Safete Juka: Elegjia e një mendjeje që jetoi përtej vetes.

#Wisdom #Exile #Scholarship #Dedication #Heritage #Resilience #Knowledge #Legacy #Integrity #Inspiration.

Safete Juka: Elegjia e një mendjeje që jetoi përtej vetes.

Një figurë e veçantë në kulturën shqiptare

Në universin e mendimit dhe të artit shqiptar, rrallë lind një figurë që ngërthen në vetvete elegancën e dijes, thellësinë e kulturës dhe pasionin për atdheun, si profesoresha Dr. Safete S. Juka. Ajo është cilësuar me të drejtë si “Dora D’Istria e kohëve tona”, përkushtimi i saj ndaj çështjes shqiptare dhe veprimtaria e saj intelektuale janë një reflektim i së bukurës që lidh dijen me humanizmin.

Rrënjët dhe arsimi

Lindur në Shkodër më 1920, Safete Juka ishte bijë e Sofies dhe Musës, një familjeje me rrënjë të thella atdhetare dhe kulturore. Baba i saj, Musa Juka, shërbeu si kryetar Bashkie dhe ministër, duke i dhënë vajzës frymëzimin e parë për shërbimin ndaj kombit. 

Arsimi i hershëm e gjeti në shkollën “Nëna Mbretëreshë” në Tiranë, ndërsa rrjedha e jetës e çoi në Vjenë dhe më pas në Paris, ku u thellua në shkencat shoqërore dhe letërsinë, duke përfunduar studimet e larta në Sorbonne në vitin 1950 dhe doktoraturën në vitin 1969.

Karriera akademike dhe artistike

Safete Juka ndërtoi jo vetëm një karrierë akademike, por edhe një rrugë të veçantë artistike dhe humanitare. 

Ajo dha mësim në Aleksandri dhe më vonë në Lehigh University të Pensilvanisë, duke shpalosur pasionin për letërsinë franceze të shekujve XIX dhe XX.

Por dhuntia e saj nuk kufizohej tek fjala e shkruar; piktura ishte gjuhë tjetër e shpirtit të saj. Në ekspozitat e saj në Egjipt dhe Pensilvani, ajo u njoh si “Piktorja e Luleve”, ku hollësia dhe delikatesa e veprave të saj flisnin për harmoninë e botës së brendshme.

Veprimtaria e saj intelektuale ishte e pasur dhe shumëdimensionale. Publikimet e saj për letërsinë, artin dhe historinë përhapën zërin e Kosovës në qarqet ndërkombëtare. Libri “Kosovo: The Albanians in Yugoslavia in light of Historical Documents” (1984) dhe përkthimi i “Albanian Golgotha” të Leo Freundlich dokumentuan historinë dhe vuajtjet e popullit shqiptar, duke kthyer Jukën në një urdhëresë të dijeve dhe kujtesës historike.

 Safete Juka ishte akademike, humaniste e përkushtuar: donacioni i saj prej 40 000 dollarësh për Bibliotekën Kombëtare të Shqipërisë ishte një akt i heshtur dashurie për dijen dhe kulturën kombëtare. Ajo e kuptoi se trashëgimia më e madhe nuk qëndron vetëm në librat që shkruam, por edhe në mundësinë për të lënë gjurmë të përhershme.

Safete Juka bashkoi dijen dhe artin, të bukurën dhe të mirën, të kaluarën dhe të tashmen. Ajo jetoi si shembull se njohuria është një mision, dhe kultura një armë kundër harresës. Pas një jete të gjatë dhe plot vepra, ajo u nda nga kjo botë më 20 nëntor 2005 në SHBA, por u varros në Shkodër, në tokën e saj të lindjes, duke lënë pas një trashëgimi të pakufi për Shqipërinë dhe shqiptarët.

Safete Juka mbetet jo vetëm një akademike e shquar, por edhe një emblemë e shpirtit shqiptar – një ndërthurje e dijes, humanizmit dhe bukurisë artistike. Ajo është reflektimi i thellë i mundësisë që një njeri të jetë një urë ndërmjet botëve: e së kaluarës dhe të ardhmes, e atdheut dhe botës, e dijes.

Në Shkodrën e 28 nëntorit 1923, një datë që mban në vetvete shpirtin e një kombi, lindi Safete Juka—bijë e një familjeje ku historia dhe përgjegjësia bashkëjetonin si dy rrënjë të së njëjtës pemë. I ati, Musa Juka, figurë e njohur e jetës politike shqiptare në periudhën e mesluftërave, dhe e ëma, Sadete Shpuza, me prejardhje nga një familje ushtarakësh të Perandorisë Osmane dhe shtetit shqiptar, i dhanë asaj jo vetëm një trashëgimi gjaku, por një horizont të gjerë ndërgjegjeje.

Arsimi i saj nisi në Shqipëri, në Institutin Femëror “Nana Mbretneshë” në Tiranë—një vatër ku dija përjetohej si disiplinë dhe si ideal. Por historia nuk e la të qëndrojë gjatë në një vend. Me rënien e mbretërisë, ajo u detyrua të largohej: Turqi, Egjipt, dhe më në fund Shtetet e Bashkuara. Këto lëvizje nuk ishin thjesht gjeografike; ishin përplasjet e para të një shpirti me botën.

Në Austri dhe Francë, ajo e çoi më tej kërkimin e saj, duke u doktoruar në Sorbonë, një nga tempujt më të mëdhenj të dijes europiane. Arsimi për të nuk ishte një titull, por një mënyrë për të depërtuar në të vërtetën. Dhe kjo e vërtetë do të bëhej boshti i gjithë jetës së saj.

Punoi fillimisht në një kolegj francez në Aleksandri, në një qytet ku kultura takon detin dhe historia rrjedh si një kujtesë e përhershme. 

Eksperienca e saj e parë e fortë ishte vetë mërgimi. Pas rënies së mbretërisë shqiptare, ajo u largua nga vendi bashkë me familjen, duke kaluar në Turqi, Egjipt dhe më pas në SHBA. Kjo nuk ishte thjesht një zhvendosje fizike; ishte përballja me humbjen e atdheut dhe nevoja për ta rindërtuar identitetin në një botë tjetër. Kjo eksperiencë e bëri më të ndjeshme ndaj çështjeve të kombit dhe historisë.

Në Aleksandri të Egjiptit, ajo punoi si pedagoge në një kolegj francez, ku fitoi përvojën e parë si mësuese në një mjedis ndërkombëtar. 

Eksperienca e saj akademike u thellua në Europë, në Austri dhe Francë, ku përfundoi studimet dhe u doktorua në Sorbonë. Kjo periudhë ishte thelbësore: aty ajo u formua si studiuese serioze, e mbështetur në metoda shkencore dhe në analizë dokumentare, një tipar që do ta shoqëronte gjithë jetën.

Në Shtetet e Bashkuara, ajo ndërtoi një nga eksperiencat më të rëndësishme të saj: pedagoge në Universitetin Georgetown në Washington. Në këtë ambient elitar, ajo nuk ishte vetëm mësuese, por një përfaqësuese e kulturës dhe historisë shqiptare për studentë dhe akademikë të huaj.

Një nga dimensionet më të veçanta të eksperiencës së saj ishte roli si analiste e çështjes së Kosovës. Gjatë viteve, dhe sidomos në kohën e luftës në Kosovë, ajo u bë një zë i kërkuar nga institucionet amerikane, përfshirë Departamentin e Shtetit, si dhe nga media të ndryshme. Ajo dha intervista në gazeta dhe televizione amerikane, duke shpjeguar historinë dhe origjinën e shqiptarëve me një bazë të fortë dokumentare, një përvojë që kërkonte jo vetëm dije, por edhe përgjegjësi morale.

Paralelisht, ajo pati një eksperiencë të vazhdueshme në publicistikë dhe shkrim, duke bashkëpunuar me gazetën “Shkodra” dhe duke botuar studime të ndryshme. Shkrimi për të nuk ishte profesion, por mënyrë për të ndriçuar të vërtetën. 

Një tjetër dimension ishte bashkëpunimi intelektual me bashkëshortin e saj, F. Freundlich, me të cilin ndau jo vetëm jetën personale, por edhe atë shkencore.

Eksperienca më e heshtur, por më domethënëse, ishte jeta e saj e thjeshtë në New York. Një apartament i vogël me qira, pa luks, i mbushur me libra dhe piktura, një univers ku leximi, studimi dhe shkrimi ishin ritual i përditshëm.

Në fushën e botimeve, ajo la gjurmë të qëndrueshme. Vepra e saj më e njohur, “Kosova: The Albanians in Yugoslavia in light of historical documents” (New York, 1984), dhe “Albanian Golgotha”, e përfshirë në Librarinë e Kongresit, dëshmojnë një mendje që nuk i shmanget dhimbjes së historisë, por e analizon atë me kthjelltësi.

Dhe megjithatë, përtej librave dhe auditorëve, qëndron një akt që e tejkalon çdo teori: dhurimi prej 40,000 dollarësh për Bibliotekën Kombëtare të Shqipërisë, një sakrificë për dijen, një amanet i vërtetë që përmban filozofinë e jetës së saj.

Jeta e saj personale ishte po aq e thjeshtë sa mendimi i saj ishte i thellë. Jetonte në një apartament të vogël me qira në New York, pa luks, i rrethuar nga libra dhe piktura. Nuk kërkoi kurrë famë. Nuk ndërtoi një figurë publike për t’u adhuruar. Në vend të kësaj, ndërtoi një jetë që meriton të kuptohet.

Ajo ishte e martuar me F. Freundlich, me të cilin ndau rrugën intelektuale. Përtej kësaj, kishte një familje më të madhe: botën e librave, të studentëve, të ideve.

Më 6 nëntor 2005, në New York, ajo u largua nga kjo botë. Por në të vërtetë, nuk u largua. Sepse një jetë e jetuar në kërkim të së bukurës, të së mirës dhe të së vërtetës nuk mbyllet me një datë, ajo vazhdon të marrë frymë në çdo faqe libri, në çdo bibliotekë, në çdo mendje që kërkon të kuptojë.

Safete Juka nuk la pas thjesht vepra. Ajo la një mënyrë të të qenit: të jetosh thjesht, të mendosh thellë dhe të japësh pa zhurmë. Dhe në këtë heshtje fisnike, ajo mbetet një nga figurat më të ndritura të kulturës shqiptare.

 Revist Prestige