Sot kujtojme me nderim - Ferdinand Deda – “Gjeniu muzikor” që e ktheu tingullin në kujtesë.

Ferdinand Deda – “Gjeniu muzikor” që e ktheu tingullin në kujtesë.

Rubrika : Memorje.Personalitet i muzikës dhe artit që frymezon pertej kohrave.

Një artist që duam dhe duhet dëgjuar edhe sot.

Ferdinand Deda është një prej atyre figurave të kulturës shqiptare që kujtohet si një emër i madh në historinë e muzikës, sepse pas tij qëndron një botë e tërë tingujsh, koncertesh, orkestrash, filmash, këngësh dhe emocionesh që kanë shoqëruar disa breza shqiptarësh.

Ai ishte nga ata artistë që nuk e shihnin muzikën vetëm si një profesion të mësuar në shkollë, por si një mënyrë për ta kuptuar dhe shprehur jetën. Në duart e një kompozitori, tingulli bëhet vepër; në duart e një dirigjenti, shumë tinguj bëhen një frymë e vetme; ndërsa në duart e një artisti të madh, muzika bëhet kujtesë.

Më 5 shkurt 1941, në Peqin, nisi rrugëtimi i Ferdinand Dedës. Më 24 gusht 2003, në moshën 62-vjeçare, ai u nda nga jeta. Midis këtyre dy datave qëndron një jetë e tërë e kushtuar muzikës dhe një trashëgimi që vazhdon të ketë vend në kulturën shqiptare.

Ferdinand Deda ishte kompozitor, dirigjent dhe instrumentist shqiptar, një nga figurat e rëndësishme të jetës muzikore shqiptare të gjysmës së dytë të shekullit XX. Veprimtaria e tij u lidh veçanërisht me Orkestrën Simfonike të Radio Televizionit Shqiptar, me koncertet, muzikën e filmave, këngën, festivalet dhe krijimtarinë instrumentale e simfonike, një artist që komunikonte me publikun përmes shumë formave të muzikës.

Pikërisht kjo shumëllojshmëri e bën figurën e tij të veçantë.

2. Origjina dhe arsimi

Ferdinand Deda lindi në Peqin më 5 shkurt 1941. Për prindërit dhe hollësitë e origjinës familjare nuk kemi të dhëna të mjaftueshme të verifikueshme në burimet e përdorura, ndaj nuk është e drejtë të ndërtojmë një histori familjare mbi hamendësime.

Formimi i tij artistik ishte, megjithatë, i qartë dhe i rëndësishëm.

Pas përfundimit të Liceut Artistik të Tiranës në vitin 1960, ai shkoi në Pragë për të studiuar dirigjim në Konservatorin e Muzikës. Rrethanat politike të kohës e detyruan t’i ndërpriste studimet pas një viti, ndërsa në vitin 1962 i vazhdoi në Konservatorin e Tiranës.

Në vitet 1991–1992 u specializua në Itali, duke pasuruar formimin dhe përvojën e tij profesionale me kontaktin e drejtpërdrejtë me traditën muzikore europiane.

3. Profesioni dhe veprimtaria artistike

Profesioni i Ferdinand Dedës ishte i trefishtë dhe secili dimension plotësonte tjetrin: kompozitor, dirigjent dhe instrumentist.

Si dirigjent, ai u lidh ngushtë me Orkestrën e RTSH-së dhe që në periudhën studentore nisi të punonte me të. Pas studimeve u emërua në këtë orkestër dhe u bë një nga figurat e rëndësishme të saj.

Që nga viti 1964, ai realizoi mbi 300 koncerte brenda dhe jashtë Shqipërisë, ndër të tjera në Itali, Turqi dhe Greqi.

Këto koncerte dëshmojnë një jetë të jashtëzakonshme artistike, në të cilën dirigjimi nuk ishte thjesht drejtimi teknik i një orkestre, por një mënyrë për të krijuar komunikim ndërmjet veprës muzikore, interpretuesve dhe publikut.

4. Kompozitori

Si kompozitor, Ferdinand Deda la një trashëgimi të gjerë dhe të larmishme.

Ai krijoi tri valle simfonike, “Meditim 1”, “Meditim 2” dhe “Meditim 3”, katër skica për piano, trio për violinë, violonçel dhe piano, prelud të kënduar, “Impromptu” për piano dhe orkestër harqesh, fantazi për ksilofon dhe orkestër, koncertino për korn dhe orkestër, koncert për klarinetë dhe orkestër, rapsodi me tema popullore për orkestër, koncertino për fagot, klarinetë dhe flaut, si edhe muzikë filmi.

Ai u shqua edhe në këngën e lehtë për fëmijë, duke treguar se krijimtaria e tij nuk ishte e kufizuar në një gjini të vetme.

Kjo shumëllojshmëri tregon një artist që e shihte muzikën si një hapësirë të gjerë shprehjeje, ku mund të bashkoheshin muzika simfonike, instrumentale, melodika popullore, kënga, filmi dhe televizioni.

5. Muzika e filmit

Një pjesë e rëndësishme e veprimtarisë së tij ishte muzika e filmave shqiptarë, e realizuar në bashkëpunim me Orkestrën Simfonike të RTSH-së.

Këtu ndikimi i tij kaloi përtej publikut të specializuar të muzikës. Tingujt e tij hynë në kinemanë shqiptare dhe përmes saj në kujtesën e një publiku shumë më të gjerë.

Muzika e filmit ka një fuqi të veçantë sepse lidhet me imazhin, historinë dhe emocionin. Ndonjëherë publiku harron emrin e kompozitorit, por nuk harron melodinë që shoqëroi një skenë të rëndësishme.

Kështu, muzika e Dedës u bë pjesë e kujtesës emocionale të disa brezave.

6. Koncertet, RTSH-ja dhe Koncertet Pranverore

Deda ishte një figurë e rëndësishme e jetës muzikore të RTSH-së dhe një nga artistët që kontribuoi në lidhjen e muzikës me publikun e gjerë.

Ai ishte themelues i Koncerteve Pranverore në Radiotelevizionin Shqiptar, duke krijuar një hapësirë të re për veprimtarinë muzikore televizive.

Përmes orkestrës, koncerteve, festivaleve, këngës, regjistrimeve dhe televizionit, muzika nuk mbeti vetëm në sallat e specializuara, por u afrua me jetën e përditshme të publikut.

Kjo është një pjesë e rëndësishme e ndikimit të tij: ai nuk krijoi vetëm muzikë, por ndihmoi që muzika të qarkullonte më gjerësisht në shoqëri.

7.

Ferdinand Deda përfaqësonte një brez të rëndësishëm të muzikës shqiptare, i cili u formua në traditën akademike dhe punoi për zhvillimin e muzikës së kultivuar shqiptare, duke ruajtur lidhjen me melodikën, temat dhe ndjeshmërinë muzikore vendase.

Në krijimtarinë dhe veprimtarinë e tij takohen tradita europiane e dirigjimit dhe kompozimit, muzika simfonike, instrumentale, temat popullore shqiptare, kënga, filmi dhe televizioni.

Ai përfaqësonte edhe një lloj artisti shumëdimensional, i cili nuk qëndroi vetëm në një rol. Ai ishte njëkohësisht krijues, interpretues, dirigjent dhe organizator i jetës muzikore.

8.

Rëndësia e Ferdinand Dedës nuk qëndron vetëm në numrin e veprave apo koncerteve.

Ajo qëndron në rolin që ai luajti në zhvillimin e kulturës muzikore shqiptare.

Ai kontribuoi në jetën e Orkestrës Simfonike të RTSH-së, në zhvillimin e repertorit, në veprimtarinë koncertale, në muzikën e filmit dhe në komunikimin televiziv të muzikës.

Ai ishte pjesë e një brezi që ndihmoi në krijimin dhe konsolidimin e institucioneve muzikore shqiptare dhe në ndërtimin e një kulture ku muzika akademike mund të takohej me publikun e gjerë.

Për këtë arsye, rëndësia e tij është edhe institucionale, edhe artistike, edhe kulturore.

9.

Ndikimi i Dedës u shtri në disa drejtime njëherësh.

Si dirigjent, ai ndikoi në jetën dhe performancën e Orkestrës Simfonike të RTSH-së.

Si kompozitor, pasuroi repertorin me vepra në forma të ndryshme.

Si krijues i muzikës së filmit, kontribuoi në krijimin e një kujtese muzikore të lidhur me kinemanë shqiptare.

Si pjesëmarrës në jetën e RTSH-së, ndihmoi që muzika të mbërrinte te një publik më i gjerë.

Si themelues i Koncerteve Pranverore, kontribuoi në pasurimin e jetës muzikore televizive.

Dhe si artist që u specializua edhe në Itali, mbarti në përvojën e tij një horizont më të gjerë europian.

10. Çmimet dhe nderimet

Në vitin 1997, Ferdinand Deda u shpall fitues i “Diskut të Artë”. Ai u nderua gjithashtu me titujt “Artist i Merituar” dhe “Mjeshtër i Madh”.

Këto vlerësime janë pjesë e njohjes institucionale të veprimtarisë së tij, por trashëgimia e një artisti matet përfundimisht me atë që mbetet pas tij.

Çmimi dokumenton një moment.

Vepra dokumenton një jetë.

11. Pse duhet ta kujtojmë Ferdinand Dedën?

Duhet ta kujtojmë sepse ai është pjesë e historisë së muzikës shqiptare dhe sepse përmes veprës së tij mund të kuptojmë një pjesë të rëndësishme të zhvillimit të kulturës muzikore shqiptare të shekullit XX.

Duhet ta kujtojmë për më shumë se 300 koncertet që realizoi, për punën me Orkestrën e RTSH-së, për studimet në Pragë dhe Tiranë, për specializimin në Itali, për kompozimet e tij, për muzikën e filmave, për këngën, për temat popullore të përpunuara në gjuhën orkestrale dhe për Koncertet Pranverore.

Por duhet ta kujtojmë edhe për atë që nuk matet me shifra.

Për ndjeshmërinë.

Për përkushtimin.

Për disiplinën artistike.

Për aftësinë për të bashkuar shumë zëra në një tërësi.

Dhe mbi të gjitha, për faktin se ai ndihmoi që muzika të mos mbetej vetëm një art i sallës, por të hynte në jetën e përditshme të shqiptarëve përmes koncertit, radios, televizionit dhe kinemasë

12. Çfarë mbetet pas tij?

Më 24 gusht 2003, Ferdinand Deda u nda nga jeta, por vepra e tij nuk u nda nga koha.

Një artist mund të largohet fizikisht, por nëse ka krijuar diçka që vazhdon të dëgjohet, ai mbetet në një formë tjetër ekzistence.

Muzika është një nga format më të bukura të kujtesës, sepse ajo nuk ka nevojë gjithmonë për fjalë për të rikthyer një kohë. Mjafton një melodi dhe papritur një epokë mund të kthehet.

Kjo është arsyeja pse Ferdinand Deda duhet të mbetet në kujtesën kulturore shqiptare.

Jo vetëm si kompozitor.

Jo vetëm si dirigjent.

Jo vetëm si instrumentist.

Por si një artist që ndihmoi ta ndërtonte, ta interpretonte dhe ta shpërndante muzikën shqiptare në një periudhë të rëndësishme të historisë sonë kulturore.

Sepse disa artistë lënë pas vepra.

Artistët e mëdhenj lënë pas një mënyrë të re për ta dëgjuar botën.

Dhe Ferdinand Deda ishte një prej tyre.

Pergatiti.Prestige.