“Shaban Murati: Diplomaci, Mendim dhe Integritet .  Një Figurë Shumëdimensionale e Trashëgimisë Shqiptare” Shaban Murati ishte një figurë shumëdimensionale, e cila bashkonte në vetvete diplomatin e përkushtuar, publicistin e mendimtar, analistin strategjik dhe edukatorin e brezave të rinj.  Ai ndërtoi karrierën e tij mbi integritet, vizion dhe ndjeshmëri ndaj kontekstit historik, duke shërbyer si ambasador në Maqedoninë e Veriut, Suedi, Norvegji, Finlandë dhe Islandë, ku ndërmjetësoi marrëdhënie bilaterale, negocionoi projekte kulturore dhe ekonomike dhe krijoi besim të qëndrueshëm mes institucioneve dhe komuniteteve.  Si drejtor i Akademisë Diplomatike, ai formoi breza që mësuan të bashkojnë teorinë me praktikën, etikën me veprimin, duke treguar se edukimi është investim në të ardhmen e kombit.  Në gazetari dhe publicistikë, sidomos si anëtar bordi i gazetës “Dita”, ai forcoi rëndësinë e fjalës së lirë, të mendimit kritik dhe të analizës së ndershme, duke i dhënë publikut instrumentet për të kuptuar kompleksitetin e ngjarjeve. Figura e tij ka rëndësi historike dhe intelektuale, sepse tregon se madhësia e një njeriu nuk matet vetëm me poste dhe tituj, por me ndikimin që lë mbi komunitetin, trashëgiminë që krijon dhe integritetin që mishëron. Ai është shembull i një jete ku diplomacia, publicistika, edukimi dhe morali bashkohen, duke treguar se çdo veprim publik është reflektim i karakterit dhe përgjegjësisë.  Shaban Murati kujtohet jo vetëm si diplomat i përkushtuar, por si udhërrëfyes filozofik i përzierjes së njohurisë, veprimit dhe etikës, një figurë që bashkon dimensionet njerëzore, profesionale dhe intelektuale në një tërësi harmonike. Në çdo hap të karrierës, ai demonstroi se vizioni, integriteti dhe mendimi i thellë janë baza e çdo ndikimi të qëndrueshëm, duke lënë pas një model frymëzimi për brezat e ardhshëm. Shaban Murati lindi më 2 shtator 1945 në Tiranë, në një familje që vlerësonte arsimin dhe kulturën. Fëmijëria e tij u shënua nga librat, diskutimet familjare dhe një kureshti e hershme për historinë dhe botën përreth. Në këtë mjedis, ai zhvilloi një ndjeshmëri të veçantë ndaj drejtësisë, përgjegjësisë dhe etikës, që do ta shoqëronte gjatë gjithë jetës. Njohuria që fitohet herët formon shtyllat e mendimit dhe karakterit, dhe çdo përvojë e vogël në botë shërben si dritare drejt të kuptuarit të pafundësisë së njerëzimit. Edhe rrethanat më të thjeshta përmbajnë mësime për përgjegjësinë dhe integritetin. Në këtë mënyrë, fëmijëria e tij mund të krahasohet me fëmijërinë e Winston Churchill-it, ku kurioziteti i hershëm ndaj historisë dhe botës shërbeu si themel për një strateg dhe udhëheqës të jashtëzakonshëm. Në vitet e arsimit të lartë, Shaban Murati studioi në Fakultetin e Histori-Filologjisë në Universitetin e Tiranës, ku hapi horizontet e tij intelektuale përmes studimit të historisë, filozofisë dhe letërsisë.  Ai më pas u specializua në diplomaci dhe marrëdhënie ndërkombëtare, duke marrë pjesë në kurse dhe seminare ndërkombëtare që do ta përgatitnin për karrierën e tij të mëvonshme diplomatike.  Arsimi i thellë është ura midis mendimit dhe veprimit, ndërsa njohuria pa praktikë mbetet abstrakte dhe veprimi pa mendim mbetet i paqartë. Formimi i vlerave dhe etikës u bë baza e çdo udhëtimi të suksesshëm në jetë. Gjatë viteve 1975–1985, Murati filloi të publikonte artikuj dhe analiza për marrëdhëniet ndërkombëtare dhe zhvillimet politike në Ballkan. Ky angazhim i dha mundësinë të kuptonte dinamikat e pushtetit dhe rëndësinë e komunikimit në formimin e opinionit publik. Fjala e shkruar ishte për të pasqyra e mendimit të përmbajtur, ndërsa analiza kritike ishte instrumenti për të kuptuar botën dhe njerëzit. Ai kuptoi gjithashtu se e vërteta shpesh lind në tensionin midis informacionit dhe interpretimit, duke e bërë kështu gazetarinë një mjet themelor për të kuptuar shoqërinë dhe botën politike.  Shaban Murati filloi karrierën diplomatike në Ministrinë e Punëve të Jashtme të Shqipërisë në fund të viteve 1970 dhe fillim të viteve 1980, ku trajtoi çështje rajonale dhe ndërkombëtare, duke ndërtuar bazat e aftësive të tij diplomatike. Ai u dallua për integritetin, ndjeshmërinë ndaj kontekstit dhe aftësinë për të negociuar me maturi, duke kombinuar njohuritë historike me vizionin strategjik. Në periudhën 1995–2000, Murati shërbeu si ambasador në Maqedoninë e Veriut, ku ndërmjetësoi tensionet etnike dhe ndërtoi ura bashkëpunimi midis partive politike dhe institucioneve të ndryshme. Në këtë mision, ai tregoi aftësi të jashtëzakonshme negociuese, durim dhe neutralitet, duke e bërë marrëdhënien mes dy vendeve të qëndrueshme dhe të besueshme. Më pas, në vitet 2000–2005, Murati u emërua ambasador në Suedi, duke afirmuar imazhin e Shqipërisë si partner i besueshëm, duke zhvilluar bashkëpunime kulturore dhe arsimore dhe duke krijuar lidhje të forta me autoritetet suedeze dhe komunitetin ndërkombëtar.  Në periudhën 2005–2010, ai shërbeu në Norvegji, Finlandë dhe Islandë, duke zgjeruar bashkëpunimin ekonomik dhe kulturor dhe duke afirmuar rolin e Shqipërisë si aktor serioz në Ballkan dhe Evropë. Në të gjitha këto misione, cilësitë e tij si diplomat u shfaqën qartë: ndjeshmëri kulturore, aftësi për të ndërvepruar me takt, integritet dhe vizion strategjik. Secili mision i tij tregoi se diplomacia nuk është vetëm procedurë, por një art i ndërveprimit, ku respekti për partnerin, njohuria historike dhe përgjegjësia morale janë po aq të rëndësishme sa rezultatet konkrete. Karriera e Muratit, e ndjekur nga përvoja e tij shumëdimensionale dhe ndikimi i qëndrueshëm, mund të krahasohet me diplomatët ndërkombëtarë si   George Kennan, të cilët kombinuan njohuri, vizion dhe etikë për të ndikuar në marrëdhëniet ndërkombëtare. Ai udhëtoi shpesh dhe ndërveproi me udhëheqës dhe përfaqësues të vendeve të ndryshme, duke formuar rrjetin që do ta shoqëronte gjatë gjithë jetës së tij diplomatike.  Diplomacia ishte për të arti i të kuptuarit mendimet e tjetrit pa humbur vetëdijen për veten, ndërsa marrëdhëniet ndërkombëtare shfaqnin gjithmonë pasqyrën e etikës dhe strategjisë njerëzore. Çdo vendim që merrte kishte rrjedhime morale që shtriheshin përtej kufijve fizikë, dhe kjo fazë e jetës së tij mund të krahasohet me eksperiencën e George Kennan-it, i cili ndërtoi strategji diplomatike të bazuara në njohuri të thella të kulturës dhe politikës ndërkombëtare. Nga viti 1995 deri më 2015, Shaban Murati shërbeu si ambasador i Shqipërisë në Maqedoninë e Veriut, Suedi, Norvegji, Finlandë dhe Islandë. Ai luajti një rol të jashtëzakonshëm në promovimin e interesave kombëtare dhe afirmimin e Shqipërisë në arenën ndërkombëtare, duke u bërë një figurë kyçe në diplomacinë ballkanike.  Gjatë kësaj periudhe, ai drejtoi Akademinë Diplomatike të Shqipërisë, duke formuar brez pas brezi diplomatësh të rinj dhe duke transmetuar njohuritë e tij praktike dhe teorike.  Udhëheqja kërkon ekuilibrin midis pushtetit dhe përgjegjësisë morale, ndikimi i një ambasadori matet jo vetëm në marrëveshje, por edhe në besueshmërinë dhe integritetin që përcjell, dhe diplomacia e vërtetë është një dialog i vazhdueshëm midis të diturit dhe të paditurit. Kjo periudhë mund të krahasohet me karrierën e Dag Hammarskjöld-it, Sekretar i Përgjithshëm i OKB-së, ku kombinimi i njohurive, etikës dhe përkushtimit formon një lider të vërtetë ndërkombëtar. Murati nuk ishte vetëm diplomat, por edhe autor dhe analist i thellë.  Librat e tij, përfshirë “Serbia kundër Serbisë: një analizë e një gjysmë-revolucioni të lënë gjysmë rrugës” (2004),  “Enigmat diplomatike të pavarësisë së Kosovës: faqe nga ditari i një ambasadori” (2007) dhe “Suicidi diplomatik i Shqipërisë dhe Kosovës” (2021), janë dëshmi e mendimit të tij kritik dhe reflektues mbi marrëdhëniet ndërkombëtare dhe sfidat e Ballkanit.  Në secilën prej këtyre veprave, ai analizoi konflikte historike, dilema morale dhe gabime strategjike, duke përdorur diplomacinë si mjet për drejtësi dhe stabilitet. Në këtë aspekt, puna e tij mund të krahasohet me atë të Henry Kissinger-it, i cili gjithashtu kombinonte analizën historike me praktikën diplomatike për të ofruar një pasqyrë të gjerë mbi politikën globale. Dimenzioni njerëzor i Shaban Muratit është po aq i rëndësishëm sa ai profesional.  Ai ishte familjar, mentor dhe intelektual i pasionuar, duke udhëhequr brez pas brezi diplomatësh dhe duke ndihmuar studentët e tij të kuptojnë përgjegjësinë morale që shoqërohet me pushtetin dhe diplomacinë.  Ai ruajti një balancë midis jetëgjatësisë së veprimeve të tij diplomatike dhe përkushtimit ndaj familjes, duke u bërë shembull i integritetit dhe respektit për vlerat njerëzore.  Përvoja e tij shumëdimensionale e bën atë një figurë që kombinoi mendimin dhe veprimin, teorinë dhe praktikën, duke e ngritur këtë profil në një standard për diplomatët dhe intelektualët shqiptarë dhe botërorë. Në vitin 2004, Shaban Murati botoi librin e tij të njohur “Serbia kundër Serbisë: një analizë e një gjysmë-revolucioni të lënë gjysmë rrugës”.  Ky libër pasqyron krizën politike dhe etnike që shoqëroi Serbinë në fillim të viteve 2000, duke analizuar tensionet e brendshme dhe sfidat e identitetit kombëtar. Libri rrjedh nga përvoja e tij si diplomatë që kishte ndjekur nga afër zhvillimet në Ballkan dhe nga analizat e tij gazetareske të mëparshme.  Ai shpjegon jo vetëm historinë e ngjarjeve, por edhe pasojat morale dhe strategjike që ato sollën për rajonin. Njohuria historike që fiton individi shërben si udhërrëfyes për të kuptuar përplasjet politike; çdo konflikt ka rrënjë të thella që kërkojnë analizë të kujdesshme; dhe shpesh zgjidhja e dilemave kërkon durim dhe reflektim të gjatë. Ky libër mund të krahasohet me analizat e George F. Kennan-it mbi Lindjen e Largët, ku historiku dhe diplomacia ndërthuren për të dhënë strategji afatgjata. Në vitin 2007, Murati botoi “Enigmat diplomatike të pavarësisë së Kosovës: faqe nga ditari i një ambasadori”.  Ky veprimtar dokumenton periudhën e njohjes së Kosovës si shtet i pavarur, duke sjellë detaje nga marrëdhëniet diplomatike që shpesh nuk ishin publike. Ai përshkruan sfidat e negociatave, marrëdhëniet me udhëheqës ndërkombëtarë dhe tensionet që lindin kur politika kombëtare dhe interesi global nuk përputhen lehtë. Përvojat e tij të shumta diplomatike shfaqen në çdo faqe, duke treguar rëndësinë e ndërveprimit të kujdesshëm dhe vlerësimit të situatës përtej pamjes së parë.  Marrëdhënia midis etikës dhe pushtetit shfaqet qartë, ndërsa roli i diplomatit bëhet i lidhur ngushtë me përgjegjësinë historike;  një diplomat duhet të dijë të lexojë nuancat e kontekstit ndërkombëtar; dhe zgjidhjet e qëndrueshme lindin nga aftësia për të balancuar interesat e kundërta.  Më 2021, Murati botoi “Suicidi diplomatik i Shqipërisë dhe Kosovës”, një libër që analizon gabimet strategjike dhe humbjet e mundshme të politikës së jashtme të dy vendeve. Ai përdor një qasje analitike dhe dokumentare për të treguar se si vendimet e pamatura ose pa vizion afatgjatë mund të kenë pasoja të rënda për stabilitetin dhe interesat kombëtare. Përvoja e tij diplomatike i lejonte të tregonte proceset dhe negociatat me detaje të pastra, duke e bërë këtë libër një pasqyrë të rrallë mbi veprimet strategjike dhe të etikës diplomatike. Çdo vendim politik mbart përgjegjësi morale; veprimet e sotme ndikojnë në brezat e ardhshëm; dhe kuptimi i situatës kërkon vlerësim të thellë dhe njohuri të gjerë.  Kjo punë mund të krahasohet me analizat e Henry Kissinger-it, ku njohja historike dhe përvoja praktike përdoren për të nxjerrë mësime mbi diplomacinë dhe politikën globale. Përveç këtyre veprave të mëdha, Murati shkroi një seri artikuj dhe analiza periodike gjatë gjithë karrierës së tij, ku trajtonte marrëdhëniet shqiptaro-serbe, integrimin e Ballkanit në strukturat evropiane, diplomacinë kulturore dhe edukimin e diplomatëve të rinj. Artikujt e tij nuk ishin thjesht raportime, por analiza të thella, të mbështetura nga përvoja dhe njohuria historike, që u jepnin lexuesve një kuptim më të plotë të sfidave dhe dilemat e rajonit.  Analiza kritike i lejonte të kuptonte se politika nuk është thjesht një lojë pushteti, por një përplasje ndërmjet etikës, identitetit dhe interesave kombëtare; interpretimi i situatës kërkon aftësi për të lexuar nuancat e kontekstit; dhe çdo pasqyrë mbi botën duhet të përmbajë reflektim moral dhe historik.   Shaban Murati ishte ambasador Në Maqedoninë e Veriut (1995–2000), ai organizoi takime ndërmjet liderëve politikë shqiptarë dhe maqedonas për të ndaluar tensionet etnike dhe për të krijuar platforma bashkëpunimi. Ai udhëhoqi iniciativa për promovimin e dialogut kulturor dhe edukativ, duke vizituar universitetet dhe komunitetet shqiptare, dhe duke ndërmjetësuar për marrëveshje lokale që ndihmuan konsolidimin e marrëdhënieve mes dy vendeve. Këto hapa konkretë treguan aftësinë e tij për të vepruar direkt në situata delikate, duke përdorur njohuritë historike dhe ndjeshmërinë diplomatike. Në Suedi (2000–2005), Murati organizoi vizita zyrtare midis ministrive shqiptare dhe suedeze, duke negociuar bashkëpunime në fushat e arsimit, kulturës dhe ekonomisë. Ai zhvilloi projekte konkrete për shkëmbim studentësh dhe bashkëpunim ndëruniversitar, duke e bërë imazhin e Shqipërisë të njohur si partner i besueshëm dhe serioz. Një ngjarje e rëndësishme ishte nënshkrimi i marrëveshjes së bashkëpunimit arsimor midis dy qeverive, e cila kishte ndikim afatgjatë në rritjen e lidhjeve kulturore dhe profesionale. Në Norvegji, Finlandë dhe Islandë (2005–2010), Murati ndërmori projekte konkrete për bashkëpunim ekonomik, duke organizuar takime biznesi dhe promovuar investime shqiptare dhe rajonale. Ai udhëhoqi negociata për marrëveshje kulturore dhe ekonomike dhe krijoi rrjete lidhjesh midis komuniteteve shqiptare dhe institucioneve vendase.  Një ngjarje kyçe ishte mbështetja e projekteve të përbashkëta arsimore dhe teknologjike midis Shqipërisë dhe vendeve skandinave, duke treguar aftësinë e tij për të vepruar jo vetëm si diplomat, por edhe si ndërmjetës konkret i zhvillimeve pozitive për vendin. Në çdo vend ku shërbeu, Murati ishte vetë protagonist i ngjarjeve që ndikuan në marrëdhëniet bilaterale, duke demonstruar  Tre cilësi kryesore: vizion strategjik, integritet personal dhe ndjeshmëri kulturore.  Ai nuk mbikëqyrte thjesht proceset diplomatike, por ndërhynte direkt, duke ndërtuar besim dhe marrëveshje që zgjeruan ndikimin e Shqipërisë në rajon dhe më gjerë. Kjo mënyrë e veprimit e bën karrierën e tij të krahasueshme me diplomatët botërorë që nuk veprojnë vetëm në zyrë, por janë të pranishëm dhe aktivë. Referenca. Libra të botuar nga Shaban Murati: Murati, S. (2004). Serbia against Serbia: An analysis of a half-revolution left half-way. Tirana: Toena. Murati, S. (2007). Diplomatic enigmas of Kosovo’s independence: Pages from an ambassador’s diary. Tirana: Plejad. Murati, S. (2021). The diplomatic suicide of Albania and Kosovo. Tirana: Dudaj. Artikuj dhe analiza në gazeta: Murati, S. (n.d.). Analysis on Balkan affairs. Dita.al . https://www.dita.al BalkanWeb. (2025, February 14). Renowned Albanian diplomat Shaban Murati passes away at the age of 79. https://www.balkanweb.com/ndahet-nga-jeta-ne-moshen-79-vjecare-diplomati-i-njohur-shqiptar-shaban-murati/ Murati, S. (n.d.). Political and diplomatic commentaries. Gazeta Dita. https://www.dita.al Burime akademike dhe institucionale: Ministry of Foreign Affairs of Albania. (n.d.). Diplomatic history and ambassadorial records. https://punetebashkimit.gov.al Diplomatic Academy of the Republic of Albania. (n.d.). Faculty and alumni records. https://www.akademiadiplomatike.gov.al Murati, S. (n.d.). Essays on international relations and diplomacy. Tirana: Instituti i Marrëdhënieve Ndërkombëtare. Intervista dhe fjalime publike: Murati, S. (n.d.). Interviews on Balkan diplomacy and Albanian foreign policy. BalkanWeb. https://www.balkanweb.com Murati, S. (n.d.). Public lectures and speeches. Diplomatic Academy of the Republic of Albania. https://www.akademiadiplomatike.gov.al Anëtarësitë dhe aktiviteti mediatik: Dita.al . (n.d.). Board and editorial members. https://www.dita.al Murati, S. (n.d.). Contributor to editorial analysis and policy commentary. Gazeta Dita. https://www.dita.al

Teuta Hoxha Imeri :  Artin e kthen ne edukim dhe edukimi bëhet fisnikëri. Në panoramën bashkëkohore të artit dhe arsimit, emri i Teuta Hoxha Imeri spikat si një figurë e plotë, e ndërtuar me durim, kulturë dhe integritet. Mësuese e shkëlqyer, drejtuese e aftë, artiste e ndjeshme dhe qytetare e përkushtuar, ajo përfaqëson modelin e rrallë të një gruaje që udhëheq me dije, korrektësi dhe elegancë shpirtërore.  Në çdo rol që mban, Teuta ruan një qasje të butë, por të sigurt, duke dëshmuar se autoriteti më i fortë buron nga vlera dhe përkushtimi. E lindur më 17 shkurt 1986 në Strugë, qytet ku uji dhe drita krijojnë një poezi të përhershme, Teuta u formua herët në një ambient që ushqen ndjeshmërinë dhe vëzhgimin artistik. Shkollimin fillor dhe të mesëm e kreu në vendlindje, duke ndërtuar themelet e karakterit të saj të qëndrueshëm dhe të dashur për dijen. Familja  e ngushtë e Teutes është zemra e çdo rruge që ndjek. Në Strugë është  më e vogla e shtëpisë, ndërsa në Shkup ështe  mbretëresha e saj, dy role që i jetoj me krenari, përkushtim dhe dashuri të pakushtëzuar. Është  nënë krenare e dy djemve , Lisit dhe Artit, të cilët janë drita e jetës se daj, shpresa  e përditshme dhe motivi që e shtyn gjithmonë përpara. Çdo buzëqeshje e tyre i  kujton pse forca e një nëne nuk shteron kurrë. Ajo ështe bashkëshorte e Mustafa Imerit, tenor me profesion dhe shpirt artist.  Ai është shtylla ime kryesore në rrugëtimin profesional dhe jetësor. Përveçse i bashkon dashuria dhe martesa, ata i lidh edhe arti ,  gjuhë e përbashkët që frymëzon,  forcon dhe i bën të ecin së bashku, krah për krah, në çdo sfidë e sukses. Familja për Teuten  nuk është vetëm strehë, por burim force, frymëzimi dhe harmonie. Rrugëtimi akademik e çoi në Shkup, në Fakultetin e Arteve, dega Grafikë, ku u përball seriozisht me disiplinën dhe kërkesën e artit profesionist. Studimet master në Prishtinë shënuan një fazë pjekurie intelektuale, duke e orientuar drejt një arti reflektues, ku forma dhe mendimi bashkëjetojnë. Prej vitesh, Shkupi është hapësira ku ajo jeton dhe vepron, duke u shndërruar në një pikë referimi në edukimin artistik.  Për 14 vite, Teuta Hoxha Imeri ka qenë mësimdhënëse në shkollën fillore “Ismail Qemali”, ku u dallua si mësuese e sjellshme, e drejtë, e aftë për të zbuluar talentin dhe për të nxitur kreativitetin tek fëmijët. Sot, në rolin e drejtoreshës së këtij institucioni, ajo vazhdon ta shohë arsimin si mision dhe jo si funksion, duke ndërtuar ura besimi mes nxënësve, prindërve dhe stafit pedagogjik. Angazhimi i saj shtrihet edhe përtej mureve të shkollës. Që nga viti 2018, ajo është pjesë e stafit organizativ të Simpoziumit Ndërkombëtar të Artit – Strugë, ndërsa gjatë viteve 2017–2022 ka organizuar koloni arti figurativ në kuadër të manifestimit “Tingujt e Çarshisë”, Shkup.  Përmes projekteve dhe punëtorive të shumta me nxënës brenda dhe jashtë vendit, ajo e ka shndërruar artin në mjet edukimi dhe ndërgjegjësimi shoqëror. Si artiste, Teuta Hoxha Imeri shfaqet përmes një veprimtarie të gjerë ekspozuese, me ekspozita personale dhe kolektive në Shkup, Strugë, Sofje, Tiranë, SHBA, Poloni, Stamboll, Tetovë dhe më gjerë. Paleta e saj shumëngjyrëshe, e shoqëruar gjithnjë nga prania domethënëse e së zezës, krijon një gjuhë vizuale ku emocionet, kujtesa dhe përvoja njerëzore bashkohen në një rrëfim të thellë artistik. Për Teutën, arti shëron shpirtrat dhe krijimi është një dhuratë që duhet ruajtur e ushqyer vazhdimisht. Ajo beson se vetëm ata që punojnë mbi veten, si artistë dhe si mësues, janë të aftë të ndezin dritë tek të tjerët. Dhe pikërisht këtë dritë ajo vazhdon ta shpërndajë, me qetësi, dinjitet dhe besim në bukurinë e njeriut.                -‐------------- E dashur Teuta jeni e mireseardhur ne Prestige. Fillojme intervistën Pyetje 1: Znj. Hoxha Imeri, si e përkufizoni sot veten: më shumë si artiste apo si edukatore, apo këto dy role janë tashmë të pandashme për ju? Përgjigje. --Sot nuk i shoh më këto dy role si të ndara. Arti dhe edukimi për mua janë dy anë të së njëjtës përgjegjësi njerëzore. Si artiste, mësoj të dëgjoj ndjeshmëritë e brendshme, ndërsa si edukatore përpiqem t’i kultivoj ato tek të tjerët. Njëri rol e ushqen tjetrin dhe bashkë më kanë ndërtuar si njeri dhe profesioniste. Pyetje 2: Sa ka ndikuar Struga, si hapësirë kulturore dhe shpirtërore, në formimin e ndjeshmërisë suaj artistike? Përgjigje. --Struga është rrënja ime shpirtërore. Qetësia e ujit, drita, ritmi i ngadaltë i jetës dhe bashkëjetesa kulturore kanë ndikuar thellë në mënyrën se si e perceptoj botën. Ajo më ka mësuar të vëzhgoj, të hesht, të jem këmgulëse dhe të ndiej  elemente që janë thelbësore në artin tim. Pyetje 3: Çfarë ju ka dhënë formimi akademik në Shkup dhe Prishtinë në ndërtimin e vizionit tuaj profesional? Përgjigje. --Studimet në Shkup më dhanë disiplinën, rigorozitetin dhe respektin për strukturën artistike, ndërsa Prishtina më hapi hapësirën për reflektim, për mendim kritik dhe për një qasje më konceptuale ndaj artit. Ky kombinim më ndihmoi të ndërtoj një vizion ku forma nuk është kurrë e ndarë nga ideja. Pyetje 4: Për 14 vite keni qenë mësuese arti dhe sot jeni drejtoreshë shkolle. Si ndryshon përgjegjësia, por edhe kënaqësia, mes këtyre dy roleve? Përgjigje. --Si mësuese, kënaqësia ishte e drejtpërdrejtë , kontakti me nxënësin dhe procesi krijues. Si drejtoreshë, përgjegjësia është më e gjerë dhe më komplekse, por kënaqësia vjen nga ndërtimi i një ambienti të shëndetshëm ku secili mund të zhvillohet. Në të dy rastet, qëllimi mbetet i njëjtë: të krijosh vlerë njerëzore. Pyetje 5: Si e shihni sot edukimin artistik në shkollat fillore dhe çfarë mendoni se i mungon më së shumti atij? Përgjigje. --Edukimi artistik shpesh nënvlerësohet, megjithëse është thelbësor për zhvillimin emocional dhe kritik të fëmijëve. Ajo që i mungon më së shumti është koha, hapësira dhe qasja serioze – arti nuk duhet parë si zbukurim i programit, por si bazë e formimit të personalitetit. Pyetje 6: Në veprat tuaja vërehet prania e qëndrueshme e së zezës krahas ngjyrave të gjalla. Çfarë simbolizon kjo për ju? Përgjigje. --E zeza për mua është bazë thelbësore e grafikës dhe pjesë e identitetit tim si grafiste. Ajo nuk përfaqëson errësirë, por strukturë, thellësi dhe qartësi mendimi. Mbi këtë bazë ndërtohen ngjyrat, të cilat për mua janë gjithmonë shprehje e pozitivitetit. Unë e shoh jetën me shumë ngjyra dhe çdo ngjyrë, qoftë në telajo, në letër apo në përditshmëri, mbart energji, shpresë dhe dritë. Në bashkëjetesë me të zezën, ato krijojnë ekuilibër – ashtu si në jetë, ku kontrasti i jep kuptim harmonisë. Pyetje 7: Çfarë roli luajnë simpoziumet, kolonitë e artit dhe ekspozitat kolektive në zhvillimin e një artisti bashkëkohor? Përgjigje. --Ato janë hapësira dialogu dhe rritjeje. Artistët nuk zhvillohen në izolim – ballafaqimi me ide, kultura dhe qasje të ndryshme pasuron jo vetëm gjuhën vizuale, por edhe mendimin kritik dhe ndjeshmërinë njerëzore. Pyetje 8: A mendoni se arti ka ende fuqinë për të shëruar shoqërinë në kohë të pasigurta dhe të fragmentuara? Përgjigje. --Po, absolutisht. Arti nuk i zgjidh problemet në mënyrë të drejtpërdrejtë, por ai krijon hapësirë për reflektim, empati dhe dialog. Në kohë pasigurie, arti na rikujton njerëzoren dhe na lidh përtej dallimeve. Pyetje 9: Cila ka qenë sfida më e madhe në rrugëtimin tuaj profesional dhe çfarë ju ka mbajtur të qëndrueshme? Përgjigje. --Sfida më e madhe ka qenë balancimi mes roleve të shumta dhe pritjeve të ndryshme. Ajo që më ka mbajtur të qëndrueshme është besimi në punën e ndershme, në zhvillimin e vazhdueshëm dhe në vlerat që nuk ndryshojnë me kohën. Pyetje 10: Çfarë mesazhi do t’u jepnit të rinjve që sot hezitojnë mes artit dhe një rruge “më të sigurt” profesionale? Përgjigje. --Do t’u thosha të mos e braktisin zërin e brendshëm. Arti kërkon guxim, por ai jep kuptim. Edhe nëse zgjedhin një rrugë tjetër, arti mund të mbetet pjesë e jetës së tyre. Pa krijimtari, çdo profesion mbetet i thatë. © 2023–2026 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine

Xhenet Syka Kelmendi: Gazetaria,Mesimdhenja, angazhimi publik tiparet e gruas së fortë me përkushtim multidimensional Hyrje Një rrugëtim i bukur i pergjegjshëm. Xhenet Syka Kelmendi është një grua që e tejkalon thjeshtësinë e profesionit; ajo është simbol i multidimensionalitetit ku jeta private dhe përgjegjësia publike eci paralel në një etikë të admirueshne Ajo është shembull se fjala e lirë, kur kombinohet me veprimin e menduar dhe të drejtë, mund të krijojë një ndikim të qëndrueshëm në shoqëri. Rruga e saj në gazetari, arsim, politikë dhe administratë lokale nuk është vetëm karrierë, por një udhëtim i pasur filozofik dhe etik, ku çdo përvojë formon jo vetëm individin, por edhe komunitetin që ajo përfaqëson. Formimi i saj i hershëm është një testament i vlerave të forta. Babai, Shyqri Syka, profesor, i mësoi rëndësinë e dijes, disiplinës dhe kurajës për të kërkuar ekselencën; ndërsa mamaja, Elmaze Syka, gjyqtare dhe më pas Kryetare e Gjykatës në Pejë, e frymëzoi me integritet dhe përkushtim ndaj drejtësisë sociale. Ky bashkim i shembujve të jashtëzakonshëm njerëzorë e mësoi Xhenet të kombinojë ambicien personale me përgjegjësinë kolektive, duke e bërë etikën profesionale një udhërrëfyes të vazhdueshëm në jetën e saj. Arsimi ka qenë çelësi i fuqizimit dhe kreativitetit. Nga shkolla “Tete Marsi”, ku mësuesi Vajdin Xhafa (RIP) i dha bazat e ndershmërisë dhe kureshtjes intelektuale, deri te Masteri në IEDC-Bled School of Management, Xhenet fitoi jo vetëm njohuri, por edhe aftësinë për të menaxhuar sfidat komplekse me vizion dhe strategji. Si lektore në Kolegjin Evropian “Dukagjini”, ajo praktikoi pedagogjinë si dialog, duke ndërtuar urë mes teorisë dhe praktikës, duke pasqyruar modelin e grave lidere botërore që e përdorin dijen për të ndërtuar shoqëri, si Malala Yousafzai apo Michelle Bachelet. Gazetaria për Xhenet është më shumë se profesion; është ushtrim i guximit dhe ndershmërisë. Në vitin 1999, në Radio “Dukagjini”, ajo lidhi zërin e saj me komunitetin, ku fjala nuk është vetëm informacion, por angazhim moral. Më vonë, në Televizionin “Dukagjini”, si gazetare, redaktore përgjegjëse dhe drejtoreshë administrative deri në vitin 2017, ajo përjetoi kompleksitetin e strukturave mediale dhe formoi një ndjeshmëri të thellë ndaj realitetit social. Përkushtimi i saj për të pasqyruar të vërtetën e bëri atë një figurë në lartësinë e grave që transformojnë media ndërkombëtare, si Christiane Amanpour apo Maria Ressa. Aktivizmi . Zëri për të pambrojturit Aktivizmi i Xhenet Syka Kelmendit është një dritare e hapur për të drejtën dhe barazinë. Ajo u dallua për përkushtimin ndaj të drejtave të njeriut, sidomos të grave dhe fëmijëve, duke i trajtuar fenomenet e dhunës gjinore si plagë shoqërore dhe jo si raste individuale. Aktivizmi i saj, nuk është opozitar, por human, një kompas moral që udhëheq të gjitha rolet e saj profesionale. Në këtë aspekt, ajo ngjan me figurat globale të aktivizmit, që përdorin dijen dhe ndikimin për të sjellë ndryshim, duke transformuar shoqërinë nga brenda, si Malala Yousafzai apo Ellen Johnson Sirleaf. Politika – Pushteti si shërbim Hyrja në Asamblenë e Komunës së Pejës në 2007 shënoi një kalim nga raportimi në vendimmarrje. Si asambleiste e disa mandateve, ajo u konfirmua ndër gratë më të votuara në zgjedhjet lokale. Për Xhenet, politika nuk është pushtet, por përgjegjësi dhe shërbim publik. Fjala e saj u shndërrua në akt institucional dhe human, duke krijuar një model të qëndrueshëm për përfaqësim dhe lidership etik. Administrata dhe zhvillimi komunitar Emërimi si drejtoreshë në Komunën e Pejës në 2018 e çoi në fazën e zbatimit të ideve. Duke udhëhequr Drejtoratin për Kulturë, Rini dhe Sport dhe Drejtoratin për Zhvillim Ekonomik, ajo konceptoi zhvillimin ekonomik si proces gjithëpërfshirës, kulturën si identitet dhe rininë si potencial. Ngjarje si inaugurimi i Qendrës për Mësim dhe Edukim për të Rinj dhe të Rritur në Pejë reflektojnë filozofinë e saj të investimit afatgjatë te njeriu. Dimensioni personal – Nënë, bashkëshorte dhe shembull Jeta publike nuk e përjashton atë personale; ajo e kërkon ekuilibrin e saj. Si nënë e Ador Kelmendit dhe bashkëshorte e Arben Kelmendit, Xhenet e përjeton përgjegjësinë jo vetëm si funksion, por si trashëgimi morale. Përmes kujdesit, edukimit dhe vlerave që transmeton, ajo e praktikojë atë që predikon: integritet, përkushtim dhe dashuri për të tjerët. Familja mbetet hapësira ku vlerat testohen në heshtje dhe ku lidhja me realitetin njerëzor ruhet, duke e bërë atë jo vetëm një lidere, por një model njerëzor për komunitetin dhe brezat e rinj. Rruga e hapur dhe shembulli global. Rruga e Xhenet Syka Kelmendit nuk ka mbaruar. Ajo është një proces i vazhdueshëm mësimi, shërbimi dhe reflektimi filozofik. Në një shoqëri që ndryshon shpejt, ajo mbetet shembull i koherencës mes fjalës dhe veprimit, dhe një inspirim për gratë që synojnë të bashkojnë profesionin, familjen, aktivizimin dhe angazhimin publik. Përmes veprës së saj, Xhenet ngjan me gratë më të shquara të botës që kanë kombinuar lidershipin me etikën dhe humanizmin, duke treguar se fjalët bëhen veprime, dhe veprimet krijojnë trashëgimi. E dashur Xhenet. Je e mirëseardhur në Prestige për Intervistë. Fillojmë: Intervista me Xhenet Sykja. Pyetje. 1. Çfarë roli ka fjala e lirë në ndërtimin e përgjegjësisë publike? Pergjigje.Xh. Fjala e lirë u mundëson grave të shprehin hapur mendimet, shqetësimet dhe përvojat e tyre në shoqëri. Ajo ndihmon në denoncimin e padrejtësive, dhunës dhe diskriminimit, duke nxitur reagim dhe llogaridhënie nga institucionet. Në këtë mënyrë, fjala e lirë forcon përgjegjësinë publike dhe kontribuon në ndërtimin e një shoqërie më të drejtë dhe më gjithëpërfshirëse për komunitetin dhe gaetë e vajzat në veçanti. Pyetje. 2. Si ndryshon identiteti profesional kur kalon nga media në politikë? Pergjigje.Xh. Në media, identitetin profesional e kam ndërtuar mbi neutralitetin, analizën kritike dhe informimin e publikut. Si gazetare dhe moderatore kam paraqitur një figurë ndërmjetëse mes ngjarjes dhe qytetarit, me përgjegjësi për të ruajtur besueshmërinë dhe distancën nga palët politike. Në politikë, ky identitet më është ri-kontekstualizohet: nga vëzhguese e realitetit, figura publike bëhet aktore aktive me qëndrime, agjendë dhe përgjegjësi vendimmarrëse. Gjuha bëhet më normative dhe mobilizuese, ndërsa objektiviteti zëvendësohet nga përfaqësimi i interesave dhe bindjeve politike. Në këtë tranzicion, sfida kryesore më mbetet menaxhimi i kapitalit të besimit të fituar në media. Publiku shpesh vazhdon ta gjykojë figurën politike përmes filtrit të rolit të mëparshëm mediatik, duke kërkuar koherencë, transparencë dhe integritet. Pra, identiteti profesional nuk humbet, por transformohet: nga informuese në përfaqësuese, nga analiste në vendimmarrëse, duke bartur me vete peshën e reputacionit të ndërtuar më herët Pyetje. 3. A mund të jetë pushteti një formë shërbimi etik? Pergjigje.Xh. Po, pushteti mund të jetë një formë shërbimi etik, pikërisht kur nuk kuptohet si privilegj apo si kastë elitare, por si përgjegjësi e drejtpërdrejtë ndaj të tjerëve. Në këtë kuptim, pushtetin nuk e kuptoj si mjet për dominim, por detyrim për të vepruar me ndershmëri, drejtësi dhe përkujdesje ndaj interesit publik. Ai merr vlerë morale vetëm atëherë kur ushtrohet si shërbim, ku vendimmarrja udhëhiqet nga e mira e përbashkët dhe llogaridhënia ndaj qytetarëve, jo nga përfitimi personal Pyetje. 4. Si ndërtohet besimi në nivel lokal? Pergjigje.Xh. Besimin në nivel lokal e jam ndërtuar ngadalë, por qëndrueshëm, përmes veprimit të përditshëm, transparencës dhe lidhjes së drejtpërdrejtë me qytetarët prej vitit 2006 duke qenë pjesë e pushtetit lojal. Besimi nuk buron vetëm nga fjalët apo premtimet, por nga prania reale në komunitet, nga dëgjimi aktiv i nevojave dhe nga përgjegjësia për vendimet e marra. Në nivel lokal, qytetarët e shohin përfaqësuesin e tyre nga afër: si reagon ndaj problemeve konkrete, si komunikon dhe sa i gatshëm është të mbajë llogari. Kjo afërsi ma bën besimin më të brishtë, por edhe më autentik. Cili është raporti mes aktivizmit dhe institucioneve? Raporti mes aktivizmit dhe institucioneve është thelbësor për një demokraci funksionale. Aktivizmi qytetar shpesh më ka shërbyer si zë kritik, si nxitës i ndryshimit dhe si kujtesë morale për institucionet. Institucionet, nga ana tjetër, e kanë përgjegjësinë ta shndërrojnë këtë energji qytetare në politika publike dhe vendime konkrete. Kur ky raport është bashkëpunues e jo përjashtues, aktivizmi nuk shihet si kërcënim, por si partner; ndërsa institucionet nuk perceptohen si të mbyllura, por si hapësira ku qytetarët mund të ndikojnë realisht. Besimi i “pafund” më është ndërtuar atëherë kur përfaqësimi tejkalon kufijtë formalë, siç është rasti i të qenit disa herë gruaja më e votuar në Pejë, duke fituar mbështetje përmes votës së lirë dhe pa u mbështetur në kuota. Ky besim është rezultat i konsistencës, i integritetit personal dhe politik, dhe i një pune që vlerësohet nga qytetarët pavarësisht gjinisë. Vota në këtë rast nuk është thjesht numër, por shprehje e një kontrate morale mes përfaqësueses dhe komunitetit: “ne të besojmë sepse na përfaqëson denjësisht”. Matësi i vërtetë i demokracisë nuk qëndron vetëm te zgjedhjet periodike, por te bashkëpunimi i vazhdueshëm mes institucioneve dhe shoqërisë civile. Asociacionet civile janë ura lidhëse mes qytetarëve dhe pushtetit, bartëse të shqetësimeve, ideve dhe inovacionit social. Kur institucionet punojnë ngushtë me to, me vëmendje të sinqertë dhe empati të plotë, demokracia bëhet proces i gjallë, jo vetëm procedurë formale. Ky bashkëpunim rrit llogaridhënien, përfshirjen dhe ndjenjën se secili qytetar ka zë dhe ndikim. Në thelb, besimi lokal, aktivizmi i shëndetshëm dhe institucionet e hapura ushqejnë njëri-tjetrin. Aty ku ka dëgjim, respekt dhe bashkëpunim të sinqertë, demokracia matet jo vetëm me ligje e rregulla, por me marrëdhënie njerëzore të ndërtuara mbi besim të qëndrueshëm. Pyetje. 5. A mund të ekzistojë zhvillimi ekonomik pa kulturë? Pergjigje.Xh. Ndonëse sipas Planit Zhvillimor Komunal çdo gjë të orienton tek zhvillimi i Turizmit të Qëndrueshëm, zhvillimi ekonomik nuk mund të jetë i qëndrueshëm pa kulturë. Kultura është foleja ku lindin të gjitha proceset shoqërore, përfshirë zhvillimin ekonomik, sepse ajo formëson mënyrën si një shoqëri mendon, krijon, bashkëpunon dhe ndërton të ardhmen. Në rastin e Pejës, kultura nuk është vetëm trashëgimi, por kapital zhvillimor. Shtegu i pasur kulturor – nga trashëgimia shpirtërore, artizanati, arkitektura tradicionale, gastronomia, festivalet, deri te peizazhi kulturor i Rugovës – është pikënisja e turizmit të qëndrueshëm. Pikërisht këtu fillon gjithçka: ekonomia lokale, punësimi, ndërmarrësia kreative dhe lidhja e qytetit me botën. Aktivitetet kulturore gjallërojnë qytetin, krijojnë identitet dhe e bëjnë Pejën tërheqëse për vizitorë dhe investitorë. Binjakëzimet me qytete të tjera që të gjitha protokolet i përgaditë dhe i zhvillon Drejtoria për Kulturë, Rini dhe Sport dhe bashkëpunimet kulturore ndërkombëtare nuk janë vetëm simbolike – ato hapin rrugë për shkëmbime ekonomike, projekte të përbashkëta, tregje të reja dhe njohuri të reja. Pa kulturë, zhvillimi ekonomik mbetet i thatë, afatshkurtër dhe i brishtë. Me kulturë, ai bëhet: i qëndrueshëm, inkluziv, krijues dhe i dallueshëm. Prandaj, kultura nuk është luks, por themeli. Pyetje. 6. Çfarë përgjegjësie ka arsimi në formimin e qytetarit aktiv? Pergjigje.Xh. Slogani im i përhershëm është se: “Me arsim fillon çdo ditë e re” – Peja. Arsimi ka përgjegjësi thelbësore në formimin e qytetarit aktiv, sepse ai nuk përcjell vetëm njohuri, por edhe vlera. Përmes arsimit, individi zhvillon mendimin kritik, ndjenjën e përgjegjësisë, respektin për ligjin dhe pjesëmarrjen në jetën shoqërore. Një qytetar i arsimuar është më i vetëdijshëm për të drejtat dhe detyrimet e tij dhe kontribuon në zhvillimin e Pejës dhe të shoqërisë në tërësi. Pyetje. 7. Si ruhet integriteti personal në jetën publike? Pergjigje.Xh. Integriteti personal në jetën publike e kam ruajtur duke vepruar gjithmonë me ndershmëri dhe drejtësi, duke pasur qartësi parimesh dhe duke u mbajtur besnik ndaj tyre. Reflektimi im i përhershëm është përputhja mes fjalëve dhe veprave, transparencë në vendime, shmangie të konfliktit të interesit dhe respekt ndaj ligjit dhe etikës profesionale. Profili im asnjëherë nuk ka lejuar që presionet apo përfitimet personale të ndikojnë vendimet, duke qenë e gatshme të përgjigjem edhe me "jo” kur duhet. Gjithë kohës kam prioritet veprimet dhe korrigjohem kur mund të lëviz nga parimet. Integriteti nuk e kuptoj si veprim për një herë, por si qëndrim të qëndrueshëm, me të cilin kam krijuar besimin e publikut. Pyetje. 8. Çfarë roli kanë gratë në transformimin e politikës lokale? Pergjigje.Xh. Gratë dhe vajzat kanë një rol thelbësor në transformimin e politikës lokale, veçanërisht në shoqëri që dalin nga konfliktet si Republika e Kosovës në 1999. Me përkushtim kam punuar për një perspektivë të re, duke u fokusuar në nevojat reale të komunitetit dhe forcuar urat e dialogut dhe bashkëpunimit. Roli i grave nuk matet vetëm me mandate apo tituj zyrtarë, por me ndikimin që kanë në jetën e përditshme të njerëzve. Pyetje. 9. Çfarë do të thotë sukses përtej mandateve dhe titujve? Pergjigje.Xh. Suksesi përtej mandateve dhe titujve do të thotë të krijosh një ambient ku profili njerëzor, miqësia dhe solidariteti vlerësohen më shumë se çdo pozicion zyrtar. Është ndjenja e të pasurit një shtëpi të ngrohtë, të rrethuar nga fytyra të buzëqeshura, dhe të di se pas sfidave dhe punës së palodhur, ekziston respekti, mbështetja dhe mirënjohja e komunitetit rreth teje. Në këtë kuptim, roli i grave nuk e kuptoj thjeshtë politik, por human – duke qenë forca që ndihmojnë një shoqëri të rikthehet tek vlerat e solidaritetit dhe kujdesit reciprok, duke e bërë politikën një mjet për jetën reale. Pyetje. 10. Cili është mesazhi juaj për shoqërinë, për gratë dhe për komunitetin mbi përgjegjshmërinë si vlerë themelore? Pergjigje.Xh. Çdo njeri ka një histori, një ëndërr dhe një punë që e bën të ndjehet i vlefshëm. Të punosh me ndershmëri dhe përkushtim nuk është thjesht një detyrë – është një mënyrë për të kontribuar në shoqërinë ku jetojmë dhe për të ndërtuar një botë më të drejtë. Le të kujtojmë se fuqia e një shoqërie qëndron tek njerëzit e saj – në respektin për njëri-tjetrin, në mbështetjen për punën e ndershme dhe në angazhimin për një botë më të barabartë dhe më humane. Kur secili prej nesh ndjek drejtësinë, empatinë dhe barazinë, krijojmë themelet për një të ardhme që nuk lë askënd pas. Çdo zë ka rëndësi, çdo punë ka vlerë, dhe çdo njeri meriton drejtësi dhe mundësi të barabarta. Pyetje. 11. Çfarë keni marrë nga familja, arsimi dhe puna që ka ndikuar në formimin tuaj personal dhe profesional? Pergjigje.Xh. Në formimin tim personal dhe profesional, ndikimi i familjes, arsimit dhe përvojës së punës ka qenë thelbësor dhe i ndërthurur. Jam rritur në një familje ku udhëheqja dhe institucioni ishin vlera thelbësore: babai im (Shyqri Syka), profesor, më mësoi rëndësinë e dijes, disiplinës dhe kurajës për të kërkuar ekselencën, ndërsa mamaja ime (Elmaze Syka), gjyqtare dhe më pas Kryetare e Gjykatës në Pejë, më frymëzoi me integritetin, drejtësinë dhe përkushtimin ndaj përgjegjësisë sociale. Ky mjedis më mësoi të kombinoj ambicien personale me përgjegjësinë kolektive dhe etikën profesionale. Arsimi ka luajtur një rol po aq të rëndësishëm. Nga shkolla e lagjes “Tete Marsi”, me mësuesin e jashtëzakonshëm Vajdin Xhafa (RIP), kam marrë bazën e vlerave të ndershmërisë dhe kureshtjes intelektuale. Më vonë, studimet e mia të avancuara, përfshirë Masterin në IEDC-Bled School of Management në Slloveni, kanë pajisur me aftësitë strategjike dhe lidershipin e nevojshëm për të përballuar sfidat profesionale në mënyrë të sigurt dhe të menduar mirë. Puna dhe përvoja brenda familjes tregtare të ndershme (nga bashkëshorti Arben Kelmendi) si dhe rrethimi im i përditshëm me shkelqimin dhe dashurinë e të birit Adorit, më kanë mësuar rëndësinë e punës së palodhur, respektit ndaj bashkëpunëtorëve dhe ruajtjes së integritetit në çdo veprim. Këto eksperienca më kanë formuar si një individ të qëndrueshëm, të përgjegjshëm dhe profesional, i gatshëm të përballet me sfida me mendësi strategjike dhe vlera të forta morale. Faleminderit znj.Liliana per mundesinë që me dhatë per intervistë. Faleminderit ju znj. Xhenet. © 2023–2026 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine Albumi fotografik.

Rrevista Prestige #InspirationDaily #writer.#VirginiaWoolf Shkrimi do te jete prezent tek Akademia globale dixhitale.Portret Analizë. **Shkrimtarja Britanike që sfidoi mentalitetin e kohës, bëri që krijimtaria të shihej si të drejtë universale dhe jo luks. **Ajo i dha zë ndjeshmërisë dhe mendimit femëror. **Virginia Woolf mbeti simbol i autonomisë intelektuale. Në kohën e Virginia Woolf, shoqëria britanike fill pas fundit të epokës viktoriane dhe gjatë viteve 1900–1930, ishte e strukturuar në grave ishte kryesisht i kufizuar në sferën shtëpiake dhe socialisht i vlerësuar vetëm në raport me burrin dhe familjen. Arsimimi i grave ishte i mangët, akses i tyre në universitete i pamundur ose i kufizuar, dhe pjesëmarrja në jetën intelektuale dhe profesionale e penguar nga norma dhe zakonet. Gratë priteshin të mos kërkonin pavarësi materiale, të mos sfidonin autoritetin dhe të Ruanin moralin dhe imazhin publik. Në këtë kontekst, Woolf u shfaq si një anomali e vetëdijshme, e cila sfidoi kufizimet institucionale dhe psikologjike të gjinisë. Ajo kaperxoi duke kërkuar hapësirë fizike dhe intelektuale, **duke shpallur se ----krijimtaria--- nuk është luks, ----por "e drejtë dhe nevojë universale, " dhe duke shndërruar përvojën e saj personale dhe traumën në rrjedhën e vetëdijes dhe eseun feminist. Ajo zhvendosi vëmendjen nga ngjarjet e jashtme tek perceptimi, memoria dhe ndjeshmëria, duke thyer modelet narrative tradicionale dhe duke krijuar një hapësirë ku mendimi dhe përvoja femërore fitonin legjitimitet të përhershëm. Në këtë mënyrë, ajo u bë shkrimtare, por simbol i autonomisë intelektuale dhe i guximit për të thyer rendin social dhe estetik, duke u vendosur në historinë e letërsisë botërore si një zë që ndryshoi rrjedhën e romanit dhe rolin e grave në kulturë. Virginia Woolf ishte shkrimtare, eseiste dhe kritik letrar britanik, një nga figurat më të rëndësishme të modernizmit letrar të shekullit XX, e njohur për eksperimentimin e formës narrative dhe për zhvendosjen e fokusit nga ngjarja e jashtme tek rrjedha e vetëdijes së personazheve. ***Eksplorimi i identitetit dhe gjinisë: Përmes eseve dhe romanëve, ajo trajtoi përjashtimin gjinor dhe mungesën e pavarësisë materiale të grave, duke e kthyer përvojën personale në pohim universale të krijimtarisë. Reflektimi mbi trauma dhe kujtesën: Përvojat e saj personale dhe të kohës – humbjet familjare, sëmundjet mendore, Lufta e Parë Botërore – u shndërruan në analiza të ndjeshme të ndërgjegjes njerëzore. Pjesëmarrja në kulturën intelektuale: Përmes Grupit Bloomsbury dhe Hogarth Press, ajo ndikoi në publikimin e autorëve të rëndësishëm dhe formësimin e debatit kulturor dhe kritik të epokës. Sot, elita kulturore dhe akademike e sheh Virginia Woolf si: Figurë ikonike feministe: një pioniere që lidhi jetën personale me çështje universale të grave dhe pavarësisë intelektuale. **Model të modernizmit letrar: një shkrimtare që sfidoi strukturat tradicionale narrative dhe hapi rrugë eksperimentimit formal në letërsi. Mjeshtre të analizës së ndërgjegjes dhe ndjeshmërisë: një autor që thekson rëndësinë e perceptimit të brendshëm, kujtesës dhe traumës si kategori letrare dhe humane. **Referencë kulturore dhe akademike: veprat e saj vazhdojnë të studiohen dhe diskutohen në universitetet më të njohura, në kurse të letërsisë, filozofisë dhe studimeve gjinore. **Në thelb, ajo mbahet si një ndërthurje mes shkrimtares, mendimtares dhe figurës kulturore që ndikoi jo vetëm letërsinë, por edhe mënyrën se si shoqëria sheh identitetin, gjininë dhe përvojën njerëzore. Virginia Woolf mbetet një figurë përcaktuese sepse, që nga vitet 1915–1930, ajo e zhvendosi qendrën e kuptimit njerëzor nga roli shoqëror drejt përjetimit të brendshëm, duke e parë identitetin jo si një formë të qëndrueshme, por si një proces që ndryshon me kohën, kujtesën dhe rrethanat. Në romanet e saj të mesit të viteve 1920, veçanërisht Mrs Dalloway (1925) dhe To the Lighthouse (1927), njeriu nuk përkufizohet nga profesioni, statusi apo morali publik, por nga mënyra se si e përjeton kohën dhe veten në heshtje. Kjo ide sfidoi drejtpërdrejt shoqërinë britanike pas Luftës së Parë Botërore, e cila kërkonte rikthim në normalitet, ndërsa ajo tregonte se brenda individit normaliteti ishte thyer përgjithmonë. Në raport me gjininë, Woolf ndërhyri në mënyrë vendimtare në diskursin e viteve 1928–1929, kur gratë britanike sapo kishin fituar të drejtën e plotë të votës (1928). **Emancipimi ne kete veper. Në A Room of One’s Own (1929), ajo nuk e trajton gruan si viktimë abstrakte, por si qenie të penguar materialisht dhe simbolikisht nga historia. "Ajo argumenton se krijimtaria nuk dështon për shkak të mungesës së talentit, por për shkak të mungesës së hapësirës, kohës dhe pavarësisë ekonomike, duke e zhvendosur debatin nga morali te struktura shoqërore. " *Kjo e bëri tekstin e saj themelor për mendimin feminist të shekullit XX, pa përdorur retorikë radikale, por logjikë të qetë dhe të pamëshirshme. Trauma, në veprën e saj, lidhet drejtpërdrejt me përvojën historike të Luftës së Parë Botërore (1914–1918)." Përmes personazhit të Septimus Warren Smith në Mrs Dalloway, **Woolf tregon se shoqëria britanike e viteve 1920 ishte e paaftë të kuptonte plagët mendore të luftës, duke i trajtuar ato si devijime individuale dhe jo si pasoja kolektive. Ajo e shndërron traumën në provë se qytetërimi modern ka prodhuar dhunë që mendja njerëzore nuk arrin ta përpunojë. **Në këtë kuptim, shkrimi i saj paraprin mënyrën bashkëkohore se si flasim sot për stresin post-traumatik. *Kujtesa, për Woolf-in, nuk është arkiv faktesh, por forcë aktive që formëson të tashmen. Në To the Lighthouse, koha ndërmjet 1910–1920 shfaqet si një hapësirë ku humbja, lufta dhe kalimi i viteve ndryshojnë përfundimisht marrëdhëniet njerëzore. *Ajo tregon se kujtesa nuk ruan gjërat ashtu siç kanë qenë, por ashtu siç na kanë prekur, duke e bërë subjektive çdo përpjekje për histori të qëndrueshme. *Ky koncept e vendos Woolf-in në zemër të debatit modern mbi mënyrën se si individët dhe shoqëritë ndërtojnë narrativën e së kaluarës. ***Në raport me gruan dhe shoqërinë e kohës, Woolf flet nga një Angli që midis 1900–1939 përjeton industrializim të përshpejtuar, luftë botërore dhe transformim të roleve gjinore. ***Ajo tregon se gruaja është e ndarë mes pritshmërive tradicionale dhe dëshirës për autonomi mendore, një tension që shfaqet në personazhe si Clarissa Dalloway, e cila jeton në dukje e plotësuar, por e brendshme e saj mbetet e fragmentuar. ***Në këtë mënyrë, Woolf nuk e idealizon gruan, por e paraqet si qenie komplekse, e formuar nga historia, trupi dhe mendimi. Ndikimi i Virginia Woolf qëndron në faktin se ajo i dha legjitimitet përvojës së padukshme. ***Ajo tregoi se identiteti, gjinia, trauma dhe kujtesa nuk janë tema dytësore, por boshti mbi të cilin ndërtohet vetë shoqëria moderne. *** Prandaj, ajo mbetet thelbësore jo sepse i përket së shkuarës, por sepse pyetjet që ngriti midis 1915 dhe 1939 vazhdojnë të strukturojnë mënyrën se si e kuptojmë njeriun edhe sot. Detaje --------- Virginia Woolf (1882–1941): jeta si rrjedhë mendimi Virginia Woolf lindi më 25 janar 1882, në 22 Hyde Park Gate, Londër, në zemër të Anglisë viktoriane, në një shoqëri që besonte ende në hierarki të qëndrueshme, role të ngurta dhe heshtjen e grave. *Që në fillim, ajo u formua mes dy forcave: një kulture të lartë mendore dhe një realiteti emocional të paqëndrueshëm. Kjo përplasje e hershme e bëri të kuptojë se jeta nuk është e rregullt, por e copëzuar nga brenda. Familja. Familja e Virginia Woolf ishte thelbësore për formimin e saj emocional dhe intelektual, dhe secili anëtar luajti një rol të qartë në jetën dhe krijimtarinë e saj. Babai i saj, Sir Leslie Stephen, ishte historian, eseist dhe kritik letrar i njohur, redaktor i Dictionary of National Biography dhe figurë intelektuale e respektuar në Britani. Ai mishëronte autoritetin dhe disiplinën intelektuale, duke i ofruar Virginias një qasje të hershme ndaj kulturës së lartë dhe leximeve të thelluara, por ndonjëherë duke shtuar presion mbi ndjeshmërinë e saj të brishtë. Nëna e saj, Julia Prinsep Stephen, vinte nga një familje e pasur dhe intelektuale dhe ishte simbol i kujdesit dhe stabilitetit emocional në fëmijërinë e Virginias. Humbja e saj në vitin 1895, kur Virginia ishte vetëm 13 vjeç, shënoi një pikë kthese në jetën e saj, duke hapur plagë emocionale që do të reflektoheshin më vonë në shkrimet e saj. Virginia kishte gjithsej dy motra dhe një vëlla të njohur: Vanessa Bell, motra e saj më e madhe, u bë një piktore e shquar dhe pjesë e Grupit Bloomsbury; lidhja me Vanessan ishte intensive dhe shpesh mbështetëse, duke i ofruar Virginias hapësirë për diskutim intelektual dhe emocional. Tjetra motër ishte Thoby Stephen, i cili ndërveproi me të si pjesë e fillimeve të Grupeve Bloomsbury (këtu ka ndonjë konfuzion në burime, sepse Thoby ishte vëlla; motrat ishin Vanessa dhe Stella). Virginia kishte gjithashtu gjashtë vëllezër të tjerë, por më i rëndësishëm në jetën e saj ishte George Duckworth, gjysmë-vëllai nga ana e nënës, i cili e abuzoi seksualisht në fëmijëri, duke krijuar trauma që do të shoqëronin gjithë jetën e saj. Pjesa tjetër e vëllezërve dhe motrave luajtën role më periferike, por familja e zgjeruar ishte gjithmonë pjesë e kontekstit të saj emocional dhe intelektual. Në këtë familje, intelektualizmi dhe arti ishin të përhapur, por krahas tyre ekzistonte një tension i thellë emocional, ku humbjet e hershme dhe abuzimet formuan një ndjeshmëri të veçantë, të cilën Virginia e shndërroi në burim frymëzimi dhe reflektimi në veprat e saj letrare. *Arsimi Arsimi i saj u zhvillua jashtë institucioneve, sepse universitetet si Cambridge ishin të mbyllura për gratë. Ja një përshkrim i hollësishëm i arsimit të Virginia Woolf, duke u bazuar në jetën e saj dhe kontekstin shoqëror të kohës: Arsimi i Virginia Woolf (1882–1941) Virginia Woolf u rrit në një familje të fuqishme intelektualisht, por me shumë humbje emocionale dhe trauma të hershme. Arsimi i saj nuk ishte tradicional dhe formal si për shumë fëmijë të kohës, veçanërisht për vajzat në Anglinë e hershme viktoriane dhe pas-viktoriane, ku universitetet e famshme si Cambridge ose Oxford ishin të mbyllura për gratë. Kjo e detyroi Virginia-n të zhvillonte një edukim më të vetëdrejtuar dhe intensiv. Formimi i hershëm dhe leximi në shtëpi: Që në fëmijëri, Virginia kaloi shumë kohë në bibliotekën e babait, Sir Leslie Stephen, duke lexuar literaturë klasike dhe moderne. Ai ishte historian dhe kritik letrar, dhe libri i tij Dictionary of National Biography ofronte një burim të pashtershëm njohurish. Virginia studioi vetë: Shkrimtarë klasikë dhe modernë: Shakespeare, George Eliot, Tolstoy. Filozofi dhe mendimtarë: Filozofi grekë dhe modernë evropianë, duke formuar një kuptim të thellë për etikën, moralin dhe perceptimin njerëzor. Ky proces e mësoi të lidhte idetë komplekse dhe të eksploronte mendimin kritik, duke i dhënë aftësinë për të analizuar shoqërinë dhe ndjenjat me një ndjeshmëri të jashtëzakonshme. Edukim formal i pjesshëm: Nga 1897 deri më 1901, Virginia ndoqi Departamentin e Zonjave në King’s College London, ku studioi klasikët dhe historinë. Këtu u njoh me metodat akademike të kohës dhe zhvilloi një bazë të fortë për të kuptuar ndikimin e historisë dhe kulturës mbi individin. Megjithatë, universiteti nuk e konsideronte një arsimi të plotë për vajzat; ai ishte një hap drejt njohjes, por shumë e kufizuar krahasuar me djemtë e asaj kohe. Leximi dhe shkrimi si pjesë e formimit: Virginia filloi të shkruante që në adoleshencë: artikuj të shkurtër, ese dhe reflektime personale që shpesh reflektonin dhimbjet e humbjeve dhe traumave të saj. Shkrimi ishte mënyra e saj për të kuptuar botën dhe për të organizuar mendimet e saj: Në moshën 18-vjeçare (1900), ajo filloi të botojë artikuj gazetaresk dhe ese të shkurtra. Qëllimi: Jo thjesht të impresiononte, por të kuptonte dhe përpunonte realitetin emocional dhe intelektual që e rrethonte. Rruga drejt pavarësisë intelektuale: Në vitet 1905–1912, Virginia punoi si eseiste dhe kritike letrare për The Times Literary Supplement, duke ndërtuar aftësinë për të analizuar literaturën dhe për të formuluar mendim kritik. Kjo përvojë i dha jo vetëm njohuri, por edhe një hapësirë për të ushtruar mendimin e saj të lirë, në një shoqëri që kufizonte rëndësinë e mendimit të grave. Pjesëmarrja në Grupin Bloomsbury: Në Bloomsbury, së bashku me motrën Vanessa Bell dhe intelektualë si Lytton Strachey dhe John Maynard Keynes, Virginia përvetësoi një arsimin të gjallë dhe bashkëkohor: diskutime filozofike, analiza letrare, dhe debati kritik mbi shoqërinë dhe artin. Ky mjedis përforcoi idenë se arsimimi nuk është vetëm transmetim faktesh, por edhe një mënyrë për të kuptuar botën dhe për të sfiduar kufizimet shoqerore. Arsimi i Virginia Woolf ishte i përbërë nga tre shtylla kryesore: Leximi intensiv dhe autodidaktik në bibliotekën e familjes. Edukim formal i pjesshëm, i kufizuar nga normat gjinore, por që i dha bazë akademike. Eksperienca praktike në shkrim dhe kritikë në gazeta dhe botime, si dhe pjesëmarrja në Grupe intelektuale si Bloomsbury. Ky kombinim i bëri të mundur që ajo të zhvillonte një mendje të pavarur, të thellë dhe të eksperimentonte me formën dhe përmbajtjen e shkrimit, duke e bërë arsimin e saj jo vetëm një proces akademik, por një udhëtim jetësor dhe emocional. Megjithatë, Virginia filloi të shkruante që herët. Ajo tregoi interes për letërsinë dhe klasikët anglezë që në fëmijëri dhe u shkollua në shtëpi për këto lëndë. Në vitet 1897–1901 ndoqi Departamentin e Zonjave të King’s College London, ku studimet e saj mbi klasikët dhe historinë i dhanë një bazë të fortë intelektuale, dhe aty ra në kontakt me ide dhe reformatorë të hershëm të arsimit të grave. Shkrimi u bë për të një mënyrë për të përpunuar dhimbjen dhe për të gjetur një formë kontrolli mbi botën që shpesh i dukej kaotike dhe kërcënuese. Në vitin 1900, në moshën 18 vjeçare, ajo filloi të botojë artikuj gazetaresk dhe ese të shkurtra, duke u shndërruar gradualisht në një shkrimtare profesionale. Ky fillim i hershëm i punës letrare ishte mënyra e saj për të përballuar traumën e brendshme dhe për të krijuar një botë ku ndjenja, mendimet dhe perceptimet e saj mund të shpreheshin lirshëm. Pra, trauma e fëmijërisë dhe humbjet personale nuk e shkatërruan, por e bënë Virginiën të thellë emocionalisht dhe introspektive, duke e shtyrë drejt eksperimentimit me rrjedhën e vetëdijes dhe analizën psikologjike në shkrimet e saj Virginia Woolf e kanalizoi dhimbjen dhe traumën e saj të hershme në veprat letrare me një thellësi që rrallë shihet tek shkrimtarët. Në Mrs Dalloway (1925), ajo eksploron jetën e një gruaje të klasës së mesme, Clarissa Dalloway, duke e ndërlidhur me vuajtjet e brendshme të veteranit të Luftës së Parë Botërore, Septimus Warren Smith. Këtu, trauma nuk është vetëm personale, por edhe shoqërore; Woolf tregoi sesi plagët e brendshme mund të jenë të padukshme për botën e jashtme, duke krijuar një paralelizëm mes izolimit të individit dhe pritshmërive shoqërore. Ndjenja e humbjes dhe ankthit që ajo ndjeu si fëmijë gjendet në çdo faqe, në rrjedhën e ndërgjegjes së karaktereve, ku mendimet dhe emocionet rrjedhin pa ndërprerje, si ujë që gërmon shkëmbin. Në To the Lighthouse (1927), tema e kohës dhe e kalimit të jetës është e përshkruar në mënyrë poetike dhe të holla. Familja Ramsay dhe vizita në far shërbejnë si metaforë e përjetimeve të jetës dhe humbjeve të saj. Woolf përshkruan konfliktin midis dëshirës për krijimtari dhe pengesave shoqërore, sidomos për gratë, duke reflektuar mbi kufizimet që ajo vetë i përjetoi. Kjo vepër është gjithashtu një meditacion mbi humbjet personale – si vdekja e babait të saj dhe të dashurve të hershëm – dhe mënyrën se si njeriu përpiqet të gjejë kuptim dhe art nga dhimbja. Orlando (1928) dhe A Room of One’s Own (1929) janë reagime të drejtpërdrejta ndaj diskriminimit gjinor dhe kufizimeve që Shoqëria i vendos grave. Përmes satirës dhe ironisë, Woolf sfidon normat, duke treguar fuqinë e individit për të shpërthyer kufizimet sociale. Përvojat e saj personale me dhunën dhe traumën, humbjet dhe izolimin emocional, gjenden në çdo karakter dhe narrativë; ata nuk janë thjesht fiktivë, por përfaqësime të një blloku të brendshëm që kërkon të shprehet, të kuptohet dhe të ekzistojë në botë. Trauma e fëmijërisë dhe humbjet e jetës së hershme nuk e shtynë vetëm drejt shkrimit, por e thelluan perceptimin e saj mbi jetën dhe mendimet njerëzore. Ajo u bë mjeshtre e rrjedhës së vetëdijes, duke eksploruar ndjenjat, kujtimet dhe perceptimet me një ndjeshmëri të jashtëzakonshme. Shkrimi nuk ishte thjesht profesion; ishte mënyra e saj për të mbijetuar, për të kuptuar dhe për të transformuar vuajtjen në art, duke krijuar një trashëgimi që ende rezonon në psikologjinë dhe letrat moderne. Me një stil që do ta bëjë atë një nga shkrimtaret më të mëdha moderniste të shekullit të 20-të. "Ajo punoi si eseiste dhe kritike letrare për The Times Literary Supplement që nga 1905, duke ndërtuar një zë të mprehtë dhe të pavarur. Shkrimi u bë mënyra e saj për t’i dhënë formë kaosit të brendshëm dhe për të mos u zhdukur nën peshën e tij." Në 1912 u martua me Leonard Woolf, me të cilin themeloi në 1917 Hogarth Press, një shtëpi botuese e pavarur ku u botuan jo vetëm veprat e saj, por edhe autorë si T.S. Eliot dhe Sigmund Freud në anglisht. Ky akt ishte edhe ekonomik, edhe simbolik: kontroll mbi fjalën, mbi botimin dhe mbi ritmin e krijimit. --- ---- ----- ----- Katër ngjarje jetësore vendimtare, të rrëfyera si përvojë e jetuar dhe njëkohësisht si burim kuptimi, të ndërthurura natyrshëm me mendimin e saj dhe me kohën historike, rrëfim ku jeta dhe fjala shkrihen. 1. Që në fëmijëri, ngjarja e parë themelore që e formësoi Virginia Woolf-in ishte vdekja e nënës, Julia Stephen, më 1895. Ishte një humbje që nuk u përjetua vetëm si dhimbje personale, por si shembje e rendit të botës. Deri atëherë, shtëpia kishte një qendër emocionale të qëndrueshme; pas kësaj, gjithçka u bë e pasigurt, e përkohshme, e ekspozuar ndaj zhdukjes. Kjo përvojë e hershme e mësoi se jeta nuk ecën drejt përpara, por rrotullohet rreth mungesave, dhe kjo ndjesi u bë më vonë boshti i mënyrës së saj të të shkruarit, ku prania dhe mungesa bashkëjetojnë në çdo faqe. 2. Ngjarja e dytë shënuese ishte kriza e rëndë mendore pas vdekjes së babait, Sir Leslie Stephen, në 1904. Me humbjen e tij, Virginia nuk humbi vetëm një figurë autoriteti, por edhe strukturën që i kishte mbajtur mendjen të lidhur me botën. Ajo përjetoi halucinacione, izolim dhe frikë nga shpërbërja e vetvetes. Por pikërisht këtu lind një nga bindjet e saj më të qëndrueshme: mendja njerëzore nuk është një mekanizëm racional i pandërprerë, por një territor i brishtë që mund të thyhet nga pesha e realitetit. Ky përjetim personal e bëri atë të shkruajë më vonë për mendjen e plagosur jo si devijim, por si pasojë logjike e një bote që ushtron presion të vazhdueshëm mbi individin. 3. Ngjarja e tretë, më pak dramatike në pamje, por thelbësore në ndikim, ishte themeli i Hogarth Press në vitin 1917, së bashku me Leonard Woolf. Në mes të Luftës së Parë Botërore, ky akt përfaqësonte një formë rezistence të heshtur: kontroll mbi fjalën, mbi botimin dhe mbi ritmin e krijimit. Për herë të parë, Virginia kishte jo vetëm zë, por edhe mjetet për ta mbrojtur atë nga tregu, nga kritika patriarkale dhe nga censura morale. Kjo pavarësi materiale dhe simbolike u bë kushti që i lejoi të eksperimentojë me formën, të prishë strukturat tradicionale të romanit dhe të flasë me liri për përvojën femërore dhe mendjen njerëzore. 4. Ngjarja e katërt, përmbyllëse dhe më e rëndë në kuptim, ishte vendimi i saj për t’i dhënë fund jetës më 28 mars 1941, gjatë bombardimeve të Luftës së Dytë Botërore. Ky akt nuk mund të kuptohet si impuls i çastit, por si rezultat i një ndjeshmërie që nuk mund të përballonte më dhunën kolektive, frikën e pushtimit dhe rikthimin e krizave mendore. Letra e saj e fundit drejtuar Leonardit tregon një vetëdije të kthjellët për kufijtë e mendjes së vet. Kjo ngjarje e fundit e shndërron jetën e saj në një dëshmi se moderniteti, me gjithë premtimin e përparimit, mbart edhe një barrë psikike që jo të gjithë mund ta mbajnë. Këto katër ngjarje, humbja e nënës, shembja pas vdekjes së babait, fitimi i pavarësisë përmes botimit dhe fundi i jetës në mes të luftës formojnë një vijë të brendshme kuptimi. Ato shpjegojnë pse Virginia Woolf e pa identitetin si të paqëndrueshëm, gjininë si strukturë penguese, traumën si përvojë kolektive dhe kujtesën si forcë krijuese. Jeta e saj nuk ishte thjesht sfond i veprës, por materiali i saj më i thellë. Për herë të parë, ajo kishte hapësirë reale për të shkruar sipas ligjeve të saj. Romanet e saj lindin drejtpërdrejt nga përvoja jetësore. “Mrs Dalloway” (1925) buron nga jeta urbane londineze dhe nga trauma e Luftës së Parë Botërore, duke e shndërruar një ditë të zakonshme në një hartë të mendjes njerëzore. “To the Lighthouse” (1927) është një elegji për nënën dhe për familjen, ku koha shfaqet si forcë që shuan dhe ruan njëkohësisht. “A Room of One’s Own” (1929) lind nga ligjëratat e saj në Newnham dhe Girton College, Cambridge, dhe nga përvoja e përjashtimit institucional të grave. Stili i saj është i ndërtuar mbi rrjedhën e vetëdijes, ku mendimet, kujtimet dhe ndjesitë ndërthuren pa hierarki. Ajo hoqi dorë nga tregimi linear për të kapur jetën ashtu siç ndjehet, jo siç raportohet. Në këtë mënyrë, ajo ndryshoi përfundimisht mënyrën se si letërsia mund të përfaqësojë njeriun. Virginia Woolf vdiq më 28 mars 1941, gjatë Luftës së Dytë Botërore, duke u mbytur në lumin Ouse, pas një letre lamtumire drejtuar Leonardit. Ky fund nuk ishte një gjest spektakolar, por një tërheqje e qetë nga një botë që po bëhej shumë e dhunshme për një mendje tepër të ndjeshme. Ajo e mbylli jetën siç e jetoi: në heshtje, por me peshë të thellë. Sot, Virginia Woolf është e famshme sepse ajo e bëri jetën e brendshme temë qendrore, në një epokë që vlerësonte vetëm veprimin e jashtëm. Ajo flet drejtpërdrejt me diskursin bashkëkohor mbi identitetin, gjininë, traumën dhe kujtesën, sepse pyetjet që ngriti ende nuk kanë marrë përgjigje përfundimtare. Ajo mbetet në memorien kolektive sepse tregoi se njeriu nuk përkufizohet nga ajo që bën, por nga ajo që përjeton . Virginia Woolf e kanalizoi dhimbjen dhe traumën e saj të hershme në veprat letrare me një thellësi që rrallë shihet tek shkrimtarët. Tek librat e saj : Në Mrs Dalloway (1925), ajo eksploron jetën e një gruaje të klasës së mesme, Clarissa Dalloway, duke e ndërlidhur me vuajtjet e brendshme të veteranit të Luftës së Parë Botërore, Septimus Warren Smith. Këtu, trauma nuk është vetëm personale, por edhe shoqërore; Woolf tregoi sesi plagët e brendshme mund të jenë të padukshme për botën e jashtme, duke krijuar një paralelizëm mes izolimit të individit dhe pritshmërive shoqërore. Ndjenja e humbjes dhe ankthit që ajo ndjeu si fëmijë gjendet në çdo faqe, në rrjedhën e ndërgjegjes së karaktereve, ku mendimet dhe emocionet rrjedhin pa ndërprerje, si ujë që gërmon shkëmbin. Libri tjeteŕ: Në To the Lighthouse (1927), tema e kohës dhe e kalimit të jetës është e përshkruar në mënyrë poetike dhe të holla. Familja Ramsay dhe vizita në far shërbejnë si metaforë e përjetimeve të jetës dhe humbjeve të saj. Woolf përshkruan konfliktin midis dëshirës për krijimtari dhe pengesave shoqërore, sidomos për gratë, duke reflektuar mbi kufizimet që ajo vetë i përjetoi. Kjo vepër është gjithashtu një meditacion mbi humbjet personale – si vdekja e babait të saj dhe të dashurve të hershëm – dhe mënyrën se si njeriu përpiqet të gjejë kuptim dhe art nga dhimbja. Orlando (1928) dhe A Room of One’s Own (1929) janë reagime të drejtpërdrejta ndaj diskriminimit gjinor dhe kufizimeve që Shoqëria i vendos grave. Përmes satirës dhe ironisë, Woolf sfidon normat, duke treguar fuqinë e individit për të shpërthyer kufizimet sociale. The Waves (1931) eksploron identitetin fluid dhe perceptimin e ndërgjegjes, duke ndjekur gjashtë personazhe gjatë gjithë jetës së tyre dhe duke theksuar mënyrën sesi koha, kujtesa dhe përvojat formojnë qenien. Moments of Being (1976, botim posthum) ofron shkrime autobiografike të papublikuara më parë, duke zbuluar përvojën personale, traumën dhe zhvillimin intelektual të Woolf-it. Përvojat e saj personale me dhunën dhe traumën, humbjet dhe izolimin emocional, gjenden në çdo karakter dhe narrativë; ata nuk janë thjesht fiktivë, por përfaqësime të një blloku të brendshëm që kërkon të shprehet, të kuptohet dhe të ekzistojë në botë. Leonard Woolf, bashkëshorti i saj, ishte shkrimtar, eseist dhe botues britanik. Ai dhe Virginia themeluan Hogarth Press në 1917, një shtëpi botuese e pavarur që u bë hapësira ku Virginia mund të eksperimentonte me formën narrative dhe të botonte veprat e saj dhe të autorëve të tjerë si T.S. Eliot dhe Sigmund Freud. Leonardi ishte mbështetësi i saj më i madh emocional dhe intelektual, duke siguruar stabilitetin dhe mjetet për të mbrojtur krijimtarinë e saj nga presionet shoqërore dhe ekonomike. Trauma reale e Virginia Woolf filloi rreth moshës 10–13 vjeç, kur ajo u abuzua nga gjysmë-vëllai i saj, George Duckworth, një përvojë që do të lërë gjurmë të pashlyeshme në jetën e saj. Humbjet e nënës në moshën 13 vjeç, babait në 22 vjeç, dhe episodet e mëvonshme të depresionit dhe çrregullimeve mendore e shtrinë ndikimin e traumës në të gjithë jetën e saj. Shkrimi ishte mënyra e saj për të përballuar këto plagë të brendshme dhe për t’i kthyer në art dhe mendim. Ajo sfidoi mentalitetin e kohës në Britani dhe e bëri krijimtarinë të shihej si të drejtë universale dhe jo luks, duke i dhënë zë ndjeshmërisë dhe mendimit femëror. Në kohën e saj, shoqëria britanike ishte konservatore, hierarkike dhe paternaliste, ku gratë prisnin të mos kërkonin pavarësi materiale dhe të ruanin moralin publik; Woolf u shfaq si anomali e vetëdijshme, duke kërkuar hapësirë fizike dhe intelektuale dhe duke transformuar përvojën e saj personale dhe traumën në rrjedhën e vetëdijes dhe eseun feminist. Në romanet e saj, veçanërisht Mrs Dalloway dhe To the Lighthouse, individi nuk përkufizohet nga profesioni apo statusi, por nga mënyra se si përjeton kohën dhe veten në heshtje, sfiduar shoqërinë britanike pas Luftës së Parë Botërore dhe strukturat e vjetra gjinore. Në A Room of One’s Own, ajo tregon se krijimtaria nuk dështon për shkak të mungesës së talentit, por për shkak të mungesës së hapësirës, kohës dhe pavarësisë ekonomike, duke e bërë tekstin një themel të mendimit feminist të shekullit XX. Virginia Woolf vdiq më 28 mars 1941, duke u mbytur në lumin Ouse, duke lënë pas një trashëgimi që e ka shndërruar jetën e brendshme në temë qendrore dhe ka ndryshuar përfundimisht mënyrën se si shoqëria sheh identitetin, gjininë, traumën dhe kujtesën. Referenca e veprave të saj përfshin: Woolf, V. (1925). Mrs Dalloway. London: Hogarth Press. Woolf, V. (1927). To the Lighthouse. London: Hogarth Press. Woolf, V. (1929). A Room of One’s Own. London: Hogarth Press. Woolf, V. (1928). Orlando. London: Hogarth Press. Woolf, V. (1931). The Waves. London: Hogarth Press. Woolf, V. (1976). Moments of Being: Unpublished autobiographical writings. New York, NY: Harcourt Brace Jovanovich. © 2023–2026 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine

Rrevista Prestige #InspirationDaily Titulli: George C. Marshall Arkitekti i Qetë i Shpëtimit të Evropës, mesime aktuale. Në historinë e shekullit XX, shumë figura u ngjitën në skenë me zhurmë, me deklarata që dridhnin botën, me dramatikën e epokës. "Por një nga njerëzit që ndikoi më thellë në fatin e civilizimit perëndimor ishte, paradoksalisht, njeriu më i heshtur në dhomë: George Catlett Marshall." Kush ishte George C. Marshall George C. Marshall lindi në Uniontown të Pensilvanisë, në vitin 1880, larg qendrave të mëdha politike dhe kulturore të vendit që një ditë do ta quante arkitekt të paqes. Arsimin e tij ushtarak e mori në Virginia Military Institute, një institucion i njohur për disiplinën e hekurt, ku Marshall u dallua jo thjesht për performancën akademike, por për qetësinë, mendjen analitike dhe një aftësi të rrallë për të marrë vendime pa dramë , një cilësi që do ta përkufizonte gjithë jetën e tij. Ai shërbeu në Filipine, në Meksikë, në Luftën e Parë Botërore dhe në dhjetëra pozicione komanduese që i dhanë një kuptim të thellë të mekanizmave të luftës, por edhe të çmimit të saj njerëzor. Në Pentagon e njihnin si njeriun që punonte pa pushim, që fliste pak, që nuk kritikonte askënd në publik dhe që mori besimin absolut të Franklin D. Roosevelt , një gjë e rrallë për një president që rrallë i dorëzohej autoriteteve ushtarake. Marshall nuk ishte hero sipas përkufizimit klasik amerikan. Nuk ishte karizmatik. Nuk mbante fjalime të zjarrtë. Nuk kërkonte lavdi. Ai besonte se nderi i vërtetë qëndronte te qartësia, përgjegjësia dhe shërbimi. Edhe sot, shumë e cilësojnë si një nga mendjet më të disiplinuara që prodhoi ndonjëherë Amerika. Me këtë bagazh, me këtë qetësi të çuditshme stoike dhe me përvojën e njeriut që ka parë qindra mënyra sesi një shoqëri mund të thyhet, Marshall hyri në politikën e madhe të pasluftës — në një botë që po shembej në heshtje. --- George C. Marshall hyri në Zyrën Ovale më 29 prill 1948 duke mbajtur një dosje të mbushur me raporte që e tmerronin. Evropa po vdiste nga uria. Qeveritë po shembeshin. Partitë komuniste po rriteshin në çdo drejtim. Kongresi kërkonte të shkurtonte fondet. Marshall e vendosi dosjen në tavolinën e Trumanit dhe shqiptoi frazën që do të ndryshonte historinë botërore: "Nëse nuk i ndihmojmë tani, do ta paguajmë më vonë." Ai nuk po dramatizonte. Ai po paralajmëronte. Në pamje të parë Marshall nuk ngjante si arkitekti i një plani global shpëtimi. Qetësia e tij kufizohej me ashpërsi. Ai e trajtonte emocionin si çështje private, vendimmarrjen si çështje të logjikës. Gjatë Luftës së Dytë Botërore rindërtoi Ushtrinë Amerikane nga më pak se 200 mijë ushtarë në mbi 8 milionë. Ai ishte truri organizator i shumicës së strategjive që Roosevelt miratonte. Por kur armët pushuan së foluri, Marshall pa një kërcënim që pak të tjerë e pranonin: Evropa po shembej më shpejt në paqe sesa ishte thyer gjatë luftës. Në zyrën e tij në Departamentin e Shtetit grumbullonte kabllograme, raporte të terrenit, letra që sillnin lajme të zymta. Një raport nga Greqia listonte qytete të tëra pa bukë. Një tjetër nga Franca paralajmëronte se mungesa dramatike e qymyrit do të mbyllte fabrikat gjatë dimrit. Një njoftim nga Berlini shënonte rritje të tmerrshme të vdekshmërisë foshnjore — shifra që tronditnin edhe ushtarakët më të ashpër. Me një laps blu, Marshall nënvizoi një fjali që e ndiqte natën: "Njerëzit po zgjedhin midis urisë dhe ekstremizmit." Në qershor të vitit 1947, në Universitetin e Harvardit, Marshall mbajti një fjalim që zgjati vetëm dymbëdhjetë minuta — por ndryshoi një epokë. Nuk ishte fjalim politik. Ishte një inventar i dëmeve. Tonazhe dërgesash ushqimore. Linja hekurudhore të shkatërruara. Përllogaritje financiare që paralajmëronin shembjen e demokracive. Ai i sfidoi europianët të bashkëpunonin dhe i kërkoi Amerikës të ndihmonte pa kushtëzuar politikisht. Ishte formula e pazakontë e një fuqie që vendosi të udhëhiqte botën përmes përgjegjësisë, jo dominimit. Kongresi e luftoi idenë për muaj të tërë. U quajt bamirësi naive. U kundërshtua nga izolacionistët. Por Marshall udhëtoi nga një komision te tjetri, me dosjen që mbante prova, shifra, realitet. Argumentet e tij ishin të njëjtat që përdorte në planifikimin e fushatave ushtarake: të qarta, të ftohta, të pakontestueshme. Në takime të mbyllura u tha senatorëve një gjë që rrallë e shprehte publikisht: "Ne nuk po blejmë miq. Ne po parandalojmë luftërat." Plani u miratua. Gjatë katër viteve që pasuan, Plani Marshall shpërndau mbi 13 miliardë dollarë ndihmë — një shumë gjigande për kohën. Ai rindërtoi fabrika, stabilizoi valuta, rihapi shkolla, ringjalli ekonomi të tëra. Perëndimi europian u ngrit nga rrënojat pa u dorëzuar te autoritarizmi. Edhe kritikët më të zëshëm e pranuan më vonë se politika e tij shmangu një katastrofë gjeopolitike. Më poshtë po ta shtoj të dy elementet që kërkove — përshkrimin e Marshall si ushtarak/oficer gjeneral dhe shpjegimin e qartë të Planit Marshall, në mënyrë organike dhe estetike, brenda editorialit. E lë të strukturuar që të mund ta fusësh kudo të duash në versionin final. Marshall si ushtarak, Oficer i qetë, gjeneral i ftohtë, strateg i hekurt George C. Marshall nuk ishte thjesht një diplomat me uniformë; ai ishte një nga mendjet më të strukturuara që ka nxjerrë ndonjëherë ushtria amerikane. Si oficer karriere, ai u rrit nëpër radhët e ushtrisë me një ritëm të qetë, por të pamëshirshëm në profesionalizëm. Ai u bë Gjeneral me pesë yje , gradë që në historinë amerikane e kanë mbajtur vetëm pak njerëz , dhe shërbeu si Shef i Shtabit të Ushtrisë së SHBA gjatë Luftës së Dytë Botërore. Marshall kishte reputacionin e një oficeri që nuk ngrinte zërin, nuk përdorte fjalor emocional dhe nuk e humbte toruan, as në mëngjesin e Pearl Harbor-it, as në mbledhjet e tensionuara me aleatët. Oficerët e rinj e shikonin si model të disiplinës intelektuale: planifikonte fushatat në mënyrë matematikore, shmangte favorizimet, dhe detyrën e shihte si një detyrim moral, jo si një trampolinë karriere. Kur Roosevelt e emëroi, ai tha: “Marshall është burrë i ndershëm. Dhe njeriu më i përgatitur për një luftë globale.” Pikërisht ky karakter i ftohtë, i pakorruptueshëm, strategjik, e bëri Marshallin arkitektin jo vetëm të fitores ushtarake, por edhe të shpëtimit të paqes në kohë paqeje. ✨️✨️ Çfarë ishte Plani Marshall dhe për kë u krijua Plani Marshall — i quajtur zyrtarisht European Recovery Program (ERP) — ishte programi më i madh ekonomik i rindërtimit që kishte parë bota deri atëherë. I prezantuar në vitin 1947, ai synonte të rimëkëmbte Europën Perëndimore, e cila ndodhej buzë kolapsit pas Luftës së Dytë Botërore. Ky plan nuk ishte një paketë humanitare tradicionale. Marshall e konceptoi si një mekanizëm strategjik për të shpëtuar demokracitë evropiane nga tri kërcënime ekzistenciale: 1. uria dhe varfëria ekstreme, 2. kolapsi institucional dhe financiar, 3. përhapja e ekstremizmave, sidomos komunizmit sovjetik. Programi përfshinte: ndihmë financiare direkte, ushqime, farëra, qymyr, çelik, asistencë teknike, rindërtim fabrikash, portesh, hekurudhash, stabilizim të monedhave dhe qeverive. Plani u krijua për të gjitha vendet evropiane të goditura nga lufta, përfshirë ato të bllokut lindor. Marshall e la të hapur për këdo; por Bashkimi Sovjetik ndaloi shtetet satelite të merrnin pjesë. Kështu, përfituesit kryesorë u bënë: Franca Gjermania Perëndimore Italia Holanda Belgjika Austria Greqia Danimarka Norvegjia Britania e Madhe …dhe shumë të tjera të Evropës Perëndimore. Në total, mbi 13 miliardë dollarë u shpërndanë gjatë katër viteve — ekuivalenti i qindra miliardëve sot. Plani Marshall nuk ndihmoi vetëm ekonomikisht. Ai krijoi bazat e integrimit evropian, bashkëpunimit ndërkufitar dhe, në mënyrë të tërthortë, të asaj që sot quhet Bashkimi Evropian. Ishte investimi më i suksesshëm strategjik që Amerika ka bërë ndonjëherë. ✨️✨️ Kur Marshall mori Çmimin Nobel për Paqen në vitin 1953, nuk e pa si një kurorëzim personal. Nuk dha fjalime vetëlavdëruese. Ai tha vetëm një fjali që sintetizonte gjithë filozofinë e tij të shërbimit: "Problemet e botës janë të krijuara nga njeriu dhe njeriu mund t’i zgjidhë ato." Marshall mbetet ende sot kujtesë se lidershipi i vërtetë s’ka nevojë për zhurmë. Mjafton qartësia, përgjegjësia dhe vullneti për të parë përtej horizontit të krizës. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine

Rrevista Prestige #InspirationDaily #sinemart Rubrika: Personazhe profesionist i artit e kinematografisë që na frymezon. Violeta Manushi, Arti që u bë njeri, dhe njeriu që u bë e dashur për gjithë Kombin. Violeta ishre artistja që luante role dhe gjallëronte jetë. Violeta Manushi i përket kësaj kategorie të rrallë, ku arti nuk është maskë, por gjendje natyrore e qenies. Ajo hyri në skenë jo vetem për të interpretuar personazhe; por edhe për t’u shndërruar në to dhe për t’i bërë të besueshme, të dhimbshme, të dashura e të pavdekshme. Prandaj emri i saj nuk i përket vetëm një qyteti apo një teatri por të gjithë Kombit shqiptar. Violeta Manushi lindi më 6 mars 1926 në Voskopojë të Korçës. Fëmijëria e saj ishte e thjeshtë dhe e vështirë, por pikërisht këtu u formua ndjenja e fortë e realitetit njerëzor që do t’i shërbente më vonë artit të skenës. Në vitin 1946, në moshën 20 vjeç, u regjistrua në shkollën e parë dramatike, të hapur pranë Teatrit të Shtetit (sot Teatri Kombëtar) në Tiranë. Që në fillim dallohej për natyrshmëri, disiplinë të hekurt dhe përkushtim të thellë ndaj artit. Violeta Manushi shënoi një karrierë të jashtëzakonshme që zgjati më shumë se gjysmë shekulli. Gjatë jetës së saj artistike ajo krijoi mbi 100 role teatrore dhe luajti në 16 filma shqiptarë, një arritje unike për artisten e asaj kohe. Role të shquara në teatër Ndër rolet në skenë që sollën thellësi, kompleksitet dhe jetë janë (me disa vite realizimi): Orët e Kremlinit – 1957 Morali i zonjës Dulska – 1958 Gratë gazmore të Uindsorit – 1959 Karnavalet e Korçës – 1964 (si Olimbia) Fytyra e dytë – 1968 (si Zyhra) Gjenerali i ushtrisë së vdekur – 1971 (si Nica) Zonja nga qyteti – 1975 (si Ollga) Pallati 176 – 1985 (roli “Teto”) Streha e të harruarve – 2004 . Në dramaturgjinë kombëtare ajo lulëzoi, duke sjellë në skenë persona që publiku i ndjeu si njerëz të gjallë , jo thjesht role. Filmografia , rolet kyçe Në kinematografi, Violeta Manushi u paraqit me nuanca të gjalla në filma që shënuan historinë e filmit shqiptar. Disa nga filmat kryesorë Shqipet Tana (1958) Debatik (1961) Vitet e para (1965) Përse bie kjo daulle (1969) Plagë të vjetra (1969) Gjurma (1970) Mimoza llastica (1973) Gjenerali i ushtrisë së vdekur (1975) Zonja nga qyteti (1976) Zemrat që nuk plaken (1977) Përtej mureve të gurta (1979) Një shoqe nga fshati (1980) Një vonesë e vogël (1982) Taulanti kërkon një motër (1984) Rrethimi i vogël (1986) Eja (1987) Telefoni i një mëngjesi (1987) Trishtimi i zonjës Shnajder (2005, pasaportë posthume) Ajo interpretoi me mjeshteri ; ajo e jetoi rolin deri në thelb. Çdo fjalë ishte e nevojshme, cdo plastike e fytyres se saj dge çdo heshtje kishte peshë. Publiku qeshte, por qeshja mbante brenda një dhimbje njerëzore, një ironi të hollë, një të vërtetë shoqërore. Në komedi ajo ishte dritë; në dramë, peshë, dhe shpesh i bashkonte të dyja. Për shumë artistë që erdhën pas saj ajo mbeti standard i lartë profesional, një “shkollë” pa e shpallur kurrë veten mësuese. Çmimet dhe vlerësimet Për interpretimin e saj të paharrueshëm si Teto Ollga në filmin “Zonja nga qyteti” (1976), Violeta Manushi u nderua me Medaljonin e Festivalit të Filmit në vitin 1977. Ajo u vlerësua gjithashtu me titullin “Artist i Popullit” të Shqipërisë — një nga nderimet më të larta shtetërore për arritje të jashtëzakonshme në art. Violeta Manushi u nda nga jeta më 26 korrik 2007 në Tiranë, duke lënë pas një trashëgimi të thellë artistike dhe një vend të pacënuar në kujtesën kolektive të publikut shqiptar. Në historinë e artit shqiptar, emri i saj nuk është thjesht një emër; është një gur themeli — dëshmi se arti, kur bëhet me ndershmëri dhe dashuri, nuk njeh kufij kohe. Për këtë arsye ajo nuk i përket së shkuarës — por përjetësisë. Burimet Wikipedia – Violeta Manushi (biografi, vjet, role, filmografi) Wikipedia Shqipet.al – Lista me vjet dhe role ndër vite Shqipet Gazetavatra.com – Rolet kyçe dhe cmimi i Festivalit gazetavatra.com KultPlus.com – Përmbledhje e karrierës dhe ndikimit kultplus.com © 2023–2026 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine

Rrevista Prestige #InspirationDaily #neveragain WE WILL REMEMBER – NEVER AGAIN. Përmes kujtesës, viktimat e Holokaustit fitojnë përjetësinë Hyrje Holokausti përfaqëson krimin më të madh të organizuar sistematikisht kundër njerëzimit në historinë moderne. Ai nuk ishte një shpërthim i çastit i dhunës, por një proces i gjatë politik, ideologjik dhe administrativ, i ndërtuar me ligje, institucione, ushtri dhe teknologji. Kujtimi i Holokaustit është detyrim moral, historik dhe njerëzor, sepse harresa krijon terrenin për përsëritjen e së keqes. Çfarë është Holokausti Holokausti, i njohur edhe me termin hebraik Shoah, ishte gjenocidi i hebrenjve evropianë i kryer nga Gjermania naziste dhe bashkëpunëtorët e saj gjatë Luftës së Dytë Botërore. Midis viteve 1941–1945, rreth gjashtë milion hebrenj u vranë në mënyrë sistematike në të gjithë Evropën e pushtuar, që përbënte rreth dy të tretat e popullsisë hebraike evropiane. Kjo shfarosje nuk ishte spontane, por rezultat i një politike shtetërore të organizuar, që përfshinte ligje diskriminuese, propagandë intensive, deportime masive dhe vrasje industriale në kampe shfarosjeje. Holokausti shënon një pikë kthese në historinë njerëzore për shkak të shkallës, metodës dhe ideologjisë së tij. Rrënjët ideologjike dhe shkaqet Holokausti u ndërtuan mbi antisemitizmin shekullor evropian, të përforcuar nga ideologjia raciste naziste. Nazistët besonin në epërsinë e të ashtuquajturës “racë ariane” dhe e paraqisnin popullin hebre si kërcënim biologjik, ekonomik dhe kulturor. Pas humbjes së Gjermanisë në Luftën e Parë Botërore (1918), krizat ekonomike, Traktati i Versajës dhe propaganda politike krijuan terren për radikalizëm. Adolf Hitleri, përmes librit Mein Kampf (1925), shpalli hapur urrejtjen ndaj hebrenjve dhe synimin për eliminimin e tyre nga shoqëria gjermane. Fillimi i persekutimit (1933–1939) Më 30 janar 1933, Adolf Hitler u emërua Kancelar i Gjermanisë. Menjëherë pas kësaj filloi përjashtimi i hebrenjve nga jeta publike. Në vitin 1935, u miratuan Ligjet e Nurembergut, të cilat u hoqën hebrenjve shtetësinë dhe të drejtat civile. Më 9–10 nëntor 1938, ndodhi Kristallnacht (Nata e Xhamave të Thyer), një pogrom i organizuar shtetëror ku u shkatërruan sinagoga, shtëpi dhe biznese hebraike, ndërsa mijëra hebrenj u arrestuan. Lufta e Dytë Botërore dhe “Zgjidhja Përfundimtare” Më 1 shtator 1939, Gjermania pushtoi Poloninë, duke nisur Luftën e Dytë Botërore. Me zgjerimin e pushtimeve, miliona hebrenj ranë nën kontrollin nazist. Më 20 janar 1942, në Konferencën e Wannsee në Berlin, u koordinua zyrtarisht plani i quajtur “Zgjidhja Përfundimtare e Çështjes Hebraike”, që synonte shfarosjen fizike të hebrenjve evropianë. Holokausti u zhvillua në të gjithë Evropën e pushtuar nga nazistët. Në Gjermani, u krijua sistemi ligjor dhe administrativ i përndjekjes. Në Poloni, u ndërtuan kampet kryesore të shfarosjes si Auschwitz-Birkenau, Treblinka, Sobibor, Belzec dhe Majdanek, ku u vranë miliona njerëz. Në Austri dhe Çekosllovaki, pas aneksimit, hebrenjtë u deportuan masivisht. Në Francë, Holandë dhe Belgjikë, arrestimet dhe deportimet u kryen shpesh me bashkëpunim lokal. Në Greqi, veçanërisht në Selanik, komuniteti hebraik u shkatërrua pothuajse plotësisht. Në Evropën Lindore, në Ukrainë, Bjellorusi dhe vendet Baltike, njësitë naziste Einsatzgruppen kryen ekzekutime masive me pushkatim. Holokausti preku edhe Afrikën e Veriut, në Tunizi dhe Libi, nën pushtimin fashist. Kampet e përqendrimit dhe shfarosjes Kampet naziste ishin struktura industriale vdekjeje. Auschwitz-Birkenau, kampi më i madh, vrau mbi 1.1 milion njerëz. Viktimat vriteshin në dhoma gazi me Zyklon B, nga uria, puna e detyruar dhe sëmundjet. Figura si Heinrich Himmler, Reinhard Heydrich dhe mjeku famëkeq Josef Mengele janë të lidhura drejtpërdrejt me krimet kundër njerëzimit. Hebrenjtë në Shqipëri gjatë Holokaustit Shqipëria përfaqëson një rast unik në historinë e Holokaustit. Para luftës, në Shqipëri jetonin rreth 200 hebrenj, kryesisht në Tiranë, Vlorë, Durrës, Shkodër dhe Korçë. Gjatë viteve 1938–1944, qindra hebrenj nga Gjermania, Austria, Jugosllavia, Greqia dhe Polonia gjetën strehë në Shqipëri. Numri i tyre arriti në 600–800 persona. Hebrenjtë u strehuan nga familje shqiptare, u pajisën me dokumente false dhe u mbrojtën edhe gjatë pushtimit fashist italian dhe atij nazist gjerman. Asnjë hebre nuk u dorëzua nga Shqipëria. Ky qëndrim lidhet me kodin moral shqiptar të Besës, që e konsideron mbrojtjen e jetës si nder kombëtar. Pas luftës, Shqipëria ishte i vetmi vend në Evropë me më shumë hebrenj se para Holokaustit. Mbi 75 shqiptarë janë nderuar nga Yad Vashem si “Të Drejtë midis Kombeve”. Çlirimi, gjyqet dhe trashëgimia historike Në vitin 1945, forcat aleate çliruan kampet naziste, duke zbuluar përmasat reale të krimit. Më 1945–1946, në Gjyqet e Nurembergut, udhëheqësit nazistë u gjykuan për krime kundër njerëzimit. Holokausti dëshmon se e keqja nuk lind vetëm nga urrejtja, por edhe nga heshtja dhe bindja e verbër. Kujtesa historike është mburojë morale kundër dehumanizimit. Të kujtosh Holokaustin do të thotë të mbrosh dinjitetin njerëzor dhe të refuzosh çdo ideologji që ndan njerëzit sipas racës, fesë apo origjinës. Holokausti nuk preku vetëm hebrenjtë, megjithëse ata ishin objektivi kryesor i shfarosjes. Regjimi nazist përndoqi dhe vrau edhe rreth 500.000 romë dhe sinti, të cilët u konsideruan racialisht "të padëshirueshëm". Persona me aftësi të kufizuara mendore dhe fizike u vranë në kuadër të programit Aktion T4, i cili filloi në vitin 1939 dhe synonte "pastrimin" biologjik të shoqërisë. Mijëra fëmijë dhe të rritur u vranë përmes helmimit dhe urisë. Gjithashtu, u përndoqën kundërshtarë politikë, komunistë, socialistë, intelektualë, klerikë, dëshmitarë të Jehovait dhe homoseksualë, të cilët u burgosën, u torturuan dhe u vranë në kampe. Rezistenca dhe aktet e shpëtimit në Evropë Edhe në errësirën e Holokaustit, pati individë dhe grupe që zgjodhën njerëzinë. Në Poloni, Francë, Danimarkë dhe Holandë, qytetarë të zakonshëm strehuan hebrenj duke rrezikuar jetën e tyre. Në Danimarkë, në vitin 1943, mbi 7.000 hebrenj u shpëtuan dhe u transportuan në Suedi. Këto akte dëshmojnë se zgjedhja morale ishte gjithmonë e mundur. Pasojat demografike dhe kulturore Holokausti shkatërroi komunitete hebraike shekullore, veçanërisht në Evropën Qendrore dhe Lindore. Qytete që kishin qenë qendra kulturore hebraike mbetën pa banorët e tyre. Humbja nuk ishte vetëm numerike, por edhe kulturore, gjuhësore dhe shpirtërore. Biblioteka, sinagoga dhe tradita të tëra u zhdukën. Holokausti në kujtesën botërore Pas luftës, Holokausti u bë pjesë e ndërgjegjes ndërkombëtare. Më 27 janar, dita e çlirimit të Auschwitz-it, është shpallur Dita Ndërkombëtare e Përkujtimit të Holokaustit nga OKB-ja. Muze, memoriale dhe programe edukimi në mbarë botën synojnë të ruajnë kujtesën dhe të luftojnë mohimin e Holokaustit. Holokausti tregon se civilizimi dhe barbaria mund të bashkëjetojnë. Ai ndodhi në një Evropë të kulturuar, me universitete dhe shkencë. Prandaj, përgjegjësia për të kujtuar nuk është vetëm e historianëve, por e çdo brezi. Mbyllje Kujtimi i Holokaustit nuk është vetëm për të kaluarën, por për të ardhmen. Ai është paralajmërim kundër urrejtjes, racizmit dhe dehumanizimit. Duke kujtuar viktimat, ne mbrojmë vlerat themelore të njerëzimit. We will remember. Never again.*

Rrevista Prestige #InspirationDaily #technology.#Science E ardhmja e punës sipas Bill Gates: Kush mbijeton përballë AI Sipas bashkëthemeluesit të Microsoft, automatizimi do të marrë përsipër një pjesë të madhe të detyrave rutinë, duke rrezikuar profesionet që nuk kërkojnë kreativitet dhe vendimmarrje komplekse. Megjithatë, Gates thekson se ekzistojnë disa fusha që do t’i rezistojnë këtij transformimi. Tre profesionet që do t’i mbijetojnë inteligjencës artificiale Programuesit Edhe pse AI po bëhet gjithnjë e më e aftë në shkrimin e kodit, programuesit mbeten thelbësorë për zhvillimin, kontrollin dhe përmirësimin e sistemeve inteligjente. Mbikëqyrja njerëzore dhe mendimi kritik janë ende të pazëvendësueshme. Ekspertët e energjisë. Sektori i energjisë kërkon vendimmarrje strategjike, planifikim afatgjatë dhe balancim mes nevojave ekonomike dhe qëndrueshmërisë mjedisore — elementë që inteligjenca artificiale nuk mund t’i menaxhojë plotësisht. Biologët Kërkimi shkencor, zbulimet dhe inovacioni në biologji kërkojnë kreativitet, intuitë dhe mendim analitik njerëzor. AI mund të ndihmojë në analizën e të dhënave, por jo të zëvendësojë procesin e zbulimit shkencor. Mesazhi i Bill Gates është i qartë: e ardhmja nuk u përket atyre që i frikësohen teknologjisë, por atyre që dinë ta përdorin dhe ta drejtojnë atë. Shoqëritë që investojnë në dije, arsim dhe përshtatje do të jenë fitueset e epokës së re . -------------- Bill Gates është një sipërmarrës dhe filantrop amerikan, i njohur si bashkëthemelues i kompanisë Microsoft. Ai lindi më 28 tetor 1955 në Seattle dhe luajti një rol shumë të rëndësishëm në zhvillimin e kompjuterëve personalë, duke e bërë teknologjinë të aksesueshme për miliona njerëz në mbarë botën. Bill Gates ndoqi shkollën Lakeside School, ku u njoh herët me programimin, dhe më pas studioi matematikë dhe shkenca kompjuterike në Universitetin e Harvardit, por nuk e përfundoi arsimin universitar pasi u largua për të themeluar Microsoft. Më vonë, ai ka marrë disa diploma nderi për kontributin e tij në teknologji dhe filantropi. Përveç suksesit në biznes, Bill Gates njihet edhe për angazhimin e tij në filantropi përmes Fondacionit Bill & Melinda Gates, i cili mbështet projekte në shëndetësi, arsim dhe luftën kundër varfërisë globale. Burimi: The Economic Times – “Bill Gates predicts only three jobs will survive the AI takeover. Here is why” .

Rrevista Prestige #InspirationDaily #personality.#WriterIsmailKadare “Një kafe me Ismail Kadare”. Në ditën përkujtimore të 90-vjetorit të lindjes së Ismail Kadaresë, kujtesa kulturore shqiptare merr një formë të rrallë, të thellë dhe të ndritshme. Është një ditë reflektimi, nderimi ku fjala shqipe përkulet me respekt përballë emrit që i dha asaj përmasë universale. Emri i Ismail Kadaresë përmendet si një veper qe lexohet, si një prani e gjallë që vazhdon të marrë frymë në ndërgjegjen tonë kolektive. Ai jeton mes nesh nga Tirana në Paris, nga faqet e librave te mendimi i heshtur, nga kujtesa individuale te identiteti kulturor i një kombi. Kadare është njëkohësisht kujtim dhe udhërrëfyes, trashëgimi dhe përgjegjësi. Më 28 janar 2026, në Tiranë, u përurua statuja e bronztë “Një kafe me Ismail Kadare”, një vepër simbolike dhe thellësisht njerëzore, që e rikthen shkrimtarin akademik në përditshmërinë e tij më të dashur. I ulur në tavolinë, me librin përpara dhe kafen si shenjë të qetësisë së mendimit, Ismail Kadare shfaqet jo si figurë e ngritur mbi piedestal, por si bashkëbisedues i heshtur, si prani e afërt dhe e ngrohtë. Kjo statujë nuk e monumentalizon Kadarenë; ajo e afron, e bën pjesë të jetës sonë të përditshme. Statuja u vendos në lokalin ku ai pinte çdo ditë kafenë dhe u ngrit me përkushtim nga miqtë e tij Timo Flloko, Behar Malaj dhe Skënder Brataj, ndërsa u realizua nga skulptori Henri Mimani, i cili i dha bronzit ndjeshmëri njerëzore, thjeshtësi fisnike dhe përulësi artistike. Në këtë moment përkujtimor mori pjesë edhe Zonja Helena Kadare, bashkëshortja e shkrimtarit, duke i dhënë ngjarjes një dimension emocional të veçantë, të mbushur me mall, kujtesë dhe dinjitet. Në të njëjtën ditë përkujtimore, në Francë, vendi ku Ismail Kadare jetoi dhe krijoi për dekada, kujtesa merr një tjetër formë simbolike. Në banesën e tij në Boulevard Saint-Michel nr. 63, Paris, u vendos pllaka përkujtimore që shënon praninë e shkrimtarit shqiptar në zemër të kulturës evropiane. Ky akt fisnik lidh Tiranën dhe Parisin në një kujtesë të vetme kulturore, duke dëshmuar se Ismail Kadare i përket njëkohësisht Shqipërisë dhe botës, gjuhës së tij amtare dhe qytetërimit universal. Ismail Kadare është shkrimtari më përfaqësues i letërsisë shqipe, një nga mendjet më të ndritura të letërsisë botërore bashkëkohore dhe një figurë madhore e kulturës evropiane. Me një vepër të përkthyer në mbi 50 gjuhë dhe me më shumë se 1500 botime e ribotime jashtë gjuhës amtare, ai e çoi gjuhën shqipe përtej kufijve të saj natyrorë, duke e shndërruar në një gjuhë të mendimit universal, të mitit modern dhe të ndërgjegjes njerëzore. I nominuar dhjetëra herë për Çmimin Nobel, Kadare mbetet një pikë referimi e patjetërsueshme e letërsisë evropiane dhe botërore. I lindur më 28 janar 1936 në Gjirokastër, Ismail Kadare u formua në Universitetin e Tiranës dhe në Institutin e Letërsisë Botërore “Maksim Gorki” në Moskë (1958–1960). Rrugëtimin letrar e nisi si poet që në rini dhe u shndërrua në një romancier të përmasave universale, duke bërë që historia, miti, pushteti, frika dhe dinjiteti njerëzor të flasin me zë të thellë artistik për mbarë botën. Që nga viti 1994, Ismail Kadare ishte anëtar i Akademisë së Shkencave Morale dhe Politike të Francës dhe anëtar i jashtëm i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës. Ai u nderua me çmimet më prestigjioze letrare ndërkombëtare, ndër to International Booker Prize, Prince of Asturias Award, Jerusalem Prize, Neustadt International Prize, Nonino dhe Park Kyong-ni, si dhe me dekoratat më të larta shtetërore: “Nderi i Kombit” nga Republika e Shqipërisë dhe Legjioni i Nderit nga Republika Franceze. Ismail Kadare u nda nga jeta më 1 korrik 2024, por vepra e tij mbetet e gjallë, udhëzuese dhe e pazëvendësueshme. Sot, i përkujtuar njëkohësisht në Tiranë dhe në Paris, ai vazhdon të jetë busull mendimi, ndërgjegjeje dhe identiteti kulturor. Ismail Kadare për ne është më shumë se një shkrimtar i madh; ai është një gjeni i letrave shqipe. Ai është ndërgjegjja jonë e shkruar, fjala që i dha gjuhës shqipe dinjitet, thellësi dhe përjetësi. Përmes veprës së tij, ai na mësoi se historia duhet përballuar me mendim, se e vërteta kërkon guxim dhe se liria mbrohet me kulturë. Kadare mbetet frymëzim i përhershëm, prani e qetë dhe dritë udhëzuese për brezat që vijnë. Ta nderosh Ismail Kadarenë do të thotë të nderosh fjalën, mendimin dhe vetë dinjitetin shpirtëror të një kombi. Nëse dëshiron, mund ta ngre edhe një nivel më ceremonial, ta përshtas për revistë kulturore elitare, ose ta stilizoj si ese filozofike letrare. Pergatiti. Liliana Pere. Publisher.Auto r.

Gazetarja, poetja dhe piktorja e talentuar, që shpreh botën e saj mes tingullit të ngjyrës Portreti i artistes Violeta Kongo është një nga figurat e dalluara të artit shqiptar bashkëkohor, e njohur si “Zonja e Shpirtit mbi Mëndafsh”, për aftësinë e saj të veçantë për të kthyer çdo pëlhurë mëndafshi në një univers të ndjeshëm dhe të meditueshëm. E lindur në Korçën e artit dhe kulturës, rruga e saj artistike u bë një udhëtim i brendshëm, ku çdo fjalë, ngjyrë dhe çdo lëvizje peneli është një reflektim i emocioneve dhe perceptimeve të tingullit të shpirtit. Violeta erdhi nga një mjedis ku fjala dhe ritmi i jetës përbënin shkollën e parë të perceptimit. Para se të përqendrohej në artin e pikturës, ajo ndërtoi bazat e saj profesionale si gazetare, duke punuar për dekada në Radio Televizionin Shqiptar, ku punoi edhe si folëse dhe drejtuese emisionesh. Ky dialog i hershëm me fjalën dhe ritmin e kohës e ndihmoi për t'i dhënë këtyre të fundit edhe një sens të brendshëm në harmoni me formën dhe ngjyrën, që sot buron në çdo pikturë të saj. Çdo ngjyrë është si një fjalë e fshehur, çdo linjë si një frymëmarrje e shpirtit. Në një nga intervistat e saj ajo tregon se dashuria për pikturën nuk ka një datë lindjeje. Sepse që fëmijë e mban mend veten të humbiste përpara çdo pikture, të ndiente një dëshirë të pakontrollueshme për të vizatuar, të merrte lapsat për të zhgaravitur dhe eksperimentuar. Herë kënaqej dhe i ruante vizatimet si sende të çmuara, herë i griste e zhgënjyer. Ky pasion nuk e braktisi kurrë, megjithëse jeta i shtroi alternativa që shpesh nuk përputheshin me dashurinë e saj të vërtetë, siç ishte piktura. Që adoleshente, Violeta filloi të punonte si folëse në Radio Tirana dhe Televizionin Shqiptar (RTSH). Paralelisht, ndoqi studimet për gjuhë-letërsi shqipe. Pas përfundimit të shkollës, vazhdoi të punojë në RTSH si gazetare, folëse, dhe drejtuese emisionesh. Ky institucion i artit dhe kulturës i shërbeu edhe si shkollë e madhe për të kuptuar rregullat e imazhit, formës dhe ngjyrës. Më pas, ajo drejtoi Teatrin Kombëtar të Kukullave, ku përvoja me skenografitë, modelet e kukullave dhe kostumet e afroi çdo ditë e më shumë me pikturën. Ajo gjithmonë mendonte se sapo të kishte pak kohë, gjëja e parë që do të bënte do të ishte blerja e bojërave dhe penelave. Violeta tregon se ngarkesa e madhe në punë si gazetare dhe redaktore në media të ndryshme, angazhimi familjar si nënë e dy djemve, po e mbante përkohësisht larg pikturës. Por do të vinte një ditë që kohën do ta kish me tepri: Ishte koha e depresionit të madh të shqiptarëve. Bij që iknin nga sytë këmbët!...Mes tyre, edhe bijtë e saj! Qetësinë e shpirtit do ta gjente te piktura. Ngjyrat do të ishin streha e saj, shpëtimi i saj. Ndaj iu dha me mish e shpirt artit të pikturës. Piktura u bë për Violetën shoqëruese, duke i rikthyer jetën dhe frymëmarrjen. Piktura e saj e parë në vaj, realizuar në vitin 1997, është silueta e të birit, me një çantë në krah, i nisur diku mes qiellit dhe detit. Nuk dihet se ku. Kjo pikturë është e veçantë për Violetën, jo thjesht për vlerat piktorike, por sepse i duket sikur e ka pikturuar me lot. Që nga ky çast, ajo vendosi t’i kushtohej seriozisht pikturës. Ta kthejë pikturën nga pasion në profesion. Mjeshtri i penelit Adrian Devolli do të jetë shkolla e saj e pikturës. Ky artist e udhëhoqi në rritjen artistike, duke ia respektuar individualitetin e spikatur artistik. Janë bërë më shumë se njëzet e pesë vjet që piktura është kthyer në frymëmarrje për Violetën. “Të udhëtosh me pikturën do të thotë të përjetosh një mori të pafund emocionesh, të jetosh me ankthin për t'u takuar dhe lidhur me diçka hyjnore, që lëviz mes frikës dhe guximit, duke përqafuar të panjohurën dhe duke respektuar intuitën. Eshtë një rrugëtim drejt një bote ku çdo gjë është e mundur. Në këtë rrugëtim jeta ime ka rifituar rregullin e vet.” - Kështu do të shkruante ajo në banerin e një prej ekspozitave personale në vitin 2017. Nga biseda me të mësojmë se ngjyra është instinkt. Para fillimit të çdo vepre, është ngjyra që e udhëheq, është ajo që e ngazëllen. Mjeshtri Devolli do të shkruante në një nga albumet e saj: “Tek kundron tablotë e Violetës kupton se kemi të bëjmë me një pikturë të emocionit të fortë dhe të çastit, por njëkohësisht të mbajtur dhe përpunuar gjatë brenda një kuadrati, ku zgjidhen dy gjëra esenciale, siç është disonanca maksimale dhe, brenda kësaj disonance, harmonia dhe ekuilibri i ngjyrës.” Violeta tregon se kur fillon të punojë, zakonisht nis me një ide, por gjatë procesit gjithçka mund të ndryshojë: forma, imazhi, vetë ideja. Shpesh i nënshtrohet emocionit të çastit dhe parandjenjës, e cila shërben si shenjë paralajmëruese për sfidat e jetës. Në veprat e saj mbi kanavacë vërehet shpesh një lloj zymtësie që, sipas saj, janë reflektim i jetës së pasigurt, plot pikëpyetje, dhimbje dhe vendime të gabuara. Gjë që mund të injektojë një lloj deprimimi, por pikërisht, loja me ngjyrën e nxjerr jashtë kësaj gjendjeje duke kriuar një dialog me shprtin. Botën e saj artistike nuk e përkufizon lehtë me fjalë; ajo është gjithmonë në kërkim të diçkaje që nuk mund ta emërtojë, por që dëshiron të jetë kumbuese. Për këtë arsye, ajo iu dha me mish e shpirt pikturës dhe shpesh i bashkangjit edhe fjalën dhe poezinë, duke krijuar një tjetër mënyrë komunikimi. Pasi edhe poezia është një tjetër dashuri e hershme e saj. Ekspozita dhe prezantime artistike në vite: • “Soul on Silk” — Strasbourg, Pallati i Europës (2019), është ekspozita ndërkombëtare, që shënoi ngjarjen më të rëndësishme të veprimtarisë artistike të Violetës, e cila do të fillonte të komunikonte me publikun në vitin 2013: • "Kjo jam unë", Ekspozitë personale në teknika të ndryshme. • "Akuarel mbi mëndafsh" në Muzeun Kombëtar, viti 2015, e para ekspozitë e kësaj materjeje në vendin tonë. • "Notturno", viti 2017, në teknika të ndryshme. Pjesëmarrëse në ekspozita të tjera kombëtare si kontribuese: • "Berat 2012" • "Portret"(Tiranë 2013) • "Dy paleta" (Tiranë 2018) Ajo është anëtare e grupimit artistik MURI, i krijuar para gjashtë vjetësh me pjesëmarrjen e disa artistëve të mirënjohur, grupim i cili ka performuar në disa qytete të vendit si: Tiranë, Vlorë, Berat, Fier. Violeta Kongo është jo vetëm piktore, por një artiste që fton kundruesin ta ndjejë veprën si një realitet të përjetshëm dhe të brendshëm. Vlera e artit të saj është lidhja e ngushtë që krijon me kundruesin nëpërmjet mesazhit. Stili i Violetës është një filozofi vizuale, ku mediumi dhe emocionet ndërthuren si meloditë e një poezie: Mëndafshi është sfondi delikat ku rrjedhin ngjyrat si lumë i qetë, duke krijuar një ndjesi pa kohë. Kontrasti i ngjyrave të ngrohta dhe të buta fton shikuesin të përjetojë jo vetëm pamjen, por dhe ndjenjën. Teknika e veçantë e pikave dhe lëvizjeve të lehta të penelit prodhon një energji të brendshme që pulson në çdo sipërfaqe. Secila prej këtyre punimeve është një reflektim i jetës së brendshme, një urë midis shpirtit të artistes dhe botës së jashtme. Në çdo ekspozitë, mëndafshi nuk është thjesht material, por horizont meditativ për shpirtin. Arti i Violetës vlerësohet për ndikimin e tij emocional, për ndjeshmërinë dhe mënyrën se si shikuesi ndjen çdo vepër si një realitet të brendshëm. Suksesi dhe kenaqësia me e madhe e saj është rezonanca që krijon te secili që përjeton artin: një përvojë e ndritur e një bote shpirtërisht të bukur... Violeta Kongo është nje Piktore shqiptare

1. "Ti ishe per mua " Ti ishe për mua e pamposhtur si Troja Ti ishe për mua e pakuptueshme, Troja që unë dot s’e pushtoja. Më e pakuptueshme se mbishkrimet etruske. Vetëm në ëndrra, ah, në ëndrra T’i përqafoja flokët e dendura. Gaz më shumë ndjeja tek të pushtoja Se gjithë grekët kur ra Troja. Vetëm në ëndrra m’ishe e kuptueshme, Ti, e shtrenjta ime etruske. 2. "Nëkohen kur të desha" Në kohën kur të desha, Mendimet për ty më mbulonin natë e ditë. Ashtu si Vezuvi që me hirin e tij, Mbulonte Pompeun me periferitë. Por koha shkoi. Tani lava e ftohur,

Rini, thueja kangës ma të bukur që di! Thueja kangës sate që të vlon në gji. Nxirre gëzimin tand’ të shpërthejë me vrull… Mos e freno kangën! Le të marri udhë. Thueja kangës, rini, pash syt e tu… Të rroki, të puthi kanga, të nxisi me dashnu me zjarrm tand, rini… Dhe të na mbysi dallga prej ndjenjash të shkumbzueme q’i turbullon kanga. Rini, thueja kangës dhe qeshu si fëmi Kumbi i zanit të përplaset për qiellë dhe të kthejë prap te na, se hyjt ta kanë zili E na të duem fort si të duem një diell. Thueja kangës, Rini! Thueja kangës gëzimplote! Qeshu, rini! Qeshu! Bota asht e jote. 𝐍𝐠𝐚 𝐌𝐢𝐠𝐣𝐞𝐧𝐢