Naim Frashëri — Aktor i shkelqyer, pjese e kujteses kolektive.

Rubrika: Art Shqip Yje. Memorje-Nder dhe frymezim pertej kohrave.

Naim Frashëri — aktori i shkelqyer eshtë pjesë e kujtesës kombëtare.

Naim Frashëri përfaqëson një nga figurat themeluese të teatrit dhe kinematografisë shqiptare, një artist që e ktheu interpretimin në një formë të thellë të njohjes së njeriut.

Ta kujtosh atë do të thotë të ruash një pjesë të historisë së skenës shqiptare dhe të brezit që ndërtoi institucionet, gjuhën dhe traditën e teatrit profesionist.

Ai nuk la pas vetëm role dhe personazhe, por një mënyrë të tërë të menduari artin: me dije, disiplinë, kulturë, zë dhe ndjeshmëri njerëzore.

Prandaj Naim Frashëri nuk është vetëm një emër i së kaluarës; ai është pjesë e kujtesës kombëtare dhe e trashëgimisë artistike që brezat kanë përgjegjësinë ta nderojne e kujtojnè.

15 gusht 1923 – 18 shkurt 1975

“Aktorët e mëdhenj nuk largohen plotësisht nga skena. Ata mbeten në kujtesën e publikut, sepse përmes artit të tyre kanë ruajtur diçka nga shpirti i kohës që jetuan.”

Ka figura që koha i vendos në histori dhe figura të tjera që historia nuk arrin t’i harrojë.

Aktorët e mëdhenj i përkasin kësaj të dytës.

Ata nuk janë vetëm interpretues të fjalëve të shkruara nga dramaturgu. Ata janë ndërmjetësuesit mes tekstit dhe shpirtit njerëzor. Një aktor i madh merr një personazh të krijuar në letër dhe i jep zë, frymë, trup, heshtje, dhimbje dhe jetë. Për disa orë, ai e bën një njeri imagjinar të duket më i vërtetë se vetë realiteti.

Prandaj kujtimi i tyre nuk është thjesht një akt nderimi për të kaluarën.

Është një mënyrë për të ruajtur kulturën.

Sepse një komb nuk jeton vetëm përmes datave dhe dokumenteve. Ai jeton edhe përmes zërave që ka dëgjuar, fytyrave që ka parë në skenë, personazheve që e kanë bërë të mendojë, të qajë, të qeshë dhe të pyesë veten se kush është.

Naim Frashëri ishte një prej këtyre aktorëve.

Sot, në 103-vjetorin e lindjes së tij, kujtojmë një nga figurat më të rëndësishme të teatrit dhe kinematografisë shqiptare; një artist që për më shumë se tri dekada e konsideroi skenën jo thjesht profesion, por një formë të kërkimit të së vërtetës njerëzore.

Një fëmijë i Leskovikut që do të bëhej një nga zërat e mëdhenj të skenës

Naim Frashëri lindi më 15 gusht 1923 në Leskovik, në një familje me traditë atdhetare dhe kulturore.

Prejardhja familjare ishte pjesë e rëndësishme e formimit të tij. Ai u rrit në një mjedis ku arsimi, kultura dhe ndjenja e përgjegjësisë ndaj shoqërisë kishin peshë.

Por rruga drejt teatrit nuk nisi menjëherë me një skenë profesionale.

Ajo nisi me një djalë të ri, nxënës në Gjimnazin e Tiranës, i cili u përfshi në përgatitjen e dramës “Vilhelm Teli” të Friedrich Schiller-it.

Në këtë shfaqje të hershme, Naim Frashëri interpretoi një fshatar, ndërsa rolin e Vilhelm Telit e interpretoi Sandër Prosi.

Ky takim i hershëm do të merrte një kuptim të veçantë në vitet që do të pasonin, sepse Naim Frashëri dhe Sandër Prosi do të ndërtonin më vonë një histori të gjatë bashkëpunimi në skenën e Teatrit Popullor.

Shfaqja e parë mund të dukej si një fillim modest.

Por disa prej rrugëve më të mëdha të jetës nisin pikërisht kështu: me një hap që askush nuk e di ende se ku do të çojë.

Nga lufta tek teatri

Gjatë viteve të luftës, Naim Frashëri u aktivizua në grupin teatror të Priskës.

Teatri partizan shoqëronte jetën e luftëtarëve dhe, në këtë periudhë, Naimi ishte njëkohësisht pjesë e realitetit të luftës dhe i skenës.

Më 28 nëntor 1944, grupi shfaqi “Partizanët” të Fatmir Gjatës. Naim Frashëri interpretoi një nga rolet kryesore, atë të komisarit.

Bashkëkohësit e kanë veçuar për seriozitetin në punën e përditshme dhe për kërkimin e detajeve të besueshme në interpretim.

Që në këtë periudhë shfaqej një tipar që do ta shoqëronte gjatë gjithë karrierës: dëshira për të mos e trajtuar rolin si një tekst që duhej thënë, por si një njeri që duhej kuptuar.

Pak kohë më pas, historia e tij personale do të bashkohej me historinë e një institucioni që do të bëhej themeli i teatrit shqiptar.

Një nga themeluesit e teatrit kombëtar

Më 24 maj 1945 u krijua Teatri i Shtetit, i cili më 1947 mori emrin Teatri Popullor dhe më vonë u bë Teatri Kombëtar.

Naim Frashëri ishte ndër aktorët themelues.

Kjo nuk ishte vetëm një vend pune.

Ishte një epokë e tërë e teatrit shqiptar që po ndërtohej.

Në skenën e këtij institucioni ai do të kalonte rreth 30 vjet punë të pandërprerë krijuese, duke interpretuar një numër shumë të madh rolesh nga dramaturgjia shqiptare dhe botërore.

Në burime të ndryshme numri i roleve të tij paraqitet në mënyra të ndryshme; një prej tyre e përcakton Jonuz Brugën si rolin e tij të 80-të dhe të fundit. Për këtë arsye, më e rëndësishmja është jo shifra, por shtrirja e jashtëzakonshme e repertorit të tij.

Ai luajti Shakespeare-in, Schiller-in, Çehovin, Molierin, Lope de Vegën, autorë shqiptarë dhe dramaturgë të tjerë europianë.

Dhe kjo shumëllojshmëri e bëri të pamundur që ai të mbetej i lidhur me vetëm një lloj personazhi.

Naim Frashëri mund të ishte heroi, dashnori, babai, intelektuali, tragjiku, personazhi negativ, njeriu i thjeshtë apo figura historike.

Ajo që mbetej e pandryshuar ishte kërkimi i tij për botën e brendshme të personazhit.

Zbulimi i një aktori

Në vitin 1947, regjisori Pandi Stillu i besoi rolin e Fjodorovit në dramën “Invadimi” të Leonid Leonovit.

Ky rol shënoi një moment të rëndësishëm në zhvillimin e tij artistik.

Naim Frashëri kishte një aftësi të veçantë për emocionet e mëdha.

Por me kalimin e viteve, kjo forcë fillestare do të fitonte disiplinë, thellësi dhe nuancë.

Loja e tij nuk do të mbështetej vetëm te temperamenti.

Ai do të mësonte ta kontrollonte atë.

Dhe pikërisht aty fillon pjekuria e aktorit.

Një repertor që nuk njihte kufij

Naim Frashëri nuk u kufizua te tragjedia.

Ai interpretoi edhe në komedi dhe në repertorin klasik europian. Në skenën shqiptare ai u përball me personazhe nga “Tartufi” i Molierit, “Mizantropi”, “Qeni i kopshtarit”, si edhe me vepra të Shakespeare-it, Çehovit dhe dramaturgëve të tjerë.

Valeri te “Tartufi”, Smithi te “Çështja ruse”, Gjoni te “Trimi i mirë me shokë shumë”, Leka te “Përkolgjinajt”, Nikolla te “Armiqtë”, Sasha Ribakovi te “Orët e Kremlinit”, Lubeni te “Procesi i Lajpcigut” dhe Hauardi te “Rrënjët e thella” janë vetëm disa prej figurave që dëshmojnë gjerësinë e repertorit të tij.

Një aktor i madh nuk matet vetëm nga rolet që i ngjajnë.

Matet nga aftësia për të hyrë në botë që nuk i ngjajnë.

Ferdinandi — dashuria përballë një shoqërie të mbyllur

Në vitin 1956, në premierën e “Familja e peshkatarit” të Sulejman Pitarkës, Naim Frashëri interpretoi Selimin, një të ri ambicioz që përshkohet nga një proces i rënies morale dhe politike.

Por një nga momentet e rëndësishme të karrierës së tij do të vinte me Ferdinandin në “Intrigë e dashuri” të Friedrich Schiller-it, me regji të Mihal Luarasit.

Ferdinandi ishte një i ri fisnik, i përfshirë në një dashuri që përplasej me kufijtë e klasës, paragjykimet dhe konservatorizmin.

Përmes tij, Naim Frashëri interpretoi jo vetëm një histori dashurie.

Ai interpretoi konfliktin mes dëshirës njerëzore dhe shoqërisë që i vendos njeriut kufij.

Dashuria e Ferdinandit për Luiza Milerin bëhet kështu edhe një tragjedi e pamundësisë.

Hamleti — një nga kulmet e artit të tij

Në vitin 1961, Naim Frashëri interpretoi Hamletin.

Ishte një rol që kërkonte jo vetëm teknikë aktoriale, por një botë të tërë të brendshme.

Hamleti i tij ishte princ, bir, i dashuruar dhe njeri i plagosur.

Ai përballej me tradhtinë bashkëshortore, vrasjen brenda familjes, konfliktin me nënën dhe detyrimin moral për të kërkuar drejtësi.

Naim Frashëri i dha këtij personazhi një dimension të fortë psikologjik.

Tonet e buta dhe vështrimi i ndjeshëm bashkoheshin me shpërthimet e dhimbjes, zemërimit dhe dëshirës për hakmarrje.

Një nga skenat më të fuqishme ishte ajo me nënën e tij, një fragment që fatmirësisht është ruajtur pjesërisht në regjistrime.

Në këtë rol, Naim Frashëri dëshmoi se tragjedia nuk ka nevojë gjithmonë për zë të lartë.

Ndonjëherë ajo gjendet në një vështrim.

Në një heshtje.

Në një frymëmarrje.

Në një fjalë të thënë ngadalë.

Ai admironte Aleksandër Moisiun dhe ishte i interesuar të mësonte nga tradita e madhe e interpretimit të Hamletit.

Por Hamletin e tij e ndërtoi me individualitetin e vet.

Nga Hamleti tek Jonuzi

Një tjetër kulm i madh erdhi nga dramaturgjia shqiptare.

Në vitin 1974, në versionin e ri të “Familja e peshkatarit” të Sulejman Pitarkës, me regji të Misto Zotos, Naim Frashëri interpretoi Jonuz Brugën.

Në këtë rol ai u shfaq përsëri si aktor tragjik, por këtë herë me një dhimbje të lidhur drejtpërdrejt me familjen, moralin dhe realitetin shqiptar.

Marrëdhënia me të birin, Selimin, i cili kishte marrë rrugën e tradhtisë, krijoi një nga skenat më të fuqishme të interpretimit të tij.

Ishte dhimbja e një babai.

Por përmes saj shfaqej edhe dhimbja e një shoqërie që përballet me thyerjen e besimit.

Jonuz Bruga do të mbetej një prej roleve të fundit dhe më të rëndësishme të karrierës së tij skenike.

Një aktor që nuk u burgos kurrë brenda një tipi

Naim Frashëri ishte natyrshëm i prirur drejt tragjikes.

Temperamenti i tij shpërthyes, zëri, portreti dhe aftësia për të përcjellë emocione të forta e favorizonin këtë lloj teatri.

Por ai provoi edhe komedinë.

Në “Tartufi”, “Mizantropi” dhe “Qeni i kopshtarit” tregoi një tjetër anë të mjeshtërisë së tij.

Ai nuk kërkonte thjesht të bënte publikun të qeshte.

Kërkonte të gjente kontradiktën brenda personazhit.

Teprinë e ndjenjave.

Dobësinë.

Mospërputhjen.

Ato gjëra që në jetën reale mund të jenë tragjike, por në skenë mund të bëhen komike.

Kjo aftësi për të ndryshuar regjistër e bëri repertorin e tij edhe më të pasur.

Çehovi, Shakespeare dhe personazhi kontradiktor

Në “Xhaxha Vanja” të Çehovit, në vitin 1964, ai interpretoi Voinickin.

Ishte intelektuali, shkrimtari, njeriu i ndershëm dhe punëtor, por edhe njeriu i dënuar nga dashuria e parealizuar dhe nga një jetë provinciale që e mbytte.

Në “Mbreti Lir”, në vitin 1965, ai interpretoi Edgarin.

Ky rol ishte një kthesë tjetër.

Naim Frashëri hyri në territorin e një karakteri kontradiktor, dinak, hakmarrës dhe autoritar.

Kështu ai thyente imazhin e aktorit që publiku e njihte kryesisht për heronjtë dhe personazhet pozitive.

Një aktor i madh nuk përsërit veten.

Ai e sfidon veten.

Një galeri e gjerë personazhesh

Gjatë karrierës së tij, Naim Frashëri interpretoi shumë figura të tjera të rëndësishme:

Ribakovin në “Orët e Kremlinit”;

Shpendin në “Mbi gërmadha”;

Teodorin në “Qeni i kopshtarit”;

Kuestorin italian në “Qielli i kuq”;

Gjeneralin në “Gjenerali i ushtrisë së vdekur”;

Valerin në “Tartufi”;

Smithin në “Çështja ruse”;

Gjonin në “Trimi i mirë me shokë shumë”;

Lekën në “Përkolgjinajt”;

Nikollën në “Armiqtë”;

Lubeni në “Procesi i Lajpcigut”;

Hauardin në “Rrënjët e thella”;

Ferdinandin në “Intrigë dhe dashuri”;

Hamletin në “Hamleti”;

si dhe Jonuz Brugën në “Familja e peshkatarit”.

Edhe personazhet episodike i trajtonte me të njëjtin seriozitet.

Për të, një rol nuk matej me numrin e minutave që qëndronte në skenë.

Matej me atë që arrinte të linte pas.

Zëri që i dha ngjyrë personazhit

Një nga armët më të rëndësishme artistike të Naim Frashërit ishte zëri.

Ai kishte një zë natyror prej këngëtari, tenor, me timbër të pastër dhe tingëllues.

Muzika kishte një vend të rëndësishëm në jetën e tij.

Ai dashuronte veçanërisht muzikën klasike, simfonike dhe operistike dhe e përdorte atë edhe si një mënyrë për të ndërtuar gjendjen emocionale të roleve.

Kjo shpjegon pjesërisht edhe muzikalitetin e fjalës së tij.

Diksioni i tij u krahasua nga bashkëkohësit me atë të Aleksandër Moisiut, një nga emrat më të mëdhenj të artit shqiptar në skenën ndërkombëtare.

Naim Frashëri ishte gjithashtu një nga mjeshtrit e interpretimit të fjalës artistike, ndërsa recitimi i “Bagëti e Bujqësi” mbetet pjesë e kësaj trashëgimie.

Për të, fjala nuk ishte thjesht tingull.

Ishte emocion.

Kinematografia

Edhe pse teatri ishte fusha kryesore e tij, Naim Frashëri la gjurmë edhe në kinematografi.

Rruga e tij në film nisi me “Skënderbeun”, në vitin 1953, ku interpretoi Palin. Filmi, me regji të Sergei Jutkeviçit, ishte bashkëprodhimi i parë ruso-shqiptar dhe u vlerësua edhe ndërkombëtarisht, duke fituar një çmim në Festivalin e Kanës.

Më pas erdhën:

“Fëmijët e saj” – Mësuesi;

“Tana” – Stefani;

“Furtuna” – Qemali;

“Ngadhënjim mbi vdekjen” – Hans von Shtolc;

“Plagë të vjetra” – kirurgu;

“Gjurmët” – doktor Artani.

Filmografia e tij përfshin edhe role të tjera të regjistruara në burime të ndryshme; ndaj lista e plotë duhet trajtuar me kujdes bibliografik.

“Plagë të vjetra” — tre korifenj në një ekran

“Plagë të vjetra”, me regji të Dhimitër Anagnostit, zë një vend të veçantë në kujtesën e kinematografisë shqiptare.

Filmi bashkoi në të njëjtin ansambël disa nga emrat më të mëdhenj të artit skenik.

Gjatë xhirimeve, Naim Frashëri qëndroi pranë dy prej kolegëve të tij të mëdhenj. Sipas dëshmive të përcjella nga bashkëkohësit, të tre kishin marrëdhënie shumë të mira dhe krijuan një atmosferë të veçantë artistike.

Naimi kishte një rezervë të vogël për personazhin e mjekut, sepse kishte shpresuar për një hapësirë më të madhe të rolit.

Por pas xhirimeve ai ishte i kënaqur me cilësinë e filmit.

Madje, bashkë me dy kolegët e tij, kishte menduar të vazhdonte bashkëpunimin në filmin tjetër që pritej të xhirohej vitin pasues.

Kjo pjesë e historisë është veçanërisht prekëse.

Sepse tregon jo vetëm atë që Naim Frashëri arriti të bënte, por edhe atë që mund të kishte bërë.

Vdekja e tij e ndërpreu atë vazhdimësi.

Artistët me të cilët u kryqëzua rruga e tij

Një artist i madh nuk krijon i vetëm.

Pas çdo karriere të rëndësishme qëndron një rrjet bashkëpunimesh, miqësish, regjisorie, dramaturgësh dhe aktorësh.

Në rrugëtimin e Naim Frashërit shfaqen emra të rëndësishëm të artit shqiptar dhe ndërkombëtar: Sandër Prosi, me të cilin pati një histori të gjatë bashkëpunimi; Pandi Stillu, që i besoi një prej roleve të rëndësishme të hershme; Mihal Luarasi, regjisor i “Intrigë dhe dashuri”; Misto Zoto, në versionin e ri të “Familja e peshkatarit”; Dhimitër Anagnosti, regjisor i “Plagë të vjetra”; Sergei Jutkeviç, që e përzgjodhi për rolin e Palit në “Skënderbeu”; si dhe dramaturgë e autorë si Sulejman Pitarka, Friedrich Schiller, Shakespeare, Çehov dhe Molieri.

Këta emra nuk janë thjesht një listë bashkëpunëtorësh.

Ata përbëjnë peizazhin artistik në të cilin u formua dhe u shqua Naim Frashëri.

Artisti që u bë edhe mësues

Një artist i madh nuk matet vetëm me atë që krijon vetë.

Matet edhe me atë që u lë të tjerëve.

Naim Frashëri kontribuoi në formimin e aktorëve të rinj si pedagog i Mjeshtërisë së Aktorit.

Ai dha mësim që në periudhën e Shkollës së Lartë për Aktorë “Aleksandër Moisiu”, pranë Teatrit Popullor, dhe më vonë në degën dramatike të Institutit të Lartë të Arteve.

Në ditët e fundit të jetës, ai vazhdonte të jepte leksione.

Kjo e bën figurën e tij edhe më domethënëse: deri në fund, ai nuk ishte vetëm aktor.

Ishte edhe mësues.

Pra, trashëgimia e tij nuk përfundoi me rolet.

Një pjesë e saj vazhdoi në brezat që ai ndihmoi të formoheshin.

Një njeri i kulturës

Përtej skenës, ai ishte një njeri i interesuar për dijen dhe kulturën.

I përkushtuar në punë, serioz në analizën e personazheve dhe i kujdesshëm edhe në ndërtimin e roleve të dyta, ai kërkonte të kuptonte psikologjinë e figurës përpara se ta interpretonte.

Kolegët e përshkruanin si njeri fisnik, miqësor, me humor të mirë dhe inkurajues për aktorët e rinj.

Në skenë mund të ishte i furishëm.

Në jetën profesionale, kërkues.

Në marrëdhëniet njerëzore, i afërt.

Kjo kontrastë mes temperamentit skenik dhe njeriut të afërt e bën portretin e tij më njerëzor.

Çmimet, titujt dhe nderimet

Puna dhe kontributi i Naim Frashërit u vlerësuan me disa nga nderimet më të rëndësishme të kohës.

Ai ishte:

Artist i Popullit

Laureat i “Çmimit të Republikës”

Hero i Punës Socialiste

Dhe pas vdekjes, kontributi i tij u vlerësua edhe në nivelin më të lartë shtetëror.

Në vitin 2010, Presidenti i Republikës Bamir Topi e dekoroi Naim Frashërin, pas vdekjes, me Urdhrin “Nderi i Kombit”.

Motivacioni e cilësonte si:

“Personalitet me kontribute të rralla në historinë e skenës dhe kinematografisë kombëtare, që me karrierën e shkëlqyer si aktor dhe pedagog i fjalës artistike, me origjinalitetin në interpretimet e shumë roleve nga fondi i artë i krijimtarisë shqiptare dhe asaj të huaj, mbetet një figurë e madhe e artit shqiptar.”

18 shkurt 1975

Naim Frashëri u nda nga jeta më 18 shkurt 1975.

Ishte vetëm 51 vjeç.

Sipas materialeve biografike të botuara ndër vite, ai kishte pasur probleme shëndetësore dhe në ditën e vdekjes, pasi kishte përfunduar angazhimet e tij pedagogjike, pësoi një përkeqësim të menjëhershëm shëndetësor.

Vdekja e tij e parakohshme ndërpreu një karrierë që ende mund të kishte sjellë shumë role, shumë personazhe dhe shumë mësime.

Humbja e tij u ndje thellë në botën e artit shqiptar.

Por arti nuk matet vetëm me vitet që i jepen një artisti.

Ndonjëherë disa dekada mjaftojnë për të lënë gjurmë që zgjasin shumë më gjatë se jeta e njeriut.

Pse duhet ta kujtojmë?

Sepse kujtesa kulturore është një formë përgjegjësie.

Nëse harrojmë artistët tanë, nuk humbasim vetëm emra.

Humbasim mënyrën se si një epokë ka menduar, ka ndier dhe e ka parë veten.

Naim Frashëri i përket një brezi që ndërtoi institucionet e para moderne të teatrit shqiptar. Ai ishte aty kur skena shqiptare po krijonte gjuhën e saj profesionale.

Ai luajti personazhe të Shakespeare-it dhe Schiller-it, Çehovit dhe Molierit, autorëve shqiptarë dhe dramaturgëve europianë.

Por më e rëndësishmja, ai i ktheu këto personazhe në përvoja të afërta me publikun shqiptar.

Prandaj kujtimi i tij nuk është nostalgji.

Është kulturë.

Është histori.

Është respekt për profesionin e aktorit.

Dhe është një kujtesë për brezat e rinj se arti i madh nuk krijohet vetëm nga talenti.

Kërkon dije.

Punë.

Disiplinë.

Kulturë.

Dhe mbi të gjitha, aftësinë për të kuptuar njeriun.

Epilog

Një ditë, perdja bie për herë të fundit edhe për aktorin më të madh.

Por personazhet që ai ka krijuar nuk vdesin domosdoshmërisht bashkë me të.

Hamleti mbetet.

Jonuz Bruga mbetet.

Ferdinandi mbetet.

Voinicki mbetet.

Gjenerali mbetet.

Dhe pas tyre mbetet edhe Naim Frashëri.

Kjo është mbase forma më e bukur e pavdekësisë së një aktori: të mos mbahesh mend vetëm për atë që ishe, por për atë që bëre të ndiejë publiku.

Sot, 103 vjet nga lindja e tij, Naim Frashëri nuk kujtohet vetëm si një aktor i madh.

Kujtohet si një nga njerëzit që ndihmuan teatrin shqiptar të mësonte të fliste me zërin e vet.

Dhe ndoshta kjo është trashëgimia më e madhe e një artisti:

të largohet njeriu,

por të mbetet zëri.

Të mbyllet jeta,

por të vazhdojë personazhi.

Të bjerë perdja,

por arti të mos largohet kurrë nga kujtesa.

ALBANIA PRESTIGE MAGAZINE

Rubrika: Kulturë • Teatër • Personalitete

15 Gusht 2026

Naim Frashëri — 103 vjet nga lindja

1923–1975.

.

#NaimFrasheri #TeatriShqiptar #KinematografiaShqiptare #KulturaShqiptare #AlbaniaPrestige #TrashëgimiaKulturore

Përgatiti:

PRESTIGE

Founder & Editor-in-Chief:

Liliana Pere (LP)

© Copyright 2026 — Albania Prestige Magazine