Fan Noli në Berlinin e vitit 1929FAN NOLI NË BERLIN, PËRKRAH AINSHTAJNIT DHE BARBUSSE.
Fan Noli në Berlinin e vitit 1929
FAN NOLI NË BERLIN, PËRKRAH AINSHTAJNIT DHE BARBUSSE.
Një shqiptar në presidiumin e Kongresit Ndërkombëtar Antifashist të vitit 1929.
Berlini, mars 1929.
Evropa ende mbante mbi vete plagët e Luftës së Parë Botërore. Dhjetë vjet pas përfundimit të saj, kontinenti kërkonte të rindërtonte paqen, ndërsa në horizont po shfaqeshin ideologji dhe lëvizje politike që do ta sfidonin rëndë demokracinë evropiane.
Më 9 dhe 10 mars, në Shtëpinë e Sindikatave në Berlin, u zhvillua Kongresi Ndërkombëtar Antifashist. Ishte një prej atyre momenteve kur politika nuk mund të ndahej më nga ndërgjegjja intelektuale dhe kur pyetja për të ardhmen e Evropës po bëhej gjithnjë e më urgjente.
Në këtë takim ndërkombëtar gjendeshin figura të rëndësishme të jetës publike dhe intelektuale të kohës.
Mes tyre ishte Albert Einstein.
Ishte edhe Henri Barbusse, shkrimtari francez dhe një prej zërave të njohur të lëvizjeve ndërkombëtare kundër luftës dhe fashizmit.
Dhe në këtë panoramë ndërkombëtare ishte edhe një emër shqiptar:
Fan Noli.
Sipas të dhënave të cituara për këtë kongres, Noli u zgjodh në presidium, krahas figurave si Ainshtajni dhe Barbusse.
Për Shqipërinë e vogël të asaj kohe, ky ishte një pozicion që meriton të lexohet përtej një rreshti kronologjik.
Sepse Fan Noli nuk ishte vetëm ish-kryeministër i Shqipërisë.
Ai ishte një figurë shumëdimensionale: klerik, studiues, përkthyes, publicist, shkrimtar, politikan dhe intelektual që kishte ndërtuar një marrëdhënie të drejtpërdrejtë me botën perëndimore.
Jeta e tij ishte zhvilluar përtej kufijve të Shqipërisë. Ai kishte njohur emigracionin, universitetet, kulturën evropiane dhe amerikane, jetën politike dhe debatet e mëdha të kohës.
Prandaj, kur emri i tij shfaqet në një forum ndërkombëtar në Berlin, ai nuk shfaqet rastësisht.
BERLINI, QYTETI KU HISTORIA PO NDRYSHONTE
Berlini i vitit 1929 ishte një qytet kontrastesh.
Nga njëra anë, kultura, arti, shkenca dhe moderniteti i Republikës së Vajmarit. Nga ana tjetër, polarizimi politik dhe tensionet që po rriteshin në shoqërinë gjermane.
Vetëm pak vite më vonë, Adolf Hitleri dhe nazizmi do të merrnin pushtetin.
Në këtë kuptim, një kongres antifashist i mbajtur në Berlin në vitin 1929 merr një domethënie të veçantë për historinë evropiane.
Pjesëmarrësit nuk e dinin ende përmasën e katastrofës që do të vinte.
Por ata po shihnin shenjat.
Fashizmi nuk ishte më thjesht një nocion politik abstrakt. Ai ishte shndërruar në një forcë konkrete që kërkonte të ndryshonte shoqërinë, shtetin dhe vetë kuptimin e lirisë politike.
Kongreset dhe forumet ndërkombëtare të asaj kohe ishin, në një farë mënyre, përpjekje për të ndërtuar një front të ndërgjegjes përpara se historia të bëhej edhe më e pamëshirshme.
NJË SHQIPTAR MES EMRAVE TË MËDHENJ
Këtu qëndron edhe një nga dimensionet më interesante të pranisë së Fan Nolit.
Në një sallë të Berlinit, një figurë shqiptare ishte pjesë e një strukture drejtuese ku gjendeshin emra të njohur të kulturës dhe mendimit evropian.
Ainshtajni përfaqësonte revolucionin e mendimit shkencor.
Barbusse mishëronte angazhimin e shkrimtarit në debatet e mëdha politike dhe shoqërore.
Noli sillte me vete përvojën e një vendi të vogël, por me një histori të madhe politike, kulturore dhe kombëtare.
Kjo e bën praninë e tij veçanërisht interesante.
Sepse historia e Shqipërisë nuk ka qenë gjithmonë e pranishme në qendrat e mëdha të Evropës përmes institucioneve të fuqishme.
Shpesh ajo ka hyrë në këto hapësira përmes njerëzve.
Përmes intelektualëve.
Përmes diplomatëve.
Përmes artistëve.
Dhe Fan Noli ishte një prej tyre.
NOLI DHE DIMENSIONI NDËRKOMBËTAR
Noli kishte një veçori që e dallonte: ai mund të lëvizte natyrshëm midis botës shqiptare dhe asaj ndërkombëtare.
Ai mund të fliste për Shqipërinë, por edhe për Evropën.
Mund të mendonte si klerik, të shkruante si poet, të argumentonte si politikan dhe të përkthente si një studiues i kulturës botërore.
Kjo shumësi rolesh e bëri figurën e tij një urë midis Shqipërisë dhe botës.
Në Berlin, në marsin e vitit 1929, kjo urë mori një dimension simbolik.
Një vend i vogël i Ballkanit ishte i pranishëm në një debat të madh evropian.
Dhe emri që e përfaqësonte atë në atë tryezë ishte Fan Noli.
HISTORIA NUK MATET VETËM ME MADHËSINË E VENDEVE
Ka një mësim më të gjerë që mund të nxirret nga ky episod.
Historia ndërkombëtare nuk është vetëm historia e shteteve të mëdha.
Është edhe historia e njerëzve që, pavarësisht madhësisë së vendit nga vijnë, arrijnë të hyjnë në qendër të debatit të kohës.
Shqipëria e vitit 1929 nuk kishte peshën politike të Gjermanisë, Francës apo fuqive të tjera evropiane.
Por Fan Noli ishte aty.
Dhe prania e tij dëshmon se madhësia e një vendi nuk përcakton domosdoshmërisht madhësinë e zërit të njerëzve të tij.
Ky është ndoshta një nga leximet më interesante të këtij episodi.
Sepse sot, kur emrat e mëdhenj të historisë shqiptare shpesh shihen vetëm brenda kufijve të historisë kombëtare, figura si Noli na kujtojnë se shqiptarët kanë qenë pjesë e debateve ndërkombëtare shumë më herët dhe shumë më fuqishëm nga sa mund të mendojmë.
NJË MOMENT QË MERITON TË KUJTOHET
9 dhe 10 marsi i vitit 1929 janë vetëm dy data.
Por brenda tyre gjendet një pjesë e një historie shumë më të madhe.
Një Evropë që përpiqej të mbronte paqen.
Një botë intelektuale që po përballej me rritjen e ekstremizmit.
Një Berlin që ende jetonte mes modernitetit dhe krizës.
Ainshtajni.
Barbusse.
Dhe Fan Noli.
Tre emra të ndryshëm, nga botë të ndryshme, të vendosur në një moment të përbashkët të historisë.
Sot, gati një shekull më vonë, ajo skenë na kujton diçka që vlen përtej vitit 1929:
një komb nuk bëhet i dukshëm në botë vetëm përmes fuqisë së shtetit, por edhe përmes fuqisë së mendimit të bijve të tij.
Dhe Fan Noli ishte një prej atyre shqiptarëve që e çuan emrin e Shqipërisë përtej kufijve të saj.
Në Berlin.
Në mesin e një Evrope që ende nuk e dinte se çfarë e priste.
Por që kishte filluar ta kuptonte se liria, paqja dhe demokracia nuk janë trashëgimi të përjetshme.
Ato kërkojnë njerëz që t’i mbrojnë.
Founder & Editor-in-Chief: Liliana Pere
Copyright © LP / Revista Prestige
Rrevista Prestige
Klubi Revista Prestige
