Nadine Gordimer – Gruaja që e ktheu letërsinë në një armë kundèr padrejtèsive

Shkrimtare e madhe që frymëzon.

Nadine Gordimer – Gruaja që e ktheu letërsinë në një armë kundër padrejtësisë.

Nadire ishte nje shkrimtare që shkruajti histori dhe që ndryshoi historinë.

Nadine Gordimer (20 nëntor 1923 – 13 korrik 2014)

ishte një nga ato zëra të rrallë që përdori fuqinë e fjalës për të sfiduar padrejtësinë, racizmin dhe shtypjen.

Romanciere, autore tregimesh të shkurtra, dramaturge dhe aktiviste politike nga Afrika e Jugut, ajo u bë një nga figurat më të respektuara të letërsisë botërore dhe një simbol i rezistencës morale kundër sistemit famëkeq të apartheid-it.

Nadine Gordimer letërsine e bëri ndërgjegje.

Nga jeta e saj mësojmë se guximi nuk është mungesa e frikës. Guximi është të flasësh kur heshtja është më e sigurt.

Mësojmë se talenti fiton vlerë vetëm kur vihet në shërbim të së vërtetës.

Dhe mësojmë se fjalët, kur mbështeten mbi integritetin, mund të bëhen më të forta se pushteti.

Nadine Gordimer na tregon me menyren e te shkruarit se shkrimtari i madh

Është ai që i ndihmon njerëzit ta kuptojnë më thellë veten dhe pushtetin.

Një nga mesazhet më të fuqishme që na lë është se nuk duhet të vuash personalisht një padrejtësi për ta kundërshtuar atë.

Gordimer besonte se çdo njeri i ndershëm ka detyrimin moral të ngrihet kundër së keqes, pavarësisht origjinës, fesë apo përkatësisë së tij.

Nadine Gordimer ishte një shkrimtare e madhe, një ndërgjegje morale e kohës së saj.

Në një shoqëri të ndërtuar mbi ndarjen racore dhe privilegjin, ajo zgjodhi të mos qëndronte e heshtur.

Shkroi për atë që shumë njerëz nuk donin ta shihnin dhe nuk donin ta dëgjonin.

Ajo e kuptoi se padrejtësia nuk dëmton vetëm viktimën; ajo deformon edhe shpirtin e atij që përfiton prej saj. Prandaj personazhet e saj nuk janë heronj të përsosur. Ata janë njerëz që përballen me zgjedhje të vështira morale.

Rëndësia e Gordimer qëndron në faktin se ajo tregoi se arti nuk duhet të jetë arratisje nga realiteti. Letërsia mund të jetë një formë përgjegjësie. Ajo përdori romanin për të zbuluar konfliktet e fshehta të shoqërisë, frikën, fajin, privilegjin dhe heshtjen.

Ndikimi i saj shkon përtej Afrikës së Jugut. Ajo na mësoi se racizmi, diskriminimi dhe pabarazia nuk janë probleme vetëm të një vendi. Ato janë sprova universale për ndërgjegjen njerëzore.

Për këtë arsye veprat e saj vazhdojnë të lexohen edhe sot.

Në vitin 1991, Gordimer u nderua me Çmimin Nobel për Letërsi, duke u vlerësuar si një shkrimtare që, përmes krijimtarisë së saj madhështore epike, i ka sjellë një përfitim të jashtëzakonshëm njerëzimit. Ajo ishte gruaja e parë afrikane dhe autorja e parë nga Afrika e Jugut që fitoi këtë çmim prestigjioz.

Një fëmijëri që formësoi ndërgjegjen e saj

Nadine Gordimer lindi më 20 nëntor 1923 në qytetin minerar Springs, pranë Johanesburgut, në provincën Transvaal të Bashkimit të Afrikës së Jugut.

Ajo ishte vajza e dytë e Isidore Gordimer (1887–1962), një orëndreqës hebre me origjinë nga Žagarė e Lituanisë, dhe Hannah “Nan” Myers Gordimer (1897–1973), emigrante hebreje britanike nga Londra.

Edhe pse u rrit në një familje laike, Nadine u ndikua thellësisht nga ndjeshmëria sociale e nënës së saj. Hannah Gordimer ishte e shqetësuar nga varfëria dhe diskriminimi që përjetonin afrikano-jugorët me ngjyrë dhe krijoi një qendër kujdesi për fëmijët e tyre. Kjo frymë humanizmi do të bëhej më vonë boshti moral i veprës së së bijës.

Që në adoleshencë, Gordimer pa nga afër represionin shtetëror. Policia bastisi shtëpinë e familjes së saj dhe konfiskoi letra e ditarë, një përvojë që i tregoi se si pushteti mund të ndërhyjë në jetën private të njerëzve.

Për shkak të izolimit gjatë fëmijërisë, Nadine filloi të shkruante shumë herët.

Në vitin 1937, vetëm 13 vjeçe, botoi tregimin e saj të parë për fëmijë, “The Quest for Seen Gold”, në gazetën Children’s Sunday Express. Pak më vonë u botua edhe tregimi “Come Again Tomorrow”.

Kur ishte 16 vjeçe, ajo publikoi veprën e saj të parë artistike për të rritur.

Studimet i ndoqi për një vit në University of the Witwatersrand, ku për herë të parë u përball me realitetin e ndarjes racore dhe njohu intelektualë nga komunitete të ndryshme.

Në vitin 1948 u vendos në Johanesburg, ku jetoi pjesën më të madhe të jetës.

Romani i saj i parë, “The Lying Days”, u botua në 1953. Vepra kishte elemente autobiografike dhe përshkruante zgjimin politik të një gruaje të re në një shoqëri të ndarë nga racizmi.

Letërsia kundër apartheid-it

Shumica e veprave të Gordimer trajtojnë konfliktin midis ndërgjegjes njerëzore dhe sistemeve shtypëse.

Ajo shkroi për padrejtësinë racore, pabarazinë ekonomike, dashurinë e ndaluar, frikën, fajin dhe përgjegjësinë morale.

Ndër veprat e saj më të rëndësishme janë:

“The Conservationist” (1974)

“Burger’s Daughter” (1979)

“July’s People” (1981)

Romani “The Conservationist” fitoi Booker Prize në vitin 1974, një nga çmimet më prestigjioze në botën anglishtfolëse.

Ndërsa “Burger’s Daughter”, që tregonte historinë e vajzës së një aktivisti kundër apartheid-it, u ndalua nga qeveria e Afrikës së Jugut.

Veprat e saj nuk ishin thjesht letërsi; ato ishin një pasqyrë e shoqërisë dhe një sfidë ndaj pushtetit.

Aktiviste në krah të Nelson Mandelës

Nadine Gordimer nuk u mjaftua vetëm me shkrimin.

Ajo u përfshi aktivisht në lëvizjen kundër apartheid-it dhe iu bashkua African National Congress (ANC) në periudhën kur organizata ishte ende e ndaluar.

Madje ajo ndihmoi Nelson Mandelën me këshilla për fjalimin e tij historik të mbrojtjes në gjyqin e vitit 1964, të njohur si “I Am Prepared to Die”, që parapriu dënimin e tij me burgim të përjetshëm.

Pas përfundimit të apartheid-it, Gordimer vazhdoi angazhimin publik duke mbështetur kauzat për ndërgjegjësimin ndaj HIV/AIDS.

Në vitin 1949 u martua me dentistin Gerald Gavron, me të cilin pati vajzën Oriane (lindur në vitin 1950). Martesa përfundoi me divorc pas tre vitesh.

Në vitin 1954 u martua me tregtarin e njohur të artit Reinhold Cassirer, anëtar i familjes së famshme hebreo-gjermane Cassirer.

Çifti pati një djalë, Hugo Cassirer, i lindur në 1955, i cili u bë regjisor filmash në Nju Jork.

Martesa e tyre zgjati deri në vdekjen e Reinhold Cassirer në vitin 2001.

Pavarësisht se fëmijët dhe nipërit e mbesat jetonin jashtë vendit, Gordimer nuk pranoi kurrë të largohej nga Afrika e Jugut. Ajo jetoi për më shumë se pesë dekada në të njëjtën shtëpi historike në Parktown, Johannesburg.

Çmimi Nobel dhe njohja botërore

Kur mori Çmimin Nobel për Letërsi në vitin 1991, Nadine Gordimer tashmë konsiderohej një ndër zërat më të rëndësishëm të ndërgjegjes njerëzore.

Përveç Nobelit, ajo fitoi një numër të madh vlerësimesh ndërkombëtare:

W. H. Smith Commonwealth Literary Award (1961)

James Tait Black Memorial Prize (1972)

Booker Prize (1974)

Grand Aigle d’Or, Francë (1975)

Premio Malaparte, Itali (1985)

Nelly Sachs Prize, Gjermani (1985)

Anisfield-Wolf Book Award (1988)

International Botev Prize (1996)

Commonwealth Writers’ Prize për “The Pickup” (2002)

Officier de la Légion d’Honneur, Francë (2007)

Ajo ishte gjithashtu anëtare nderi e institucioneve prestigjioze si American Academy of Arts and Letters, American Academy of Arts and Sciences, Royal Society of Literature dhe mori mbi 15 doktoratura honorifike.

Trashëgimia e një zëri të guximshëm

Nadine Gordimer ndërroi jetë më 13 korrik 2014, në moshën 90-vjeçare, në Johannesburg.

Por zëri i saj vazhdon të jetojë.

Ajo na kujton se letërsia nuk është vetëm art; është ndërgjegje, guxim dhe përgjegjësi. Në një kohë kur shumë heshtnin nga frika, Gordimer shkroi. Kur padrejtësia bëhej ligj, ajo e sfidoi me fjalë.

Kur urrejtja ndante njerëzit sipas racës, ajo tregoi se humanizmi është më i fortë se çdo mur.

Historia e Nadine Gordimer është dëshmi se një shkrimtare mund të bëhet një forcë ndryshimi. Ajo nuk luftoi me armë, por me libra.

Nuk sundoi me pushtet, por me të vërtetën. Dhe pikërisht për këtë arsye mbetet një nga figurat më frymëzuese të shekullit XX dhe fillimit të shekullit XXI.