KATEDRALJA E KËLNIT.. Gjashtë shekuj për të ndërtuar përjetësinë Këln, Gjermani — një histori që nisi në 1248 dhe u përfundua në 1880

KATEDRALJA E KËLNIT..

Gjashtë shekuj për të ndërtuar përjetësinë

Këln, Gjermani — një histori që nisi në 1248 dhe u përfundua në 1880

Ka ndërtesa që ndërtohen për një qytet.

Ka të tjera që ndërtohen për një epokë.

Dhe ka monumente që, duke i kapërcyer të dyja, bëhen pjesë e kujtesës së njerëzimit.

Katedralja e Këlnit është një prej tyre.

Me dy kullat e saj që ngrihen 157 metra mbi qytet, ajo nuk është vetëm një nga kryeveprat më të mëdha të arkitekturës gotike në Europën Veriore. Është një histori e gdhendur në gur: histori besimi, pushteti, arti, luftërash, ndërprerjesh dhe rikthimesh.

Ajo që shohim sot nuk është vepra e një njeriu.

Është vepra e shumë brezave.

PARA KATEDRALES SË SOTME

Historia e këtij vendi është shumë më e vjetër se vetë ndërtesa.

Në territorin ku ngrihet sot Katedralja e Këlnit kanë ekzistuar kisha të krishtera që prej rreth shekullit IV.

Me kalimin e shekujve, Këlni u bë një qendër e rëndësishme fetare dhe politike.

Një nga dëshmitë më të fuqishme të rëndësisë së tij ishte prania e relikeve që lidhen me Tre Mbretërit, të cilat u sollën në Këln në vitin 1164 nga kryepeshkopi Rainald von Dassel.

Ardhja e këtyre relikeve e rriti jashtëzakonisht rëndësinë e qytetit si destinacion pelegrinazhi.

Katedralja ekzistuese nuk ishte më e mjaftueshme për ambicien dhe prestigjin e qytetit.

Duheshin hapësira më të mëdha.

Një arkitekturë më madhështore.

Një monument që do të mund të strehonte pelegrinët dhe të shprehte rëndësinë e Këlnit në Europën mesjetare.

Dhe kështu nisi një nga projektet më të jashtëzakonshme arkitekturore të historisë europiane.

1248 — GURI I PARË

Më 15 gusht 1248, kryepeshkopi i Këlnit, Konrad von Hochstaden, vendosi gurin e themelit të katedrales së re.

Projekti u konceptua në stilin gotik, i frymëzuar fuqishëm nga arkitektura e madhe gotike franceze.

Ideja ishte ambicioze: një katedrale me përmasa të jashtëzakonshme, me lartësi, dritë dhe vertikalitet që do ta drejtonin shikimin e njeriut drejt qiellit.

Arkitekti i parë lidhet me Master Gerhard, i njohur si Gerhard von Rile. Ai konsiderohet projektuesi kryesor i fazës së parë të katedrales.

Por ky nuk do të ishte një projekt që do të përfundonte gjatë jetës së tij.

As gjatë jetës së brezit të tij.

As të brezit pasardhës.

NJË KATEDRALE QË KËRKONTE SHEKUJ

Në 1322, kori i katedrales u përfundua dhe u shugurua.

Por pjesa tjetër e ndërtesës ishte ende larg përfundimit.

Puna vazhdoi për më shumë se dy shekuj.

Në shekullin XVI, ndërtimi filloi të ngadalësohej dhe përfundimisht u ndërpre.

Rreth vitit 1560, punimet pushuan.

Katedralja mbeti e papërfunduar.

Një nga pamjet më të pazakonta të kësaj periudhe ishte vinçi i madh prej druri që qëndroi për shekuj mbi kullën jugore, si një dëshmi e një ëndrre të pezulluar.

Katedralja ekzistonte.

Por ende nuk ishte ajo që arkitektët e saj kishin imagjinuar.

SHEKUJ HESHTJE

Nga shekulli XVI deri në fillim të shekullit XIX, katedralja mbeti e papërfunduar.

Europa ndryshoi.

Mbretëri u ngritën dhe ranë.

Luftëra përshkuan kontinentin.

Ndryshuan stilet artistike.

Ndryshoi mënyra se si njerëzit e shihnin të kaluarën.

Por katedralja vazhdonte të qëndronte.

Gjatë pushtimit francez të Këlnit në fund të shekullit XVIII, ndërtesa u përdor edhe si stallë dhe magazinë bari.

Një monument i konceptuar si një prej kryeveprave më të mëdha të krishterimit europian ishte reduktuar për një periudhë në një përdorim krejtësisht të zakonshëm.

Por historia kishte ende një kapitull tjetër për të.

XIX — SHEKULLI QË E ZGJOI KATEDRALEN

Në shekullin XIX, Europa filloi të rizbulonte Mesjetën.

Arkitektura gotike u rikthye në vëmendje.

Lëvizja Gothic Revival, ose Ringjallja Gotike, kërkonte të rivlerësonte monumentet mesjetare dhe të rikthente në jetë gjuhën e tyre arkitekturore.

Në Këln, një prej njerëzve më të rëndësishëm në këtë proces ishte Sulpiz Boisserée, i cili punoi për ringjalljen e projektit të katedrales.

Dhe erdhi momenti vendimtar.

1842 — RIFILLON ËNDËRRA

Më 4 shtator 1842, u vendos një gur i ri themeli në prani të mbretit Frederiku Vilhelmi IV të Prusisë.

Pas pothuajse tre shekujsh, ndërtimi rifilloi.

Këtë herë projekti nuk do të niste nga e para.

Arkitektët përdorën planet dhe vizatimet mesjetare që kishin mbijetuar.

Në këtë fazë, drejtimin arkitektonik e morën Ernst Friedrich Zwirner dhe më pas Richard Voigtel.

Ata u përpoqën të respektonin projektin origjinal mesjetar, duke e përfunduar katedralen sipas vizionit të arkitektëve të shekujve më parë.

Kjo është një nga mrekullitë e historisë së saj:

një arkitekt i shekullit XIX punonte mbi ëndrrën e një arkitekti të shekullit XIII.

1880 — FUNDI I NJË UDHËTIMI

Pas më shumë se gjashtë shekujsh nga fillimi i projektit, Katedralja e Këlnit u përfundua në 1880.

Ceremonia e përfundimit u shndërrua në një ngjarje të madhe politike dhe kulturore.

Dy kullat monumentale ishin tashmë të plota.

Katedralja u ngrit mbi qytet me një lartësi prej 157 metrash.

Në atë moment ajo konsiderohej struktura më e lartë në botë.

Këtë status e mbajti deri në vitin 1884, kur u përfundua Monumenti i Uashingtonit.

Më pas, në 1890, Katedralja e Ulmit e tejkaloi në lartësi.

Por Këlni kishte fituar diçka që nuk matet me metra:

një vend të përhershëm në historinë e arkitekturës botërore.

ÇFARË E BËN KAQ TË VEÇANTË?

Katedralja e Këlnit është një kryevepër e arkitekturës gotike.

Vertikaliteti është elementi i saj më i fuqishëm.

Kullat ngrihen si dy shtiza guri.

Harqet, kolonat, kontrafortat dhe detajet e pafundme të fasadës krijojnë një ndjesi lëvizjeje drejt lartësisë.

Gurët nuk janë thjesht material ndërtimi.

Në duart e mjeshtërve mesjetarë, ata u kthyen në një gjuhë.

Një gjuhë që nuk përdor fjali, por forma, dritë dhe hapësirë.

TRE MBRETËRIT — THESARI I ARTË

Në zemër të katedrales ndodhet një prej veprave më të famshme të artit mesjetar:

Faltorja e Tre Mbretërve.

Është një sarkofag monumental i punuar me ar dhe materiale të çmuara, i lidhur me reliket që tradita e krishterë ia atribuon Tre Magëve.

Punimet nisën në vitin 1182 nga mjeshtri i famshëm i artit të arit Nikolla i Verdunit.

Vepra u përfundua rreth vitit 1220.

Ajo është një nga kryeveprat më të mëdha të artit të argjendarisë mesjetare europiane.

PIKTURA DHE DRITA

Katedralja nuk është vetëm arkitekturë.

Ajo është edhe një muze i historisë së artit.

Një prej veprave më të njohura është triptiku “Adhurimi i Magëve”, i krijuar rreth vitit 1445 nga piktori Stefan Lochner.

Dritaret me xham të ngjyrosur janë një tjetër kapitull i historisë së saj.

Disa prej tyre datojnë që nga shekulli XIII.

Por Këlni nuk ka mbetur i burgosur në Mesjetë.

Në vitin 2007, artisti gjerman Gerhard Richter krijoi një dritare moderne me më shumë se 11.000 kuadrate xhami, të organizuara në 72 ngjyra.

Këtu ndodh diçka e rrallë:

Mesjeta dhe arti bashkëkohor takohen pa e zhdukur njëri-tjetrin.

1944 — KUR LUFTA ARRITI TE GURI

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Këlni u bombardua rëndë.

Katedralja u dëmtua nga sulmet ajrore aleate në vitin 1944.

Por struktura kryesore mbijetoi.

Dritaret mesjetare ishin hequr më parë dhe ishin ruajtur, duke i shpëtuar kështu shkatërrimit.

Në 1948, kori ishte restauruar dhe ishte përsëri në përdorim.

Deri në 1956, edhe pjesa tjetër e brendshme ishte rikthyer në funksion.

Por restaurimi nuk do të mbaronte kurrë plotësisht.

Katedralja vazhdon të kërkojë mirëmbajtje.

Guri është i ekspozuar ndaj motit, ndotjes dhe sidomos dëmeve të shkaktuara ndër vite nga shiu acid.

Kjo është arsyeja pse Katedralja e Këlnit shpesh duket sikur është gjithmonë duke u restauruar.

Dhe ndoshta kjo është pjesë e natyrës së saj.

Një monument i vjetër nuk është një objekt i ngrirë në kohë. Është një organizëm që kërkon kujdes nga çdo brez.

UNESCO — PO, KËLN është PASURI BOTËRORE

Po.

Katedralja e Këlnit është pjesë e Listës së Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që prej vitit 1996.

UNESCO e konsideron atë një nga kryeveprat më të mëdha të arkitekturës gotike dhe një dëshmi të jashtëzakonshme të forcës dhe qëndrueshmërisë së krishterimit europian mesjetar.

Statusi i saj nuk lidhet vetëm me madhësinë.

Vlera e saj qëndron në kombinimin e:

arkitekturës, historisë, artit, besimit, teknologjisë së ndërtimit dhe vazhdimësisë kulturore.

Katedralja është një dëshmi e jashtëzakonshme e aftësisë së njeriut për të krijuar diçka që kapërcen jetën e krijuesit të saj.

NJË MONUMENT QË NUK I PËRKET VETËM NJË FEJE

Katedralja e Këlnit është, para së gjithash, një vend i rëndësishëm i krishterimit.

Por rëndësia e saj kulturore shkon përtej aspektit fetar.

Ajo është një dokument i historisë europiane.

Në gurët e saj lexohen Mesjeta, Reformacioni, pushtimet, Revolucioni Francez, industrializimi, nacionalizmi europian, dy luftërat botërore dhe rindërtimi.

Prandaj një monument i tillë nuk mund të shikohet vetëm si një kishë.

Ai është një arkiv i qytetërimit.

GJASHTË SHEKUJ, NJË IDE

Ndoshta pyetja më interesante nuk është:

“Sa vite iu deshën për t’u ndërtuar?”

Por:

“Pse njerëzit vazhduan ta ndërtonin?”

Sepse ata që vendosën gurin e parë në 1248 nuk mund ta shihnin përfundimin në 1880.

Ata e dinin se nuk do ta shihnin.

Dhe megjithatë ndërtuan.

Ky është një nga mësimet më të bukura që na jep Katedralja e Këlnit.

Njeriu nuk ndërton gjithmonë vetëm për kohën e vet.

Ndonjëherë ndërton për njerëz që ende nuk kanë lindur.

Për një qytet që do të ndryshojë.

Për një Europë që do të ndryshojë.

Për një botë që nuk mund ta parashikojë.

Dhe pikërisht për këtë arsye, Katedralja e Këlnit nuk është thjesht një monument i së kaluarës.

Ajo është një mesazh nga e kaluara për të ardhmen.

Një mesazh i shkruar në gur:

Koha mund ta ndërpresë një vepër.

Mund ta dëmtojë.

Mund ta harrojë për pak kohë.

Por nëse një brez beson se ajo ia vlen të ruhet, historia mund të rifillojë.

Katedralja e Këlnit qëndron ende.

Dhe nën hijen e dy kullave të saj, gjashtë shekuj nuk duken më si gjashtë shekuj.

Duken si një moment i vetëm.

Një moment që vazhdon.

PergatitiPrestige(LP)