Augusti – Perandori që e shndërroi Romën në përjetësi dhe la gjurmët e rinisë së tij në Apoloninë e Ilirisë.

Augusti – Perandori që e shndërroi Romën në përjetësi dhe la gjurmët e rinisë së tij në Apoloninë e Ilirisë.

Ky njeri nuk sundoj ne një epokë por krijoj një epoke.

Augusti ishte perandori i parë i Romës; ai ishte arkitekti i një qytetërimi që do të shndërrohej në boshtin e historisë europiane për më shumë se një mijëvjeçar.

Me vizionin e tij politik, aftësinë për të ndërtuar institucione të qëndrueshme dhe mjeshtërinë për ta kthyer fuqinë në simbol, ai e ngriti Romën nga plagët e luftërave civile në lartësinë e një perandorie që sfidoi kohën.

I lindur më 23 shtator 63 para erës sonë me emrin Gaius Octavius, ai ishte ende shumë i ri kur fati nisi të thurte fijet e një historie të jashtëzakonshme. Askush nuk mund ta parashikonte se ai djalosh i qetë, i dhënë pas studimit dhe filozofisë, do të bëhej njeriu që do të ndryshonte përgjithmonë hartën politike të botës antike.

Apolonia – qyteti ku historia mori frymë

Për shqiptarët, rrugëtimi i Augustit mbart një kapitull me domethënie të veçantë. Përpara se të vendoste kurorën e perandorit mbi kokë, ai ishte student në Apoloninë e Ilirisë, qytetin madhështor që lulëzonte në brigjet e Adriatikut dhe që sot prehet në tokën shqiptare pranë Fierit.

Apolonia nuk ishte vetëm një qytet. Ajo ishte një univers dijesh, një port ku takoheshin filozofia greke, kultura ilire dhe tregtia mesdhetare. Në rrugët e saj me kolona mermeri, në auditorët ku jehonte retorika dhe në bibliotekat ku ruheshin dorëshkrimet e kohës, formoheshin mendjet që do të drejtonin botën romake.

Pikërisht këtu, larg Romës, Oktaviani mori lajmin tronditës për vrasjen e Jul Cezarit në vitin 44 para erës sonë. Brenda pak çastesh, jeta e studentit u shndërrua në fatin e një trashëgimtari. Ai u largua nga Apolonia jo më si një nxënës, por si njeriu mbi të cilin do të rëndonte pesha e historisë.

Nga trashëgimtar në themelues të Perandorisë.

Pas vitesh përplasjesh të përgjakshme, aleancash dhe betejash vendimtare, Oktaviani arriti të bashkonte nën autoritetin e tij gjithë botën romake. Në vitin 27 para erës sonë, Senati i dha titullin Augustus – "I Nderuari". Ky nuk ishte vetëm një titull; ishte lindja e një rendi të ri politik.

Me Augustin, Republika Romake u shndërrua në Perandorinë Romake. Ai krijoi një administratë moderne për kohën, reformoi ushtrinë, stabilizoi ekonominë dhe ndërtoi një sistem qeverisjeje që do të mbijetonte për shekuj.

Roma prej mermeri

Vetë Augusti mburrej se e kishte gjetur Romën prej tullash dhe e kishte lënë prej mermeri. Kjo fjali nuk ishte vetëm metaforë. Nën sundimin e tij u ngritën tempuj madhështorë, teatro, forume, rrugë, ura dhe ujësjellës që e kthyen qytetin në zemrën politike dhe artistike të botës antike.

Po aq sa ndërtoi me gurë, Augusti ndërtoi edhe me ide. Sundimi i tij hapi periudhën e njohur si Pax Romana, një epokë paqeje, stabiliteti dhe zhvillimi që lejoi lulëzimin e ekonomisë, artit dhe kulturës romake.

Kur letërsia u bë instrument i historisë

Çdo perandori ka nevojë për një rrëfim që i jep kuptim ekzistencës së saj. Për Augustin, këtë rol e mori poeti Virgjili, i cili shkroi Eneidën, poemën që e lidhte origjinën legjendare të Romës me heroin trojan Enea.

Historianët bashkëkohorë e konsiderojnë këtë vepër kryesisht një krijim poetik me funksion politik. Përmes saj, sundimi i Augustit fitonte një trashëgimi heroike dhe një legjitimitet që ngrihej mbi simbolikën e Trojës.

Apolonia dhe debatet historike

Qëndrimi i Augustit në Apoloni ka zgjuar prej kohësh interesin e studiuesve. Disa autorë kanë hedhur hipoteza se ai mund të ketë njohur aty tradita vendase që lidhnin Dardanët, Mesapët dhe migrimet e lashta drejt Italisë. Këto mbeten interpretime interesante, por nuk janë të pranuara si fakte të provuara nga historiografia ndërkombëtare.

Po kështu, rrëfimi i Virgjilit për Enean dhe Didonën ngre pyetje kronologjike, pasi ngjarjet që përshkruhen ndahen nga disa shekuj. Për këtë arsye, studiuesit e lexojnë atë si një alegori poetike dhe politike, jo si histori të mirëfilltë.

Trashëgimia e pavdekshme.

Kur Augusti u nda nga jeta më 19 gusht të vitit 14 të erës sonë, ai nuk la pas vetëm një fron. Ai la një qytetërim të organizuar, një administratë që u bë model për brezat dhe një vizion shtetformues që vazhdon të studiohet edhe sot.

Në mozaikun e kësaj historie madhështore, Apolonia e Ilirisë zë një vend të veçantë. Ajo ishte qyteti ku u formua mendja e njeriut që do të bëhej perandori i parë i Romës – një kujtesë se edhe toka shqiptare ka qenë skenë e momenteve që kanë ndryshuar fatin e historisë botërore.

Pergatiti: Rrevista Prestige