ISMAIL KADARE: Ne naten plot acar

Kjo poezi e Kadaresë, “Në natën plot acar”, është në thelb një metaforë e fuqishme për krijimin artistik dhe çmimin e tij. Poeti e vendos veten në një natë të ftohtë dhe armiqësore, që mund të lexohet si botë e vështirë, e heshtur ose edhe shtypëse. Brenda kësaj nate, ai përpiqet të ndezë një zjarr që është simbol i krijimit, i frymëzimit dhe i vetë poezisë.

Që ky zjarr të mos shuhet, ai detyrohet të sakrifikojë gjithçka që ka: fillimisht forcat e tij, pastaj pjesë të vetes, deri edhe “copëra të shpirtit”. Kjo tregon se arti për Kadarenë nuk lind lehtë; ai ushqehet me dhimbje dhe vetështerim. Krijimi bëhet një proces i vazhdueshëm humbjeje personale.

Rreth tij, bota nuk është neutrale. Ka figura që duan ta shuajnë këtë zjarr pra moskuptimi, ligësia ose indiferenca dhe të tjerë që jetojnë në një realitet tjetër, ku zjarret e tyre janë të lehta dhe pa sakrificë. Kjo krijon një kontrast mes artistit të vetmuar dhe shoqërisë që nuk e kupton.

Në një moment, poeti lodhet dhe mendon të dorëzohet, por kjo dorëzim nuk zgjat. Ai kthehet sërish te zjarri, si në një gjendje të pavetëdijshme, sikur të jetë i detyruar nga vetë natyra e tij krijuese.

Kjo tregon se arti nuk është thjesht zgjedhje, por një thirrje e brendshme që nuk shuhet lehtë.

Në fund, poezia mbetet një reflektim mbi rolin e shkrimtarit: një njeri që mban gjallë një dritë në errësirë, edhe kur kjo dritë i kushton vetë atij.

Poezia.

Në natën plot acar – Ismail Kadare (1984)

Në natën plot acar një zjarr desha të ndez

Por, nata ish e ftohtë, ah, ç’tmerr i zi që ish,

Ndaj që të mbahej gjallë ky zjarrth n’atë rrebesh

Diçka përherë kërkonte, kërkonte vazhdimisht.

Ndaj si shtegtari murg, që shkarpat mbledh në terr,

Unë hidhja n’atë zjarr gjymtyrët pa pushim.

Por ishin pak ato, ndaj fill pas tyre rresht

Mbi të nisa të hedh copëra të shpirtit tim.

Se s’bëhej ndryshe, dot, se s’bëhej ndryshe, eh,

Se duhej që dikush ta mbante atë flakë.

Në flakëzën-delir që veç vajosja sjell

Të frikshme pamje ndritnin e dridheshin përqark.

I shihnit vallë ato, dallonit vallë diçka

Ndërsa rreth meje nata me terr e ujq u mbush.

Se donin që të gjithë ta fiknin atë zjarr,

Dikush me ligësi e me padije dikush.

Të tjerë majë kodrash ku dielli kishte rënë

Të tyret zjarre ndrisnin dhe qeshnin që përtej.

Se s’donin të kuptonin ç’bëhej këtu brenda

Se ç’fli kërkon një flakëz që lindet në një terr.

I lodhur nganjëherë kam thënë: shuhu pra,

Në qoftë se nuk të duan, të bjerë natë e pafund.

Të verbtit sytë tuaj kështu ndoshta do t’jenë

Në terrin absolut pa shqetësim kurrkund.

Po prapë diçka më shtynte të ngrihem si somnambul,

Si murgu shkretimtar që shkarpat verbtaz mbledh

Dhe sipër zjarrit prap’ të hedh gjymtyrët akull

Dhe copërat një nga një të shpirtit tim të hedh.

I. Kadare – 1984