Luan Rama: Një Rrjedhë e udhëtimit te përjetshem e mendimit dhe shpirtit, ne kohë hapësire dhe imagjinatë.
- Jan 8
- 17 min read
Updated: Jan 9
Rrevista Prestige
Personazh Prestigji për muajin Janar.
Luan Rama: Një rrjedhë e udhëtimit te përjetshëm të mendimit dhe shpirtit, në kohë hapesirë kulturë dhe imagjinatë.
Luan Rama lundron në rrjedhën e kohës, ku kujtesa dhe imagjinata ndërthuren në reflektim të përhershëm.
Çdo rrëfim dhe vizatim hap një dritare për të kuptuar thellësinë e shpirtit dhe misterin e jetës.
Jeta dhe Veprat e tij janë tunela ku mendimi dhe ndjenja bashkohen në harmoni të heshtur.
Jeta e Luan Ramës gërshetohet natyrshëm me një histori familjare të ndërtuar mbi përkushtim, kulturë dhe arsim. I martuar që në vitin 1979, ai krijoi një bashkëudhëtim jete me bashkëshorten e tij, e cila në moshë të re ndiqte studimet për inxhinieri ndërtimi.
Ky bashkim u shndërrua në një themel të qëndrueshëm vlerash dhe mbështetjeje reciproke.
Frytet e kësaj jete shfaqen edhe në rrugëtimin e vajzave të tyre. Ilda, vajza e madhe, ndoqi shkollën prestigjioze të imazhit “Louis Lumière”, duke mishëruar ndjeshmërinë artistike. Sara, më e vogla, u formua në universitetin elitar “Paris Dauphine”.
Sot ajo drejton Departamentin e Financës në një shoqëri të madhe franceze. Sukseset e tyre pasqyrojnë një trashëgimi të heshtur, por të fuqishme. Një familje ku dija dhe kultura kalojnë brez pas brezi.
Një dimension intim që
Plotëson figurën publike të Luan Ramës.
Bota shihet si tekst i hapur, nga Luan Rama, ku çdo ngjarje pasqyron ekzistencën e njeriut.
Çdo përvojë ndërthuret me tjetrën, duke krijuar një rrjedhë të pandërprerë të reflektimit dhe estetikes.
Luan Rama ka lindur në Tiranë në janar të vitit 1952, në një kohë kur Shqipëria kërkonte ende zërat e saj të ardhshëm dhe ku kultura priste njerëzit që do ta udhëhiqnin drejt një hapësire më të gjerë. Studimet universitare i kreu në Fakultetin e Shkencave Politike në Tiranë për gazetari,
e më pas në Universitetin Parisi VII – «Denis Diderot» në Paris, për audiovizual, komunikim dhe kinematografi. Formimi i tij i dyfishtë, mes Tiranës dhe Parisit, është si një urë ku njeriu kalon nga drita në dritë, duke marrë me vete përvojat që i japin shpirtit horizont.
Në të vërtetë, studimet e tij duken si dy brigje të një lumi: njëri i traditës shqiptare dhe tjetri i hapësirës europiane, të cilët ai i bashkoi me natyrshmërinë e atyre që lindin për të dialoguar me botën.
Fillimin e karrierës profesionale e nisi në vitin 1975, në studiot kinematografike «Shqipëria e Re».
Për 13 vjet radhazi ai shkroi rreth 40 skenarë dokumentarësh, ndër ta Eposi i kreshnikeve,
(për Mathauzenin), Pranvera dy hapa afër;
4 skenarë filmash me metrazh të gjatë — Vajzat me kordele të kuqe (regj. G. Erebara), Prilli i hidhur (regj. M. Fejzo), Dëshmorët e Monumenteve (regj. F. Hoshafi),
Në prag të jetës (regj. G. Erebara) — si dhe 15 filma vizatimorë, ku Dy Gostitë u vlerësua me çmim ndërkombëtar. Kjo periudhë është si një galeri dritash ku imazhi dhe fjala gdhendin kujtesën e një kombi; filmat e tij duken si pasqyra ku realiteti jo vetëm shfaqet, por kuptohen rrënjët dhe brishtësitë njerëzore. Në dimensionin e kinemasë Luan Rama shfaqet si një udhëtar që lëviz mes ngjyrave, tingujve dhe heshtjeve, duke i kthyer ato në gjuhë të përbashkët të shpirtit.
Njëkohësisht ai u angazhua si gazetar në Shqipëri dhe në Paris, duke shkuar drejt një komunikimi më të gjerë.
Në vitet 1995–1997 ishte redaktor në Courrier International. Gazetaria tek ai bëhet si një pulsim i brendshëm i realitetit, ku vëzhgimi dhe fjala ndërthuren në mënyrë të natyrshme. Në këtë rrafsh, ai është si një zë që dëgjon botën dhe ia rikthen atë lexuesit me kthjelltësi, sepse gazetaria, kur bëhet me ndërgjegje, është një pasqyrë e madhe ku njerëzit shohin veten pa zbukurime.
Lun Ramen mund ta krahasojmë me Jean Cocteau si Sinteza mes vizionit artistik, poezisë dhe reflektimit filozofik, duke krijuar ura midis estetikës dhe jetës reale.
Gjithashtu mund ta krahasojme me
Italo Calvino në Ndërtimin e rrëfimeve dokumentare, historike dhe poetike njëkohësisht, ku fjala dhe imazhi eksplorojnë ekzistencën.
Më pas, rruga e tij u shtri drejt diplomacisë.
Gjatë viteve 1997–2001, ai ishte ambasador i Shqipërisë në Francë, në Monaco dhe në Portugali, si dhe përfaqësues i Presidentit të Republikës në Organizatën Ndërkombëtare të Frankofonisë.
Diplomacia për të u bë një art i dialogut të heshtur, një shteg ku fjalët peshohen si monedha të rralla, sepse pas çdo toke që përfaqëson, ai mbart edhe shpirtin e Shqipërisë.
Është si të ecësh në një udhë të dyfishtë, ku njëra anë është detyrë dhe tjetra është dashuria për vendin.
Në vitin 2002, ai u nderua nga Presidenti i Republikës Franceze, Jacques Chirac, me dekoratën e lartë «Grand Officier de l’Ordre National de Mérite».
Po kështu, ai mban dekoratën «Naim Frashëri» (1986) dhe «Çmimin e Frankofonisë» (2014). Çmimet, si yje mbi supe, nuk janë thjesht shenja nderimi, por dëshmi të një rruge që ka ditur të mbajë dritën si flamur.
Në të vërtetë, kur një krijues nderohet, është vetë kultura që fiton një shkallë më lart.
Në vitet 2002–2006, ai ishte anëtar i forumit të lartë të Frankofonisë, “Këshilli i Lartë i Frankofonisë”, ku shumica e anëtarëve ishin ish-kryeministra, ish-ministra të jashtëm dhe akademikë francezë.
Në këtë periudhë ai drejtoi misione të vëzhgimit të zgjedhjeve në vende të ndryshme frankofone si Madagaskar, Kongo Brazvil, Ishujt Maurice, Guiné-Bissau (i dërguar nga OKB-ja), etj.
Ne profilin si diplomat Luani ngjason me
André Malraux tek Lidhja e kulturës kombëtare me horizontet ndërkombëtare përmes diplomacisë kulturore dhe reflektimit mbi historinë dhe artin.
Ngjason edhe me :
Rainer Maria Rilke persa i perket Reflektimit filozofik mbi shpirtin dhe artin, thellësia poetike e ekzistencës dhe kërkimi i kuptimit universale.
Këto udhëtime janë si kapituj të një libri ku popuj të ndryshëm përpiqen të gjejnë rrugën e tyre drejt demokracisë; ai lëviz mes tyre si një dëshmitar i qetë që sheh më shumë se sa tregon.
Ai ka marrë pjesë në shumë kolokiume e konferenca ndërkombëtare rreth Ballkanit në Paris dhe vende të tjera, duke u bërë një zë i rëndësishëm i rajonit në hapësirat intelektuale evropiane.
Gjatë dhjetë viteve të fundit ka dhënë mësim në Institutin e Gjuhëve dhe Qytetërimeve Orientale në Paris (INALCO), mbi Gjeopolitikën, Historinë e Shqipërisë dhe temën «Mbi traditën dhe modernitetin».
Mësimi tek ai nuk është thjesht transmetim dijesh, por ndezje e një dritëz që e lejon studentin të shohë botën me sy të brendshëm.
Ai është si një udhërrëfyes i heshtur që i çon të rinjtë drejt thellësisë dhe kuptimit.
Në fushën e çmimeve, ai është nderuar gjerësisht:
— 2015: “Personalitet frankofon i vitit” nga Ministria e Punëve të Jashtme
— 2016: Çmimi i letërsisë për fëmijë, Panairi i Librit, Tiranë, për librin Më quajnë Aleksandër Moisiu
— 2017: “Njeriu i Vitit” – Fondacioni “HARPA”
— 2017: Çmimi për Letërsinë, Revista “Pelegrini”, për esenë Muaji i fundit i Arthur Rimbaud
— 2017: “Aleksandri i Madh”, Salamina, Komiteti grek i UNESCO-s
— 2018: “Kurora e artë e poezisë”, Netët e poezisë korçare
— 2019: Çmimi i letërsisë për fëmijë (libër didaktik), Ministria e Kulturës
Aktualisht ai është Bashkëpunëtor i Jashtëm i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. Çmimet janë si gurë të çmuar në një kurorë që koha ia vendos njeriut; ato flasin për vlerën, por më shumë flasin për mundin që fshihet pas tyre.
Gjatë karrierës së tij ai ka botuar rreth 60 libra (pa përfshirë përkthimet e shumta). Librat e tij përfshijnë ese për François Mitterrand, Gjeneralin De Gaulle, Arthur Rimbaud, Jean Moréas, Dozhët Durazzo, piktorët Abedin Dino, Omer Kaleshi, Jean Cocteau e shumë të tjerë. Veprat e tij si Parisi letrar, Dorëshkrimet e Purpurta, Pont entre deux Rives, romanet Santa Quaranta, Camera obscura – Origjina e botës, eseja Udha e gjatë në tunelin e Platonit — e vlerësuar në Francë në vitin 2002 — tregojnë një krijimtar të gjallë që ecën si një udhëtar mes epokave dhe arteve. Letërsia tek ai është si një pemë me shumë rrënjë: historike, filozofike, poetike; por frutat e saj i shijon lexuesi.
Ai ka botuar në Francë vëllimin poetik Couvrez-moi avec un morceau de ciel, Territoret e shpirtit, Leon Rey, zbuluesi i Apollonisë, Pont entre deux Rives, dhe shumë të tjerë. Poezia e tij është si një fllad i brishtë mbi shpirt: prek, por nuk rëndon; ngroh, por nuk digjët.
Në kinema ka shkruar skenarët e filmave Omer, shtërgu nga Ballkani (regj. E. Musliu dhe E. Ibro, 2004) dhe dokumentarin Marko Boçari – një mit për Europën (D. Muçi). Filmi tek ai është si një dritare që hapet mbi fatet e njerëzve dhe historisë.
Në vitet e fundit ka botuar disa libra historikë si Shqipëria në kohën e luftrave bizantino-normande, Kalorësit e Stuhisë, Bonjour d’Albanie për ushtrinë franceze gjatë Luftës së Parë Botërore,
Shqipëria dhe shqiptarët në piktorët francezë të shekullit XIX, Tek Frankët, Në udhëkryqet e kohës (I, II, III), Korrespondenca
Paris-Tirana, Territoret e shpirtit, Durazzot – dozhët e purpurt, Stradiotët shqiptarë nën flamurin e Francës, Legjenda shqiptare, si dhe shumë libra për fëmijë. Historia tek ai është si një dritë e butë mbi gurët e lashtë: i nxjerr në pah pa i tronditur.
Romani Epistolari i Zaratës është botuar në Francë, Australi (anglisht, Zaratha’s Epistolary), Firence (italisht, Scribo) dhe në Selanik (greqisht). Dy vitet e fundit janë botuar La concubine des montagnes (Albas në shqip, Fauves éditions në frëngjisht, E dashura e malit në rumanisht), si dhe Një mungesë kaq e gjatë (Polis) dhe Une aussi longue absence (Fauves éditions, Paris). Romani tek ai është si një udhëtim i brendshëm ku lexuesi gjen një pjesë të vetes.
Ai ka përkthyer rreth 15 romane, vëllime poetike, ese e libra historikë nga frëngjishtja në shqip dhe anasjelltas, ndër ta Dozon – le consul qui aimait les contes albanaises, En Grèce avec les arvanites, Les consulats français du XVIe–XIXe siècle, etj. Përkthimi, si urë mes kulturave, është një nga aktet më të holla të dashurisë ndaj gjuhës.
Botimet e tij janë përkthyer në shqip, frëngjisht, anglisht, italisht, rumanisht, greqisht dhe maqedonisht.
Poezitë i janë përfshirë në shumë antologji ndërkombëtare si Appulé (Paris, 2018), Bantam – An anthology of Albanian poetry (UK, 2019), Antologjia e Tregimit shqiptar (2019), Giornata della poesia mondiale (Roma, 2020), “Caractères” (Paris, 2020), Atunis Galaxy Anthology (Bruxelles, 2021).
Poeti, kur kalon kufijtë, nuk udhëton më si individ, por si zë i një kulture.
Videot dhe intervistat e tij të shumta në YouTube dhe media të tjera dokumentojnë një krijues që jeton mes dy botëve — artit dhe diplomacisë — ku secila ushqen tjetrën. Ai shfaqet në:
— Podcast “Mes dy botëve”
— Intervista me Samira Dako
— “Apostrof” – Luan Rama mes artit dhe letërsisë
— Podcast të ndryshëm në Shkup, Paris, Tiranë
Në fund, jeta dhe vepra e Luan Ramës janë si një udhëtim i gjatë që nuk njeh kufij, një shteg ku drita e dijes dhe e artit nuk fiket kurrë. Në çdo etapë të jetës së tij ai ka lënë një dritë të vetën, ashtu si ato yje që edhe kur nuk i shohim, vazhdojnë të ndriçojnë hapësirën.
✨️------------------✨️
Analizë shume dimesionale.
Luan Rama është një figurë që nuk mund të kufizohet në një dimension të vetëm të veprimtarisë së tij; ai është një mozaik i gjerë i përvojës dhe talentit njerëzor. Si skenarist, ai shfaq aftësinë e rrallë për të kapur dhe përçuar thellësinë e shpirtit njerëzor, duke përdorur filmin si një pasqyrë të jetës dhe historisë. Dokumentarët e tij, si Eposi i kreshnikëve apo
Mos harroni, nuk janë thjesht regjistrime të ngjarjeve, por një dialog i heshtur mes të shkuarës dhe të tashmes, ku imazhi dhe fjala ndërthuren për të krijuar një reflektim estetik dhe filozofik mbi ekzistencën.
Filmat e metrazhit të gjatë dhe vizatimorët, të cilët kanë marrë vlerësime ndërkombëtare, tregojnë një mjeshtëri të rrallë për të ndërtuar narrativën, për të dhënë emocione dhe për të udhëhequr shikuesin drejt një përvoje që është njëkohësisht intime dhe universale.
Ai e sheh skenarin si një vend ku koha dhe hapsira bashkohen për të krijuar një botë të re, ku karakteret janë jo vetëm persona, por pasqyra të dilemave njerëzore dhe kulturave që takohen.
Si intelektual, Luan Rama ka zhvilluar një mendim të thellë kritik dhe një ndjeshmëri të hollë filozofike. Studimet e tij në Tiranë dhe Paris, të lidhura me gazetarinë, komunikimin dhe kinematografinë, e kanë formuar si një udhëtar të mendjes, që shikon botën si një tekst të gjallë për t’u lexuar dhe interpretuar.
Ai kombinon të kuptuarit teorik me aftësinë për të perceptuar realitetin, duke sjellë në dialog të vazhdueshëm traditën dhe modernitetin. Mendimi i tij filozofik duket në mënyrën si ai kap thelbin e ngjarjeve dhe të personazheve, duke i parë ato si pjesë të një mozaiku më të madh kulturor dhe njerëzor.
Gazetaria e tij, e ushtruar në Shqipëri dhe në Paris për Courrier International, tregon një ndjeshmëri të veçantë ndaj faktit dhe narrativës.
Si gazetar, ai nuk përpiqet vetëm të tregojë ngjarjet, por të nxjerrë në pah rrjedhën e tyre të fshehur, të kuptuarit e situatave dhe dimensionet morale të tyre.
Gazetaria për të është një formë e vëmendjes së thellë ndaj botës dhe e shprehjes së së vërtetës me elegancë dhe drejtësi; është sikur të pikturosh me fjalë, duke përdorur një paletë nuancash dhe intensitetesh që e bëjnë realitetin më të gjallë dhe më të kuptueshëm.
Si shkrimtar, Luan Rama kombinon kujdesin për detajin historik me ndjeshmërinë estetike. Eseja Udha e gjatë në tunelin e Platonit, vëllimet poetike dhe romanet e tij tregojnë një vetëdije të thellë për fuqinë e fjalës dhe të simbolit. Letërsia e tij është si një rrjet reflektimesh, ku historia, kultura dhe emocioni bashkohen për të krijuar një panoramë të gjerë të shpirtit njerëzor. Ai e sheh shkrimin si një urë mes gjuhëve, mes epokave dhe mes njerëzve, duke sjellë përvojën individuale në dialog me kolektivitetin.
Diplomacia e tij, si ambasador në Francë, Monaco dhe Portugali dhe si përfaqësues i Presidentit në Organizatën Ndërkombëtare të Frankofonisë, është një dimension tjetër i një rrugëtimi shumëdimensional.
Aftësia për të ndërvepruar me kultura dhe shtete të ndryshme, për të negociuar dhe për të krijuar ura komunikimi, tregon se Rama ka një sens të thellë për raportet njerëzore dhe globale.
Ai e praktikon diplomacinë jo vetëm si artin e negociatës, por si një formë të thellë të komunikimit kulturor dhe estetik; është një udhëtar që ndan jo vetëm fjalën, por edhe kuptimin, duke i dhënë hapësirë dialogut dhe respektit për tjetrin.
Kur i bashkojmë të gjitha këto dimensione — skenarist, intelektual, gazetar, shkrimtar dhe diplomat — Luan Rama del si një figurë që jeton në një dialog të përhershëm mes artit, dijes, historisë dhe moralit.
Ai është një udhëtar i kohës, i cili nuk krijon vetëm për të lënë gjurmë, por për të ndriçuar rrugën e të tjerëve.
Ai bashkon dritën e mendjes me ngjyrat e imagjinatës, fjalën me imazhin, reflektimin me veprimin, duke krijuar një qenësi komplekse ku çdo dimension ushqen tjetrin dhe e bën jetën dhe veprën e tij një harmoni të rrallë të inteligjencës dhe estetikës.
Në këtë mënyrë, çdo fazë e jetës së Luan Ramës duket si një pasqyrë që reflekton të gjitha dimensionet e qenies njerëzore: aftësinë për të krijuar, për të menduar, për të shprehur dhe për të ndërvepruar me botën, duke lënë një trashëgimi që është njëkohësisht filozofike, estetike, kulturore dhe intelektuale.
Krijimtaria e Luan Ramës
Santa Quaranta, roman. Shtëpia Botuese “Argeta”, Tiranë, 2005. Ribotuar nga Globus R, 2007.
Camera obscura - origjina e botës, Botimet Globus R, Tiranë, 2007. Ribotuar nga “Les Livres Rama”, 2016. f, 254.
Vjeshta e Alberto Savianit, tregime, «Les Livres Rama», Tiranë, 2016. f,233.
Epistolari i Zaratës, Botimet ELVE, Tiranë, 2017. f, 94. - L’épistolaire de Zarata, roman, Le Petite Véhicule, 2019; ribotuar nga Bota Shqiptare, Tiranë, 2019. - Zaratha’s Epistolary, roman, përkthyer në anglisht nga Miranda Shehu - Xhilaga, Arcadia, Melbourne, Australie, 2019; - “L’epistolaire de Zarata”, Le Petit Vehicule, France; “Epistolario di Zarata”, - Scribo, Firence, Italie, 2019, - Epistolari i Zaratës, greqisht, Thesalonique. 2020.
Burri që donte të vdiste, roman, Les Livres Rama, Tiranë, 2018, f 254.
Nata e gjatë e Alberto Savianit, tregime, Bota Shqiptare, Tiranë 2019,f 106.
Një kohë pa kohë, Bota Shqiptare, roman, Tiranë, 2019.
Një mungesë e gjatë, roman, Polis, 2021; - Une aussi longue absence, Fauves éditions, Paris, 2023.
Dua të më bësh të bukur, tregime, Polis, 2021
Dashuri e mallkuar në Maligrad, në maqedonisht, JON, 2021; - Kthimi i flamandëve (Dashuri e mallkuar në Maligrad) në shqip, EMAL, 2022.
Dalia, ALBAS, 2021; - La Concubine des montagnes (Dalia), Fauves éditions, Paris, 2022 ; Lubita muntelui (E dashura e malit) Botimet Asdreni, Craiova, Roumanie,2004.
Mëkati i Justinës, ONUFRI, 2023.
L’Albanais - Shqiptari, T&B, 2023 ; - L’Albanais – Le Petite Véhicule, 2025 (fr), Emal (fr)
Gruaja që vinte nga mjegulla, ALBAS, 2023; « La femme qui venait du brouillard », Le Petit Vehicule, Francë, 2024, « La donna che veniva dalla nebbia », botimet Montebone 2025, Milano, Itali. - The women who came of the fog, - Emal, 2005.
Murgu i Malit të Shenjtë, ALBAS, 2025.
Poezi
Couvrez-moi avec un morceau de ciel (Mbulomëni me një copëz qiell), përmbledhje poetike në frëngjisht dhe shqip. Éditions “Le Petit Véhicule”, Nantes, 2002, f,296.
Kur bie shi ti thua: është kohë e bukur, letra, Botimet Globus R, Tiranë, 2008. f,179.
Territoret e shpirtit, poezi, «Les Livres Rama», Tiranë, 2016. f,114 ; - ΟΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ, (Territoires de l’âme), poezi, Territoret e shpirtit, përkthyer në greqisht nga Iliaz Bobaj, ANAGNOSTI, Athènes, 2018 ; - Les territoires de l’âme, recueil de poèmes, «Le Petit véhicule», Nantes, France, 2017; «Bota shqiptare», Tiranë, 2019.
Porto Palermo - fjalët e gurit, poezi, Les Livres Rama, Tiranë, 2019; - “Porto Palermo”, në greqisht, Thasalonique, 2020.
Poezi dashurie në kohë të vonë, Les Livres Rama, 2021.
Cose animate, Montabone, Milano, 2021. 2023.
Toka, një portokall blu, - Maluka, Tiranë, 2023.
Ode për tempujt që nuk u harruan, ALBAS, 2025.
Libra historikë
Fransua Miteran - romantizmi i pushtetit. Botimet “Dituria”, Tiranë, 1996; ribotuar nga «Les Livres Rama» me titullin «Miteran - dhe zotërit vdesin gjithashtu», 2014. f,317.
Gjenerali De Gol, një legjendë e gjallë, mbi Charles de Gaulle. Botimet “Dudaj”, Tiranë, 2004. f, 327; - “Les Livres Rama”, 2020.
Durazzo-t, dozhët e purpurt, mbi familjen Durazzo, e emigruar më 1389, e cila i dha Republikës së Gjenovës 9 dozhë. Botimet Ideart, Tiranë, 2007; ribotuar nga “Les Livres Rama”, 2016.
Bujtës të largët, mbi mbresat e udhëtarëve francezë gjatë shekullit XIX në Shqipëri, Botimet Klean, Tiranë, 2012. 524f.
Pranvera dy hapa pranë, mbi Heroin e Popullit Ali Demi, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2012. f, 141 ; Les Livres Rama, 2023.
Tek Frankët, mbi emigracionin shqiptar në Francë, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2012. f, 300.
Shqipëria në luftën bizantino-normande, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2013. f, 264.
Shqipëria e konsullit Auguste Dozon, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2014. f, 421 ; Dozon et l’Albanie - le consul qui aimait les contes, (mbi konsullin francez Auguste Dozon) Les Livres Rama, Tiranë, 2018. f,334.
Bonjour d’Albanie, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2014, f, 292 ; - « L’Albanie à l’ombre des bombes », Paris.
En Grèce, avec les Arvanites, Les Livres Rama, Tiranë, 2018. f,321.
Konsullatat franceze në Shqipëri gjatë shekujve XVII-XIX, Bota Shqiptare, Tiranë 2019, f.340 ; - Les consulats français en Albanie du XVIe au XIXe siècle. – EMAL 2022.
Voyage à Athènes et à Constantinople, Louis Dupré, «Bota Shqiptare», botim dygjuhësh, shqipëruar nga frëngjishtja, Tiranë, 2019.
Shtigjeve të hershme të historisë, - EMAL, 2020.
Stratiotët shqiptarë nën flamurin e mbretërve të Francës, - Les Livres Rama,
Ese
Gjurmë, ese. Shtëpia Botuese “Marin Barleti”, Tiranë, 1995; f,116.
Metamorfoza e fjalës, për një deontologji të shtypit. Botimet “Albin”, Tiranë, 1997. f,358.
Shkëlqimet e meteorëve, mbi lojën e aktorit dhe aktoret franceze. Botimet “Toena”, Tiranë, 1998, ribotim, Globus R., 2008. f,316.
Nën hijen e eklipsit, mbi krizën e Kosovës dhe diplomacinë euro-amerikane. Botimet “Toena”, Tiranë, 2000. f,326.
Le long chemin sous le tunnel de Platon (Udha e gjatë në tunelin e Platonit), ese mbi fatin e artistit gjatë epokës totalitare në Shqipëri. Éditions “Le Petit Véhicule”, 2001, Nantes, Prix européen par l’Association des Ecrivains de Langue Française (Çmimi europian i Shoqatës së Shkrimtarëve të Gjuhës franceze në Paris). Botim i dytë i kompletuar, Shtëpia Botuese, Globus R., 2007. f,238. – “Udha e gjatë në tunelin e Platonit”, Tiranë, 2024.
Shqipëria frankofone, mbi traditat frankofone në Shqipëri. Botimet “Onufri”, Tiranë, 2001.
Krushq të largët, ese, Botimet “Argeta”, Tiranë, 2002. f,407; - Pont entre deux Rives, (Ura midis dy brigjeve), ese. Éditions Société des Ecrivains (mbi piktakimet - franko-shqiptare), Paris, 2005.
Shtëpia e Shpresës, ese mbi Unesco-n, dialogun e qytetërimeve dhe bashkëpunimin me Shqipërinë. Shtëpia Botuese “Korbi”, Tiranë, 2005, f, 245.
Në udhëkryqet e kohës, korrespondencë: Paris-Tiranë, I, Botimet Globus R, Tiranë, 2007. f, 465; - II, Globus R, 2009, f, 249; - III, Korrespondenca Paris-Tiranë, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2013, f, 720; - IV, publiçistikë, “Les Livres Rama”, 2019, f 650.
Kalorësit e stuhisë, Globus R., Tiranë, 2010.f, 369.
Dorëshkrimet e Purpurta, mbi kodikët e vjetër të botës si dhe Kodikët e Beratit, Botimet Globus R, Tiranë, 2009. f, 133.
Parisi letrar, mbi itineraret e jetës tronditëse të disa prej shkrimtarëve parisianë si Rimbaud, Baudelaire, Hugo, Proust, Eluard, Camus, Duras etj., Botimet Globus R., Tiranë, 2009; Botim i dytë i plotësuar nga “Les Livres Rama”, 2015. f, 390.
Shqiptarët e Léon Gérôme (Les Albanais de Léon Gérôme), libër dygjuhësh shqip-frëngjisht, Luan Rama, «Les Livres Rama», Tiranë, 2016.
Përballë tablosë, ese, «Les Livres Rama», Tiranë, 2016.
Vera, ky nektar i hyjnive dhe i njeriut, Les Livres Rama, Tiranë, 2017. f,135 ; Albas, 2025.
Shqipëria dhe shqiptarët në piktorët francezë të shekullit XIX (L’Albanie et les Albanais chez les peintres français du XIXe siècle), Les Livres Rama, Tiranë, 2017.
Mbresa parisiane, ese, UET, Tiranë, 2018. f, 326.
Bohemë anglosaksonë në Paris, UET, Tiranë, 2019.
Fëmija i bulevardit Stalin, ONUFRI, 2022.
Skribi përballë medias së shkruar, Emal, 2025.
Biografi artistike
Omer - Shtërgu nga Ballkani. Shtëpia Botuese “Korbi”, Tiranë, 2005; 2014; - Les livres Rama f, 246.
Dino - Shtegtari i Portës Sublime, Shtëpia Botuese Globus R., Tiranë, 2007. f, 234 “Dino – Shtegtarët e Portës sublime”, ALBAS, 2025.
Pikëtakim me Jean Cocteau, ese, Botimet Globus R, Tiranë, 2009.
Jean Moreas, poeti nga Morea, ese mbi poetin arvanitas dhe themeluesin e simbolizmit francez Jean Moreas, Botimet Globus R, Tiranë, 2009. f, 219.
Léon Rey… dhe gurët filluan të flasin, Botimet Globus R., Tiranë, 2010. f, 246 ; - Léon Rey à la découvert d’Apollonie, “Éditions Non Lieu”, Paris, 2012 ; - L’Aventure albanaise de Léon Rey, Les Livres Rama, Tirana, 2020.
Udhëtimi i mbramë i Arthur Rimbaud, Botimet Globus R., Tiranë, 2010. f, 310; - Emal, 2024.
Valdet - sous le poids de la croix (Valdet - nën peshën e kryqit), mbi piktorin Valdet Hamidi, përkthyer nga shqipja në frëngjisht së bashku me Solange d’Angély, Ed. Digital Estampe, Rouen, 2011.
« Omer – fruta erotike » - Emal, Tiranë, 2020.
Omer, nga A në Zh, Tiranë, Albas, Tiranë, 2021.
Libra për fëmijë
Më quajnë Ismail Qemali, Botimet Albas, (piktori Sulid Kasemi), Tiranë, 2016.
Më quajnë Dora d’Istria, Botimet Albas (piktore Entela Kasemi), Tiranë, 2016.
Më quajnë Aleksandër Moisiu, Botimet Albas, (piktore Semela Mero), Tiranë, 2016.
Më quajnë Skënderbeu, Botimet Albas, (piktore Entela Kasemi), Tiranë, 2016.
Legjenda shqiptare, Botimet Albas, (piktore Ledia Kostandini), Tiranë, 2016.
Më quajnë Tefta Tashko, Botimet Albas (piktore Entela Kasemi), Tiranë, 2017.
Më quajnë Mbretëresha Teuta, Botimet Albas (piktore Sulid Kasemi), Tiranë, 2017.
Më quajnë Ibrahim Kodra, Botimet Albas (piktore Entela Kasemi), Tiranë, 2017.
Udhëtim në botën e pikturës shqiptare, Botimet Albas (piktore Semela Mero), Tiranë, 2017.
Më quajnë Onufri, Albas, Tiranë, 2019.
Më quajnë Eqrem Çabej, Albas, Tiranë, 2019.
Udhëtim drejt planetit Arbër, ALBAS, 2020.
Më quajnë Ali Pasha, Albas, Tiranë, 2021.
Më quajnë Xhanfize Keko, Albas, Tiranë, 2022.
Përkthime
Nesër pa mua (Demain sans moi), Alain Bosquet, poezi, shqipëruar nga frëngjishtja, Botimet «Toena», Tiranë, 1999.
Bubulina (La Bouboulina), Michel de Grèce, shqipëruar nga frëngjishtja, Shtëpia Botuese «Korbi», Tiranë, 2005.
Faraoni i fundit, Gilbert Sinoué, (Mehmet Aliu, Napoleoni mysliman), shqipëruar nga frëngjishtja, Shtëpia Botuese «Globus R», Tiranë, 2007.
Amer est le miel des tombes, (I hidhur është mjalti i varreve), vëllim poetik i Petraq Ristos, përkthyer në frëngjisht sëbashku me Solange d’Angely, Éditions L’Harmattan, Paris, 2009.
Ömer Kalesi - la cigogne des Balkans, përkthyer në frëngjisht nga Fatime Nezirovski dhe autori, Shtëpia Botuese Globus R, Tiranë, 2007.
Omer, fjala e Omerikëve, antologji poetike per Omer Kaleshin e përgatitur dhe e përkthyer në frëngjisht së bashku me Solange d’Angely, Botimet Globus R, Tirane, 2010.
Léon Rey, à la découverte de l’Apollonie, Luan Rama, përkthyer në frëngjisht së bashku me Solange d’Angély, Éditions Non Lieu, Paris, 2012.
Les têtes d’Omer Kalesi dans la peinture mondiale (Kokat e Omer Kaleshit në pikturën botërore), Jordan Plevnes, botim dygjuhësh në maqedonisht dhe në shqip, shqipëruar nga versioni origjinal frëngjisht, Éditions IKON, Shkup, 2012.
Hyjnitë kishin të drejtë, kujtime të arkeologut francez Léon Rey, (Les Dieux avaient raison), shqipëruar nga frëngjishtja, Botimet Dituria, 2012.
L’Albanie à l’ombre des bombes, (Bonjour d’Albanie), Luan Rama, përkthyer në frëngjisht nga Ornela Todorushi dhe Luan Rama, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2014, 345p.
E bardhë pa të bardhë, Laure Cambau (Blanc sans blanc), shqipëruar nga frëngjishtja, Albas, Tiranë, 2015.
L’Origine, Rita Petro, përkthyer në frëngjisht, L’Harmatan, Paris, 2015.
Udhëtim në veri të Shqipërisë (Voyage dans le nord d’Albanie), Jacqueline Benezech, shqipëruar nga frëngjishtja, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2016.
Kënga e këngëve e Solomonit, nga Testamenti i Vjetër, shqipëruar nga frëngjishtja, Botimet Albas, Tiranë, 2016.
Les Albanais de Léon Gérôme, përkthyer në frëngjisht Les Livres Rama, «Les Livres Rama», Tiranë, 2016.
Les territoires de l’âme, recueil de poèmes, «Le Petit véhicule», përkthyer në frëngjisht Nantes, France, 2017.
Ju shkruaj në errësirë (Je vous écris dans le noir), Jean-Luc Siègle, shqipëruar bashkë me Rina Cela Grasset, Albas, Tiranë, 2017.
Dozon et l’Albanie - le consul qui aimait les contes, përkthyer në frëngjisht nga Éloïse le Petit et l’auteur, Les Livres Rama, Tiranë, 2018.
En Grèce, avec les Arvanites, përkthyer në frëngjisht, Les Livres Rama, Tiranë, 2018.
Voyage à Athènes et à Constantinople, Louis Dupré, «Bota Shqiptare», botim dygjuhësh, shqipëruar nga frëngjishtja, Tiranë, 2019.
Përkthime ne shtypin e përditshëm dhe periodik si nga Arthur Rimbaud, Paul Verlain, Baudelaire, Adonis, Jean Cocteau, e poetë francezë të ditëve tona (J. Lacarrière, I. Mabin, Venus Khury-Ghata, Laure Cambau…) nga frëngjisht në shqip.
Botime në antologji të shumta dhe revista, mes të cilave «Bontam», Melbourn, Australie, «Giornata Mondiale della poesia», Rome, Antologji e poetëve të sotëm shqiptarë; «Illz», Antologji e tregimit të sotëm shqiptar, Tiranë, Antologia Breschia, revista «Apulée» mbi përkthimin, Paris dhe botimi i Caractères Antologji e poezisë botërore, Paris), « Atunis antologia », Itali e revista si «Poeteka», «Mehr Liht», « Illz », « Revista Letrare », Bruxelles, « Hejza », Shkup etj.
© 2023–2025 Liliana Pere
– Founder. Publisher. Researcher. Author
Prestige Magazine.
