Margaret Thatcher figurë historike qe ndryshoi politiken britanike.

Sot ne diten e lindjes kujtojmë me respekt Margaret Thatcher, figurën historike që ndryshoi politikën britanike dhe u bë gruaja e parë kryeministre e Mbretërisë së Bashkuar.

E njohur si “Zonja e Hekurt”, ajo u shqua për vendosmërinë, guximin dhe lidershipin e saj të fortë. Trashëgimia e saj politike mbetet pjesë e historisë moderne dhe vazhdon të ngjallë diskutime e vlerësime. Margaret Thatcher mbetet simbol i ambicies, i forcës së karakterit dhe i një gruaje që la gjurmë në historinë botërore.

TELLING STORY

Margaret Thatcher – “Zonja e Hekurt” që ndryshoi Britaninë

Margaret Thatcher ishte kryeministre e Mbretërisë së Bashkuar nga viti 1979 deri më 1990. Ajo ishte gruaja e parë që mbajti këtë post në Britani dhe gruaja e parë që u bë kryeministre në një vend evropian. Gjatë udhëheqjes së saj, ajo zbatoi politika që ndryshuan thellësisht ekonominë, shoqërinë dhe politikën britanike. E njohur si “Zonja e Hekurt”, Thatcher u bë një nga figurat më të rëndësishme dhe më të debatueshme të politikës së shekullit XX.

Emri i plotë: Margaret Hilda Thatcher, baronesha Thatcher e Kestevenit

Emri i vajzërisë: Margaret Hilda Roberts

Lindur: 13 tetor 1925, Grantham, Lincolnshire, Angli

Vdiq: 8 prill 2013, Londër, Angli

Partia politike: Partia Konservatore

Kryeministre: 1979–1990

Margaret Thatcher ishte kryeministrja e vetme britanike e shekullit XX që fitoi tri zgjedhje parlamentare radhazi. Ajo ishte gjithashtu kryeministrja që qëndroi më gjatë pa ndërprerje në këtë detyrë që nga viti 1827, deri në dorëheqjen e saj më 1990.

Ajo e transformoi ekonominë britanike, duke e zhvendosur atë nga një model me ndërhyrje të gjerë shtetërore drejt një ekonomie më liberale, të mbështetur te tregu i lirë, privatizimi dhe përgjegjësia individuale. Për ndikimin e saj në politikën britanike, ajo shpesh është krahasuar me Winston Churchillin. Trashëgimia e saj politike vazhdoi të ndikonte debatet brenda Partisë Konservatore edhe shumë vite pas largimit nga pushteti. Më vonë, ajo u përmend edhe si një model politik nga Liz Truss.

Vitet e hershme dhe formimi

Margaret Hilda Roberts lindi më 13 tetor 1925 në Grantham, Lincolnshire, Angli. Ajo u rrit në një familje të klasës së mesme, në të cilën puna, disiplina dhe përgjegjësia personale kishin rëndësi të veçantë.

Babai i saj, Alfred Roberts, ishte tregtar ushqimor dhe një figurë aktive në jetën lokale. Ai shërbeu si këshilltar bashkiak dhe më vonë si kryetar i bashkisë së Grantham-it. Nëna e saj quhej Beatrice Ethel Stephenson.

Margaret ndoqi studimet në Universitetin e Oksfordit, ku u specializua në kimi. Ajo u bë një nga gratë e para që drejtoi Shoqatën Konservatore të Universitetit të Oksfordit, duke shfaqur që herët interesin dhe aftësitë e saj politike.

Pas diplomimit në vitin 1947, ajo punoi për rreth katër vjet si kimiste kërkimore. Më pas studioi drejtësi dhe u kualifikua si avokate në vitin 1954, duke u specializuar në të drejtën tatimore.

Në vitin 1951, ajo u martua me Denis Thatcher (1915–2003), një biznesmen. Në vitin 1953, çifti u bë prindër të binjakëve, një djali dhe një vajze.

Hyrja në politikë

Margaret Thatcher kandidoi për herë të parë në zgjedhjet parlamentare të vitit 1950, por nuk arriti të fitonte. Megjithatë, kandidatura e saj tërhoqi vëmendje dhe rriti ndjeshëm mbështetjen për Partinë Konservatore në zonën ku ajo garonte. Vota konservatore u rrit me rreth 50 për qind.

Në vitin 1959, ajo u zgjodh deputete për zonën elektorale Finchley, në veri të Londrës.

Nga viti 1961 deri më 1964, ajo shërbeu si sekretare parlamentare në Ministrinë e Pensioneve dhe Sigurimeve Kombëtare. Më pas, në vitin 1969, u bë zëdhënëse kryesore e opozitës për çështjet e arsimit.

Kur konservatorët erdhën në pushtet në vitin 1970, nën udhëheqjen e Edward Heath-it, Thatcher u emërua sekretare e shtetit për Arsimin dhe Shkencën. Ajo ishte gruaja e dytë që mori një post ministror në një qeveri konservatore.

Gjatë kësaj periudhe, ajo ndërmori ndryshime në politikat arsimore. Një nga vendimet më të debatueshme ishte përfundimi i programit që siguronte qumësht falas për disa nxënës të shkollave. Ky vendim i dha asaj nofkën përçmuese “Thatcher, rrëmbyesja e qumështit” — “Thatcher the milk snatcher”.

Megjithatë, gjatë kohës së saj si ministre e Arsimit, u krijuan më shumë shkolla gjithëpërfshirëse sesa gjatë mandatit të çdo ministri tjetër të arsimit. Disa nga këto ndryshime u dobësuan më vonë gjatë kohës kur ajo ishte kryeministre.

Partia Konservatore humbi dy zgjedhje parlamentare në vitin 1974. Pas këtyre humbjeve, Thatcher sfidoi Edward Heath-in për drejtimin e partisë. Në shkurt të vitit 1975, ajo u zgjodh udhëheqëse e Partisë Konservatore, me mbështetjen e krahut të djathtë të saj.

Ky ishte fillimi i ngritjes së saj politike, e cila do të zgjaste rreth 15 vjet dhe do ta shndërronte në një nga figurat më me ndikim të Britanisë moderne.

Kryeministria: 1979–1990

Margaret Thatcher u bë kryeministre në vitin 1979, pas fitores së konservatorëve në zgjedhjet e përgjithshme. Fitorja erdhi pas një periudhe grevash dhe konfliktesh të shumta sindikale, të njohur si “Dimri i Pakënaqësisë”, gjatë qeverisjes së kryeministrit laburist James Callaghan.

Thatcher premtoi të rikthente autoritetin e qeverisë, të kufizonte fuqinë e sindikatave dhe të ndryshonte mënyrën se si funksiononte ekonomia britanike.

Brenda Partisë Konservatore, ajo u mbështet nga krahu i njohur si “Dry”, që favorizonte politikat e tregut të lirë, në kundërshtim me konservatorët më të moderuar, të quajtur “Wet”.

Politikat e saj përfshinin mbështetjen e pavarësisë individuale, privatizimin e ndërmarrjeve shtetërore, shitjen e banesave publike te qiramarrësit, shkurtimin e disa shërbimeve publike dhe zbatimin e politikave monetare për të kontrolluar inflacionin. Ajo kërkoi gjithashtu të kufizonte fuqinë e sindikatave përmes ndryshimeve ligjore.

Termi “Thatcherizëm” u përdor për të përshkruar këtë qasje politike dhe ekonomike. Ai lidhej me një besim të fortë në përgjegjësinë individuale, nacionalizmin, bindjet morale të palëkundura dhe një stil udhëheqjeje të drejtpërdrejtë, shpesh konfrontues dhe të pakompromis.

Ekonomia dhe reformat e mandatit të parë

Gjatë mandatit të parë, qeveria e Thatcher-it hoqi disa kufizime ekonomike dhe uli subvencionet shtetërore. Ndërmarrjet joefikase u përballën me presion të madh, përfshirë edhe ato që nuk ishin domosdoshmërisht përgjegjëse për vështirësitë e tyre.

Pasojat sociale dhe ekonomike ishin të rënda. Papunësia, që në vitin 1979 ishte rreth 1,3 milionë persona, u rrit në më shumë se dyfishin e këtij niveli brenda dy vjetësh. Inflacioni u dyfishua brenda 14 muajve dhe kaloi 20 për qind. Prodhimi industrial ra ndjeshëm.

Megjithëse inflacioni u ul dhe prodhimi ekonomik filloi të rimëkëmbej përpara përfundimit të mandatit të parë, papunësia vazhdoi të ishte e lartë. Në vitin 1986, numri i të papunëve kaloi tre milionë.

Qeveria privatizoi një numër të madh ndërmarrjesh dhe shërbimesh shtetërore, përfshirë sektorë të industrisë së hapësirës ajrore, televizionit dhe radios, gazit, energjisë elektrike, ujit, linjës ajrore shtetërore dhe industrisë së çelikut.

Deri në fund të viteve 1980, numri i aksionarëve ishte trefishuar, ndërsa rreth 1,5 milionë banesa publike u shitën te qiramarrësit e tyre, duke krijuar mundësi për shumë familje që të bëheshin pronare të shtëpive ku jetonin.

Fitorja e vitit 1983 dhe Lufta e Falklandeve

Në zgjedhjet e vitit 1983, Thatcher siguroi një fitore të thellë. Një faktor i rëndësishëm ishte Lufta e Falklandeve e vitit 1982, në të cilën Britania rimori kontrollin e ishujve pas pushtimit nga Argjentina.

Fitorja ushtarake rriti popullaritetin e saj dhe forcoi imazhin e një udhëheqëseje të vendosur. Ndërkohë, Partia Laburiste ishte e përçarë dhe manifesti i saj elektoral u kritikua ashpër. Një nga përshkrimet më të njohura të tij ishte “shënimi më i gjatë i vetëvrasjes në histori”.

Konservatorët fituan shumicën më të madhe parlamentare që nga fitorja e laburistëve në vitin 1945, me një epërsi prej 144 vendesh në Parlament dhe pak më shumë se 42 për qind të votave.

Përballja me sindikatat

Thatcher e konsideronte fuqinë e sindikatave një pengesë për funksionimin e ekonomisë dhe për autoritetin e qeverisë. Qeveria e saj miratoi ligje që ndalonin marrëveshjet e punësimit vetëm për anëtarët e sindikatave në rrethana të caktuara, kërkonin votime përpara grevave, kufizonin grevat në mbështetje të sindikatave të tjera dhe parashikonin përgjegjësi financiare për dëmet e shkaktuara nga veprimet e paligjshme sindikale.

Konflikti më i madh ndodhi me Sindikatën Kombëtare të Minatorëve, e cila në vitin 1984 nisi një grevë kundër planeve për mbylljen e 20 minierave të qymyrit.

Greva zgjati pothuajse një vit. Thatcher refuzoi të pranonte kërkesat e minatorëve dhe qeveria nuk bëri lëshime. Në fund, minatorët u kthyen në punë pa arritur objektivat e tyre.

Përkrahësit e Thatcher-it e panë këtë si një fitore për autoritetin e shtetit dhe ekonominë, ndërsa kritikët e saj e konsideruan një goditje të rëndë për komunitetet industriale dhe punëtorët.

Atentati në Brighton dhe konflikti në Londër

Në tetor të vitit 1984, Ushtria Republikane Irlandeze (IRA) kreu një atentat me bombë në hotelin ku po qëndronin Thatcher dhe drejtues të tjerë të qeverisë gjatë një konference të Partisë Konservatore në Brighton. Shpërthimi pothuajse i mori jetën kryeministres dhe disa prej figurave të larta politike.

Në vitin 1986, qeveria e saj shfuqizoi Këshillin e Madh të Londrës, pas një konflikti të gjatë me administratën e udhëhequr nga laburisti Ken Livingstone.

Deri në fund të mandatit të dytë, politikat e Thatcher-it kishin sjellë një transformim të gjerë të Britanisë, të krahasueshëm për nga përmasat me ndryshimet e realizuara nga reformat laburiste të periudhës së pasluftës.

Politika e jashtme

Marrëdhënia me Ronald Reagan-in dhe Bashkimin Sovjetik

Thatcher zhvilloi një marrëdhënie të ngushtë politike me presidentin amerikan Ronald Reagan, i cili drejtoi Shtetet e Bashkuara nga viti 1981 deri më 1989. Të dy ndanin bindje konservatore dhe një kundërshtim të fortë ndaj komunizmit sovjetik.

Gjatë viteve 1980, Bashkimi Sovjetik vazhdonte të shihej si kundërshtari kryesor strategjik i Perëndimit. Lufta e Ftohtë vazhdoi deri në periudhën kur Mikhail Gorbachev erdhi në pushtet në vitin 1985 dhe nisi reforma që ndryshuan marrëdhëniet ndërkombëtare.

Në vitin 1976, pas një fjalimi të ashpër kundër komunizmit sovjetik, shtypi sovjetik i dha Thatcher-it nofkën “Zonja e Hekurt”. Kjo nofkë u bë më pas simbol i stilit të saj politik.

Ajo mbështeti NATO-n dhe ruajtjen e një kapaciteti të pavarur bërthamor britanik.

Afrika e Jugut dhe Zimbabveja

Në vitin 1980, Zimbabveja fitoi pavarësinë pas një periudhe 15-vjeçare të shkëputjes së paligjshme nga sundimi kolonial britanik, nën një qeveri të pakicës së bardhë.

Thatcher u kritikua ndërkombëtarisht për kundërshtimin e sanksioneve ndërkombëtare kundër aparteidit në Afrikën e Jugut. Qëndrimi i saj mbi këtë çështje ishte një nga elementet më të debatueshme të politikës së saj të jashtme.

Britania dhe Komuniteti Evropian

Në vitin 1984, Thatcher arriti të ulte kontributin financiar të Britanisë në buxhetin e Komunitetit Evropian, pas kundërshtimeve të saj të vazhdueshme ndaj mënyrës se si vendi kontribuonte financiarisht.

Pas fitores së vitit 1987, ajo u bë gjithnjë e më kundërshtuese ndaj thellimit të integrimit evropian. Ajo kundërshtoi idenë e një Evrope federale, krijimin e një monedhe të vetme dhe zgjerimin e bashkimit politik.

Këto qëndrime shkaktuan ndarje brenda Partisë Konservatore. Disa ministra dhanë dorëheqjen, ndërsa mosmarrëveshjet për të ardhmen e Britanisë në Evropë dobësuan mbështetjen për udhëheqjen e saj.

Dorëheqja nga posti i kryeministres

Në vitin 1989, qeveria e Thatcher-it prezantoi një taksë vendore të njohur si “poll tax”. Reforma shkaktoi kundërshtime të mëdha dhe protesta, disa prej të cilave përfunduan në dhunë në rrugët e Londrës.

Brenda Partisë Konservatore, shumë deputetë nisën të shqetësoheshin se politikat e saj po e bënin të vështirë fitimin e një mandati të katërt.

Në nëntor të vitit 1990, Michael Heseltine sfidoi Thatcher-in për drejtimin e Partisë Konservatore. Në votimin e parë, Thatcher mori 204 vota, ndërsa Heseltine 152. Megjithatë, ajo nuk arriti të siguronte shumicën e nevojshme sipas rregullave të garës, duke mbetur katër vota larg shumicës së kërkuar, krahas rregullit që parashikonte një diferencë prej 15 për qind.

Përballë mungesës së mbështetjes së mjaftueshme, Thatcher vendosi të tërhiqej nga gara për drejtimin e partisë dhe të jepte dorëheqjen si kryeministre më 22 nëntor 1990.

Gjashtë ditë më vonë, John Major e pasoi në krye të qeverisë.

Jeta pas kryeministrisë dhe trashëgimia politike

Edhe pas largimit nga posti i kryeministres, Thatcher mbeti një figurë me ndikim në politikën konservatore britanike. Idetë e saj vazhduan të ndikonin jo vetëm Partinë Konservatore, por edhe kundërshtarët e saj politikë. Edhe Partia Laburiste, në periudhat e mëvonshme, u detyrua të rishikonte disa prej prioriteteve dhe qëndrimeve të saj ekonomike e politike.

Thatcher qëndroi deputete deri në vitin 1992, kur mori titullin e baroneshës së përjetshme dhe u bë anëtare e Dhomës së Lordëve.

Ajo mbajti fjalime dhe ligjëroi në Shtetet e Bashkuara dhe në Azi. Gjithashtu, themeloi një fondacion që mbështeste ekonominë e tregut të lirë dhe demokracinë në Evropën Qendrore dhe Lindore.

Në vitin 1995, asaj iu dha Urdhri i Garterit, një nga nderimet më të larta britanike.

Pas disa goditjeve të lehta cerebrale, në vitin 2002 ajo u tërhoq nga mbajtja e fjalimeve publike.

Në kujtimet e saj të botuara në vitin 2008, me titull A Swim-On Part in the Goldfish Bowl, vajza e saj Carol Thatcher përshkroi shenjat e para të demencës progresive të së ëmës, të cilat kishin nisur të shfaqeshin që nga viti 2000.

Margaret Thatcher vdiq në Londër më 8 prill 2013. Ajo mbetet një nga figurat më të rëndësishme të historisë politike britanike: për disa, një udhëheqëse që riktheu forcën ekonomike dhe autoritetin e shtetit; për të tjerë, një politikane, reformat e së cilës shkaktuan pasoja të rënda sociale dhe dobësuan komunitetet industriale.

Burimi: Encyclopaedia Britannica —

“Margaret Thatcher”

Founder & Editor-in-Chief: Copyright © LP / Revista Prestige