Search this site

Parashqevi Qiriazi dhe arkitektura e arsimit shqiptar. Rëndësia dhe ndikimi i Parashqevi Qiriazit konsistojnë në disa shtylla kryesore të historisë shqiptare. Së pari, ajo është pjesë e brezit që e ktheu gjuhën shqipe në gjuhë shkolle, në një kohë kur arsimi zhvillohej kryesisht në gjuhë të huaja. Kjo e bën një nga figurat themelore të lindjes së arsimit kombëtar modern. Së dyti, përmes Abetares dhe punës në shkollën e vajzave në Korçë, ajo ndihmoi në krijimin e modelit të parë të arsimit fillor në shqip, duke vendosur bazat e strukturës së shkollës shqipe. Së treti, pjesëmarrja e saj në Kongresin e Manastirit lidhet me një moment vendimtar historik: standardizimin e alfabetit shqip, që përbën themelin e shkrimit dhe edukimit në gjuhën shqipe. Së katërti, përmes veprimtarisë në diasporë dhe revistës “Yll’i Mëngjesit”, ajo kontribuoi në ruajtjen dhe përhapjen e identitetit kulturor shqiptar jashtë vendit dhe në komunikimin e ideve kombëtare. Së pesti, ajo përfaqëson edhe një figurë të rrallë të kohës së saj si grua e arsimuar me formim universitar në Shtetet e Bashkuara, gjë që i dha mundësinë të sjellë në Shqipëri modele moderne të edukimit dhe ta lidhë arsimin shqiptar me standardet akademike ndërkombëtare. Pra, ndikimi i saj përmblidhet në ndërtimin e bazave të arsimit shqip, standardizimin e gjuhës dhe sjelljen e modelit modern të mësueses së arsimuar në nivel universitar në historinë shqiptare. Parashqevi Qiriazi lind më 2 qershor 1880 në Manastir, në një qytet ku Perandoria Osmane ende përpiqej të ruante shumëfishin e saj kulturor, por ku në të njëjtën kohë po formësoheshin ngadalë kombet moderne të Ballkanit, një hyrje në një botë ku identiteti nuk ishte i dhënë, por duhej ndërtuar. Manastiri i asaj kohe ishte një hapësirë e tensionuar gjuhësh dhe besimesh, dhe pikërisht në këtë shumësi, familja Qiriazi u bë një lloj mikro-institucioni i Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Në këtë familje, ku arsimi ishte më shumë se profesion dhe më shumë se ideal, sesa një mënyrë jetese, u formua edhe Parashqevia, së bashku me motrën e saj Sevasti Qiriazi dhe vëllezërit që do të përfshiheshin në veprimtarinë kombëtare shqiptare. Në këtë mjedis, edukimi nuk shihej si transmetim i thjeshtë dijeje, por si akt moral dhe komb-formues. Formimi i saj i hershëm në Manastir e vendosi përballë një realiteti ku gjuha shqipe nuk kishte ende status institucional, ndërsa sistemi arsimor osman dhe ai misionar bashkëjetonin si struktura paralele. Kjo përvojë e hershme krijoi tek ajo një vetëdije të qartë: se gjuha nuk është vetëm mjet komunikimi, por kufi i ekzistencës kolektive. Rreth fundit të shekullit XIX dhe fillimit të shekullit XX, ajo vazhdoi shkollimin në Stamboll, në sistemin arsimor të Kolegjit Amerikan për Vajza, ku u njoh me pedagogjinë moderne perëndimore. Në këtë fazë, ajo nuk përvetësoi vetëm dije akademike, por një mënyrë të re të të menduarit mbi shoqërinë: ideja se individi formohet përmes edukimit dhe se edukimi është mekanizëm i transformimit shoqëror. Në vitin 1904, ajo kthehet në hapësirën shqiptare dhe angazhohet në Korçë, në Shkollën e Vashave, një nga institucionet më të rëndësishme të arsimit shqip të asaj kohe. Ky moment shënon kalimin nga teoria në praktikë, nga mendimi në veprim. Në Korçë, ajo nuk ishte thjesht mësuese, por ndërtuese e një strukture të re sociale, sepse shkolla e vajzave në atë periudhë ishte një akt i drejtpërdrejtë sfide ndaj normave të kohës. Arsimi për femrat nuk ishte vetëm çështje edukimi, por transformim i vetë rolit të femrës në shoqëri. Kulmi i kësaj periudhe intelektuale dhe kombëtare vjen në vitin 1908, kur ajo merr pjesë në Kongresin e Manastirit, një nga ngjarjet themelore të historisë së gjuhës shqipe. Në këtë kongres, ku u vendos alfabeti i gjuhës shqipe me bazë latine, Parashqevi Qiriazi kontribuon jo vetëm si pjesëmarrëse, por si zë kulturor që e sheh gjuhën si themel të shtetit të ardhshëm shqiptar. Në këtë kontekst, ajo shkruan edhe “Himnin e alfabetit kombëtar”, një tekst që nuk është thjesht simbolik, por filozofik në thelb: alfabeti shihet si formë e organizimit të mendimit kombëtar. Një vit më vonë, në 1909, ajo boton Abetaren për shkollat e para, një nga tekstet e para shkollore të hartuara nga një grua shqiptare. Ky botim nuk është vetëm didaktik; ai përfaqëson një moment kur gjuha shqipe fillon të strukturohet si sistem mësimor i vetëdijshëm, duke e kthyer mësimin e leximit në një akt të formimit të identitetit. Në vitin 1912, ajo niset drejt Shteteve të Bashkuara dhe studion në Oberlin College në Ohio, një nga qendrat më të rëndësishme të arsimit progresiv amerikan. Aty përfundon studimet dhe në vitin 1913 merr gradën master në edukim. Teza e saj akademike, me temë mbi zhvillimin e shkollave në Perandorinë Osmane dhe ndërtimin e një sistemi ideal arsimor për Shqipërinë, përfaqëson një nga përpjekjet e para për të menduar arsimin shqiptar si sistem shtetëror të plotë, që përfshin të gjitha nivelet e edukimit, nga arsimi fillor deri tek universiteti dhe formimi i mësuesve. Pas kësaj periudhe akademike, ajo përfshihet në veprimtarinë e diasporës shqiptare në Sofje dhe më pas në Boston, ku angazhohet në botimin dhe redaktimin e revistës “Yll’i Mëngjesit”, duke përdorur median si instrument edukativ dhe komb-formues. Në këtë fazë, arsimi del nga kufijtë e shkollës dhe bëhet diskurs publik. Në vitin 1919, ajo merr pjesë në Konferencën e Paqes në Paris si delegate shqiptare dhe amerikane, duke përfaqësuar një komb ende në proces formimi në arenën ndërkombëtare. Ky moment e vendos atë në një hapësirë diplomatike ku arsimi dhe politika ndërthuren në mënyrë të drejtpërdrejtë. Në vitet që pasojnë, ajo kthehet në Shqipëri dhe angazhohet në drejtimin e arsimit të vajzave në Tiranë, duke kontribuar në institucionalizimin e sistemit arsimor shqiptar. Në vitin 1931, ajo nderohet me Urdhrin e Skënderbeut, së bashku me Sevasti Qiriazin, si njohje shtetërore e rolit të saj në arsimin kombëtar. Familja Qiriazi ishte një nga familjet më të rëndësishme të Rilindjes Kombëtare shqiptare, dhe nuk funksiononte si njësi individuale, por si rrjet bashkëpunimi arsimor dhe kulturor. Çdo pjesëtar kishte rol konkret në krijimin dhe përhapjen e arsimit shqip. Dhimitër Qiriazi (babai) Ai ishte një nga figurat që mbështeti fuqimisht arsimin në gjuhën shqipe dhe idenë e shkollës kombëtare. Si prind, ai krijoi një ambient ku arsimi shihej si mision, jo si zgjedhje personale. Ai i inkurajoi fëmijët e tij të ndiqnin shkollimin dhe të angazhoheshin në veprimtari kulturore shqiptare në një kohë kur kjo ishte e vështirë politikisht. Maria Qiriazi (nëna) Ajo pati rol thelbësor në formimin moral dhe edukativ të fëmijëve. Në një shoqëri tradicionale, ajo përfaqësonte figurën që e mbështeti idenë e edukimit të vajzave dhe e bëri të pranueshme brenda familjes idenë e shkollimit femëror. Sevasti Qiriazi (motra) Sevasti ishte bashkëpunëtorja më e afërt e Parashqevi Qiriazit. Ajo luajti rol të drejtpërdrejtë në: hapjen dhe organizimin e Shkollës së Vashave në Korçë mësimdhënien në gjuhën shqipe përgatitjen e materialeve mësimore promovimin e arsimit të vajzave në Shqipëri Sevasti dhe Parashqevi shpesh punonin si një “dyzim pedagogjik”, duke ndarë të njëjtin projekt arsimor. Gjergj Qiriazi (vëllai) Ai ishte një nga figurat më aktive të familjes në Rilindjen Kombëtare. Kontributi i tij lidhet me: organizimin e shkollave shqipe botime dhe përhapje të librave në gjuhën shqipe aktivitet kulturor dhe politik në mbështetje të alfabetit shqip Ai ishte pjesë e rrjetit të intelektualëve që punuan për Kongresin e Manastirit dhe për institucionalizimin e gjuhës shqipe. Gjerasim Qiriazi (vëllai) Edhe ai ishte figurë e rëndësishme e lëvizjes protestante dhe arsimore shqiptare. Kontributi i tij lidhet me: hapjen e shkollave dhe përhapjen e edukimit në gjuhën shqipe përkthime dhe botime fetare e edukative mbështetje të arsimit si mision shoqëror. Si e ndihmuan Parashqevin konkretisht Familja e saj e ndihmoi në tre mënyra kryesore: Strukturë arsimore e përbashkët – ata krijuan shkolla dhe mjedise ku ajo mund të mësonte dhe më vonë të jepte mësim. Rrjet kulturor dhe politik – familja ishte e lidhur me figurat kryesore të Rilindjes dhe i dha asaj akses në veprimtari kombëtare. Mbështetje ideologjike dhe morale – sidomos për arsimimin e vajzave dhe pjesëmarrjen e grave në jetën publike, që në atë kohë ishte shumë e rrallë. Përmbledhje e shkurtër Familja Qiriazi nuk ishte vetëm familje, por një institucion i Rilindjes Kombëtare, ku: babai dhe nëna krijuan bazën morale, vëllezërit ndërtuan rrjetin kulturor dhe botues, motra Sevasti dhe Parashqevi ndërtuan sistemin arsimor praktik. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, në vitin 1943, ajo internohet në Kampin e Banjicës, një moment i errët historik që tregon përplasjen midis ideve të arsimit dhe realitetit të dhunshëm politik të kohës. Pas përfundimit të luftës, ajo kthehet në Shqipëri, por institucionet që kishte ndihmuar të krijoheshin tashmë janë transformuar nga sistemi i ri politik. Parashqevia vdes në Tiranë në vitin 1970, duke lënë pas një trashëgimi që më vonë do të njihej zyrtarisht me titullin “Mësuese e Popullit”. Por më shumë sesa një titull, ajo mbetet një strukturë mendimi mbi mënyrën se si ndërtohet shoqëria përmes edukimit. Në thelb, figura e saj nuk është vetëm historike, : ajo përfaqëson idenë se kombi nuk ekziston para shkollës, por ndërtohet përmes saj; se gjuha nuk është vetëm mjet komunikimi, por formë e ekzistencës kolektive; dhe se arsimi nuk është shërbim, por themel i kuptimit ku ndertohet e edukohet shoqeria. Pergatiti: Liliana Pere.

#LaverBariu #MuzikaShqiptare #TrashëgimiKulturore #RevistaPrestige. "Muzika popullore është ditari shpirtëror i një kombi." — Béla Barok. "Muzika popullore është ditari shpirtëror i një kombi." — Béla Bartók Laver Bariu, ustai që e ktheu kabanë në gjuhën e shpirtit shqiptar Trashëgimia muzikore shqiptare ka nxjerrë figura që kanë kapërcyer kufijtë e kohës dhe janë kthyer në simbole të identitetit kombëtar. Një prej tyre është pa dyshim Usta Laver Bariu, mjeshtri i madh i klarinetës dhe një nga emrat më të rëndësishëm të muzikës popullore shqiptare. Figura dhe vepra e tij rikthehen me forcë në vëmendje përmes monografisë “Laver Bariu: Ustai i Fundit”, të akademikut Vasil S. Tole, botuar nga shtëpia botuese Onufri. Kjo vepër paraqet më shumë sesa historinë e jetës së një artisti. Ajo shndërrohet në një rrëfim të gjerë mbi muzikën me saze, traditën e Përmetit dhe rolin që arti popullor ka luajtur në ruajtjen e kujtesës kulturore shqiptare. Nëpërmjet dokumenteve, dëshmive, analizave muzikologjike dhe kujtimeve të bashkëkohësve, libri ndërton një portret të plotë të artistit që për dekada me radhë u bë zëri emocional i shqiptarëve. Përmeti, vendlindja e një tradite të rrallë Kur flitet për Laver Bariun, është e pamundur të mos flitet për Përmetin. Qyteti i njohur për kulturën, traditat dhe muzikën e tij konsiderohet një nga qendrat më të rëndësishme të muzikës me saze në Shqipëri. Pikërisht në këtë mjedis artistik u formua dhe u rrit mjeshtri që më vonë do të bëhej simbol i kabasë shqiptare, si dhe vetë autori i monografisë eshte bir Permeti. Monografia e akademikut Vasil S. Tole nuk është thjesht një biografi kushtuar një artisti të madh. Ajo lindi nga nevoja për të dokumentuar dhe ruajtur për brezat e ardhshëm jetën, veprën dhe kontributin e jashtëzakonshëm të Laver Bariut në kulturën shqiptare. Si studiues i njohur i muzikës tradicionale shqiptare, Tole synon të evidentojë jo vetëm talentin e klarinetistit të madh, por edhe vlerat e muzikës me saze si pjesë e identitetit kombëtar. Përmes kësaj monografie, ai sjell një dëshmi të rëndësishme shkencore dhe kulturore mbi një figurë që u kthye në simbol të shpirtit muzikor shqiptar. Tradita përmetare është përshkruar shpesh përmes shprehjes së njohur të Malkë Pëllumbit: “Përmeti ka dhjetë shtëpi dhe njëqind palë saze”. Kjo thënie pasqyron lidhjen e jashtëzakonshme që qyteti ka pasur historikisht me muzikën dhe rolin që ajo ka luajtur në jetën e përditshme të banorëve. Në këtë mjedis lindi arti i Laver Bariut, një art që nuk mbështetej vetëm te teknika, por mbi të gjitha te aftësia për të shprehur ndjenjat njerëzore përmes tingullit. Kabaja, zëri i emocioneve shqiptare Në historinë e muzikës popullore shqiptare, kabaja zë një vend të veçantë. Shumë studiues e konsiderojnë atë si formën më të lartë të improvizimit instrumental në traditën tonë muzikore. Përmes saj shprehen malli, dhimbja, dashuria, kujtimet dhe përjetimet më të thella shpirtërore. Laver Bariu u bë emri që e ngriti kabanë në nivelet më të larta artistike. Klarineta e tij nuk interpretonte thjesht nota muzikore; ajo rrëfente histori njerëzore. Në interpretimet e tij, publiku gjente pjesë nga jeta e vet, nga kurbeti, nga ndarjet, nga gëzimet dhe dhimbjet që kanë shoqëruar breza të tërë shqiptarësh. Pikërisht kjo aftësi për të komunikuar drejtpërdrejt me shpirtin e dëgjuesit e bëri Laver Bariun një figurë unike në kulturën shqiptare. Një artist që u kthye në institucion Monografia e akademikut Vasil Tole e paraqet Laver Bariun jo vetëm si interpretues virtuoz, por si një institucion kulturor më vete. Përmes punës së tij shumëvjeçare, ai kontribuoi në ruajtjen dhe transmetimin e një tradite që rrezikonte të humbiste përballë ndryshimeve të kohës. Libri evidenton se ndikimi i tij nuk kufizohej vetëm në skenë. Ai ishte një pikë referimi për muzikantët e rinj, një model për interpretimin e kabasë dhe një figurë që identifikohej me vetë frymën e muzikës me saze. Në shumë raste, emri i tij u bë sinonim i vetë traditës që përfaqësonte. Një nga idetë që përshkon librin është roli i muzikës si mbartëse e kujtesës së një kombi. Nëpërmjet interpretimit të Laver Bariut, shumë ngjarje, ndjenja dhe përvoja të jetës shqiptare u ruajtën dhe u përcollën brez pas brezi. Tingulli i klarinetës së tij u lidh me përvojat e emigrimit, me mallin për vendlindjen, me dashurinë dhe me sfidat e jetës së përditshme. Për këtë arsye, muzika e tij vazhdon të prekë edhe sot publikun, pavarësisht kalimit të viteve. Shpesh arti i tij është krahasuar me një rrëfim pa fjalë, ku instrumenti bëhet zëri i emocioneve që nuk mund të shprehen ndryshe. Njohja ndërkombëtare e trashëgimisë shqiptare Një moment me rëndësi të veçantë për kulturën shqiptare ishte 25 nëntori i vitit 2005, kur iso-polifonia shqiptare u shpall nga UNESCO si Kryevepër e Trashëgimisë Gojore dhe Shpirtërore të Njerëzimit. Kjo njohje ndërkombëtare shënoi një hap të rëndësishëm në promovimin e kulturës shqiptare në botë. Brenda këtij universi muzikor, muzika me saze dhe interpretimi i Laver Bariut përfaqësojnë një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë sonë artistike. Përmes kësaj tradite, Shqipëria arriti të prezantojë para botës një formë autentike të shprehjes artistike, e cila vazhdon të vlerësohet për origjinalitetin dhe pasurinë e saj emocionale. Një tjetër dimension që trajton vepra është marrëdhënia mes traditës dhe modernitetit. Në një epokë globalizimi, ku kulturat shpesh priren të uniformizohen, figura e Laver Bariut shfaqet si simbol i autenticitetit. Ai dëshmoi se ruajtja e traditës nuk nënkupton izolim nga koha moderne, por aftësi për të mbajtur gjallë vlerat që identifikojnë një komunitet dhe një komb. Muzika e tij vazhdon të dëgjohet jo vetëm si një kujtim i së kaluarës, por si një pjesë aktive e kulturës shqiptare bashkëkohore. Një trashëgimi që vazhdon të jetojë Edhe pse Laver Bariu nuk është më fizikisht mes nesh, ndikimi i tij mbetet i pranishëm. Regjistrimet, interpretimet dhe kujtimet e lëna pas vazhdojnë të frymëzojnë artistë, studiues dhe dashamirës të muzikës popullore. Monografia “Laver Bariu: Ustai i Fundit” përbën një kontribut të rëndësishëm në dokumentimin e kësaj trashëgimie dhe në ruajtjen e kujtesës për një nga figurat më të mëdha të muzikës shqiptare. Në fund, mbetet bindja se artistë si Laver Bariu nuk maten vetëm me veprat që krijojnë gjatë jetës së tyre. Ata maten me gjurmën që lënë në kujtesën e një populli. Dhe në këtë kuptim, tingulli i klarinetës së tij vazhdon të jetojë, duke dëshmuar se arti i vërtetë nuk njeh fund. "Një popull që këndon, nuk e humb kurrë kujtesën e tij." — Mikis Theodorakis Kjo lidhet drejtpërdrejt me rolin që Laver Bariu pati në ruajtjen e kujtesës muzikore dhe shpirtërore shqiptare. Pergatiti:L.Pere.

“Gjenerali i ushtrisë së vdekur” si lexim i hapur.Analizë ne shume kendveshtrime. Shkrimi do te jetë prezent tek Akademia Globale Dixhitale. Romani “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” i Ismail Kadaresë nuk është vetëm një rrëfim për kërkimin e eshtrave të ushtarëve italianë në Shqipëri pas Luftës së Dytë Botërore. Ai është një tekst me shumë nivele kuptimi, që mund të lexohet historikisht, filozofikisht, psikologjikisht, gjeografikisht dhe artistikisht. Pikërisht për këtë arsye vepra mbetet një nga romanet më universale të letërsisë shqipe. Këndvështrimi historik Romani lidhet drejtpërdrejt me historinë e Shqipërisë gjatë dhe pas Luftës së Dytë Botërore. Italia fashiste pushtoi Shqipërinë në vitin 1939 dhe shumë ushtarë italianë humbën jetën në territorin shqiptar. Në roman, gjenerali italian vjen vite më vonë për të mbledhur eshtrat e tyre dhe për t’i kthyer në atdhe. Por Kadare nuk e trajton historinë si kronikë faktesh. Ai tregon se lufta nuk mbaron me armëpushimin. Ajo vazhdon në kujtesë, në traumë dhe në heshtjen e njerëzve. Shqipëria e romanit është ende e mbushur me plagët e pushtimit dhe me kujtimet e dhunës. Në këtë kuptim, romani bëhet edhe një reflektim mbi Europën e pasluftës, mbi fajin historik dhe mbi marrëdhënien midis pushtuesit dhe popullit të pushtuar. Këndvështrimi filozofik Në planin filozofik, vepra trajton absurditetin e luftës dhe kotësinë e krenarisë njerëzore. Gjenerali mendon se po kryen një mision të lartë, por gradualisht kupton se po mbledh vetëm mbetje të një tragjedie njerëzore. Eshtrat në roman simbolizojnë fundin e çdo iluzioni për lavdi. Në fund, ushtarët janë vetëm kocka pa emër, ndërsa pushteti dhe uniformat humbin kuptimin përballë vdekjes. Kadare ngre pyetje të mëdha ekzistenciale: Çfarë mbetet nga njeriu pas luftës? A mund të varroset e shkuara? A çlirohet ndonjëherë njeriu nga kujtesa e dhunës? Romani lidhet me filozofinë ekzistencialiste europiane, ku njeriu përballet me absurditetin, vetminë dhe peshën e historisë. Këndvështrimi gjeografik dhe antropologjik Shqipëria në roman nuk është vetëm hapësirë fizike; ajo bëhet simbol kulture dhe kujtese. Malet, balta, shiu dhe lumenjtë krijojnë një atmosferë të rëndë, pothuaj mitike. Gjenerali dhe prifti lëvizin nëpër një vend që duket sikur ruan ende frymën e luftës. Territori shqiptar paraqitet si një tokë që nuk i harron të vdekurit dhe që mban mbi vete kujtesën e historisë. Nga pikëpamja antropologjike, romani tregon mënyrën si populli shqiptar lidhet me nderin, kujtesën dhe hakmarrjen morale. Figura e plakës Kune përfaqëson drejtësinë primitive dhe dhimbjen njerëzore që lind nga humbja e familjes. Këndvështrimi letrar Nga ana artistike, romani është një kryevepër e stilit të Kadaresë. Ai përdor simbolikë të fuqishme, atmosferë të errët dhe gjuhë poetike. Shiu i pandërprerë në roman nuk është vetëm element natyror; ai simbolizon trishtimin, fajin dhe peshën e kujtesës. Balta simbolizon fundosjen morale të luftës, ndërsa varret simbolizojnë historinë që nuk mbyllet kurrë. Kadare largohet nga modeli i realizmit socialist të kohës. Në roman mungon heroi klasik pozitiv dhe propaganda ideologjike. Personazhet janë të lodhur, të pasigurt dhe shpesh të humbur shpirtërisht. Pikërisht kjo e bëri romanin modern dhe universal. Këndvështrimi kulturor dhe universal Megjithëse romani flet për Shqipërinë dhe Italinë, temat e tij janë universale. Lufta, kujtesa, humbja dhe kërkimi i identitetit janë përvoja njerëzore që i përkasin çdo populli. Prandaj vepra u përkthye në shumë gjuhë dhe u pranua nga letërsia europiane si një roman me vlera universale. Kadare arriti të shndërrojë një histori shqiptare në një meditim mbi fatin njerëzor. Roli i lexuesit në leximin e hapur Leximi i hapur pranon se çdo lexues mund ta interpretojë romanin ndryshe. Dikush mund ta shohë si roman historik, dikush si roman psikologjik, dikush tjetër si filozofi mbi vdekjen dhe kujtesën. Kuptimi i veprës nuk qëndron vetëm te teksti, por edhe te përvoja, kultura dhe ndjeshmëria e lexuesit. Përfundim “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” mbetet një roman i hapur ndaj interpretimeve të shumta. Ai është njëkohësisht roman historik, filozofik, psikologjik dhe simbolik. Përmes historisë së një gjenerali që kërkon eshtrat e ushtarëve, Ismail Kadare ndërton një reflektim të thellë mbi luftën, kujtesën, fajin dhe ekzistencën njerëzore. Kjo është arsyeja pse vepra vazhdon të lexohet jo vetëm si histori shqiptare, por si një nga romanet më të rëndësishme europiane mbi dramën e njeriut pas luftës. Nga; Prestige .

Lev Landau – Gjeniu që pati guximin të korrigjonte Ajnshtajnin Hyrje Në historinë e shkencës ka pak emra që lidhen me inteligjencën, guximin dhe përulësinë njëkohësisht. Njëri prej tyre është Lev Landau, fizikanti i shquar që në moshën vetëm 22-vjeçare guxoi të kundërshtonte publikisht Albert Ajnshtajnin. Ky veprim nuk ishte shenjë arrogance, por dëshmi e përkushtimit të tij ndaj së vërtetës shkencore. Më vonë, Landau do të bëhej një nga mendjet më të ndritura të fizikës teorike të shekullit XX dhe një figurë që do të linte gjurmë të pashlyeshme në botën e shkencës. Kush ishte Lev Landau? Lev Davidoviç Landau lindi më 22 janar 1908 në Baku, atëherë pjesë e Perandorisë Ruse. Që në fëmijëri shfaqi aftësi të jashtëzakonshme në matematikë dhe shkenca natyrore. Ai hyri në universitet në një moshë shumë të re dhe studioi fizikë në Universiteti Shtetëror i Leningradit. Pas studimeve, Landau punoi në qendra të rëndësishme kërkimore dhe bashkëpunoi me fizikantët më të mëdhenj të kohës. Ai u bë një nga themeluesit e shkollës moderne të fizikës teorike sovjetike dhe ndikoi në fusha të shumta, nga mekanika kuantike deri te fizika e temperaturave të ulëta. Momenti që habiti botën shkencore Në vitin 1930, gjatë një konference të Shoqëria Gjermane e Fizikës në Leipzig, Albert Ajnshtajni po prezantonte para një salle të mbushur me studiues dhe profesorë. Pas përfundimit të ligjëratës, një i ri nga fundi i sallës ngriti dorën. Ai vuri në dukje me argumente se një nga ekuacionet e paraqitura nuk mund të nxirrej matematikisht nga ekuacioni paraardhës. Salla mbeti pa fjalë. Askush nuk priste që një 22-vjeçar të sfidonte fizikantin më të famshëm në botë. Ajnshtajni iu rikthye tabelës së zezë, kontrolloi me kujdes llogaritjet dhe, pas disa çastesh heshtjeje, pranoi gabimin e tij para të gjithëve: "Komenti i të riut është absolutisht i saktë. Ju lutem shpërfillni gjithçka që ju kam thënë sot." Ky moment mbeti një shembull i rrallë i ndershmërisë intelektuale. Nga njëra anë ishte guximi i Landaut për të mbrojtur të vërtetën shkencore; nga ana tjetër, madhështia e Ajnshtajnit për të pranuar gabimin pa asnjë hezitim. Karriera dhe arritjet Gjatë jetës së tij, Landau dha kontribute revolucionare në fizikën teorike. Ai zhvilloi teori të rëndësishme mbi lëngjet kuantike, superfluiditetin dhe strukturën e materies në kushte ekstreme. Në vitin 1962 ai u nderua me Çmimi Nobel në Fizikë 1962 për punën e tij pionere në teorinë e heliumit të lëngshëm dhe fenomenin e superfluiditetit. Veprat dhe tekstet e tij shkencore vazhdojnë të studiohen edhe sot në universitetet më prestigjioze të botës. Pse është i rëndësishëm? Lev Landau nuk mbahet mend vetëm si një fizikant brilant. Ai simbolizon kurajën intelektuale, mendimin kritik dhe respektin për faktet. Historia e tij na kujton se shkenca përparon jo duke ndjekur verbërisht autoritetet, por duke kërkuar vazhdimisht të vërtetën. Përfundim Nga një student i ri që guxoi të korrigjonte Ajnshtajnin, Lev Landau u shndërrua në një nga fizikantët më të mëdhenj të shekullit XX. Jeta e tij është një dëshmi se njohuria, përulësia dhe guximi për të thënë të vërtetën janë cilësi që ndërtojnë madhështinë e vërtetë. Emri i tij mbetet sot një simbol i shkencës së lirë, mendimit kritik dhe kërkimit të pandërprerë për dijen. Pergatiti: LP

Personalitet ne fushen e Mjekesise që frymezon pertej kohrave. Shkrimi do te jete prezent tek Akademia Globale Dixhitale. Prof. Dr. Anesti Kondili ; Zemra që Rrahu për Zemrat e Shqiptarëve. Hyrje Në historinë e mjekësisë shqiptare, disa emra do t'i përmendim gjithmonë si si gurë themeli mbi të cilët ngrihet një traditë e tërë shkencore dhe humane. “Prof. Dr. Anesti Kondili nuk ishte vetëm një mjek i zemrës; ai ishte vetë zemra e kardiologjisë shqiptare. Me dijen e tij shpëtoi jetë, me humanizmin e tij ngrohu shpirtra, dhe me veprën e tij la një ritëm që do të vazhdojë të rrahë përherë në kujtesën e kombit.” Anesti Kondili është një prej atyre figurave që e shndërroi profesionin në mision dhe dijen në një akt dashurie për jetën. I lindur në vitin 1943 dhe i formuar në dekadat më të vështira të Shqipërisë, ai u bë një nga themeluesit e kardiologjisë moderne shqiptare. Siç zemra punon në heshtje për të mbajtur gjallë trupin, edhe Prof. Kondili punoi me përulësi për të mbajtur gjallë shpresën e mijëra njerëzve. Prof. Anesti Kondili lindi në Korçë në vitin 1943, në një familje qytetare me vlera të forta morale dhe ndjenjë të theksuar përgjegjësie. Pas Luftës së Dytë Botërore, familja u vendos në Tiranë, ku ai kaloi fëmijërinë dhe adoleshencën. Në moshën 12-vjeçare, humbi të atin, i cili ndërroi jetë në moshën 54 vjeç nga një sëmundje e rëndë e zemrës. Ka dhimbje që e thyejnë njeriun, por ka edhe të tilla që e formojnë; për Nestin e vogël, kjo humbje u bë betimi i heshtur i jetës së tij. Nëna e tij, e mbetur e ve me tre fëmijë, u bë shtylla morale e familjes. Me punë, sakrificë dhe dashuri, ajo arriti t’i arsimojë të gjithë fëmijët. Prof. Kondili e përmendte shpesh si figurën më të rëndësishme të jetës së tij. Ashtu si rrënjët që nuk duken, por mbajnë pemën në këmbë, ajo ishte forca e padukshme që ushqeu karakterin e tij. Ai nisi studimet në Politeknikumin Mjekësor në Tiranë, pranë Medresesë, një institucion me nivel të lartë formimi profesional. Më pas vazhdoi Fakultetin e Mjekësisë në Universitetin e Tiranës, të cilin e përfundoi me rezultate të shkëlqyera në vitin 1965. Studentët e mirë marrin diploma; studentët e jashtëzakonshëm marrin një mision. Për Anesti Kondilin, diploma nuk ishte fundi i një etape, por porta e një jete të tërë në shërbim të zemrës njerëzore. Specializimet dhe Formimi Ndërkombëtar Në vitet 1970–1971 ai kreu specializim në hemodinamikë dhe kardiologji klinike. Në vitet 1973–1974 u specializua në Paris për reanimacion kardiovaskular. Parisi i dha teknikat moderne, por Shqipëria i dha kuptimin e përdorimit të tyre. Dija fiton vlerë vetëm kur kthehet në shërbim për njerëzit. Pas diplomimit në vitin 1965, u emërua mjek në QSUT “Nënë Tereza” dhe pedagog në Fakultetin e Mjekësisë. Për dekada drejtoi Klinikën e Reanimacionit Kardiologjik dhe u bë referencë kombëtare në trajtimin e urgjencave kardiake. Në duart e tij, teknologjia merrte shpirt dhe shkenca fitonte fytyrë njerëzore. Ai nuk trajtonte vetëm zemrën si organ, por njeriun si tërësi. Risitë që Solli në Shqipëri. Prof. Kondili futi për herë të parë në Shqipëri: Defibrilimin elektrik të jashtëm. Stimulimin elektrokardiak të përkohshëm dhe permanent. Përdorimin e nitroglicerinës intravenoze. Trajtimin modern të aritmive. Këto risi ishin më shumë se procedura; ato ishin hapa me të cilët mjekësia shqiptare hyri në ritmin e kohës moderne. Gradat Shkencore dhe Titujt 1981 – Kandidat i Shkencave Mjekësore. 1984 – Docent. 1988 – Doktor i Shkencave Mjekësore. 1991 – Profesor. 2008 – Akademik i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. Titujt janë kurora të dukshme, por madhështia e vërtetë qëndron në veprën që mbetet pas. Prof. Kondili e mbushi çdo titull me përmbajtje dhe dinjitet. Në vitet 1997–2000 ai shërbeu si Dekan i Fakultetit të Mjekësisë në Tiranë. Në këtë rol, ndikoi në formimin akademik dhe etik të brezave të rinj. Libra, Tekste Universitare dhe Botime Shkencore Prof. Dr. Anesti Kondili nuk ishte vetëm klinicist i shquar, por edhe autor i një veprimtarie të pasur shkencore e pedagogjike. Në intervistat e tij, ai ka pohuar se pas daljes në pension u përpoq të transmetonte përvojën e fituar “me anën e botimeve”, duke lënë pas tekste, artikuj dhe materiale didaktike për studentët dhe mjekët e rinj. Libra dhe Botime të Prof. Dr. Anesti Kondili Anesti Kondili ka lënë pas një veprimtari të gjerë shkencore dhe pedagogjike, e përbërë nga tekste universitare, monografi, artikuj dhe referate shkencore. Edhe pse jo të gjitha botimet e tij janë të listuara lehtësisht në burime publike, nga CV-ja e Akademisë së Shkencave dhe nga dëshmitë e kolegëve dihet se ai ka qenë autor dhe bashkautor i një numri të konsiderueshëm veprash profesionale. Tekste dhe Monografi Kryesore (fusha tematike) Kardiologjia Klinike Elektrokardiografia Praktike Urgjencat Kardiovaskulare Reanimacioni Kardiak Aritmitë e Zemrës dhe Trajtimi i Tyre Sëmundja Ishemike e Zemrës Hipertensioni Arterial Insuficienca Kardiake Pacemaker-i dhe Elektrostimulimi Kardiak Këto vepra, qoftë si libra të plotë apo kapituj në tekste universitare, përbënin hartën orientuese të studentëve dhe mjekëve të rinj. Në to, përvoja klinike e autorit shndërrohej në dije të sistemuar, ashtu si lumi që, pasi kalon nëpër shumë peizazhe, bëhet burim për të tjerët. Artikuj dhe Punime Shkencore Prof. Kondili ka botuar: Dhjetëra artikuj në revista mjekësore shqiptare. Punime në revista ndërkombëtare. Referate në kongrese dhe konferenca shkencore. Udhëzues praktikë për diagnostikimin dhe trajtimin e sëmundjeve kardiake. Çdo artikull i tij ishte një formë e përqendruar e përvojës, ku qartësia shkencore takohej me përgjegjësinë pedagogjike. Botimi, për të, ishte mënyra më fisnike për ta bërë dijen të komunikueshme dhe të dobishme. Kontributi në Tekstet Universitare. Si pedagog i Fakultetit të Mjekësisë që nga viti 1965, ai kontribuoi në hartimin dhe përditësimin e leksioneve dhe teksteve bazë të kardiologjisë për studentët e mjekësisë dhe specializantët. Mësimdhënia e tij nuk mbaronte në auditor. Libri ishte vazhdimi i zërit të profesorit, një bisedë e qetë që vazhdon me studentin edhe shumë kohë pasi ora ka përfund Një mjek mund të shpëtojë mijëra jetë gjatë karrierës së tij; një libër mund të ndihmojë në shpëtimin e jetëve për breza të tërë. Kjo është arsyeja pse botimet e Prof. Anesti Kondilit përbëjnë një pjesë po aq të rëndësishme të trashëgimisë së tij sa edhe puna klinike. Nëse klinika ishte vendi ku ai luftonte me kohën për të rikthyer ritmin e zemrës, libri ishte vendi ku ai fitonte mbi kohën, duke e bërë dijen e tij të pavdekshme. Përmes botimeve, mendimi i tij vazhdon të rrahë me të njëjtin ritëm të qetë dhe të sigurt në formimin e mjekëve të rinj shqiptarë. Akad. Si pedagog i Fakultetit të Mjekësisë që nga viti 1965, ai kontribuoi në hartimin e leksioneve, kapitujve universitarë dhe botimeve profesionale në fushën e kardiologjisë, elektrokardiografisë dhe urgjencave kardiovaskulare. Veprat e tij u shërbyen brezave të tërë studentësh si udhërrëfyes të qartë mes teorisë dhe praktikës klinike. Libri, për Prof. Kondilin, ishte vazhdim i natyrshëm i stetoskopit. Kur dora pushon së vizituari pacientin, mendimi vazhdon të punojë nëpër faqe, duke u bërë mësues i heshtur për brezat që vijnë. Botimet shkencore janë forma më e qëndrueshme e përvojës njerëzore. Ato e ruajnë dijen nga harresa, ashtu si zemra ruan ritmin e jetës edhe kur askush nuk e dëgjon. Kontributi në Literaturën Mjekësore. Prof. Kondili ishte autor dhe bashkautor i: Artikujve shkencorë në revista mjekësore shqiptare dhe ndërkombëtare. Referateve në kongrese dhe konferenca shkencore. Teksteve universitare dhe materialeve pedagogjike. Udhëzuesve praktikë për diagnostikimin dhe trajtimin e sëmundjeve të zemrës. Puna e tij me shkrim kishte të njëjtën qartësi që karakterizonte diagnostikën klinike. Çdo fjali e tij synonte të ndriçonte mendimin e studentit, ashtu si çdo vendim klinik synonte të ndriçonte rrugën e pacientit drejt shërimit. Akademik Emeritus Anesti Kondili është një nga figurat më të ndritura të mjekësisë shqiptare, një emër që për dekada ka rrezatuar autoritet shkencor, urtësi njerëzore dhe fisnikëri profesionale. Ai përfaqëson modelin e rrallë të mjekut-humanist, tek i cili dija e thellë bashkohet natyrshëm me dhembshurinë për njeriun. Si kardiolog i shquar, profesor i respektuar dhe studiues i palodhur, ai ka lënë gjurmë të pashlyeshme në zhvillimin e mjekësisë moderne në Shqipëri. Në auditor ai ishte zëri i qartë i dijes, ndërsa pranë pacientit dora e sigurt dhe fjala që ngjallte besim. Breza të tërë mjekësh janë formuar nën udhëheqjen e tij, duke trashëguar jo vetëm njohuritë, por edhe etikën e lartë profesionale. Punimet e tij shkencore dëshmojnë rigorozitet, mendim të kthjellët dhe përkushtim ndaj së vërtetës. Titulli “Akademik Emeritus” i dhënë nga Akademia e Shkencave e Shqipërisë kurorëzon një jetë të tërë në shërbim të shkencës dhe të shëndetit publik. Anesti Kondili mbetet një lis i dijes shqiptare, nën hijen e të cilit janë rritur breza specialistësh. Emri i tij është sinonim i përkushtimit, integritetit dhe madhështisë së qetë që e bën një njeri të pavdekshëm në kujtesën e kombit. Vlera e Botimeve të Tij Një mjek shpëton jetën e atij që ka përballë; një autor mjekësor ndihmon në shpëtimin e jetëve që ai nuk do t’i takojë kurrë. Në këtë kuptim, librat dhe botimet e Prof. Kondilit e shumëfishuan ndikimin e tij përtej sallave të spitalit. Nëse klinika ishte vendi ku ai luftonte me kohën për të shpëtuar zemrën e pacientit, libri ishte vendi ku ai fitonte mbi kohën, duke e bërë dijen e tij të pavdekshme. Përmes botimeve, zëri i tij vazhdon të udhëzojë edhe sot mjekët e rinj në Shqipëri. Të drejtosh një institucion do të thotë të formësosh të ardhmen. Ai e bëri këtë me qetësi, autoritet dhe kulturë. Vlerësime Kombëtare dhe Ndërkombëtare. Ai u pranua anëtar i Akademisë Mjekësore të Polonisë në vitin 1998 dhe i Akademisë Botërore të Mjekësisë në vitin 1999. Më vonë u dekorua me titullin “Mjeshtër i Madh”. Kur puna flet me gjuhën e rezultateve, kufijtë kombëtarë bëhen të vegjël. Vlera e tij u njoh sepse ishte universale. Histori mbreselenese te tij. Historia e Parë – Premtimi i Djalit 12-vjeçar Në vitin 1955, ai pa të atin të ndërronte jetë në duart e tij. Kjo përvojë e dhimbshme e shtyu të zgjidhte kardiologjinë. Disa njerëz e zgjedhin profesionin; disa të tjerë zgjidhen prej fatit. Për Anesti Kondilin, zemra u bë një thirrje që nuk mund të refuzohej. Historia e Dytë – Thirrja për Paqe në 1997 Në marsin e vitit 1997, në kulmin e krizës shqiptare, ai shkoi në Televizionin Shqiptar dhe bëri thirrje publike për qetësi dhe pajtim. Një kardiolog që kishte shpëtuar zemra në sallën e reanimacionit, atë ditë u përpoq të shpëtonte zemrën e plagosur të kombit. Krahasim me Figura të Mëdha Si William Harvey i dha botës kuptimin e qarkullimit të gjakut, Prof. Kondili i dha Shqipërisë kulturën moderne të kujdesit ndaj zemrës. Si René Laennec dëgjoi tingujt e zemrës, ai dëgjoi edhe ankthin e njeriut. Të dyja shkencat, ajo e trupit dhe ajo e shpirtit, bashkoheshin natyrshëm tek ai. Prof. Kondili shpëtoi mijëra jetë dhe formoi dhjetëra e qindra mjekë. Ai vendosi standarde të larta profesionale dhe etike. Në një shoqëri, disa njerëz lënë gjurmë; disa të tjerë krijojnë rrugë. Ai ishte nga ata që hapin udhë. Ndikimi te Studentët dhe Pacientët Studentët e kujtojnë për qartësinë e mendimit dhe elegancën e ligjërimit. Pacientët e kujtojnë për qetësinë dhe besimin që përcillte. Ka njerëz që shërojnë me dije dhe të tjerë që shërojnë me praninë e tyre; Prof. Kondili i zotëronte të dyja. Pas daljes në pension, Klinika e Reanimacionit Kardiologjik në QSUT mori emrin “Prof. Anesti Kondili”. Ky është një nderim i rrallë dhe plotësisht i merituar. Emrat në mure janë simbole; trashëgimia e vërtetë jeton në mendjet që ai formoi dhe në jetët që ai shpëtoi. Përmbyllje Eseistike Zemra rreh pa kërkuar duartrokitje. Edhe Prof. Anesti Kondili jetoi në të njëjtën mënyrë: i përkushtuar, i qetë dhe thelbësor. Ai e ktheu dhimbjen e fëmijërisë në mision, dijen në shërbim dhe profesionin në fisnikëri. Prandaj emri i tij nuk është vetëm një kujtim i lavdishëm i mjekësisë shqiptare, por një metaforë e asaj që mund të arrijë njeriu kur talenti bashkohet me karakterin. Analizë Shumëdimensionale e Figurës së Prof. Dr. Anesti Kondili Figura e Anesti Kondili nuk mund të përkufizohet me një titull të vetëm, sepse ai ishte një personalitet ku bashkëjetonin harmonikisht mjeku, pedagogu, shkencëtari, drejtuesi akademik, humanisti dhe qytetari. Në raste të tilla, njeriu nuk identifikohet më me profesionin që ushtron; profesioni identifikohet me emrin e tij. Ai ishte nga ata njerëz që e bëjnë dijen të duket e natyrshme dhe autoritetin të ndihet i qetë. Prania e tij krijonte besim, sepse tek ai kompetenca shkencore dhe fisnikëria njerëzore rridhnin nga i njëjti burim i brendshëm. Prof. Kondili si Profesionist Si kardiolog, Prof. Kondili zotëronte jo vetëm njohuri të thella teorike, por edhe intuitën klinike që fitohet vetëm pas dekadash përvoje. Ai i përkiste atij brezi mjekësh që nuk e shihnin pacientin si “rast klinik”, por si një histori njerëzore që kërkonte dëgjim, kuptim dhe shpresë. Profesionisti i vërtetë dallon kur vendimet e tij janë të sakta, por edhe të mbështetura mbi ndërgjegje. Tek ai, shkenca nuk ishte e ftohtë; ajo kishte puls, ndjeshmëri dhe përgjegjësi. Prof. Kondili si Humanist Mjekësia e tij nuk mbaronte në kufijtë e diagnozës. Ai kuptonte se zemra nuk është vetëm një organ anatomik, por qendra simbolike e emocioneve, frikës dhe shpresës së njeriut. Humanizmi i tij shihej në qetësinë me të cilën fliste, në durimin me të cilin dëgjonte dhe në respektin që u jepte të gjithëve. Ka mjekë që kurojnë sëmundjen; humanistët shërojnë edhe ankthin që e shoqëron atë. Prof. Kondili si Drejtues Si drejtues i Klinikës së Reanimacionit Kardiologjik dhe më vonë si Dekan i Fakultetit të Mjekësisë (1997–2000), ai dëshmoi se lidershipi i vërtetë nuk mbështetet te pushteti, por te autoriteti moral. Ai drejtonte pa imponim, sepse shembulli i tij ishte bindës në vetvete. Si busulla që nuk bën zhurmë, por tregon drejtimin, ai orientonte njerëzit me qartësi dhe maturi. Prof. Kondili si Akademik Zgjedhja e tij si Akademik i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë në vitin 2008 përbën njohjen institucionale të një jete të tërë të përkushtuar ndaj shkencës. Akademiku i vërtetë nuk grumbullon vetëm njohuri; ai krijon ura midis dijes dhe shoqërisë. Tek Prof. Kondili, shkenca nuk ishte dekor prestigji, por instrument për të përmirësuar jetën njerëzore. Prof. Kondili si Profesor Për studentët, ai ishte më shumë se një ligjërues. Ishte një model se si dija duhet të shoqërohet me etikë, përulësi dhe rigorozitet. Profesori i madh nuk u jep studentëve vetëm përgjigje; ai u mëson si të mendojnë. Në këtë kuptim, Prof. Kondili formoi jo vetëm mjekë, por edhe karaktere. Jeta e Prof. Kondilit ilustron një të vërtetë të thjeshtë: njeriu bëhet i madh kur arrin ta kthejë dhimbjen personale në dobi publike. Humbja e të atit u bë shkëndija që e drejtoi drejt kardiologjisë, ndërsa puna e tij e gjatë e shndërroi atë plagë të hershme në burim shprese për të tjerët. Ai na kujton se kuptimi i jetës nuk gjendet te ajo që marrim, por te ajo që u japim të tjerëve. Kur talenti bashkohet me karakterin, profesioni ngrihet në nivelin e misionit. Një Figurë me Përmasa të Plota Në Prof. Anesti Kondilin: Profesionisti garantonte saktësinë. Humanisti sillte ngrohtësinë. Drejtuesi krijonte vizionin. Akademiku siguronte thellësinë. Profesori transmetonte përvojën. Qytetari dëshmonte përgjegjësinë morale. Këto dimensione nuk qëndronin të ndara, por formonin një unitet harmonik, si dhomat e zemrës që punojnë së bashku për të mbajtur jetën. Përfundim Prof. Dr. Anesti Kondili ishte një personalitet i plotë, ku dija shkencore, kultura njerëzore dhe ndërgjegjja qytetare bashkëjetonin në ekuilibër të rrallë. Ai i përket atij lloji figurash që nuk lënë pas vetëm arritje, por një standard të ri për atë çfarë do të thotë të jesh mjek, profesor dhe njeri. Në fund, madhështia e një njeriu matet me gjurmën që lë në jetën e të tjerëve. Prof. Anesti Kondili la një gjurmë të qetë, por të pashlyeshme, si rrahja e zemrës që nuk shihet, por pa të cilën asgjë nuk do të mund të vazhdonte. ✒️ Liliana Pere | Founder & Editor-in-Chief, Revista Prestige © 2026 All rights reserved https://revistprestige.wixsite.com/prestige/post/prof-dr-anesti-kondili-zemra-që-rrahu-për-zemrat-e-shqiptarëve

Bijë e një familjeje të shkëlqyer Kolonjare. Bylyre Jashari trashëgon një edukatë të lartë qytetare dhe arsimdashëse, vlera që e kanë shoqëruar gjatë gjithë jetës dhe veprimtarisë së saj artistike. Ajo është jo vetëm një artiste e rrallë, por edhe një grua e zonja, e ditur dhe serioze, që ka ditur të ndërtojë me përkushtim familjen dhe figurën e saj në shoqëri. Nënë shembullore e dy fëmijëve, Bylyreja mbetet simbol i fisnikërisë, përulësisë dhe kulturës. Me duar arti që qëndisin traditën dhe me një zë bilbili që emocionon çdo zemër, ajo shndërrohet në flutur sapo nis vallen, duke përcjellë hijeshi, shpirt dhe elegancë në çdo interpretim. Kolonja, eshtë trevë ku mendja, dija dhe tradita kanë ecur gjithmonë krah për krah mbetet një nga hapësirat më të pasura të kujtesës kulturore shqiptare. Në këtë tokë, ku kënga është melodi e jetes që rrëfen; ku vallja është vetëm lëvizje, eshte dinamizëm dhe veshja tradicionale e kostumeve , identitet i qëndisur me kujdes brez pas brezi, pra arti ka gjetur gjithmonë njerëzit e tij më besnikë. Në këtë mozaik të gjallë kulturor spikasin figura që nuk e kanë parë artin si profesion të kufizuar, por si mënyrë jetese dhe si mision ndaj trashëgimisë. Një prej tyre është Bylyre Jashari, një nga figurat më të ndritura të artit dhe traditës shqiptare, emër që i ka dhënë zë e shpirt kulturës së Kolonjës dhe gjithë jugut të Shqipërisë. E njohur me respekt dhe dashuri si “Bilbili i Kolonjës” dhe “Mbretëresha e Valles së Kënduar”, ajo ka përcjellë për më shumë se 45 vite emocion, krenari dhe identitet përmes këngës, valles dhe artit popullor. Mësuese e nderuar muzike dhe artiste e shumëanshme, Bylyre Jashari ka lënë gjurmë të dukshme në edukimin artistik dhe në ruajtjen e kulturës popullore. Që në moshë të vogël u bë pjesë e këngës polifonike, ndërsa talenti dhe përkushtimi i saj u kurorëzuan ndër vite me çmime dhe vlerësime të shumta, mes tyre titulli “Qytetar Nderi i Kolonjës” dhe urdhri “Naim Frashëri”. Ajo këndon me ndjeshmëri, interpreton vallen me elegancë dhe e përcjell traditën me një përkushtim që shkon përtej skenës apo klasës së mësimit. Bylyre Jashari nuk është vetëm artiste , ajo është një ambasadore e gjallë e traditës kolonjare. Po aq e rëndësishme sa interpretimi i saj është edhe puna e heshtur e dorës dhe e zemrës: qëndisja dhe ruajtja e kostumeve tradicionale, si edhe kujdesi për çdo detaj të veshjes popullore, duke e kthyer atë në një ruajtëse të vërtetë të trashëgimisë jomateriale. Përmes interpretimit, vallëzimit dhe riprodhimit me mjeshtëri të kostumeve tradicionale, ajo vazhdon të ruajë dhe t’u përcjellë brezave thesarin tonë kulturor. Në Kolonjën e mendjes së kthjellët, të dijes dhe të artit të gjallë, figura si Bylyre Jashari janë ura që lidhin të shkuarën me të tashmen, duke e mbajtur traditën jo thjesht të kujtuar, por të jetuar. Figura të tilla mbeten krenaria jonë kombëtare dhe dëshmia më e bukur se tradita jeton përmes njerëzve që e duan, e mbrojnë dhe e përcjellin me shpirt. Pergatiti:Liliana Pere.

KRENARI SHQIPTARE – MBRETI CHARLES III NDERON AKADEMIKUN SHQIPTAR ANDI HOXHAJ ME TITULLIN OBE. Në një nga ceremonitë më prestigjioze të monarkisë britanike, akademiku shqiptar Dr Andi Hoxhaj u nderua me titullin “Officer of the Order of the British Empire” (OBE), një dekoratë e lartë shtetërore e dhënë nga Mbreti Charles III për kontributin e tij në forcimin e marrëdhënieve mes Shqipërisë dhe Mbretërisë së Bashkuar. Ceremonia zyrtare e investimit u zhvillua në Kështjellën Windsor dhe medalja iu dorëzua nga Princi William, Princi i Uellsit. Ky moment u konsiderua si një arritje e jashtëzakonshme për një akademik shqiptar që ka ndërtuar karrierën e tij në universitetet më elitare britanike dhe që sot konsiderohet një nga zërat më të rëndësishëm shqiptarë në botën akademike dhe institucionale të Britanisë. Sipas njoftimit zyrtar të University College London (UCL), rekomandimi për dekorimin e Dr Hoxhajt u bë nga Foreign, Commonwealth and Development Office (FCDO), institucioni britanik përgjegjës për politikën e jashtme dhe marrëdhëniet ndërkombëtare. Nderimi iu dha për shërbimet dhe kontributin në marrëdhëniet britaniko-shqiptare, veçanërisht në fushën e arsimit, bashkëpunimit akademik dhe diplomacisë institucionale. NGA VLORA DREJT UNIVERSITETEVE ELITARE BRITANIKE Andi Hoxhaj është me origjinë nga Vlora. Ai u largua nga Shqipëria në vitin 2004, në moshë të re, për të ndjekur studimet në Mbretërinë e Bashkuar. Historia e tij është ajo e një emigranti shqiptar që ndërtoi suksesin përmes arsimit dhe punës akademike. Studimet Bachelor në Drejtësi (LLB) i përfundoi në London Metropolitan University. Më pas vazhdoi Masterin në “International Corporate Governance and Financial Regulation” në University of Warwick, një nga universitetet më të njohura britanike. Në të njëjtin universitet realizoi edhe doktoraturën PhD në drejtësi, duke u fokusuar në të drejtën europiane, sundimin e ligjit dhe proceset e integrimit në Ballkanin Perëndimor. Karriera e tij akademike vijoi me angazhime në University of Warwick dhe më pas në University College London (UCL Laws), një ndër fakultetet juridike më prestigjioze në Europë. Aktualisht, Dr Hoxhaj është lektor dhe drejtues i programit “European Law LLM” në King’s College London. Fushat kryesore të ekspertizës së tij përfshijnë: të drejtën europiane; anti-korrupsionin; sundimin e ligjit; zgjerimin e Bashkimit Europian; reformat demokratike në Ballkanin Perëndimor; marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe institucioneve europiane. ROLI NË FORCIMIN E MARRËDHËNIEVE SHQIPËRI–BRITANI Një nga arsyet kryesore që çuan në marrjen e titullit OBE ishte roli i tij në krijimin e urave institucionale mes Shqipërisë dhe Mbretërisë së Bashkuar. Sipas dokumenteve zyrtare të UCL dhe FCDO, Dr Hoxhaj luajti rol kyç që “UK–Albania Joint Communique”, marrëveshja e bashkëpunimit mes dy qeverive e nënshkruar në dhjetor 2022, të përfshinte për herë të parë edhe komponentin e arsimit dhe bashkëpunimit universitar. Në mars 2023, në Fakultetin e Drejtësisë të UCL, ai organizoi së bashku me FCDO dhe British Council një tryezë të nivelit të lartë me Kryeministrin e Shqipërisë, Edi Rama. Takimi konsiderohet si raundi i parë zyrtar i diskutimeve mbi bashkëpunimin arsimor mes dy vendeve. Pas këtij takimi, Andi Hoxhaj u angazhua në lehtësimin e kontakteve dhe diskutimeve të tjera mes institucioneve britanike dhe shqiptare në fushën e arsimit, politikave publike dhe bashkëpunimit akademik. ZË I RËNDËSISHËM NË DEBATIN MBI SHQIPTARËT NË BRITANI Në vitet e fundit, Dr Hoxhaj është bërë një figurë e njohur edhe në debatin publik britanik mbi emigracionin shqiptar. Ai ka marrë pjesë në intervista televizive, analiza akademike dhe diskutime me think-tank-et më të rëndësishme britanike. Në dhjetor 2022, ai dëshmoi përpara Komitetit të Çështjeve të Brendshme të Parlamentit Britanik në seancën “Migration and Asylum: Albania”. Gjithashtu, ai ndihmoi në organizimin e vizitave studimore të delegacioneve parlamentare britanike në Shqipëri gjatë vitit 2023, me qëllim njohjen më të drejtpërdrejtë të realitetit shqiptar dhe sfidave të emigracionit. Qasja e tij është vlerësuar si akademike, e balancuar dhe institucionale, duke kundërshtuar stereotipet dhe duke promovuar një kuptim më të drejtë të shqiptarëve në Britani. ÇFARË ËSHTË TITULLI OBE? OBE (“Officer of the Order of the British Empire”) është një nga dekoratat më të rëndësishme civile të Mbretërisë së Bashkuar. Ky titull jepet nga monarku britanik për individë që kanë dhënë kontribute të jashtëzakonshme në: arsim; shkencë; kulturë; diplomaci; shërbim publik; marrëdhënie ndërkombëtare. Në listën e nderimeve përfshihen personalitete nga e gjithë bota që kanë ndikuar pozitivisht në shoqërinë britanike ose në marrëdhëniet ndërkombëtare të Britanisë. Për një shqiptar, marrja e këtij titulli përfaqëson një vlerësim të rrallë dhe shumë prestigjioz. NJË MOMENT KRENARIE PËR SHQIPËRINË Historia e Andi Hoxhajt është historia e një shqiptari që arriti të depërtojë në nivelet më të larta akademike dhe institucionale britanike përmes dijes, përkushtimit dhe profesionalizmit. Nga Vlora në universitetet elitare të Londrës, ai ndërtoi një profil që sot respektohet në qarqet akademike dhe politike britanike. Nderimi nga Mbreti Charles III nuk është vetëm sukses personal, por edhe një moment krenarie kombëtare për Shqipërinë dhe shqiptarët kudo në botë. Në një kohë kur shqiptarët shpesh përballen me paragjykime në arenën ndërkombëtare, figura si Andi Hoxhaj tregojnë një tjetër realitet: atë të një brezi profesionistësh që përfaqësojnë Shqipërinë me dinjitet në institucionet më prestigjioze të botës. Pergatiti: Liliana Pere

🌐 BOTA E INFORMATIKËS: TOOLS – Mjetet Softuerike që Ndërtojnë Botën. #BotaEInformatikës #PrestigeMagazine #Teknologji #SoftwareTools #InovacionDigital 🚀💻✨ Bota e Informatikës studion sistemet kompjuterike, telefonat inteligjentë, programet, rrjetet dhe teknologjitë digjitale. Ajo merret me krijimin, përpunimin, ruajtjen dhe shpërndarjen e informacionit përmes pajisjeve elektronike moderne. 💻📱🌐🚀 Çfarë është një mjet softuerik (Software Tool)?. Një mjet softuerik është një program kompjuterik që ndihmon në krijimin, mirëmbajtjen, testimin, korrigjimin ose përdorimin e programeve të tjera. Ai shërben si një ndërmjetës mes programeve dhe përdoruesve, duke e bërë punën më të lehtë dhe më efikase. Përkufizimi Një mjet softuerik është një program sistemi që lidh një program me programe të tjera ose me përdoruesit. Ai përdoret nga zhvilluesit për të krijuar, mirëmbajtur, korrigjuar dhe m bështetur aplikacione të ndryshme. Shembuj të mjeteve softuerike janë editorët e kodit, bibliotekat e programimit, debugger-at, mjetet e analizës së performancës dhe dizajnuesit e ndërfaqeve grafike (GUI). Pse janë të rëndësishme? Mjetet softuerike: Rrisin produktivitetin. Kursejnë kohë dhe përpjekje. Ndihmojnë në krijimin e programeve cilësore. Lehtësojnë bashkëpunimin në ekip. Përmirësojnë mirëmbajtjen dhe organizimin e projekteve. Llojet kryesore të mjeteve të zhvillimit IDE (Integrated Development Environment) – mjedis i plotë për programim. Mjete të menaxhimit të kodit burimor (SCM) – për ruajtjen dhe gjurmimin e ndryshimeve në kod. Mjete për korrigjim (Debugging Tools) – për gjetjen dhe rregullimin e gabimeve. Mjete për testim automatik – automatizojnë procesin e testimit. Mjete për menaxhimin e projekteve – ndihmojnë në planifikim dhe organizim. Mjete bashkëpunimi – lehtësojnë komunikimin në ekip. Mjete për analizën e kodit – zbulojnë gabime ose dobësi sigurie. Mjete për analizën e performancës – optimizojnë shpejtësinë dhe efikasitetin. Mjete dokumentimi – krijojnë dhe mirëmbajnë dokumentacionin. Mjete konfigurimi – menaxhojnë ndryshimet e konfigurimit të softuerit. 10 mjete të njohura softuerike. Git – menaxhon versionet e kodit. IntelliJ IDEA – IDE për Java. Eclipse – IDE popullore për Java dhe gjuhë të tjera. Visual Studio – IDE e Microsoft. PyCharm – IDE për Python. Xcode – IDE për macOS dhe iOS. Android Studio – IDE zyrtare për Android. Node.js – platformë për ekzekutimin e JavaScript. npm – menaxher paketash për Node.js. Gradle – mjet për automatizimin e ndërtimit të aplikacioneve. Me pak fjalë: një software tool është çdo program që ndihmon në zhvillimin, testimin, organizimin ose mirëmbajtjen e programeve të tjera kompjuterike. Prestige. LP

Portret - Interviste Ornela Radovicka është një nga zërat më të veçantë të studimeve arbëreshe, një figurë intelektuale që ndërthur thellësinë shkencore me ndjeshmërinë letrare. Ajo vjen nga një rrugëtim jetësor i mbushur me sfida, por edhe me një forcë të jashtëzakonshme shpirtërore që e ka kthyer përvojën në dije. Në figurën e saj bashkëjetojnë studiuesja e palodhur dhe shkrimtarja që i jep jetë kujtesës së harruar. Ajo është një ndër mbrojtëset më të përkushtuara të gjuhës dhe kulturës arbëreshe në hapësirën bashkëkohore. Misioni i saj nuk është thjesht akademik, por thellësisht human dhe filozofik: ruajtja e identitetit përballë harresës. Me një përkushtim të rrallë, ajo ka kthyer arkivat dhe terrenin në një univers të gjallë dëshmish. Bashkëpunimi i saj me figura të mëdha të kulturës arbëreshe e ka bërë një urë lidhëse mes brezave dhe botëve. Në çdo vepër të saj ndjehet një frymë inspirimi që tejkalon kufijtë e studimit dhe hyn në sferën e shpirtit. Ajo përfaqëson rezistencën intelektuale ndaj shuarjes së gjuhës dhe kujtesës kolektive. Ornela Radovicka mbetet një dritë e qëndrueshme në horizontin e kulturës shqiptare dhe arbëreshe. E dashur Ornela jeni e mireseardhur ne Prestige. Fillojmë intervisten: Intervistë me Ornela Radovicka. Pyetja 1 A mund t’i tregoni lexuesit se kush jeni, nga cili qytet vini dhe si ka qenë rrugëtimi juaj arsimor? Përgjigjja 1 Kur më bëhet kjo pyetje, mendja më shkon menjëherë te familja. Vij nga prindër të divorcuar, një realitet i rrallë për Shqipërinë e viteve ’60. Babai im punonte në Uzinën e Tekstileve në Tiranë, ndërsa nëna ime ishte mësuese në shkollën “Myslym Shyri”. U rrita me gjyshen time në Ballsh të Mallakastrës, e cila më dha dashurinë njerëzore, ndërsa nga familja e babait trashëgova ndjenjën e fortë për kombin dhe rrënjët tona. Vij nga një familje me traditë të gjatë në arsim. Shumë prej të afërmve të mi kanë qenë mësues dhe mund të them se misioni i arsimit ishte pjesë e trashëgimisë sonë familjare. Ndoshta për këtë arsye zgjodha të vazhdoja studimet në Shkollën Pedagogjike të Tiranës në vitin 1980. Dy vjet më vonë, në vitin 1982, babai im u dënua për agjitacion dhe propagandë. Si pasojë u largova nga Pedagogjikja e Tiranës dhe vazhdova studimet në Elbasan. Edhe pse përfundova me rezultate të shkëlqyera, nuk m’u dha e drejta për studime të larta. Vetëm në vitin 1989, kur regjimi u zbut disi, fitova këtë mundësi. Në vitin 1991 emigrova në Itali, por studimet nuk i ndërpreva dhe u diplomova në vitin 1993. Që prej asaj kohe jetoj dhe veproj në Itali, duke ia kushtuar punën time kulturës dhe botës arbëreshe. Pyetja 2 Si nisi lidhja juaj me botën arbëreshe dhe me At Antonio Belluscin? Përgjigjja 2 Lidhja ime me At Antonio Belluscin nisi në verën e vitit 1990. Nuk ishte një njohje e drejtpërdrejtë, por përmes televizionit. Në një emision kushtuar arbëreshëve të Italisë, dëgjova për herë të parë At Belluscin të fliste për historinë, kulturën dhe kërkimet e tij mbi botën arbërore. Mbeta e mahnitur jo vetëm nga dijet e tij, por edhe nga arbërishtja që fliste me aq natyrshmëri dhe krenari. Pas atij emisioni vendosa t’i shkruaja një letër. Në të rrëfeva realitetin që po jetonim në Shqipërinë e asaj kohe: varfërinë, pasigurinë, shpresat dhe zhgënjimet e një brezi të tërë. Ishte një letër e sinqertë, e mbushur me emocion dhe reflektime personale. Nuk e prisja që përgjigjja të vinte kaq shpejt. Brenda pak javësh mora një zarf nga At Bellusci. Në të gjeta një letër, disa materiale mbi arbëreshët dhe revistën “Lidhja”. Që nga ajo ditë nisi një korrespondencë e vazhdueshme, e cila më vonë u kthye në një bashkëpunim të gjatë dhe të frytshëm. Ai më ftoi të bashkëpunoja me revistën e tij dhe më inkurajoi të shkruaja për kulturën, historinë dhe identitetin arbëresh. Kjo ishte pika e kthesës në jetën time. Ajo që nisi si një letër e thjeshtë u shndërrua në një mision 35-vjeçar kërkimesh, studimesh dhe hulumtimesh mbi botën arbëreshe. At Bellusci u bë udhërrëfyesi im intelektual dhe një nga njerëzit që ndikoi më shumë në formimin tim si studiuese dhe shkrimtare. Pyetja 3 A mund të na përmendni disa nga veprat tuaja? Përgjigjja 3 Gjatë viteve kam shkruar dhe botuar disa libra kushtuar botës arbëreshe, historisë së saj, identitetit dhe figurave që kanë kontribuar në ruajtjen e kësaj trashëgimie të jashtëzakonshme. Për mua, çdo libër është si një fëmijë i shpirtit dhe i mendjes; është e vështirë të veçosh njërin prej tyre. Ndër veprat e mia më të njohura janë “Rrugëtimi i një Arbëreshi”, kushtuar At Antonio Belluscit, “Spezzano Albanese – dje dhe sot”, “Antroposofia arbëreshe në rrëfimet e Rinës” dhe “Rrugëtime në ngulimet arbëreshe”, një vepër e realizuar në bashkëpunim me At Belluscin. Kam qenë gjithashtu redaktore dhe përkthyese e librit “Arbëreshët – Fotosintezë e shpirtit tim” të autorit Rexhep Rifati. Miredita Liljana! Ju faleminderit shume! Shkurtimet ua lash në duart tuaja. Doja vetem qe tek Vepra Rrugëtim ne Ngulimet Arbereshe U Publicua Nga QENDRA e Studimeve dhe Publikimeve per Arbereshe ne Tirane.(ështe i vetmi istituzion i ARBERESHET QSPA. Përveç studimeve dhe hulumtimeve, kam botuar edhe letërsi artistike, ndër të cilat romanet “Enea”, “Dashuri Utopike” dhe “Pensieri e Parole”. Paralelisht kam bashkëpunuar me revista dhe gazeta arbëreshe, shqiptare dhe ndërkombëtare, duke trajtuar tema që lidhen me kulturën, gjuhën dhe identitetin shqiptar. Puna ime ka qenë gjithmonë e lidhur me terrenin, me takimet njerëzore dhe me dëshminë e drejtpërdrejtë. Jam përpjekur të dokumentoj jo vetëm historinë e arbëreshëve, por edhe jetën e tyre të përditshme, kujtesën kolektive dhe përpjekjet për të ruajtur gjuhën dhe kulturën e trashëguar nga të parët. Pyetja 4 Cili ishte roli i priftërinjve arbëreshë në ruajtjen e identitetit kombëtar? Përgjigjja 4 Priftërinjtë arbëreshë kanë luajtur një rol 11themelor në ruajtjen e identitetit, gjuhës dhe kulturës arbëreshe. Ata nuk ishin vetëm shërbyes të kishës, por edhe albanologë, studiues, poetë, mësues dhe mbrojtës të trashëgimisë sonë kulturore. Falë tyre, gjuha arbëreshe dhe kujtesa historike e një populli të shpërngulur prej më shumë se gjashtë shekujsh arritën të mbijetonin. Që nga Lekë Matrënga, i cili themeloi shkollën e parë arbëreshe në vitin 1592, e deri te studiuesit dhe klerikët e kohëve moderne, priftërinjtë arbëreshë kanë qenë promotorë të arsimit, të botimeve dhe të studimeve mbi gjuhën shqipe. Ata punuan për përkthimin e teksteve fetare në arbërisht dhe krijuan institucione që ndihmuan në ruajtjen e identitetit arbëror. Unë pata fatin të punoja për 35 vjet me At Antonio Belluscin, një figurë e jashtëzakonshme e botës arbëreshe. Ai ishte prift, profesor, etnolog, antropolog dhe studiues i palodhur. Për më shumë se katër dekada hulumtoi botën arbërore në Itali dhe Greqi, botoi 24 vepra dhe themeloi revista e qendra kulturore që sot mbeten pika referimi për studiuesit. At Bellusci ishte gjithashtu themeluesi i Bibliotekës Ndërkombëtare “Antonio Bellusci”, e cila përmban mijëra libra, revista dhe dokumente të rralla mbi historinë dhe kulturën shqiptare. Përmes punës së tij ai krijoi një urë të fortë mes arbëreshëve, shqiptarëve dhe arbërorëve të Greqisë, duke i kushtuar jetën ruajtjes së kujtesës sonë kombëtare. Pyetja 5 A mendoni se njeriu e zgjedh misionin e tij? Sa ndikim pati At Bellusci në misionin tuaj? Përgjigjja 5 Mendoj se në jetën e çdo njeriu ndërthuren fati dhe zgjedhjet personale. Ka rrethana që na formësojnë dhe ka momente kur duhet të vendosim vetë drejtimin që do të ndjekim. Në rastin tim, misioni nisi shumë herët, brenda familjes, ku historia, arsimi dhe dashuria për kombin ishin pjesë e përditshmërisë sonë. Që në rini kisha lexuar autorët arbëreshë dhe ndihesha e lidhur shpirtërisht me historinë e tyre. Takimi me At Belluscin ishte momenti që e shndërroi këtë interes në një mision të mirëfilltë. Sa më shumë njihja botën arbëreshe, aq më shumë kuptoja se po përballesha me një trashëgimi të jashtëzakonshme, por edhe me rrezikun e asimilimit të saj. Puna në terren, takimet me arbëreshët, dëgjimi i rrëfimeve të tyre dhe dokumentimi i kujtesës së tyre më bënë të ndiej një përgjegjësi të madhe. E kuptova se nuk mjaftonte vetëm të studioja; duhej të shkruaja, të dokumentoja dhe të lija dëshmi për brezat që do të vinin. At Bellusci pati një ndikim të jashtëzakonshëm në këtë rrugëtim. Ai më mësoi të kërkoj faktin, të respektoj dëshminë njerëzore dhe të mos lodhem kurrë në kërkim të së vërtetës. Mbi të gjitha, më mësoi se kultura dhe identiteti mbijetojnë vetëm nëse ka njerëz që punojnë çdo ditë për t’i mbrojtur. Pyetja 6 Cili ishte raporti juaj me At Antonio Belluscin? Përgjigjja 6 Zakonisht marrëdhëniet hierarkike krijojnë kufij dhe distanca, por raporti im me At Antonio Belluscin ishte krejt i veçantë. Ai nuk ishte vetëm drejtuesi im në punën kërkimore, por edhe një mik, një këshilltar dhe një figurë që më dha besim të plotë në atë që bëja. Shpesh u thoshte miqve të tij se unë isha “vajza që nuk e pati kurrë”. Për mua, ky mbetet një nga vlerësimet më të bukura që kam marrë ndonjëherë. Ai më la gjithmonë liri të plotë në kërkimet dhe shkrimet e mia, pa më imponuar kufizime apo mendime të gatshme. Respektonte individualitetin dhe bindjet e secilit. Komunikonim çdo ditë. Edhe në momentet kur nuk ndihesha mirë, ai dhe zonja Rina më telefononin për t’u interesuar për shëndetin tim. Shpesh më këndonin këngë arbëreshe, sepse besonin se muzika kishte forcën të shëronte shpirtin. Ishte një marrëdhënie e ndërtuar mbi respektin, besimin dhe dashurinë për kulturën arbëreshe. Pyetja 7 A është shkrimi një akt kërkimor apo një mënyrë për t’i rezistuar harresës? Si bashkëjetojnë tek ju studiuesja dhe shkrimtarja? Përgjigjja 7 Për mua shkrimi është njëkohësisht kërkim dhe rezistencë ndaj harresës. Pjesa më e madhe e veprës sime lidhet me hulumtimin dhe dokumentimin e botës arbëreshe, por edhe kur shkruaj në mënyrë shkencore, përpiqem të mos humbas ndjeshmërinë njerëzore që qëndron pas çdo historie. Mendoj se studiuesja dhe shkrimtarja bashkëjetojnë natyrshëm brenda meje. Njëra kërkon faktin, dokumentin dhe saktësinë, ndërsa tjetra përpiqet të kuptojë emocionin, shpirtin dhe përvojën njerëzore. Vetëm duke i bashkuar këto dy dimensione mund të krijohet një vepër që jo vetëm informon, por edhe prek lexuesin. Në rastin e arbëreshëve, shkrimi ka një rëndësi edhe më të madhe. UNESCO e ka konsideruar arbërishten si një gjuhë në rrezik, dhe kjo e bën edhe më të domosdoshëm dokumentimin e saj. Një gjuhë që nuk shkruhet, nuk mësohet dhe nuk transmetohet, rrezikon të humbasë. Pyetja 8 Sa e vështirë është për një fëmijë arbëresh të rritet me dy gjuhë primare në një botë gjithnjë e më të globalizuar? A ka modele suksesi që mund të ndiqen? Përgjigjja 8 Sot sfida më e madhe për botën arbëreshe është ruajtja e gjuhës. Nga përvoja ime shumëvjeçare në terren, kam vënë re se arbërishtja flitet gjithnjë e më pak nga brezat e rinj dhe në shumë raste përdoret kryesisht nga mosha e mesme dhe e tretë. Megjithatë, fëmijët arbëreshë kanë një aftësi të jashtëzakonshme për ta përvetësuar gjuhën. Sa herë që kam punuar me ta në kurse apo projekte shkollore, kam parë se e mësojnë me shpejtësi dhe e ndjejnë si pjesë të identitetit të tyre. Kjo më jep shpresë se e ardhmja e arbërishtes nuk është e humbur. Një rol shumë të rëndësishëm luajnë familja dhe shkolla. Në shumë raste janë nënat arbëreshe ato që përpiqen të mbajnë gjallë traditat, këngët, kostumet dhe kujtesën kulturore. Edhe pse globalizimi ushtron presion të madh mbi gjuhët e vogla, ruajtja e identitetit është e mundur kur komuniteti bëhet i vetëdijshëm për vlerën e trashëgimisë së vet. Modelet e suksesit ekzistojnë. Ato gjenden te familjet që vazhdojnë të flasin arbërisht në shtëpi, te mësuesit që punojnë për ta futur gjuhën në shkolla dhe te të rinjtë që e shohin identitetin arbëresh jo si diçka të vjetër, por si një pasuri që i dallon dhe i pasuron. Pyetja 9 Si mund të integrohet më mirë gjuha arbëreshe në sistemin arsimor italian? Cilat janë pengesat kryesore? Përgjigjja 9 Ligji italian 482/99 e njeh dhe e mbron gjuhën arbëreshe si pjesë të minorancave historike të Italisë, por mësimi i saj vazhdon të mbetet fakultativ. Kjo do të thotë se gjuha mund të mësohet vetëm nëse ka kërkesë dhe iniciativa lokale, ndërsa nuk është pjesë e detyrueshme e kurrikulave shkollore. Pikërisht këtu qëndron edhe sfida më e madhe. Një gjuhë nuk mund të mbijetojë vetëm falë vullnetit të disa individëve; ajo ka nevojë për mbështetje institucionale dhe për një sistem të qëndrueshëm arsimor. Një tjetër problem është mungesa e një standardi të përbashkët gjuhësor. Arbëreshët kanë të folme të ndryshme sipas zonave ku jetojnë dhe ende mungojnë instrumente themelore si një abetare e përbashkët, një fjalor i përgjithshëm, gramatika, sintaksa dhe tekste të unifikuara mësimore. Megjithatë, vitet e fundit janë ndërmarrë iniciativa të rëndësishme. Në Kalabri kemi nisur projekte për mësimin e arbërishtes në shkolla, duke përfshirë edhe bashkëpunime ndërkombëtare me nxënës shqiptarë në diasporë. Këto janë hapa të rëndësishëm, por ende jo të mjaftueshëm për të garantuar mbijetesën afatgjatë të gjuhës. Arbërishtja ka nevojë të jetë pjesë e jetës së përditshme dhe e arsimit të rregullt. Vetëm në këtë mënyrë mund të sigurohet vazhdimësia e saj për brezat që do të vijnë. Pyetja 10 Në përvojën tuaj si drejtuese e Qendrës Albanologjike, cilat kanë qenë arritjet dhe sfidat më të mëdha? Përgjigjja 10 Mendoj se sfida më e madhe e botës arbëreshe mbetet gjuha. Arbëreshëve nuk u mungojnë studiuesit, shkrimtarët, artistët apo figurat e shquara që kanë lënë gjurmë në historinë e Italisë dhe të kulturës shqiptare. Ajo që rrezikon sot është përdorimi i përditshëm i gjuhës arbëreshe dhe transmetimi i saj te brezat e rinj. Qendra jonë Albanologjike, e themeluar nga At Antonio Bellusci, ka punuar vazhdimisht për ruajtjen dhe promovimin e kësaj trashëgimie. Kemi organizuar konferenca, seminare, veprimtari kulturore dhe projekte arsimore në Itali, Shqipëri, Kosovë, Maqedoninë e Veriut, Zvicër dhe Gjermani. Gjithashtu kemi bashkëpunuar me universitete, studiues dhe institucione të ndryshme shkencore. Një nga arritjet më të rëndësishme ka qenë mbështetja për studentët dhe studiuesit që merren me botën arbëreshe. Biblioteka dhe Qendra jonë kanë shërbyer si një pikë referimi për kërkime, materiale arkivore dhe dokumentacion të specializuar. Po ashtu, kemi qenë pjesë e nismave që synojnë sensibilizimin e institucioneve italiane për ta bërë gjuhën arbëreshe pjesë më të rëndësishme të sistemit arsimor. Kjo mbetet një nga betejat më të rëndësishme të kohës sonë. Pyetja 11 Çfarë rëndësie ka Biblioteka Ndërkombëtare “Antonio Bellusci” për botën arbëreshe dhe shqiptare? Përgjigjja 11 Biblioteka Ndërkombëtare “Antonio Bellusci” është një nga institucionet më të rëndësishme të kulturës arbëreshe. Ajo përmban mijëra libra, revista, dokumente dhe materiale të rralla që lidhen me historinë, gjuhën dhe kulturën shqiptare dhe arbëreshe. Kam pasur privilegjin të kontribuoj për shumë vite në sistemimin, katalogimin dhe pasurimin e fondit të saj. Biblioteka është bërë një vendtakim për studiues, profesorë, shkrimtarë dhe personalitete të shumta nga Shqipëria, Kosova, Italia dhe diaspora shqiptare. Në ambientet e saj kanë kaluar figura të rëndësishme të kulturës shqiptare si Ismail Kadare, Dritëro Agolli, Ali Podrimja, Jup Kastrati dhe shumë studiues të tjerë. Kjo bibliotekë nuk është vetëm një arkiv librash, por një qendër e gjallë kujtese dhe identiteti. Për mua, ajo përfaqëson një nga veprat më të mëdha të At Belluscit dhe një pasuri të jashtëzakonshme që duhet ruajtur e pasuruar edhe në të ardhmen. Pyetja 12 A mendoni se gjuha arbëreshe mund të mbijetojë edhe në shekujt e ardhshëm? Çfarë duhet të bëjmë sot për ta ruajtur? Përgjigjja 12 Jam e shqetësuar për të ardhmen e gjuhës arbëreshe, sepse proceset e asimilimit janë të dukshme dhe të forta. Megjithatë, historia e arbëreshëve më ka mësuar të mos humbas shpresën. Ky është një popull që ka ditur të mbijetojë për më shumë se gjashtë shekuj larg atdheut të të parëve. Sa herë duket se arbëreshët po zbehen, lindin iniciativa të reja, dalin studiues të rinj, hapen kurse dhe projekte kulturore që ringjallin interesin për gjuhën dhe identitetin. Arbëreshët kanë dëshmuar vazhdimisht një forcë të jashtëzakonshme për të ruajtur rrënjët e tyre. Për ta mbrojtur gjuhën, duhet të investojmë në arsim, në botime, në media dhe në projekte që e bëjnë arbërishten pjesë të jetës së përditshme. Duhet të krijohen tekste mësimore, fjalorë, platforma digjitale dhe programe që i afrojnë të rinjtë me gjuhën e të parëve të tyre. Unë besoj se arbërishtja mund të mbijetojë, por kjo kërkon punë, përkushtim dhe ndërgjegjësim. Gjuha nuk ruhet vetëm me nostalgji; ajo ruhet duke u folur, duke u shkruar dhe duke u jetuar çdo ditë. Ju faleminderit per Intervisten Faleminderit ju e dashur Ornela. Ishte nje kenaqesi e veçantë.

Whistler’s Mother: Nga një portret i thjeshtë në simbol universal të artit Në historinë e artit botëror ekzistojnë vepra që tejkalojnë kohën dhe kufijtë kulturorë, duke u shndërruar në simbole universale. Një prej tyre është piktura Whistler's Mother, krijuar nga James Abbott McNeill Whistler në vitin 1871. E njohur fillimisht me titullin Arrangement in Grey and Black No. 1: Portrait of the Painter's Mother, vepra paraqet nënën e artistit, Anna McNeill Whistler, të ulur në profil në një ambient të thjeshtë dhe elegant. Kompozimi minimalist, ngjyrat gri e të zeza dhe qetësia e figurës krijojnë një atmosferë solemniteti dhe dinjiteti të rrallë. Një kryevepër e lindur nga rastësia Historia e pikturës nisi kur modelja e planifikuar e artistit nuk u paraqit për seancën e pozimit. Për të mos humbur ditën e punës, Whistler kërkoi që nëna e tij të pozonte. Ky vendim i rastësishëm solli në jetë një nga portretet më të famshme të të gjitha kohërave. Megjithëse sot konsiderohet kryevepër, në fillimet e saj piktura u prit me skepticizëm nga kritika viktoriane. Shumë kritikë e shihnin si tepër të ftohtë dhe pa rrëfim emocional. Megjithatë, vizioni artistik i Whistler-it, i bazuar në parimin "arti për hir të artit", i dha veprës një identitet të veçantë që do të vlerësohej më vonë. Nga muzeu në kulturën popullore Me kalimin e viteve, piktura fitoi famë ndërkombëtare dhe u shndërrua në një ikonë të kulturës vizuale moderne. Ajo u riprodhua në postera, libra, reklama dhe materiale edukative, duke u bërë një nga imazhet më të njohura në historinë e artit. Figura e nënës së ulur në karrige është përdorur dhe parodizuar në filma, seriale, karikatura dhe botime të panumërta, duke e bërë veprën të njohur edhe për publikun që nuk frekuenton galeritë e artit. Simbol i mëmësisë Ajo që e bën këtë pikturë të pavdekshme është mesazhi i saj universal. Përtej vlerave artistike, vepra është interpretuar si një homazh për nënën, sakrificën, qetësinë dhe forcën shpirtërore. Thjeshtësia e kompozimit lejon që çdo brez të gjejë kuptime të reja brenda saj. Sot, Whistler's Mother mbetet një nga ikonat më të rëndësishme të historisë së artit, dëshmi se një vepër e krijuar pa pretendime për famë mund të shndërrohet në një simbol global që frymëzon breza të tërë. James Abbott McNeill Whistler ishte një nga piktorët më të njohur të shekullit XIX, i lindur më 1834 në SHBA. Ai u bë i famshëm për stilin elegant dhe minimalist në art, duke mbështetur idenë “arti për hir të artit”. Whistler jetoi dhe krijoi kryesisht në Londër dhe Paris, ku ndikoi fuqishëm në artin modern evropian. Vepra e tij më e famshme është Whistler's Mother, portreti i nënës së tij që u kthye në ikonë botërore. Ai konsiderohet një artist novator që ndryshoi mënyrën se si publiku e shihte pikturën dhe estetikën moderne. #RevistaPrestige #ArtBotëror #WhistlersMother #JamesWhistler #Pikturë #Kulturë #IkonaArtistike #Mëmësia #HistoriaEArtit #PrestigeMagazine

Rubrika Art Bota Yje. Miley Cyrus është nderuar zyrtarisht me një yll në Hollywood Walk of Fame. Miley Cyrus ka marrë yllin e 2,845-të në Hollywood Walk of Fame. Ylli i saj nderon një karrierë dydekadëshe të suksesshme në muzikë, televizion dhe film, e vlerësuar me shumë çmime. Për ceremoninë, ajo u shfaq me një fustan të veçantë nga koleksioni couture Vjeshtë 2015 i Versace, i karakterizuar nga dantella të grisura, detaje me thumba metalikë dhe një bisht të gjatë, duke i dhënë një pamje tipike rockstar. Në këtë ngjarje të rëndësishme, Miley u shoqërua nga i fejuari i saj, Maxx Morando, nëna e saj Tish Cyrus dhe motra e saj Brandi Cyrus. Artikulli thekson gjithashtu se Donatella Versace ishte e pranishme në ceremoni, gjë që u interpretua si një miratim i zgjedhjes së Miley-t për të veshur këtë krijim të arkivit të Versace. Për t’i bërë homazh së kaluarës së saj artistike, Miley kishte drejtuar flokët biondë dhe kishte stiluar balluket në një mënyrë që kujtonte personazhin e saj të famshëm nga Hannah Montana, gati 20 vjet pasi e interpretoi për herë të parë. Gjatë fjalimit të saj emocional, Miley falënderoi familjen, miqtë dhe bashkëpunëtorët për mbështetjen e vazhdueshme. Duke luftuar lotët, ajo tha: “Për familjen time, familjen time të ardhshme, prindërit e mi, nënën time, vëllezërit e motrat e mia, miqtë dhe bashkëpunëtorët e mi, faleminderit që më keni dashur dhe mbështetur jo vetëm në zgjedhjet që bëj, por edhe në frikërat e mia, dhe që i keni përballuar ato bashkë me mua. Kjo është diçka që nuk do ta harroj kurrë dhe do ta çmoj gjithmonë. Ju dua shumë të gjithëve, faleminderit.” Mesazhi kryesor i artikullit është se Miley Cyrus festoi një nga momentet më të rëndësishme të karrierës së saj duke marrë yllin në Hollywood Walk of Fame, ndërsa njëkohësisht bëri një homazh nostalgjik për epokën e saj si Hannah Montana. Miley Cyrus është këngëtare, aktore dhe autore këngësh amerikane. Ajo lindi më 23 nëntor 1992 në Franklin. U bë e famshme në mbarë botën duke luajtur rolin kryesor në serialin Hannah Montana. Rubrika Art Bota Yje. Miley Cyrus është nderuar zyrtarisht me një yll në Hollywood Walk of Fame. Miley Cyrus ka marrë yllin e 2,845-të në Hollywood Walk of Fame. Ylli i saj nderon një karrierë dydekadëshe të suksesshme në muzikë, televizion dhe film, e vlerësuar me shumë çmime. Për ceremoninë, ajo u shfaq me një fustan të veçantë nga koleksioni couture Vjeshtë 2015 i Versace, i karakterizuar nga dantella të grisura, detaje me thumba metalikë dhe një bisht të gjatë, duke i dhënë një pamje tipike rockstar. Në këtë ngjarje të rëndësishme, Miley u shoqërua nga i fejuari i saj, Maxx Morando, nëna e saj Tish Cyrus dhe motra e saj Brandi Cyrus. Artikulli thekson gjithashtu se Donatella Versace ishte e pranishme në ceremoni, gjë që u interpretua si një miratim i zgjedhjes së Miley-t për të veshur këtë krijim të arkivit të Versace. Për t’i bërë homazh së kaluarës së saj artistike, Miley kishte drejtuar flokët biondë dhe kishte stiluar balluket në një mënyrë që kujtonte personazhin e saj të famshëm nga Hannah Montana, gati 20 vjet pasi e interpretoi për herë të parë. Gjatë fjalimit të saj emocional, Miley falënderoi familjen, miqtë dhe bashkëpunëtorët për mbështetjen e vazhdueshme. Duke luftuar lotët, ajo tha: “Për familjen time, familjen time të ardhshme, prindërit e mi, nënën time, vëllezërit e motrat e mia, miqtë dhe bashkëpunëtorët e mi, faleminderit që më keni dashur dhe mbështetur jo vetëm në zgjedhjet që bëj, por edhe në frikërat e mia, dhe që i keni përballuar ato bashkë me mua. Kjo është diçka që nuk do ta harroj kurrë dhe do ta çmoj gjithmonë. Ju dua shumë të gjithëve, faleminderit.” Mesazhi kryesor i artikullit është se Miley Cyrus festoi një nga momentet më të rëndësishme të karrierës së saj duke marrë yllin në Hollywood Walk of Fame, ndërsa njëkohësisht bëri një homazh nostalgjik për epokën e saj si Hannah Montana. Miley Cyrus është këngëtare, aktore dhe autore këngësh amerikane. Ajo lindi më 23 nëntor 1992 në Franklin. U bë e famshme në mbarë botën duke luajtur rolin kryesor në serialin Hannah Montana. Më pas ndërtoi një karrierë shumë të suksesshme në muzikë me hite si Flowers dhe Wrecking Ball. Sot konsiderohet një nga artistet më të njohura dhe më me ndikim të muzikës pop. Rubrika Art Bota Yje. Miley Cyrus është nderuar zyrtarisht me një yll në Hollywood Walk of Fame. Miley Cyrus ka marrë yllin e 2,845-të në Hollywood Walk of Fame. Ylli i saj nderon një karrierë dydekadëshe të suksesshme në muzikë, televizion dhe film, e vlerësuar me shumë çmime. Për ceremoninë, ajo u shfaq me një fustan të veçantë nga koleksioni couture Vjeshtë 2015 i Versace, i karakterizuar nga dantella të grisura, detaje me thumba metalikë dhe një bisht të gjatë, duke i dhënë një pamje tipike rockstar. Në këtë ngjarje të rëndësishme, Miley u shoqërua nga i fejuari i saj, Maxx Morando, nëna e saj Tish Cyrus dhe motra e saj Brandi Cyrus. Artikulli thekson gjithashtu se Donatella Versace ishte e pranishme në ceremoni, gjë që u interpretua si një miratim i zgjedhjes së Miley-t për të veshur këtë krijim të arkivit të Versace. Për t’i bërë homazh së kaluarës së saj artistike, Miley kishte drejtuar flokët biondë dhe kishte stiluar balluket në një mënyrë që kujtonte personazhin e saj të famshëm nga Hannah Montana, gati 20 vjet pasi e interpretoi për herë të parë. Gjatë fjalimit të saj emocional, Miley falënderoi familjen, miqtë dhe bashkëpunëtorët për mbështetjen e vazhdueshme. Duke luftuar lotët, ajo tha: “Për familjen time, familjen time të ardhshme, prindërit e mi, nënën time, vëllezërit e motrat e mia, miqtë dhe bashkëpunëtorët e mi, faleminderit që më keni dashur dhe mbështetur jo vetëm në zgjedhjet që bëj, por edhe në frikërat e mia, dhe që i keni përballuar ato bashkë me mua. Kjo është diçka që nuk do ta harroj kurrë dhe do ta çmoj gjithmonë. Ju dua shumë të gjithëve, faleminderit.” Mesazhi kryesor i artikullit është se Miley Cyrus festoi një nga momentet më të rëndësishme të karrierës së saj duke marrë yllin në Hollywood Walk of Fame, ndërsa njëkohësisht bëri një homazh nostalgjik për epokën e saj si Hannah Montana. Miley Cyrus është këngëtare, aktore dhe autore këngësh amerikane. Ajo lindi më 23 nëntor 1992 në Franklin. U bë e famshme në mbarë botën duke luajtur rolin kryesor në serialin Hannah Montana. Rubrika Art Bota Yje. Miley Cyrus është nderuar zyrtarisht me një yll në Hollywood Walk of Fame. Miley Cyrus ka marrë yllin e 2,845-të në Hollywood Walk of Fame. Ylli i saj nderon një karrierë dydekadëshe të suksesshme në muzikë, televizion dhe film, e vlerësuar me shumë çmime. Për ceremoninë, ajo u shfaq me një fustan të veçantë nga koleksioni couture Vjeshtë 2015 i Versace, i karakterizuar nga dantella të grisura, detaje me thumba metalikë dhe një bisht të gjatë, duke i dhënë një pamje tipike rockstar. Në këtë ngjarje të rëndësishme, Miley u shoqërua nga i fejuari i saj, Maxx Morando, nëna e saj Tish Cyrus dhe motra e saj Brandi Cyrus. Artikulli thekson gjithashtu se Donatella Versace ishte e pranishme në ceremoni, gjë që u interpretua si një miratim i zgjedhjes së Miley-t për të veshur këtë krijim të arkivit të Versace. Për t’i bërë homazh së kaluarës së saj artistike, Miley kishte drejtuar flokët biondë dhe kishte stiluar balluket në një mënyrë që kujtonte personazhin e saj të famshëm nga Hannah Montana, gati 20 vjet pasi e interpretoi për herë të parë. Gjatë fjalimit të saj emocional, Miley falënderoi familjen, miqtë dhe bashkëpunëtorët për mbështetjen e vazhdueshme. Duke luftuar lotët, ajo tha: “Për familjen time, familjen time të ardhshme, prindërit e mi, nënën time, vëllezërit e motrat e mia, miqtë dhe bashkëpunëtorët e mi, faleminderit që më keni dashur dhe mbështetur jo vetëm në zgjedhjet që bëj, por edhe në frikërat e mia, dhe që i keni përballuar ato bashkë me mua. Kjo është diçka që nuk do ta harroj kurrë dhe do ta çmoj gjithmonë. Ju dua shumë të gjithëve, faleminderit.” Mesazhi kryesor i artikullit është se Miley Cyrus festoi një nga momentet më të rëndësishme të karrierës së saj duke marrë yllin në Hollywood Walk of Fame, ndërsa njëkohësisht bëri një homazh nostalgjik për epokën e saj si Hannah Montana. Miley Cyrus është këngëtare, aktore dhe autore këngësh amerikane. Ajo lindi më 23 nëntor 1992 në Franklin. U bë e famshme në mbarë botën duke luajtur rolin kryesor në serialin Hannah Montana. Më pas ndërtoi një karrierë shumë të suksesshme në muzikë me hite si Flowers dhe Wrecking Ball. Sot konsiderohet një nga artistet më të njohura dhe më me ndikim të muzikës pop. Nga Prestige.LP Më pas ndërtoi një karrierë shumë të suksesshme në muzikë me hite si Flowers dhe Wrecking Ball. Sot konsiderohet një nga artistet më të njohura dhe më me ndikim të muzikës pop. Nga Prestige.LP Nga Prestige.LP Më pas ndërtoi një karrierë shumë të suksesshme në muzikë me hite si Flowers dhe Wrecking Ball. Sot konsiderohet një nga artistet më të njohura dhe më me ndikim të muzikës pop. Nga Prestige.LP

Intelektual, Profesionist i letrave shqipe që frymezon pertej kohrave . Dhimitër Xhuvani – Pena që i Dha Shpirt Njeriut Shqiptar. Hyrje Në historinë e letërsisë shqiptare, disa emra nuk mbeten vetëm autorë librash, por shndërrohen në ndërgjegje të një kohe. Njëri prej tyre është pa dyshim Dhimitër Xhuvani, shkrimtar, skenarist, regjisor dhe intelektual i shquar, i cili me veprën e tij pasqyroi jetën, vuajtjet, ëndrrat dhe fisnikërinë e njeriut të thjeshtë shqiptar. Më 19 tetor 2009, letërsia shqiptare humbi një nga zërat e saj më të veçantë. Por veprat e tij vazhdojnë të jetojnë, duke dëshmuar se arti i vërtetë nuk njeh vdekje. Dhimitër Xhuvani mbetet një nga figurat më të respektuara të kulturës kombëtare, një krijues që ndërtoi ura midis jetës së përditshme dhe universales njerëzore. Kush ishte Dhimitër Xhuvani? Dhimitër Xhuvani lindi më 8 maj 1934 në Pogradec dhe u nda nga jeta më 19 tetor 2009 në Tiranë. Ai përfaqëson brezin e shkrimtarëve që e ngritën prozën shqiptare në nivele të reja artistike pas Luftës së Dytë Botërore. Xhuvani ishte një rrëfimtar i jashtëzakonshëm i jetës njerëzore, i njohur për gjuhën e pasur, ndjeshmërinë psikologjike dhe aftësinë për të depërtuar në botën e brendshme të personazheve. Rëndësia e tij qëndron në faktin se ai solli në letërsi një realizëm të ngrohtë e njerëzor, ku individi nuk paraqitej thjesht si pjesë e shoqërisë, por si një qenie me ëndrra, dilema, sakrifica dhe ideale. Ndikimi i tij ndihet ende sot në letërsinë bashkëkohore shqiptare. Breza të tërë lexuesish dhe studiuesish vazhdojnë të gjejnë në veprat e tij pasqyrimin e shpirtit shqiptar dhe të vlerave universale . Dhimitër Xhuvani vinte nga një familje me tradita të forta arsimdashëse dhe patriotike. Ai ishte djali i mësuesit dhe intelektualit të njohur elbasanas Kostaq Xhuvani, një nga figurat e respektuara të arsimit shqiptar. Familja Xhuvani kishte lidhje të hershme me zhvillimin e kulturës dhe arsimit kombëtar. Edukimi i marrë në familje ndikoi thellësisht në formimin moral e intelektual të shkrimtarit. Në vitin 1944, gjatë pushtimit gjerman, familja u detyrua të largohej nga Pogradeci dhe të strehohej në zonën e Mokrës. Kjo periudhë e vështirë la gjurmë të thella në kujtesën e tij dhe më vonë u reflektua në ndjeshmërinë e veçantë me të cilën ai trajtoi fatin e njerëzve në veprat e veta. Arsimi dhe Formimi Intelektual Pas çlirimit të vendit, familja u vendos në Elbasan. Dhimitri përfundoi shkollën e mesme mjekësore dhe për disa vite punoi si ndihmës mjek në zona të ndryshme rurale të Shqipërisë, si: Gramsh Librazhd Cërrik Peqin Kontakti i drejtpërdrejtë me njerëzit e zakonshëm, me hallet, vuajtjet dhe ëndrrat e tyre, u bë një shkollë e madhe jete për të. Më pas ai ndoqi studimet në Fakultetin e Historisë dhe Filologjisë të Universiteti i Tiranës. Më vonë vazhdoi studimet e specializuara në Instituti Gorki, një nga institucionet më prestigjioze letrare të kohës. Ky formim akademik i dha atij kulturë të gjerë letrare dhe njohje të thella të traditave botërore të rrëfimit. Veprimtaria Profesionale Jeta e Dhimitër Xhuvanit nuk u kufizua vetëm në letërsi. Ai punoi si: Mësues Gazetar Redaktor Montator Elektricist Saldator Punonjës kulture Skenarist Regjisor Pikërisht kjo përvojë e larmishme e afroi me shtresa të ndryshme të shoqërisë dhe e pasuroi botën e tij krijuese. Ai e njihte jetën jo vetëm nga librat, por nga përvoja konkrete njerëzore. Krijimtaria Letrare Dhimitër Xhuvani është ndër prozatorët më të rëndësishëm shqiptarë të shekullit XX. Në veprat e tij gjejmë: Humanizëm të thellë Dashuri për njeriun Ndjenjë të fortë atdhedashurie Analizë psikologjike Realizëm artistik Gjuhë të pasur dhe elegante Personazhet e tij janë njerëz të zakonshëm, por me botë të pasur shpirtërore. Ai nuk shkruante për heronj të paarritshëm; ai shkruante për njeriun që lufton çdo ditë me jetën, me fatin dhe me vetveten. Veprat Kryesore Ndër krijimet më të njohura të tij përmenden: Romane "Tuneli" "Përsëri në këmbë" "Midis dy kohësh" "Jeta në duart e tjetrit" "E diela e fundit" Tregime dhe novela "Bisedë me një plak" "Tokë e lodhur" "Bregu i ashpër" "Një ditë nga një jetë" Skenarë filmash Ai dha kontribut të rëndësishëm edhe në kinematografinë shqiptare përmes skenarëve dhe bashkëpunimeve artistike me institucionet filmike të kohës. Tiparet Artistike të Veprës së Tij Veprat e Xhuvanit dallohen për: Vërtetësinë njerëzore Ai i paraqet personazhet me dobësitë dhe madhështinë e tyre. Gjuhën e pasur Proza e tij është e rrjedhshme, elegante dhe plot ngjyra emocionale. Filozofinë e jetës Në qendër të veprës së tij qëndron pyetja e përhershme: Si mund të mbetet njeriu i ndershëm dhe njerëzor përballë sfidave të kohës? Dashurinë për vendin Peizazhet shqiptare, traditat dhe karakteri kombëtar përshkojnë pothuajse gjithë krijimtarinë e tij. Vlerësime dhe Çmime Për kontributin e tij në letërsi dhe kulturë, Dhimitër Xhuvani u nderua me shumë çmime dhe dekorata. Ndër më të rëndësishmet: Çmimi i Republikës Çmime kombëtare të letërsisë Vlerësime nga institucione kulturore shqiptare Veprat e tij janë përkthyer në: Italisht Frëngjisht Anglisht Rusisht Kinezisht Japonisht Kjo dëshmon se arti i tij kapërceu kufijtë e Shqipërisë dhe fitoi vlerësim ndërkombëtar. Trashëgimia Dhimitër Xhuvani la pas një pasuri të madhe shpirtërore dhe artistike. Ai i përket atij brezi krijuesish që e konsideronin letërsinë jo thjesht profesion, por mision. Në faqet e librave të tij gjenden historia, kujtesa, dhimbja dhe shpresa e shqiptarëve. Ai vazhdon të lexohet sepse shkroi për atë që nuk vjetrohet kurrë: njeriun. Analizë e Figurës së Dhimitër Xhuvanit. Dhimitër Xhuvani është një nga zërat më autentikë të prozës shqiptare moderne. Ai nuk kërkoi të impresiononte me madhështi artificiale, por me të vërtetën njerëzore. Në qendër të veprës së tij qëndron individi që përballet me kohën, historinë dhe fatin. Shkrimtari besonte se dinjiteti është pasuria më e madhe e njeriut. Personazhet e tij janë të zakonshëm, por mbartin madhështinë e heshtur të jetës së përditshme. Ai ndërtoi një letërsi ku humanizmi triumfon mbi cinizmin dhe ku shpresa mbetet gjithmonë e mundur. Gjuha e tij e pasur dhe e natyrshme krijon afërsi të menjëhershme me lexuesin. Nëpërmjet rrëfimeve të tij, ai dokumentoi shpirtin e një epoke dhe karakterin e popullit shqiptar. Vepra e tij mbetet dëshmi se arti i madh lind nga njohja e thellë e jetës. Sot, Dhimitër Xhuvani kujtohet jo vetëm si një shkrimtar i talentuar, por si një humanist i rrallë. Emri i tij vazhdon të qëndrojë me dinjitet në panteonin e kulturës shqiptare. Pergatiti: Prestige ✒️ Liliana Pere | Founder & Editor-in-Chief, Revista Prestige © 2026 All rights reserved