës shqiptare brenda trojeve etnike.” Fjalori i ri i gjuhës shqipe është një punë në bashkëpunim mes Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, Akademisë së Shkencave të Kosovës si edhe gjuhëtarëve nga Maqedonia e Veriut.

Në katekizmin e audiencës së përgjithshme, Papa foli për frytet e Shpirtit Shenjt, duke u ndaluar tek rëndësia e të jetuarit të fesë me gëzim. Citoi, ndërmjet tjerash, Shën Filip Nerin, shembull i ndritshëm i ungjillëzimit të praktikuar me hare dhe vlerës së faljes: “Të gjithë, pa dallim, mund dhe duhet të jenë bamirës, ​​të durueshëm, të përvuajtur, punëtorë të paqes dhe jo të luftës”. Dashuria, gëzimi, paqja, shpirtmadhësia, dashamirësia, mirësia, besnikëria, butësia, vetëkontrolli… Këta, frytet e Shpirtit Shenjt për të cilat foli  Papa Françesku në katekizmin e sotëm, 27 nëntor, në audiencën e përgjithshme, mbajtur paradite në Vatikan,  në prag të Kohës së Ardhjes. Pasi reflektoi javën e kaluar për dhuratat e Shpirtit Shenjt, sot u përqendrua posaçërisht te gëzimi i cili,  kur është vërtet ungjillor, është edhe ngjitës. Kështu e nisi Papa katekizmin, në Sheshin e Shën Pjetrit në Vatikan ndriçuar nga dielli dimëror  e përplot me një turmë gazmore, mbi dhjetë mijë besimtarë. Si zakonisht, xhipi i bardhë me Ipeshkvin e Romës dhe disa fëmijë në bord, mbërriti në  Shesh, i shoqëruar nga një grup i madh të rinjsh, rreth njëqind. Ata u ulen tek këmbët e altarit dhe i  sollën një dinamizëm shumë të veçantë atmosferës. Pastaj Papa i përshëndeti lexuesit dhe e nisi katekizmin e audiencës së përgjithshme duke folur jashtë tekstit zyrtar: “Një potere e vogël të bën mirë!”. Hiri dhe liria Nuk mungon kurrë bashkëpunimi ndërmjet veprimit të Zotit e atij të njeriut, që duhet pasur parasysh kur flasim për frytet e Shpirtit Shenjt – kujtoi Papa, për të sqaruar më pas: Ndryshe nga karizmat, të cilat Shpirti Shenjt ia jep kujt dëshiron dhe kur dëshiron për të mirën e Kishës, frytet e Shpirtit janë rezultat i bashkëpunimit ndërmjet hirit dhe lirisë. Këto fruta shprehin gjithmonë krijimtarinë e njeriut, në të cilën “feja vepron përmes dashurisë hyjnore” (Gal. 5,6), ndonjëherë në mënyrë të habitshme dhe të gëzueshme. Në Kishë jo kushdo mund të jetë apostull, profet, ungjilltar; por të gjithë, pa dallim, mund dhe duhet të jenë bamirës, ​​të durueshëm, të përvuajtur, punëtorë të paqes dhe jo të luftës, e kështu edhe më tej”. Gëzimi ungjillor është ngjitës Papa citoi nxitjen apostolike  Evangelii gaudium  kur kujtoi gëzimin, përmasë të cilën e thelloi në vijim të katekizmit, sepse e ka veçanërisht për zemër. Kujtoi, se i ngjall një ndjenjë kënaqësie, e cila nuk mund të krahasohet me atë që sot konsumohet shpejt nga mërzitja gjithnjë e më e përhapur dhe nga mënyra e jetesës gjithnjë e më e ngutshme. Gëzimi ungjillor – kujton Papa –  jo vetëm që nuk i nënshtrohet gjobës së pashmangshme të kohës, por shumëfishohet, duke e ndarë me të tjerët. E, ndryshe nga çdo gëzim tjetër,  mund të rinohet çdo ditë dhe të bëhet ngjitës”. Papa Françesku ngul këmbë në këtë aspekt, duke shtuar: Nganjëherë mund të ketë edhe çaste të trishtuara, por me Jezusin ka  gëzim dhe paqe. […] ndërsa rinia, shëndeti, forca, mirëqenia, miqësitë, dashuritë… mund të zgjasin njëqind vjet, por më pas jo më, kalojnë shpejt. Ungjilli nuk komunikohet me ‘turinj’ varur Papa, duke lënë mënjanë tekstin e shkruar dhe duke folur lirisht, nënvizoi se “shqetësimi i zemrës” është ai, që na shtyn të kërkojmë paqen, dashurinë, gëzimin. E vijoi duke cituar Shën Filip Nerin, i cili hyri në histori si shenjtori i gëzimit: “Ai kishte një dashuri të tillë për Zotin, sa nganjëherë i dukej se po i shpërthente zemra në kraharor. Gëzimi i tij ishte, në kuptimin më të plotë, fryt i Shpirtit Shenjt”. I këshillonte të rinjtë të mos kenë skrupuj as melankoli. E, rishtas pa ndjekur tekstin e shkruar, Françesku shtoi një tipar dallues të shenjtit, që e përshtat plotësisht me Jezusin: falte gjithkënd e gjithçka. Lajtmotivi i faljes Këtu Papa Françesku kujtoi edhe një herë lajtmotivin e magjisterit, që u drejtohet të gjithëve, veçanërisht rrëfyesve: Zoti fal gjithçka, fal gjithmonë dhe ky është gëzim: Shenjti mori pjesë në jubileun e vitit 1575, të cilin e pasuroi edhe me praktikën e mbajtur më vonë, të vizitës së Shtatë Kishave në Romë. Ai ishte, në kohën e tij, ungjillëzues i vërtetë përmes gëzimit. Fjala “Ungjill” do të thotë lajm i mirë. Prandaj nuk mund të komunikohet me turinj të varur e   me fytyra të zymta, por me gëzimin e atyre që gjetën thesarin e fshehur dhe perlën e çmuar. Vatikan

"Brad është i lodhur nga betejat ligjore!" Pitt i gatshëm të marrë masa drastike ndaj Angelina Jolie për të rikthyer fëmijët e tij Lidhja e aktorit 60-vjeçar me fëmijët e tij-Maddox, Pax, Zahara, Shiloh dhe binjakët Vivienne dhe Knox- thuhet se është përkeqësuar mes viteve të betejave ligjore me Jolie. 24 Nëntor 2024, 10:49 Nga ZH.LL "Brad është i lodhur nga betejat ligjore!" Pitt i Pitt dhe Jolie me femijet SHBA- Angelina Jolie thuhet se ka shkëputur Brad Pitt nga shumica e fëmijëve të tyre, duke e lënë aktorin të luftojë për t'u rilidhur me familjen e tij. Sipas raportimeve, Pitt tani po mendon të kontaktojë Jolie në një përpjekje për të ndrequr marrëdhëniet e tij të prishura. Lidhja e aktorit 60-vjeçar me fëmijët e tij-Maddox, Pax, Zahara, Shiloh dhe binjakët Vivienne dhe Knox- thuhet se është përkeqësuar mes viteve të betejave ligjore me Jolie. Disa nga fëmijët thuhet se janë distancuar nga babai i tyre, madje disa kanë zgjedhur të heqin mbiemrin Pitt. Shiloh, për shembull, ka kërkuar zyrtarisht të njihet si Shiloh Nouvel Jolie, ndërsa të tjerët thuhet se kanë bërë ndryshime joformale të emrit. "Brad nuk ka hequr dorë nga fëmijët e tij dhe ka qenë tepër e vështirë për të që të jetë kaq i larguar prej tyre. Sa më gjatë të shkojë, aq më e dhimbshme bëhet", tha një burim për RadarOnline.com. “Me ardhjen e festave, ai po ndjen edhe më shumë dhimbjen e zemrës dhe tani po thotë se është i gatshëm të bëjë gjithçka që duhet për të marrë pak kohë me ta, edhe nëse kjo do të thotë të gëlltisë krenarinë e tij dhe t'i kërkojë Angelinës të tregojë pak mëshirë." "Brad është i lodhur nga betejat e pafundme gjyqësore dhe po i bën thirrje Angie që t'i japë fund hidhërimit, jo vetëm për të sjellë paqen, por për t'i afruar shpenzimet e pakuptimta për tarifat ligjore." Aktualisht, vetëm vëllezërit e motrat më të vogla, Vivienne dhe Knox, mbajnë kontakte me Pitt përmes vizitave të planifikuara, duke e lënë aktorin e famshëm kryesisht të larguar nga pjesa tjetër e fëmijëve të tij.

Për ta interpretuar këtë pikturë të Marjana Eskit, do të shikojmë disa elemente vizuale dhe simbolike që na ndihmojnë të kuptojmë mesazhin dhe emocionet që piktorja ka dashur të shprehë. Në këtë imazh, shohim një grua e cila po luan një instrument frymor (flautë) me një intensitet të qetë dhe të përqendruar. Ka elemente që sugjerojnë një ndjesi tradicionale ose folklorike: veshjet që duket të jenë të stiluara me motive të pasura dhe një vello e cila mbulon pjesërisht fytyrën, që mund të përfaqësojë kulturën ose identitetin e saj. Ngjyrat e ngrohta dhe të buta, si dhe dritë-hijet e përdorura, krijojnë një atmosferë të qetë dhe të ëmbël. Piktura duket se sjell një ndjesi meditative ose shpirtërore, ku gruaja është përqendruar në muzikën që luan, duke krijuar një lidhje të thellë me ndjenjat e saj të brendshme. Mesazhi mund të interpretohet si një përfaqësim i lidhjes së gruas me kulturën e saj, me ndjenjat dhe shpirtin që shfaqet përmes muzikës. Ajo mund të simbolizojë paqen e brendshme që arrihet përmes artit dhe të shprehë një lidhje të thellë me traditat, ndoshta duke nënvizuar rolin e muzikës në mbajtjen gjallë të kulturës dhe ndjenjave të brendshme njerëzore.

Kjo pikturë e Marjana Eskit paraqet një ndërthurje intriguese mes reales dhe abstraktes, duke krijuar një ndjesi të thellë refleksioni dhe simbolike. Struktura e urës së vjetër përfaqëson lidhjen mes botës së dukshme dhe asaj të padukshme, ndërsa degët që ndërthuren në sfond mund të sugjerojnë rrënjët e kujtesës apo kalimin e kohës. Ngjyrat e buta dhe nuancat gri krijojnë një atmosferë misterioze dhe melankolike, duke reflektuar një ndjenjë introspeksioni. Është një përzierje e fuqishme e arkitekturës dhe natyrës, ku realiteti i fortë i urës kontraston me abstraktësinë e degëve të errëta, të cilat duket sikur janë në një botë tjetër. Piktura duket se sfidon perceptimin e hapësirës dhe kohës, duke sugjeruar një lidhje të fshehur mes së kaluarës dhe së tashmes, ose mes botës fizike dhe shpirtërore. Ky realizëm magjik i punës së Eskit e bën veprën të pasur në interpretime dhe thellësi artistike. Interpretoi. Liliana Pere