KONGRESI I ELBASANIT SHTATORI KUR SHQIPTARËT U ULËN PËR TË NDËRTUAR SHKOLLËN E TYRE.

Rrevista Prestige

Klubi Revista Prestige

#KongresiIElbasanit

Rubrika Histori- Ngjarje Data qe na frymezojne.

KONGRESI I ELBASANIT

SHTATORI KUR SHQIPTARËT U ULËN PËR TË NDËRTUAR SHKOLLËN E TYRE.

Elbasan, 1909 — një qytet, një gjuhë dhe një ëndërr që kërkonte të bëhej institucion.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

PARA ELBASANIT – LUFTA PËR GJUHËN

Kongresi i Elbasanit nuk lindi rastësisht.

Ai ishte vazhdim i një përpjekjeje të gjatë për alfabetin, librin dhe shkollën shqipe.

Pas Kongresit të Manastirit të vitit 1908, çështja e alfabetit kishte marrë një drejtim të ri.

Por alfabeti vetëm nuk mjaftonte.

Shkronjat duhej të hynin në libra.

Librat duhej të hynin në klasa.

Klasat duhej të kishin mësues.

Dhe mësuesit duhej të përgatiteshin.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

25 MARS 1909 – THIRRJA PËR KONGRES

Më 25 mars 1909, patriotë shqiptarë nga Klubi Shqiptar i Selanikut kërkuan mbajtjen e një kongresi për çështjen e shkrimit dhe shkollës shqipe.

Fillimisht u caktua 14 maji 1909 si datë e kongresit dhe Elbasani si vendi i zhvillimit.

Data ndryshoi, por nevoja mbeti.

Organizimin e Kongresit e mori përsipër patrioti Lef Nosi.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

SHTATOR 1909 – ELBASANI BËHET QYTETI I SHKOLLËS

Në ditët e para të shtatorit 1909, Elbasani u kthye në qendrën e një ngjarjeje të rëndësishme të historisë shqiptare.

Kongresi u zhvillua në godinën historike të shkollës në Kala.

Punimet nisën më 2 shtator 1909.

Për datën e përfundimit ekziston një mospërputhje në burime: disa e japin 8 shtator, ndërsa të tjera 10 shtator 1909.

Kjo datë duhet verifikuar përfundimisht përmes procesverbaleve dhe dokumenteve arkivore të Kongresit.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

35 DELEGATË – 8 KLUBE – 28 QENDRA

Në Kongres morën pjesë 35 delegatë, të lidhur me 8 klube dhe shoqata, që përfaqësonin 28 qendra të banuara.

Ata erdhën nga Manastiri, Ohri, Struga, Tetova, Dibra, Shkupi, Kërçova dhe qendra të tjera shqiptare.

Midhat Frashëri përfaqësonte gjashtë klube dhe ishte një nga figurat më me peshë të Kongresit.

Osman Joraja përfaqësonte katër klube.

Manastiri përfaqësohej nga Gjergj Qiriazi dhe Sevasti Qiriazi-Dako.

Ohri kishte deleguar Hamdi dhe Abdullah beun.

Struga përfaqësohej nga Abdullah Rushit Ahmeti.

Shkodra nuk dërgoi delegatë, por njoftoi organizatorët se do t'i pranonte vendimet e Kongresit.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

NJERËZIT QË U ULËN NË ATË TRYEZË

Ndër pjesëmarrësit dhe figurat e përmendura në materialet dokumentare ishin:

Dom Nikoll Kaçorri

Jahja Ballhysa

Dervish bej Biçaku

Gligor Cilka

Simon Shuteriqi

Josif Haxhi Mima

Qemal Karahasani

Orhan Pojani

Ahmet Dakli

Refik Toptani

Hafiz Ibrahim Dalliu

Thoma Papapano

Dhimitar Buda

Emin Haxhademi

Abdullah Koprënaçka

Kristo Dako

Qamil Haxhifeza

Mihal Sava

Andrea Konomi

Selaman Blloshmi

Idhomenë Kosturi

Kahreman Vrioni

dhe delegatë të tjerë.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

NJË QYTET QË PRITI SHQIPËRINË

Elbasani i atyre ditëve ishte i mbushur me njerëz nga vise të ndryshme shqiptare.

Veshjet krahinore, këngët dhe shqipja e folur nga delegatët krijonin një atmosferë të veçantë.

Por përtej pamjes së jashtme ishte një bashkim më i rëndësishëm.

Bashkimi rreth shkollës dhe gjuhës.

Në atë qytet po takoheshin njerëz që e shihnin arsimin jo si një çështje të veçuar, por si një themel të së ardhmes shqiptare.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

PSE U THIRR KONGRESI?

Pas Revolucionit Xhonturk të vitit 1908, patriotët shqiptarë kishin shpresuar për më shumë hapësirë për gjuhën dhe arsimin shqip.

Kërkesat kishin qenë të qarta:

Shqipja të përdorej në arsim.

Të mbështeteshin shkollat dhe mësuesit shqiptarë.

Të botoheshin libra shqip.

Të krijoheshin kushte për zhvillimin e arsimit kombëtar.

Por realiteti politik solli kufizime të reja.

Në këtë klimë, Kongresi i Elbasanit ishte një përpjekje për t'i dhënë arsimit shqiptar organizim, drejtim dhe qëndrueshmëri.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

NUK MJAFTONTE TË HAPEJ NJË SHKOLLË

Kjo ishte një nga idetë themelore të Kongresit.

Shqiptarët nuk kërkonin vetëm ndërtesa shkollash.

Kërkonin një sistem arsimor.

Duhej përcaktuar se ku do të hapeshin shkollat.

Duhej vendosur se si do të financoheshin.

Duhej hartuar programi.

Duhej organizuar struktura.

Duhej zgjedhur mësuesi.

Duhej përcaktuar buxheti.

Duhej krijuar kontrolli dhe inspektimi.

Duhej menduar edhe për detyrat dhe përgjegjësitë e nxënësve.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

VENDIMET E KONGRESIT

1. SHKOLLA TË REJA SHQIPE

U diskutua hapja e shkollave të reja shqipe dhe përcaktimi i numrit e vendndodhjes së tyre.

2. SHKOLLA NORMALE

U vendos për hapjen e një Shkolle Normale në Elbasan, për përgatitjen e mësuesve shqiptarë.

3. ORGANIZIMI DHE FINANCIMI

U trajtua mënyra e mirëmbajtjes dhe financimit të shkollave, si dhe programi dhe struktura e tyre.

4. BUXHETI DHE MËSUESIT

U diskutuan buxheti i shkollave dhe mënyra e përzgjedhjes së mësuesve.

5. INSPEKTIMI I ARSIMIT

U parashikua caktimi i një inspektori për shkollat shqipe, me qëllim mbikëqyrjen e arsimit.

6. NJË QENDËR ORGANIZIMI

U kërkua krijimi i një qendre që do të merrej me organizimin dhe kontrollin e shkollave.

7. SHKOLLAT GREKE

U diskutua transformimi i shkollave greke në shkolla ku mësimi të zhvillohej në gjuhën shqipe.

8. BASHKIMI I KLUBEVE

U kërkua lidhja më e ngushtë e klubeve shqiptare dhe hartimi i një programi të përbashkët.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

SHKOLLA NORMALE – VENDI KU DO TË FORMËSOHEJ MËSUESI

Një nga rezultatet më të rëndësishme të Kongresit ishte hapja e Shkollës Normale të Elbasanit.

Ajo u hap në dhjetor 1909, vetëm pak muaj pas Kongresit.

Kjo nuk ishte thjesht hapja e një shkolle tjetër.

Ishte krijimi i një vendi ku do të përgatiteshin njerëzit që do të hynin në klasat shqiptare si mësues.

Dhe këtu qëndron një nga kuptimet më të thella të Kongresit.

Ata nuk po mendonin vetëm për fëmijët e vitit 1909.

Po mendonin për mësuesit e brezave që do të vinin.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

MËSUESI – SHTYLLA E SHKOLLËS

Në çdo sistem arsimor, ndërtesa mund të ngrihet me gurë.

Programi mund të shkruhet në letër.

Por shkolla merr jetë vetëm kur hyn mësuesi.

Mësuesi është ai që e kthen dijen në fjalë.

Ai që e kthen rregullin në karakter.

Ai që e kthen librin në mendim.

Prandaj përgatitja e mësuesit ishte një nga çështjet më të rëndësishme të arsimit shqiptar.

Shkolla, mësuesi dhe nxënësi janë tre shtylla të një institucioni të dijes.

Nëse njëra dobësohet, dobësohet edhe ndërtesa e padukshme që quajmë arsim.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

SHKOLLA KËRKONTE EDHE RREGULL

Kongresi mendoi edhe për rregullat.

Për programet.

Për administrimin.

Për buxhetin.

Për inspektimin.

Për detyrat e mësuesve.

Për përgjegjësitë e nxënësve.

Sepse dija pa rregull e humbet forcën e saj formuese.

Shkolla nuk është vetëm vendi ku mësohet një lëndë.

Ajo është vendi ku fëmija mëson të dëgjojë, të respektojë, të mendojë, të punojë dhe të mbajë përgjegjësi.

Në këtë kuptim, Kongresi i Elbasanit po ndërtonte jo vetëm një sistem shkollash.

Po ndërtonte një kulturë të arsimit.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

SHQIPJA – GJUHA E DIJES

Në themel të gjithë kësaj përpjekjeje ishte gjuha.

Shqipja duhej të bëhej gjuhë e mësimit, e librit dhe e dijes.

Kongresi trajtoi edhe çështjen e shkrimit dhe të një forme më të përbashkët të gjuhës së shkruar.

U ngrit ideja e mbështetjes te dialekti i Elbasanit si model për gjuhën e shkruar.

Kjo duhet parë në kontekstin historik të kohës dhe të përpjekjeve për një komunikim më të unifikuar kulturor e arsimor.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

NGA MANASTIRI TE ELBASANI

Manastiri, 1908.

Alfabeti.

Elbasani, 1909.

Shkolla.

Midis tyre qëndronte një proces i tërë.

Klubet shqiptare.

Librat.

Mësuesit.

Fondet.

Përpjekjet e patriotëve.

Dhe dëshira për ta kthyer gjuhën shqipe në gjuhë të arsimit.

Manastiri ndihmoi në krijimin e një baze të përbashkët për shkrimin.

Elbasani hodhi hapa të rëndësishëm drejt organizimit të shkollës dhe përgatitjes së mësuesve.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

RËNDËSIA E KONGRESIT

Kongresi i Elbasanit ishte një nga ngjarjet themelore të historisë së arsimit shqiptar.

Rëndësia e tij nuk qëndron vetëm në numrin e delegatëve apo në vendimet e marra.

Ajo qëndron në ndryshimin e mënyrës se si u mendua shkolla.

Shkolla nuk duhej të ishte më një përpjekje e izoluar.

Ajo duhej të kishte organizim, program, mësues, financim dhe kontroll.

Duhej të kishte një vizion.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

BASHKIMI PËRMES DIJES

Delegatët vinin nga vende dhe komunitete të ndryshme.

Por përballë shkollës shqipe, dallimet duhej të linin vend për një qëllim më të madh.

Dija u bë një nga rrugët e bashkimit.

Në një kohë kur shqiptarët ende nuk kishin shtetin e tyre të pavarur, ata po përpiqeshin të ndërtonin disa prej themeleve të tij kulturore.

Para institucioneve politike, po krijoheshin institucione të dijes.

Para shtetit, po formësohej vetëdija.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

NGA KONGRESI TE SHQIPËRIA E PAVARUR

Kongresi i Elbasanit u zhvillua vetëm pak vite përpara 28 nëntorit 1912.

Nuk duhet thënë se Kongresi ishte shkaku i drejtpërdrejtë i Pavarësisë.

Por ai ishte pjesë e atij procesi të gjerë kulturor dhe kombëtar që ndihmoi në formimin e vetëdijes shqiptare.

Arsimi krijonte njerëz të shkolluar.

Gjuha krijonte komunikim.

Shkolla krijonte kulturë.

Kultura forconte vetëdijen.

Dhe vetëdija ishte një nga themelet e ndërtimit kombëtar.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

TRASHËGIMIA E ELBASANIT

Mbi një shekull më vonë, ne mund ta shohim Kongresin e Elbasanit nga largësia e historisë.

Por pyetjet e tij nuk janë të vjetra.

Çfarë shkolle duam?

Çfarë mësuesi duam?

Çfarë vendi i japim dijes?

Sa rëndësi kanë rregulli, përgjegjësia dhe respekti në formimin e një fëmije?

Këto pyetje vazhdojnë të jetojnë.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

SHTATORI QË NUK DUHET TË HARROHET

Shtatori sjell përsëri fëmijët në shkollë.

Hapen dyert.

Hapen librat.

Nisin orët e para.

Por shtatori i vitit 1909 na kujton një tjetër fillim.

Na kujton njerëzit që u mblodhën në Elbasan për të menduar se si duhej të ndërtohej shkolla shqiptare.

Ata nuk kishin një sistem të konsoliduar.

Nuk kishin të gjitha institucionet.

Por kishin një bindje të fortë:

Pa arsim nuk mund të ndërtohej e ardhmja.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

NJË MËSIM QË VAZHDON

Kongresi i Elbasanit nuk përfundoi kur delegatët u larguan.

Ai vazhdoi në Shkollën Normale.

Vazhdoi te mësuesit që dolën prej saj.

Vazhdoi në libra.

Në klasa.

Në nxënës.

Në breza.

Dhe vazhdon edhe sot, sa herë një mësues hap një libër dhe një fëmijë mëson shkronjën e parë.

Një komb nuk ruhet vetëm duke kujtuar të kaluarën.

Ruhet duke investuar në dijen e brezit që vjen.

Kjo është ndoshta trashëgimia më e bukur e Elbasanit të vitit 1909.

Ata kërkuan një shkollë për shqiptarët.

Në të vërtetë, po ndërtonin të ardhmen e tyre.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

SHËNIM DOKUMENTAR

Materiali ruan të dhënat historike, emrat, datat dhe vendimet e paraqitura në burimin bazë.

Për datën e përfundimit të Kongresit ekziston një mospërputhje: 8 ose 10 shtator 1909.

Për një botim përfundimtar dokumentar, kjo pikë duhet verifikuar përmes procesverbaleve dhe dokumenteve arkivore të Kongresit.

Po kështu, çdo të dhënë që burimet e ndryshme e paraqesin në mënyrë të ndryshme duhet të ruhet me kujdes dhe të mos shndërrohet në fakt të pakundërshtueshëm pa verifikim.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

Founder & Editor-in-Chief: Liliana Pere

Copyright © LP / Revista Prestige