Maria Antonietta Rimoli motra jonë Arbereshe : Një jetë në shërbim të kulturës arbëreshe

Maria Antonietta Rimoli motra jonë Arbereshe : Një jetë në shërbim të kulturës arbëreshe

Maria Antonietta Rimoli është një profesoreshë arbëreshe nga Frascineto (Cosenza – Itali), bijë e një kujtese që nuk shuhet, por rritet me çdo brez, duke e kthyer vendlindjen e saj jo thjesht në një hapësirë gjeografike, por në një gjuhë të gjallë, në një rrënjë të thellë dhe në një histori që vazhdon të tregojë vetveten.

Identiteti i saj nuk paraqitet si një origjinë statike, por si një proces i vazhdueshëm kujtese që pasurohet me kohën dhe merr frymë përmes gjuhës, kulturës dhe traditës.

Maria Antonietta Rimoli ka lindur më 14/06/1956 në Frascineto (Cosenza – Itali), ku edhe banon. Ajo ka qenë profesoreshë e Shkencave Natyrore dhe ka dhënë mësim në gjimnaze dhe shkolla të mesme të ulëta, duke ndërthurur dijen me përkushtimin dhe duke e parë mësimdhënien jo vetëm si profesion, por si një mënyrë për të formuar ndërgjegje dhe për të mbjellë rrënjë të forta tek brezat e rinj.

Në klasë, ajo nuk ka transmetuar vetëm njohuri, por edhe vlera, sepse për të dija është formim i brendshëm moral dhe jo thjesht informacion.

Nga pasioni i saj i thellë, Maria i është kushtuar gjithmonë identitetit italo-shqiptar dhe gjuhës arbëreshe, në një përkushtim që përbën një akt të heshtur rezistence për ruajtjen e gjuhës shqipe. Për të, gjuha është kujtesë, është identitet, është zëri i një historie që kërkon të mos humbasë, një forcë që mbron ekzistencën kulturore nga zhdukja.

Prej më shumë se pesëdhjetë vitesh, ajo zhvillon veprimtari të pandërprerë në fushën e kulturës arbëreshe, duke punuar me përkushtim për ruajtjen dhe përhapjen e gjuhës së pakicës dhe të trashëgimisë etno-historike të lënë nga të parët.

Pesëdhjetë vite janë një kohë e gjatë, një dëshmi e qartë e një angazhimi të qëndrueshëm që ka ndërtuar ura mes brezave dhe ka kthyer çdo aktivitet të saj në një akt ruajtjeje dhe investimi të vazhdueshëm në identitetin kulturor.

Që në fëmijëri, Maria ka veshur kostumin tradicional arbëresh dhe, në moshën pesëmbëdhjetëvjeçare, ka formuar grupin e parë folklorik në Frascineto, “Frasnita e Re”, duke u marrë gjithmonë me drejtimin artistik. Me këtë grup ajo ka marrë pjesë për shumë vite në aktivitete dhe evente në zona arbëreshe dhe jo arbëreshe, duke dëshmuar se tradita nuk mësohet më vonë, por rritet natyrshëm si pjesë e jetës që në fëmijëri.

Kostumi tradicional dhe grupi folklorik janë bërë për të forma të gjalla të identitetit, të veshur me krenari dhe të interpretuar me shpirt.

Maria ka organizuar gjithmonë valljet karakteristike arbëreshe, ku ajo vetë këndon dhe mëson rapsodi të lashta epike dhe dashurie, duke e kthyer vallen dhe rapsodinë në një kujtesë që nuk rrëfehet vetëm me fjalë, por këndohet, përjetohet dhe transmetohet me emocion.

Gjatë viteve të rinisë, në periudhën e gjimnazit dhe më pas të universitetit, në gjysmën e dytë të viteve ’70, ajo ka marrë pjesë bashkë me motrën Clelia në Radio Skanderbeg në San Demetrio Corone, ku interpretonin këngë arbëreshe. Gjithashtu ka qenë pjesë e Teleuno-Cosenza, duke prezantuar këngët e tyre dhe duke i dhënë identitetit lokal një zë publik që filloi të dëgjohej më gjerë.

Maria ka kënduar me motrën e saj dhe me kantautorin Cosmo Rocco në Festivalin e Këngës Arbëreshe në San Demetrio Corone, si e ftuar nderi, si dhe në shumë aktivitete të tjera të ngjashme. Për të, festivali është vendi ku tradita jo vetëm ruhet, por ripërjetohet në skenë. Më vonë, ajo ka qenë pjesë e jurisë së këtij festivali për shumë vite, duke kaluar natyrshëm nga pjesëmarrja artistike në ruajtjen dhe vlerësimin e traditës.

Pas transferimit në Varese, familja e saj krijoi një grup artistik familjar me revistën “MENDIME”, me të cilin realizuan shfaqje në teatro në veri të Italisë, në Varese, Milano e Torino, si dhe në Zvicër, në Lugano, ku Maria ka kënduar edhe në nder të piktorit . Në këtë mënyrë, familja u shndërrua në një qendër të gjallë kulturore, ku arti nuk mbeti individual, por u bë një akt kolektiv.

Në Lugano, Maria eshte dalluar si arbëreshe duke e çuar gjuhën arbëreshe në një hapësirë ndërkombëtare dhe duke ruajtur identitetin në kontekste globale.

Ata kanë marrë pjesë në shumë aktivitete në Itali, në komunitete arbëreshe dhe jo arbëreshe, si dhe në festivale në Shqipëri dhe Kosovë, duke e kthyer kulturën në një urë lidhëse mes vendeve dhe komuniteteve të ndryshme.

Në vitet kur jetonte në Varese, Maria Antonietta Rimoli, së bashku me familjen e saj dhe grupin artistik “Mendime”, pati nderin të këndonte në Lugano në një mbrëmje të veçantë kushtuar mjeshtrit të madh të pikturës shqiptare Ibrahim Kodra. Interpretimi i tyre në arbërisht e preku thellë artistin, i cili u lidh me Marian me një miqësi të sinqertë dhe u bë mysafir i shpeshtë në shtëpinë e saj pranë Liqenit Maggiore. Po në Lugano, grupi “Mendime” u ftua nga këngëtarja e njohur Anna Oxa me rastin e dasmës së saj me Behgjet Pacollin. Të veshur me kostumet madhështore arbëreshe, Maria dhe grupi i saj interpretuan këngë tradicionale në gjuhën e të parëve, duke sjellë para personaliteteve të shquara bukurinë, krenarinë dhe fisnikërinë e kulturës arbëreshe.

Në vitin 2006, Maria ka themeluar Grupin Folk “Arbëria-Frasnita”, me të cilin ka marrë pjesë në Festivalin Ndërkombëtar të Folklorit në Frascineto dhe në shumë aktivitete ndërkombëtare në Shqipëri, Kosovë, Greqi dhe Hungari. Me këtë hap, tradita u institucionalizua dhe u shndërrua në një strukturë të qëndrueshme kulturore.

Në vitin 2007, grupi mori pjesë në një regatë kulturore nga Otranto në Vlorë, duke realizuar shfaqje në disa qytete shqiptare, një udhëtim simbolik ku identiteti lëvizi gjallërisht përtej detit dhe kufijve.

Në vitin 2009, ata morën pjesë në , ku Maria interpretoi Valljen e Frascinetos dhe shkroi vargje në arbërisht dhe shqip, duke bashkuar dy gjuhë dhe dy forma arti në një shprehje të vetme identitare.

Në vitin 2013, ajo mori pjesë në aktivitetet e FAI (Javët e Pranverës) në Frascineto dhe në projekte të shumta edukative me shkolla, ku nxënësit fituan çmime. Kështu, trashëgimia kaloi te brezi i ri përmes edukimit dhe përvojës së drejtpërdrejtë.

Ajo ka punuar vazhdimisht për edukimin kulturor dhe gjuhësor të të rinjve, duke organizuar shfaqje teatrale dhe këngë tradicionale, ku teatri dhe muzika u kthyen në mjete pedagogjike për ruajtjen e identitetit.

Grupi i saj ka realizuar shfaqje edhe për turistë dhe bashkëpunime me agjenci turistike, duke promovuar identitetin arbëresh dhe duke e shndërruar kulturën në një prezantim publik të gjallë dhe në një dialog të hapur me botën.

Maria ka marrë pjesë në programe televizive si “Buongiorno Regione” në dhe “Linea Verde” në , ku ka prezantuar traditat arbëreshe. Mediat kombëtare janë bërë kështu platforma për shpërndarjen e identitetit kulturor.

Ajo ka regjistruar këngë tradicionale arbëreshe në CD dhe në YouTube, në bashkëpunim me etnomuzikologë francezë, duke e fiksuar traditën në arkiva moderne dhe duke i dhënë asaj jetë të gjatë digjitale.

Në vitin 2016, Maria ka marrë pjesë në një takim me për Jubileun e shoqatave folklorike, duke bërë që tradita lokale të takohet me dimensionin universal dhe shpirtëror.

Ajo ka kontribuar në shkrimin e studimeve dhe teksteve mbi kulturën arbëreshe, përfshirë edhe një ese të përdorur në një tezë universitare, duke e kthyer kulturën në objekt studimi akademik dhe duke i dhënë asaj vlerë shkencore.

Për veprimtarinë e saj në fushën e kulturës, integrimit dhe multikulturalizmit, Maria është nderuar me titullin “Ambasadore e Paqes” nga GSFEN, një vlerësim që e kthen veprën e saj në simbol të bashkëjetesës kulturore.

Ajo shkruan poezi në arbërisht dhe italisht, merr pjesë në prezantime librash dhe konferenca akademike, ku fjala poetike bëhet hapësirë e reflektimit të identitetit.

Maria ka bashkëpunuar me revista dhe media të ndryshme kulturore e pedagogjike në Itali dhe Shqipëri, duke e shtrirë komunikimin kulturor në rrjete të gjera intelektuale.

Ajo ka drejtuar dhe ka marrë pjesë në kore kishtare, duke interpretuar këngë liturgjike në arbërisht dhe greqisht sipas ritit bizantin, ku spiritualiteti dhe kultura bashkohen në një formë të shenjtë shprehjeje.

Maria Antonietta Rimoli ka organizuar takime dhe festivale folklorike ndërkombëtare në Frascineto dhe ka marrë pjesë në aktivitete kulturore në Kosovë dhe Shqipëri, duke e kthyer Frascineton në një qendër takimesh kulturore ndërkombëtare.

Ajo është anëtare e disa organizatave dhe federatave kulturore arbëreshe dhe italiane, ku bashkëpunon në mënyrë aktive për ruajtjen e gjuhës dhe identitetit arbëresh, duke garantuar vazhdimësinë e kësaj trashëgimie të vyer.

Çmimet dhe vlerësimet e shumta që ka marrë janë dëshmi e një rrugëtimi të gjatë, të qëndrueshëm dhe të ndritur në shërbim të kulturës.

Frascineto. Portreti i Prof.ssa Maria Antonietta Rimoli, nga Liliana Pere sipas bashkëbisedimit me Marian, përmbyllet si një dokument kujtese dhe mirënjohjeje, ku një jetë e tërë shndërrohet në simbol të një identiteti të gjallë, që vazhdon të këndojë, të mësojë dhe të frymëzojë.