Margarita Kristidhi; një vetëdije muzikore që u bë ikonë.

Personalitet i artit e muzikes që frymezon.

Shkrimi do te jete prezent tek Akademia Globale Dixhitale.

Margarita Kristidhi; një vetëdije muzikore që u bë ikonë.

Jeta si prelud i një tingulli të brendshëm

Margarita Kristidhi, e njohur me përkëdhelinë intime “Bebi”, nuk është thjesht një emër në historinë e muzikës shqiptare; ajo është një gjendje e ndërgjegjes artistike, një formë e përqendruar e shpirtit interpretues që mori trajtë në skenën koncertale shqiptare. Si pianistja e parë e kompletuar e kësaj jete koncertale, ajo nuk ndërtoi vetëm një karrierë, por një model, një standard që vazhdon të jehojë përtej kohës, si një ide e vazhdueshme e përsosmërisë.

E lindur më 7 shtator 1937 në Tiranë, në një familje me rrënjë të thella kulturore, ajo u rrit në një univers ku gjuha dhe dija nuk ishin mjete, por mënyra të qenies. I ati, Kristo Kristidhi, i lindur në Manastir dhe i formuar në Graz për mjekësi, do të bëhej okulisti i parë i Tiranës, ndërsa e ëma, Maria, një grua me horizont të gjerë kulturor, zotëronte disa gjuhë të huaja. Në këtë mjedis shumëgjuhësh, Margarita nuk mësoi vetëm të komunikonte, ajo mësoi të dëgjonte botën në shumë frekuenca, si një partiturë e padukshme që formësonte ndërgjegjen e saj artistike.

Talenti i saj nuk erdhi si një shpallje e bujshme, por si një zbulim i heshtur: një piano në shtëpi, një motër më e madhe, Aneta, që studionte, dhe një fëmijë që dëgjonte me një vëmendje të rrallë.

Në moshën 5-vjeçare, ajo u ul për herë të parë në piano, një akt i thjeshtë që në thelb shënoi hyrjen në fatin e saj, si një prelud i një jete të tërë në kërkim të tingullit të brendshëm.

Formimi, midis pengesave dhe këmbënguljes

Pas ndërprerjes së përkohshme të studimeve për shkak të largimit të mësuesit italian pas çlirimit, ajo vijoi nën drejtimin e T. Guraziut dhe P. Nakojas. Me hapjen e liceut artistik “Jordan Misja”,

Margarita u bë pjesë e brezit themelues dhe përfundoi studimet në vitin 1954. Dy herë fitoi të drejtën për të studiuar në Moskë, dhe dy herë iu mohua, por historia e saj nuk është histori e mundësive të humbura, por e aftësisë për të krijuar vlerë brenda kufijve të pamundur, duke e kthyer pengesën në formë përqendrimi. Po atë vit, ajo nisi punë në Teatrin e Operës dhe Baletit, duke hyrë në një marrëdhënie të gjatë me skenën, si një dialog i vazhdueshëm mes individit dhe publikut.

Në vitin 1955, ajo mori pjesë në një turne në Europën Lindore, Varshavë, Berlin, Pragë, Bukuresht, Sofje, duke hapur një komunikim të hershëm me publikun ndërkombëtar, ndërsa në vitin 1960 një tjetër turne në Bullgari e thelloi këtë prani. Studimet e larta i kreu në vitet 1962–1966 në Konservatorin Shtetëror të Tiranës, me pedagogun Cen Ping Gang, duke u diplomuar dhe duke nisur njëkohësisht rrugën pedagogjike.

Në vitin 1966, ajo u emërua pedagoge në Institutin e Lartë të Arteve, një rol që do ta mbante deri në vitin 1994, duke u shndërruar në një pikë referimi për breza të tërë.

Një jetë mes skenës dhe shpirtit krijues

Në vitin 1968, ajo u martua me regjisorin Pirro Milkani, duke ndërtuar një jetë ku arti dhe përditshmëria bashkëjetonin si dy dimensione të së njëjtës përvojë.

Në vitin 1973, në Konservatorin Superior të Parisit, ajo studioi me Suzana Roche dhe u vlerësua nga prof. W. Perlemytier, i cili pa tek ajo potencialin për çmim të parë në konkursin “Nadia Boulanger”, por historia ndërhyri sërish dhe ajo u detyrua të kthehej në Shqipëri, në një kohë kur arti kufizohej nga ideologjia, duke e bërë përvojën e saj një tension të vazhdueshëm mes mundësisë dhe kufizimit.

Kulmet dhe paradokset e suksesit

Interpretimi i saj i veprave të Feim Ibrahimit, veçanërisht Koncerti Nr. 1 (1971) dhe Koncerti Nr. 2 (1975), mbetet një nga kulmet e pianizmit shqiptar. Ndërsa koncerti i dytë u prit me një heshtje të thellë dhe duartrokitje shpërthyese, vetë pianistja nuk u vlerësua me çmim, nën akuzën absurde të një “loje mistike”, një paradoks që zbulon përplasjen mes artit dhe ideologjisë. Megjithatë, ajo vazhdoi, duke ndërtuar një repertor që përfshin Bach, Beethoven, Liszt, Chopin, si dhe premiera të autorëve shqiptarë si Tish Daija, Nestor Kraja, Tonin Harapi, Kozma Lara, Albert Paparisto, duke u bërë shpesh zëri i parë i këtyre veprave.

Nga viti 1973 deri më 1994, Margarita Kristidhi udhëhoqi rreth 60 diploma, duke formuar një brez pianistësh, Anita Tartari, Johan Botka, Vojsava Mane, Merita Rexha, Nora Çashku, të cilët mbajnë gjurmën e saj jo vetëm në teknikë, por në mënyrën e të menduarit. Për të, një pianist nuk mund të ekzistonte pa lexim, pa imagjinatë, pa dialog me kulturën; në klasën e saj, muzika nuk ishte vetëm tingull, ishte interpretim i botës.

Mbyllja e një cikli dhe vazhdimësia e jehonës

Në vitin 1985, një koncert i planifikuar me Bach nuk u realizua për shkak të vdekjes së Enver Hoxhës. Në vitin 1992, ajo u rikthye në skenën ndërkombëtare në Algjeri, duke shënuar një mbyllje simbolike të karrierës koncertale. Dalja në pension në vitin 1994 nuk i dha fund ndikimit të saj, përkundrazi, e konsolidoi atë në një dimension më të qëndrueshëm. Ajo mbetet autore e dy librave, “Për ju pianistë” dhe “Metodika pianistike”, si dhe e një sërë artikujsh e kumtesash që dëshmojnë dimensionin e saj teorik, duke e zgjeruar pianizmin nga praktikë në reflektim.

Kur dëgjon interpretimet e Margarita Kristidhit, kupton se ato nuk i përkasin vetëm një kohe, por një ideje të përjetshme mbi artin: muzika si mënyra më e thellë për të menduar dhe për të ndjerë njëkohësisht. Ajo nuk është vetëm një pianiste e madhe, por një ndërgjegje që vazhdon të luajë, një prani që tejkalon kohën përmes tingullit.

Ndikimi i saj nuk matet vetëm me koncerte, repertor apo emra të formuar, por me mënyrën se si ajo e konceptoi pianizmin si akt mendimi, si hapësirë lirie të brendshme në një kohë kufizimesh. Rëndësia e saj qëndron në këtë thelb: ajo ishte ndërmjetëse mes veprës dhe kuptimit, duke e bërë muzikën një gjuhë që mendon. Në këtë sens, ajo afrohet me figura si Claudio Arrau në thellësinë filozofike të tingullit, me Sviatoslav Richter në dimensionin ekzistencial të interpretimit, me Martha Argerich në energjinë e brendshme, por dallon në faktin se këtë univers e ndërtoi brenda kufizimit, duke e bërë arritjen e saj më të heshtur dhe më dramatike.

Si Glenn Gould që e shihte pianon si laborator intelektual, ajo e shndërroi atë në një hapësirë dialogu mes disiplinës dhe ndjenjës. Në raport me mendimin letrar, ajo mund të lexohet pranë Umberto Eco-s në kërkimin e shtresëzimit të kuptimit, pranë Milan Kunderës në idenë e artit si kujtesë dhe rezistencë, dhe pranë Marcel Proust në aftësinë për ta kthyer tingullin në kohë të përjetuar.

Në këtë këndvështrim, Margarita Kristidhi nuk është vetëm një figurë kombëtare, por pjesë e një universi të përbashkët kërkimi për kuptimin përmes artit. Dallimi nuk qëndron në madhësinë e talentit, por në kushtet ku ai u shfaq, dhe pikërisht këtu qëndron madhështia e saj: ajo nuk pati gjithmonë lirinë për të qenë universale, por arriti të krijojë universalen brenda kufizimit, një anakezë filozofike e vetë artit, ku kufiri nuk është fundi, por forma më e lartë e përqendrimit, dhe tingulli, në heshtjen e tij, bëhet dëshmi e pafundësisë.