Aristoteli: Virtyti është një gjendje e zgjedhur me vetedije.

2 hours ago
2 min read

Ja një përmbledhje e mendimit të Aristotelit për virtytin dhe arsyen së bashku:

***“Virtyti është një gjendje e zgjedhur me vetëdije, që qëndron në mes, sipas arsyes.”

(Etika Nikomake)

Arsyeja është ajo që na udhëheq për të dalluar të mirën nga e keqja.

Virtyti nuk është as teprim dhe as mungesë, por “mesi i artë” midis dy skajeve.

Njeriu bëhet i virtytshëm kur vepron sipas arsyes, jo sipas pasioneve apo impulseve.

Guximi është virtyt, sepse është mesi midis frikacakërisë dhe marrëzisë.

Dhe këtë mes e përcakton arsyeja.

Në thelb, për Aristotelin:

*** Arsyeja është udhërrëfyesi, virtyti është mënyra e të jetuarit sipas saj.

Në qendër të filozofisë së tij është ideja se çdo gjë në natyrë ka një qëllim (telos).

Një farë ka për qëllim të bëhet pemë; një instrument ka për qëllim të prodhojë tingull.

Po njeriu?

Sipas Aristotelit, qëllimi i njeriut është të jetojë në përputhje me arsyen dhe të arrijë eudaimoninë – një gjendje lulëzimi dhe përmbushjeje, jo thjesht kënaqësi kalimtare.

Ai nuk e sheh lumturinë si emocion momental, por si rezultat të një jete të ndërtuar mirë.

Kjo arrihet përmes virtytit.

Virtyti për Aristotelin nuk është as ashpërsi ekstreme, as lëshim i tepërt. Ai flet për “mesataren e artë”: guximi është mes frikës dhe marrëzisë; bujaria është mes koprracisë dhe shpërdorimit; edhe zemërimi duhet të jetë në masën e duhur.

Një tjetër shtyllë e mendimit të tij është se njeriu është qenie shoqërore dhe politike. Askush nuk realizohet i izoluar.

Lumturia jonë lidhet me familjen, miqtë, qytetin dhe ligjet e drejta. Prandaj etika dhe politika për të janë të lidhura: një shoqëri e mirë ndihmon individin të bëhet i mirë.

Ndryshe nga Platoni, që kërkonte një botë ideale përtej realitetit, Aristoteli është më praktik dhe më tokësor. Ai studion natyrën, psikologjinë, sjelljen konkrete njerëzore. Ai pranon se kemi instinkte dhe emocione, por beson se me edukim dhe ushtrim mund t’i drejtojmë ato drejt një jete të balancuar.

Pra, rryma e Aristotelit është një filozofi e realizmit, arsyes dhe maturisë. Ajo thotë se lumturia nuk na jepet nga jashtë, as nuk vjen nga pasuria apo fama, por ndërtohet përmes karakterit, zgjedhjeve të mençura dhe jetës në komunitet. Është një ftesë për të jetuar me vetëdije, përgjegjësi dhe ekuilibër.

Aristoteli i përket periudhës së Greqisë së Lashtë, konkretisht shekullit IV para erës sonë (384–322 p.e.s.). Ai jetoi në fund të periudhës klasike, në një kohë kur Athina ishte qendër e madhe e filozofisë dhe mendimit intelektual.

Ai lindi në Stageira, në Maqedoni. Në moshën rreth 17-vjeçare shkoi në Athinë për të studiuar në Akademinë e Platonit. Aty qëndroi për afro 20 vjet, fillimisht si nxënës dhe më pas si bashkëpunëtor në mësimdhënie. Kjo ishte baza e formimit të tij filozofik, megjithëse më vonë ai zhvilloi idetë e veta, të ndryshme nga ato të Platonit.

Aristoteli nuk studioi vetëm filozofi në kuptimin e ngushtë. Ai u mor me etikë, politikë dhe metafizikë, por edhe me logjikë, biologji, retorikë dhe artin e poezisë. Ishte një mendimtar shumëdimensional, që interesohej për natyrën, njeriun dhe shoqërinë.

Më vonë ai u bë edhe mësuesi i Aleksandrit të Madh. Pas kësaj u kthye në Athinë dhe themeloi shkollën e tij, Liceun, ku zhvilloi dhe sistemoi mendimin e vet filozofik.

Founder. Publisher.

Idepedent Researcher Author

Prestige Magazine.2023-2026