Artist Piktor i madh që frymezon pertej kohrave.Van GOGH

Rubrika: Arte Pamore. Artist Piktor i madh që frymezon pertej kohrave.

Vincent Willem van Gogh është një nga figurat më të rëndësishme të historisë së artit modern dhe një nga artistët që e ndryshuan përgjithmonë mënyrën se si njeriu mund të shprehë emocionin përmes pikturës. Ai nuk e përdori artin vetëm për të riprodhuar atë që shihte, por për të shprehur atë që ndiente: vetminë, shpresën, ankthin, natyrën, dritën dhe kërkimin e një kuptimi më të thellë të ekzistencës. Lindi më 30 mars 1853 në Zundert të Holandës dhe vdiq më 29 korrik 1890 në Auvers-sur-Oise të Francës, vetëm 37 vjeç.

Para se t'i kushtohej artit, Van Gogh punoi si tregtar arti, mësues dhe predikues. Nuk pati një formim të gjatë akademik si piktor; ai u formua kryesisht në mënyrë autodidakte, përmes leximit, studimit të mjeshtërve, kopjimit të veprave dhe praktikës së pandërprerë. Në rreth një dekadë krijimtari realizoi më shumë se 2,000 vepra, përfshirë rreth 850 piktura në vaj.

Gjatë jetës së tij nuk arriti famën që do të fitonte pas vdekjes. Por ngjyrat e tij të fuqishme, penelatat energjike dhe mënyra e veçantë e shndërrimit të realitetit në emocion do të ndikonin thellësisht mbi artin modern dhe veçanërisht mbi zhvillimin e ekspresionizmit.

Për ta kuptuar Van Gogh-un, duhet ndjekur udhëtimi i tij. Ai nuk u bë menjëherë artisti i The Starry Night. Ai arriti te ai qiell përmes një rruge të gjatë: nga errësira e fshatrave holandeze, te drita e Parisit, shpërthimi i ngjyrës në Arles, kërkimi shpirtëror në Saint-Rémy dhe intensiteti i fundit krijues në Auvers-sur-Oise.

Holandë – Njeriu përpara ngjyrës

Periudha holandeze, veçanërisht vitet 1880–1885, është themeli i artit të Van Gogh-ut.

Në këtë fazë ai ishte i tërhequr nga njerëzit e zakonshëm: fshatarët, punëtorët, familjet e varfra dhe njerëzit që jetonin nga puna e duarve.

Paleta e tij ishte e errët, e dominuar nga kafe, gri, jeshile dhe tone të mbyllura. Por kjo errësirë nuk ishte thjesht zgjedhje estetike. Ajo i përshtatej botës që ai dëshironte të tregonte: një botë pune, lodhjeje, varfërie dhe dinjiteti.

Kulmi i kësaj periudhe është “Ngrënësit e patateve” (The Potato Eaters), 1885.

Në këtë vepër një familje fshatare mblidhet rreth tryezës për të ngrënë. Fytyrat janë të ashpra, duart të rënduara nga puna dhe drita është e zbehtë.

Van Gogh dëshironte të tregonte se këta njerëz kishin punuar për ushqimin që po hanin.

Kjo është pika e parë e udhëtimit të tij: të shohë njeriun pas pamjes së jashtme.

Paris – Zbulimi i dritës

Në vitin 1886 Van Gogh shkoi në Paris dhe aty ndodhi një nga kthesat më të mëdha në artin e tij.

Ai u përball me impresionizmin dhe neoimpresionizmin dhe njohu një botë krejt tjetër ngjyrash. Veprat e Claude Monet, Camille Pissarro, Edgar Degas, Georges Seurat dhe Paul Signac ndikuan në mënyrën e tij të të parit.

Paleta e errët holandeze filloi të ndriçohej.

Ngjyrat u bënë më të pastra, më të forta dhe më të kundërta. Penelatat u liruan dhe Van Gogh filloi të eksperimentonte me mënyrën se si ngjyrat mund të krijonin dritën.

Në Paris ai realizoi edhe shumë autoportrete, përmes të cilave studioi jo vetëm fytyrën, por edhe identitetin e vet.

Parisi i mësoi një gjë themelore: ngjyra nuk është vetëm ajo që shohim; ajo mund të krijojë ndjenjë.

Dhe kjo ide do të shpërthente plotësisht në Arles.

Arles – Kur drita bëhet emocion

Në fillim të vitit 1888 Van Gogh u zhvendos në Arles, në jug të Francës.

Për të, Provence ishte më shumë se një vend i bukur.

Ai e shihte si një hapësirë të rilindjes krijuese dhe shpirtërore, një vend ku e kaluara mund të lihej pas dhe artisti mund të krijonte një mënyrë të re të të parit.

Drita e Arles-it e ndryshoi.

Ngjyrat u bënë të fuqishme. E verdha, bluja, jeshilja dhe vjollca filluan të bashkëjetojnë në mënyra të guximshme.

Në këtë periudhë ai krijoi disa nga veprat më të famshme të karrierës së tij:

“Sunflowers” (Luledielli), 1888–1889

“The Bedroom” (Dhoma e gjumit në Arles), 1888

“The Yellow House” (Shtëpia e verdhë), 1888

“The Night Café” (Kafeneja e natës), 1888

“Starry Night Over the Rhône” (Natë me yje mbi Rhônë), 1888

“The Red Vineyard” (Vreshti i kuq), 1888

“Van Gogh’s Chair” (Karrigia e Van Gogh-ut), 1888

Dhe pikërisht këtu lind vepra që na çon drejt një prej pyetjeve më të mëdha të artit të Van Gogh-ut:

“Café Terrace at Night”.

“Café Terrace at Night” – Nata që ndryshoi mënyrën e të parit

Në shtator 1888, Van Gogh vendosi kavaletin e tij në Place du Forum në Arles dhe pikturoi një kafene të ndriçuar nga drita e fenerëve.

Në pamje të parë është një skenë e zakonshme nate.

Një kafene.

Disa njerëz.

Rrugë me kalldrëm.

Ndërtesa.

Një pemë.

Dhe një qiell i thellë blu me yje.

Por pikërisht këtu qëndron gjenialiteti i Van Gogh-ut.

Ai e merr një skenë të zakonshme dhe e shndërron në një hapësirë ku e përditshmja takon të përjetshmen.

Kjo ishte piktura e parë e Van Gogh-ut me një natë të tillë me yje, rreth nëntë muaj para The Starry Night.

Në letrat drejtuar vëllait Theo, ai shpjegonte se nuk dëshironte më thjesht të “riprodhonte saktësisht atë që kishte përpara syve”.

Ai kërkonte diçka tjetër:

“Një ndjesi të së pafundmes.”

Kjo fjali është çelësi për ta kuptuar këtë vepër.

Van Gogh nuk po pikturonte vetëm atë që shihte.

Ai po pikturonte atë që donte të ndiente.

Dhe pesë detaje të pikturës, të analizuara nga BBC Culture, e bëjnë këtë ide edhe më të fuqishme.

Kalldrëmet – E kaluara nën këmbë

Një pjesë e madhe e pjesës së përparme të pikturës mbulohet nga kalldrëmet.

Van Gogh i mbush me ngjyra: blu, vjollcë, jeshile, rozë dhe të verdhë.

Vetë artisti i përshkroi efektet e dritës së natës si një pikturë nate “pa të zezë”.

Por nën këtë sipërfaqe ekziston një histori tjetër.

Poshtë kalldrëmeve të Place du Forum ndodhen strukturat e lashta romake të njohura si cryptoporticoes, pjesë e themeleve të forumit të lashtë.

Kështu, toka ku qëndron Van Gogh-u mbart një qytet tjetër poshtë vetes.

Kalldrëmet bëhen, në interpretimin e BBC-së, një simbol i së kaluarës së varrosur: historia është e padukshme, por ende ekziston.

Kolonat – E kaluara që hyn në të tashmen

Në pikturë shfaqen elemente arkitekturore të lidhura me të kaluarën romake të Arles-it.

Kolonat korintike dhe fragmentet e një tempulli të lashtë dëshmojnë se qyteti modern është ndërtuar mbi një histori shumë më të vjetër.

Van Gogh nuk e paraqet të kaluarën si një muze të ndarë nga e tashmja.

Ajo është aty, brenda peizazhit të përditshëm.

Karriget bosh – Kujtesa e një spektakli të harruar

Kafeneja duket e gjallë, por në plan të parë ka shumë tavolina dhe karrige bosh.

Pse?

BBC e lidh këtë element me historinë e Place du Forum, ku në vitin 1399 u ekzekutua publikisht një fisnik rebel, Gaubert de Lernet.

Skela është zhdukur.

Forumi i lashtë është transformuar.

Por vendi mbart ende kujtesën e asaj që ka ndodhur.

Karriget bosh mund të shihen kështu si një hapësirë pritjeje, por edhe si një kujtesë e heshtur e spektatorëve të së kaluarës.

Kulla – Nga historia drejt qiellit

Në distancë ngrihet një kullë e errët.

Ajo kishte qenë fillimisht kambanorja e kishës Sainte-Anne dhe më vonë u lidh me Musée Lapidaire, ku ruheshin objekte dhe relike të lashta.

Van Gogh e kishte vizituar këtë muze.

Kështu, kulla bëhet një urë vizuale midis botës njerëzore dhe pafundësisë së qiellit.

Shikimi ngrihet nga toka, kalon përmes ndërtesave dhe përfundon te yjet.

Yjet – Pika ku toka takohet me pafundësinë

Dhe pastaj janë yjet.

Ata janë kulmi i gjithë kompozimit.

Sipas studiuesve të cituar nga BBC, vendosja e tyre lidhet me pozicionin e yjësisë së Ujorit në mesin e shtatorit 1888.

Kjo është veçanërisht domethënëse.

Van Gogh ndryshon format e botës reale, por qielli duket sikur i bindet një rendi tjetër.

Yjet bëhen simbol i asaj që nuk mund të kontrollohet dhe nuk mund të ndryshohet.

Dhe vetëm pak kohë pas përfundimit të pikturës, Van Gogh i shkruan Theo-s:

“Dal jashtë natën për të pikturuar yjet.”

Në këtë fjali gjendet një pjesë e madhe e filozofisë së tij artistike.

Saint-Rémy – Kur natyra bëhet shpirt

Pas Arles-it, Van Gogh kaloi një periudhë në Saint-Rémy-de-Provence.

Këtu arti i tij u bë edhe më intensiv.

Ai pikturoi ullinj, qiparisa, fusha gruri dhe qiellin me një energji të jashtëzakonshme.

Veprat kryesore të kësaj periudhe përfshijnë:

“The Starry Night” (Nata me yje), 1889

“Irises” (Iriset), 1889

“Cypresses” (Qiparisat), 1889

“Olive Trees” (Ullinjtë), 1889

“Wheat Field with Cypresses” (Fusha me grurë dhe qiparisa), 1889

“Almond Blossoms” (Lulet e bajames), 1890

Në këtë periudhë Van Gogh e çon më tej atë që kishte filluar në Arles.

Në Café Terrace at Night, yjet ishin ende pjesë e një qyteti real.

Në The Starry Night, qielli bëhet pothuajse një botë më vete.

Ai rrotullohet, lëviz dhe pulson.

Natyra nuk është më thjesht peizazh.

Ajo është emocion i pikturuar.

“The Starry Night” – Nga një shesh në Arles te universi

Këtu kuptohet lidhja e drejtpërdrejtë midis dy veprave.

Café Terrace at Night është hapi i parë.

The Starry Night është një nga kulmet e këtij kërkimi.

Në të dyja veprat Van Gogh kërkon diçka përtej realitetit të dukshëm.

Por ndërsa në Arles ai ende e lidh pafundësinë me një hapësirë konkrete urbane, në Saint-Rémy qielli bëhet një univers emocional.

Kjo është arsyeja pse Café Terrace at Night është kaq e rëndësishme për të kuptuar Van Gogh-un.

Ajo nuk është thjesht një pikturë e bukur nate.

Është një pikë kthese.

Auvers-sur-Oise – Intensiteti i fundit

Në maj 1890 Van Gogh shkoi në Auvers-sur-Oise, pranë Parisit, ku u kujdes nga doktor Paul Gachet.

Edhe gjatë javëve të fundit të jetës ai vazhdoi të pikturonte me një ritëm të jashtëzakonshëm.

Këtu realizoi:

“Portrait of Dr Gachet” (Portreti i doktor Gachet), 1890

“The Church at Auvers” (Kisha në Auvers), 1890

“Wheatfield with Crows” (Fushë me grurë me korba), 1890

“Wheat Fields at Auvers Under Clouded Skies”, 1890

“The Town Hall at Auvers”, 1890

“Tree Roots” (Rrënjët e pemëve), 1890

Më 29 korrik 1890, Van Gogh vdiq në Auvers-sur-Oise.

Ishte vetëm 37 vjeç.

Një artist që ndryshoi historinë e artit

Van Gogh nuk jetoi për të parë madhështinë e plotë të trashëgimisë së tij.

Por pas vdekjes, veprat e tij u bënë gjithnjë e më të njohura dhe ndikimi i tij mbi artin modern u bë i jashtëzakonshëm.

Ai ndikoi fuqishëm në zhvillimin e ekspresionizmit dhe frymëzoi breza të tërë artistësh.

Por rëndësia e tij nuk qëndron vetëm te ndikimi teknik.

Van Gogh ndryshoi vetë idenë e artistit.

Ai tregoi se një pikturë mund të jetë më shumë se një kopje e realitetit.

Mund të jetë një përkthim i shpirtit.

Mund të marrë një kafene, një karrige, një pemë, një fushë gruri ose një qiell nate dhe t'i shndërrojë në bartës të emocioneve njerëzore.

Nga “Ngrënësit e patateve” te “Café Terrace at Night”, nga “The Starry Night” te “Wheatfield with Crows”, rruga e Van Gogh-ut është një udhëtim nga realiteti i jashtëm drejt botës së brendshme.

Në fillim ai pikturonte njerëzit që punonin tokën.

Më pas zbuloi dritën.

Në Arles zbuloi ngjyrën.

Në Saint-Rémy zbuloi qiellin si një gjendje shpirtërore.

Dhe në Auvers, deri në fund, vazhdoi të kërkonte një mënyrë për të shprehur atë që nuk mund të thuhej me fjalë.

Kjo është arsyeja pse Van Gogh mbetet kaq i fuqishëm edhe sot.

Ai nuk na mëson vetëm të shohim një pikturë. Na mëson të pyesim se çfarë fshihet pas asaj që shohim.

Në Café Terrace at Night, poshtë kalldrëmeve fshihet historia.

Në kullë fshihet kujtesa.

Në karriget bosh fshihet mungesa.

Në qytet fshihet e kaluara.

Ndërsa mbi të gjitha, në qiell, qëndrojnë yjet.

Dhe ndoshta pikërisht aty qëndron edhe mesazhi më i thellë i Van Gogh-ut: bota ndryshon vazhdimisht, por njeriu vazhdon të kërkojë diçka të përjetshme përtej saj.

Këtë kërkim ai e quajti me një nga shprehjet e tij më të fuqishme: “një ndjesi të së pafundmes”.

Dhe pikërisht këtë ndjesi vazhdojmë të kërkojmë sot, sa herë që ngremë sytë drejt një qielli me yje.

Burimet: BBC Culture, Vincent van Gogh Letters, Van Gogh Museum, The Metropolitan Museum of Art, Musée d’Orsay.

Përgatiti: Revista Prestige

Founder & Editor-in-Chief: Liliana Pere

Copyright ©: LP / Revista Prestige