GJUHA KU SHPIRTI KUJTON VETEN. Dr. Valbone Miftari.

Rubrika: Portret Dr.Humanist qe frymezon

GJUHA KU SHPIRTI KUJTON VETEN.

Dr. Valbone Miftari — një portret mes mjekësisë, migrimit dhe kujtesës.

Ka njerëz që profesionin e tyre e ushtrojnë brenda një zyre. Ka të tjerë që, përmes profesionit, prekin një histori shumë më të madhe se ajo e individit që kanë përballë.

Në Cyrih, aty ku gjuhët, kulturat dhe historitë njerëzore takohen çdo ditë, puna e Dr. med. Valbone Miftarit, specialiste FMH për Psikiatri dhe Psikoterapi, merr pikërisht këtë dimension.

Ajo nuk përballet vetëm me një simptomë.

Pas ankthit mund të jetë një histori emigrimi.

Pas heshtjes së një burri mund të jetë një kulturë e tërë e ndërtuar mbi durimin.

Pas konfliktit mes prindit dhe fëmijës mund të fshihet përplasja mes dy mënyrave të të kuptuarit të jetës.

Dhe pas një fjale të thjeshtë në shqip mund të gjendet një kujtesë që nuk përkthehet lehtë.

Kjo është arsyeja pse gjuha, në këtë histori, nuk është vetëm mjet komunikimi.

Është pjesë e diagnozës së kujtesës njerëzore.

NJERIU QË VJEN ME HISTORINË E VET

Migranti nuk hyn në një dhomë terapeutike vetëm me trupin e tij.

Ai hyn me një vend të lënë pas.

Me familjen.

Me mënyrën si është rritur.

Me atë që i është thënë të mos tregojë.

Me atë që ka mësuar të durojë.

Me sukseset që duhet t'i justifikojë dhe me dështimet që shpesh nuk guxon t'i pranojë.

Kjo e bën përvojën e shëndetit mendor te komunitetet migrante më komplekse se një përkthim i thjeshtë nga një gjuhë në tjetrën.

Sepse edhe dhimbja ka kulturën e saj.

Një njeri mund të dijë të thotë “jam i lodhur”, por të mos ketë mësuar kurrë të thotë “kam nevojë për ndihmë”.

Dhe midis këtyre dy fjalive mund të jetë një jetë e tërë.

SHQIPJA SI DHOMË E KUJTESËS.

Gjuha e parë nuk është gjithmonë gjuha në të cilën njeriu mendon më shumë.

Por shpesh është gjuha në të cilën ai ndien më thellë.

Aty janë fjalët e nënës, qortimi i babait, këngët e fëmijërisë, lutjet, shakatë familjare, frika e parë, dashuria e parë.

Prandaj një fjalë e thënë në gjuhën amtare mund të hapë një derë që një gjuhë e mësuar më vonë nuk e hap në të njëjtën mënyrë.

Në psikoterapi kjo nuk është vetëm çështje komoditeti.

Është çështje nuance.

Sepse për të kuptuar një njeri, ndonjëherë duhet të dëgjosh jo vetëm çfarë thotë, por edhe nga cila botë vjen fjala e tij.

GRATË DHE JETA QË ËSHTË SHTYRË PËR MË VONË.

Në shumë familje shqiptare, gruaja ka qenë arkitektja e padukshme e vazhdimësisë.

Ka rritur fëmijët.

Ka mbajtur familjen.

Ka punuar.

Ka ruajtur lidhjen me të afërmit.

Ka mbajtur gjuhën dhe traditat gjallë.

Shpesh ka qenë ajo që ka thënë:

“Më parë familja, pastaj unë.”

Por çfarë ndodh kur “më vonë” bëhet një jetë e tërë?

Këtu pyetja terapeutike merr një dimension tjetër.

Jo vetëm: Çfarë të ka ndodhur?

Por:

Çfarë dëshiron ti?

Dhe ndonjëherë kjo është pyetja më e vështirë nga të gjitha.

BURRI QË ËSHTË MËSUAR TË MOS FLASË.

Edhe burrat mbajnë barrë që nuk shihet.

Në kulturën tonë, burri është rritur shpesh me një formulë të thjeshtë: puno, duro, mos u anko.

Por njeriu mund të jetë i fortë dhe njëkohësisht të ketë nevojë për ndihmë.

Depresioni nuk ka gjithmonë fytyrë të trishtuar.

Ndonjëherë duket si nervozizëm.

Si izolim.

Si ftohtësi.

Si punë e tepruar.

Si një njeri që thotë vazhdimisht:

“Jam mirë.”

pikërisht në momentin kur nuk është.

Të flasësh për këtë nuk e zvogëlon burrërinë.

E çliron atë nga një barrë që nuk ka pse të trashëgohet.

FËMIJËT QË LINDËN NË MES TË DY BOTËVE.

Pastaj vjen brezi tjetër.

Fëmijët e emigrimit.

Ata që kanë lindur në një vend, por janë rritur me historinë e një tjetri.

Prindërit u thonë:

“Mos harro nga vjen.”

Fëmija përgjigjet, ndonjëherë pa e thënë me zë:

“Më lejoni të zbuloj kush jam.”

Nuk ka domosdoshmërisht konflikt në këto dy kërkesa.

Ka dy nevoja njerëzore.

Njëra kërkon kujtesën.

Tjetra kërkon lirinë.

Dhe familja e shëndetshme nuk është ajo ku njëra e mposht tjetrën, por ajo ku të dyja mund të jetojnë në të njëjtën shtëpi.

MJEKËSIA QË DËGJON EDHE HISTORINË.

Këtu merr kuptim portreti i Dr. Valbone Miftarit.

Psikiatria dhe psikoterapia nuk merren vetëm me atë që duket në sipërfaqe. Ato kërkojnë të kuptojnë marrëdhënien midis mendjes, emocioneve, historisë personale dhe botës në të cilën jeton individi.

Në rastin e komuniteteve migrante, kjo botë është shpesh e ndarë në disa shtresa: vendlindja, vendi i ri, familja, gjuha, pritshmëritë dhe kujtesa.

Prandaj puna e një profesionisteje që njeh edhe dimensionin kulturor të pacientit merr një rëndësi të veçantë.

Jo sepse kultura shpjegon gjithçka.

Por sepse njeriu nuk vjen kurrë bosh në dhomën e mjekut.

Ai vjen me historinë e tij.

Po. Duhet ta integrojmë në mënyrë që Valbona të jetë zëri qendror i portretit, jo thjesht një emër që përmendet në fund. Pra, teksti duhet të japë ndjesinë e një shkrimi ku mendimi profesional i saj shfaqet përmes rrëfimit, por pa e paraqitur si intervistë dhe pa shpikur citime të drejtpërdrejta.

Do ta formuloja kështu:

TRAUMA E EMIGRIMIT — PLAGA QË NUK SHIHET

Në punën e saj me njerëzit, Dr. Valbone Miftari e sheh emigrimin jo vetëm si një ndryshim vendi, por si një përvojë që mund të prekë thellë botën e brendshme të njeriut.

Sepse të largohesh nuk do të thotë vetëm të mbërrish diku tjetër. Do të thotë të shkëputesh nga një pjesë e jetës dhe të përpiqesh të ndërtosh një vazhdim, shpesh pa pasur kohë të përpunosh atë që ke lënë pas.

Trauma e emigrimit nuk është gjithmonë e dukshme. Mund të fshihet pas suksesit, punës, familjes, një shtëpie të re, madje edhe pas një jete që nga jashtë duket e rregulluar.

Por brenda njeriut mund të mbetet një ndjenjë humbjeje, pasigurie, vetmie ose mos-përkatësie.

Në këtë këndvështrim, gjuha merr një rëndësi të veçantë. Për Valbonën, komunikimi me pacientin nuk është vetëm shkëmbim fjalësh; është mundësia për të prekur një botë emocionale që shpesh është formuar në gjuhën e parë.

Sepse disa dhimbje kanë fjalë që nuk përkthehen lehtë.

Një njeri mund të mësojë një gjuhë të re, të punojë në një profesion të ri, të ndërtojë një jetë të re. Por kujtesa emocionale vazhdon të flasë në gjuhën me të cilën ai ka mësuar për herë të parë dashurinë, frikën, humbjen dhe sigurinë.

“Ndonjëherë njeriu nuk vuan vetëm nga ajo që ka humbur, por edhe nga ajo që nuk ka mundur ta përpunojë.”

Këtë fjali, nëse është mendim i dokumentuar i Valbonës në materialin burimor, mund ta përdorim si citim të saj. Nëse nuk është thënë prej saj fjalë për fjalë, nuk duhet ta vendosim në thonjëza si deklaratë personale.

Dhe këtu portreti merr një tjetër dimension.

Valbona nuk shfaqet thjesht si mjeke që trajton një simptomë. Ajo vendos në qendër njeriun që qëndron pas simptomës: emigrantin që ka ndërtuar një jetë, gruan që ka mbajtur familjen, burrin që ka mësuar të heshtë, fëmijën që rritet mes dy kulturave.

Sepse pas çdo historie emigrimi mund të ketë një histori tjetër, më të heshtur.

Historinë e asaj që njeriu nuk ka mundur ende ta thotë.

Dhe ndoshta aty fillon edhe shërimi: jo duke harruar prejardhjen, jo duke mohuar dhimbjen, por duke i dhënë asaj një gjuhë.

Në këtë pikë, mjekësia bëhet edhe dëgjim.

Dhe dëgjimi bëhet një mënyrë për t'i kthyer njeriut zërin e vet.

Kështu do ta ndërtoja gjithë shkrimin: Valbona në qendër, trauma e emigrimit si bosht, ndërsa gjuha, familja, gratë, burrat, brezi i dytë dhe identiteti dalin si shtresa të ndryshme të së njëjtës histori.

KUJTESA NUK DUHET TË BËHET BURG

Ndoshta qëllimi nuk është të harrojmë.

As të kthehemi vazhdimisht pas.

Por të arrijmë në një marrëdhënie më të qetë me atë që kemi qenë.

Të kuptojmë sakrificat e prindërve pa ua kaluar si borxh fëmijëve.

Të ruajmë shqipen pa u mbyllur brenda saj.

Të përqafojmë vendin e ri pa e mohuar vendin e parë.

Të pranojmë se identiteti mund të ketë më shumë se një adresë.

Në fund, emigrimi nuk është vetëm histori e njerëzve që ikën.

Është edhe histori e njerëzve që u desh të mësonin të jetonin me dy kujtime, dy horizonte dhe një zemër që nuk ndahet sipas kufijve.

Dhe ndoshta këtu qëndron edhe kuptimi më i thellë i punës së një mjeku të shpirtit:

jo t'i tregojë njeriut se cilën pjesë të vetes duhet të braktisë,

por ta ndihmojë të kuptojë se mund të jetojë i plotë pa e humbur asnjërën.

Dhe per te gjitha keto punon dhe kujdeset pekomunitetin nje mjeke humane:

DR. MED. VALBONE MIFTARI

Specialiste FMH për Psikiatri dhe Psikoterapi ne zyrih , Zvicër.

Autor: Rrevista Prestige( LP)

Portret editorial.