Ekspozita Ndërkombëtare e Torinos 1911: Kur bota festonte të ardhmen

Editorial.

Ekspozita Ndërkombëtare e Torinos 1911: Kur bota festonte të ardhmen

Në pranverën e vitit 1911, Torino u kthye në një skenë madhështore ku kombet e botës u mblodhën për të festuar një epokë të re.

Mes optimizmit të shekullit të njëzetë dhe besimit të pakufishëm te shkenca e teknologjia, qyteti italian priti Ekspozitën Ndërkombëtare të Industrisë dhe Punës (Esposizione Internazionale dell’Industria e del Lavoro), një nga ngjarjet më të rëndësishme ndërkombëtare të kohës.

E inauguruar më 29 prill 1911 nga Mbreti Viktor Emanueli III, ekspozita qëndroi e hapur deri më 19 nëntor, duke mirëpritur mbi 7.4 milionë vizitorë. Në zemër të Parco del Valentino, përgjatë brigjeve elegante të lumit Po, mbi një sipërfaqe prej rreth 100 hektarësh, u ngrit një qytet i përkohshëm i modernitetit, ku industria, arti, kultura dhe inovacioni bashkëjetonin në mënyrë spektakolare.

Ngjarja u organizua në kuadër të 50-vjetorit të Bashkimit të Italisë, por qëllimi i saj shkonte përtej festimeve kombëtare. Torino 1911 synonte të tregonte se bota po hynte në një epokë të re, të udhëhequr nga energjia elektrike, makineritë, transporti modern, komunikimi dhe progresi industrial. Ndryshe nga ekspozitat e mëparshme, të përqendruara kryesisht te artet dekorative, kjo ekspozitë e vendosi industrinë dhe punën në qendër të vëmendjes.

Për realizimin e saj u angazhuan rreth 3.500 punëtorë, ndërsa pavionet dhe strukturat e ngritura mbuluan afro 350.000 metra katrorë. Arkitektët Pietro Fenoglio, Giacomo Saldadori di Wiesenhof dhe Stefano Molli krijuan një ansambël arkitekturor mbresëlënës që reflektonte frymën e kohës: besimin se estetika dhe teknologjia mund të ecnin krah për krah.

Torino u shndërrua në një pikëtakim global. Tridhjetë shtete morën pjesë në ekspozitë, mes tyre Italia, Franca, Gjermania, Britania e Madhe, Shtetet e Bashkuara, Japonia, Rusia, Serbia, Perandoria Osmane, Brazili, Argjentina, Uruguai dhe Kina.

Çdo vend solli jo vetëm produktet dhe arritjet e veta industriale, por edhe identitetin kulturor, të pasqyruar përmes pavioneve kombëtare.

Këto pavione ishin ndër atraksionet më të mëdha të ekspozitës. Pavioni hungarez në stilin Art Nouveau konsiderohej një kryevepër e arkitekturës së kohës.

Pavioni i Siamit, Tajlandës së sotme, mahniste vizitorët me çatinë shumëngjyrëshe dhe kupolën e artë, ndërsa pavioni osman, i projektuar nga Léon Gurekian, ndërthurte elegancën orientale me frymën moderne të ekspozitës. Pavioni brazilian ekspozonte vepra të piktorit Arthur Timótheo da Costa, duke dëshmuar se arti kishte ende vendin e tij në një ekspozitë kushtuar industrisë.

Një rol të veçantë zinte edhe Pavioni Britanik, i përshkruar nga organizatorët si pavioni i një “kombi të madh mik”. I pozicionuar pranë Galerisë së Makinerive, ai simbolizonte forcën industriale të Britanisë dhe lidershipin e saj në revolucionin teknologjik që po transformonte botën.

Por Torino 1911 nuk ishte vetëm një festë e makinerive dhe fabrikave. Ishte gjithashtu një festival kulturor. Në natën e hapjes, publiku ndoqi operën “Falstaff” të Giuseppe Verdit në Teatro Regio. Më pas, qyteti u mbush me koncerte dhe aktivitete artistike, ku spikatën dirigjentë të famshëm si Arturo Toscanini, Robert Kajanus, Tullio Serafin dhe Willem Mengelberg. Edhe kompozitori legjendar Gustav Mahler ishte planifikuar të merrte pjesë, por vdekja e tij në maj 1911 e pengoi këtë paraqitje.

Ekspozita shërbeu edhe si qendër diskutimesh ndërkombëtare. Kongrese të rëndësishme mbi industrinë, tregtinë, ndërtimin dhe paqen mblodhën ekspertë, politikanë dhe sipërmarrës nga vende të ndryshme, duke e bërë Torinon një laborator idesh për të ardhmen.

Një nga risitë më interesante ishte konkursi ndërkombëtar i filmit, i organizuar në kategoritë artistike, shkencore dhe edukative. Në një kohë kur kinemaja ishte ende një art i ri, Torino kuptoi potencialin e saj si mjet komunikimi dhe edukimi. Filmi “Nozze d’oro” fitoi çmimin e parë në kategorinë artistike, ndërsa “La vita delle farfalle” u vlerësua si filmi më i mirë shkencor.

Po aq simbolike ishte edhe gara ajrore Romë–Torino, e zhvilluar nga 4 deri më 10 qershor 1911. Në një epokë kur fluturimi ishte ende një mrekulli teknologjike, kjo garë përfaqësonte guximin dhe ambicien e njerëzimit për të pushtuar qiellin. Fituesi u shpërblye me 250.000 lira italiane, një shumë e jashtëzakonshme për kohën.

Kur ekspozita mbylli dyert më 19 nëntor 1911, ajo kishte lënë pas shumë më tepër sesa pavione dhe statistika. Kishte lënë kujtimin e një kohe kur njerëzimi besonte se përparimi ishte i pakthyeshëm dhe se shkenca, industria e kultura mund të ndërtonin një botë më të mirë.

A vazhdon kjo traditë sot?

Po. Tradita e ekspozitave universale vazhdon edhe në ditët tona nën kujdesin e Bureau International des Expositions (BIE), organizata ndërkombëtare që mbikëqyr Expo-t botërore. Pas Torinos 1911 erdhën dhjetëra ekspozita të tjera të famshme, nga Brukseli e Parisi deri te Osaka, Shangai dhe Dubai.

Sot, këto ekspozita nuk fokusohen më vetëm te industria dhe makineritë, por te sfidat globale të shekullit XXI: zhvillimi i qëndrueshëm, energjia, teknologjia digjitale, inteligjenca artificiale, klima dhe bashkëpunimi ndërkombëtar.

Pas suksesit të Expo Milano 2015 dhe Expo Dubai 2020, tradita vazhdon me Expo 2025 Osaka, Kansai (Japoni), e cila do të mbledhë sërish vende nga e gjithë bota rreth temës së projektimit të shoqërisë së së ardhmes.

Më shumë se një shekull pas Torino 1911, fryma mbetet e njëjtë: të bashkohen kombet, të ndahen idetë dhe të imagjinohet e ardhmja. Në këtë kuptim, Ekspozita Ndërkombëtare e Torinos nuk ishte thjesht një ngjarje e vitit 1911, por pjesë e një tradite që vazhdon ende sot, duke i kujtuar botës se progresi lind kur dijet, kulturat dhe vizionet takohen.

Nga. PRESTIGE. LP.