Robert Baird Shuman – Intelektuali që jetoi duke u bere prodhimtari qe la gjurme me studimet me te medha te kohes vet.

Personalitet qe frymezon.

Robert Baird Shuman – Intelektuali që jetoi duke u bere prodhimtari qe la gjurme me studimet me te medha te kohes vet.

Robert Baird Shuman është një nga ato figura që e tejkalojnë përkufizimin e thjeshtë të “profesorit” apo “kritikut letrar”, sepse ai mishëron vetë idenë e intelektualit të përkushtuar ndaj dijes si një mision jetësor. I lindur në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ai u formua në fushën e letërsisë angleze dhe ndërtoi një karrierë të gjatë akad

emike në universitete prestigjioze si

Duke University dhe University of Chicago, ku fitoi titullin Professor Emeritus.

Jetoi dhe veproi në SHBA, duke u bërë një nga studiuesit më prodhimtarë të kohës së tij, autor i mbi 60 librave dhe mijëra artikujve, si dhe drejtues i projekteve madhore enciklopedike.

Ai përfaqësonte intelektualin e palodhur, kritik, humanist dhe thellësisht të përulur, një figurë që e shihte dijen si proces të pafund dhe jo si privilegj. Në thelb, Shuman ishte një ndërmjetës mes letërsisë dhe jetës, mes tekstit dhe përvojës njerëzore.

Intelektuali i madh nuk matet me titujt që mban, por me gjurmët që lë në mendjet e të tjerëve.

Dija e vërtetë nuk është ajo që zotëron, por ajo që ndan pa u lodhur.

Ai që jeton për librat, në fund bëhet vetë një libër për të tjerët.

Madhështia e mendimit qëndron në thjeshtësinë e shpirtit që e bart.

Intelektuali i vërtetë nuk kërkon pushtet, por kuptim.

Të shkruash çdo ditë është një formë e heshtur e pavdekësisë.

Ai që nuk ndalon së mësuari, nuk plaket kurrë në mendje.

Dija pa përulësi nuk beget mesim ndërsa dija me përulësi bëhet dritë.

Intelektuali i madh nuk jep përgjigje të lehta, por hap pyetje të thella.

Trashëgimia më e madhe nuk janë librat, por mendjet që ke formuar.

Robert Baird Shuman lindi në vitin 1929 në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, në një kohë kur bota po përjetonte pasojat e Depresionit të Madh dhe po afrohej drejt një periudhe të trazuar historike. Ai u rrit në një shoqëri ku libri dhe mendimi kritik po bëheshin gjithnjë e më të rëndësishëm, dhe pikërisht në këtë klimë filloi të formohej si një lexues i pangopur dhe si një mendje që nuk kënaqej me sipërfaqen e gjërave.

Që në rini, Shuman hyri në kontakt me figura të mëdha të kulturës amerikane. Një nga momentet më domethënëse ishte miqësia e tij me poetin Langston Hughes, një nga zërat më të rëndësishëm të letërsisë afro-amerikane të shekullit XX. Kjo lidhje, që daton që në vitet e tij të hershme si gjimnazist, tregon se ai nuk ishte një student i zakonshëm, por një individ që kishte hyrë shumë herët në orbitën e elitës intelektuale.

Formimi i tij universitar u përqendrua në letërsinë angleze dhe amerikane, dhe më pas ai ndërtoi një karrierë akademike në universitete të mëdha si Duke University dhe University of Chicago, ku arriti titullin Professor Emeritus, një nga nderimet më të larta akademike në SHBA. Në këto institucione ai jo vetëm ligjëroi, por formoi breza të tërë studentësh, ndër ta edhe shkrimtarë të njohur si Richard Powers.

Por ajo që e dallon Shumanin në mënyrë të jashtëzakonshme është prodhimtaria e tij. Gjatë jetës së tij ai botoi mbi 60 libra dhe mijëra artikuj shkencorë. Në vitet e fundit të jetës, sidomos pas daljes në pension, ai arrinte të botonte rreth 200 artikuj në vit, një ritëm pothuajse i pabesueshëm.

Ndër veprat e tij më të rëndësishme janë studimet mbi dramaturgët amerikanë. Libri i tij për William Inge, fitues i çmimit Pulitzer, është një nga veprat më të njohura dhe është ribotuar 23 herë, duke dëshmuar për ndikimin e tij të jashtëzakonshëm në studimet letrare.

Po kështu, studimi për Robert E. Sherwood, një tjetër dramaturg i madh dhe katër herë fitues i Pulitzer-it, është ribotuar 10 herë. Ndërsa libri mbi Clifford Odets ka njohur 14 ribotime, duke e bërë një nga referencat kryesore për këtë autor.

Ai nuk u ndal vetëm te dramaturgjia. Në një tjetër vepër të rëndësishme, “Nine Black Poets”, ai trajton poezinë afro-amerikane, një temë që lidhet drejtpërdrejt me ndikimin e hershëm të Langston Hughes. Kjo vepër është ribotuar 3 herë. Po ashtu, ai shkroi edhe për figura të artit si Georgia O’Keeffe, duke zgjeruar interesat e tij përtej letërsisë drejt artit pamor.

Kulmi i punës së tij enciklopedike arrihet në vitin 2002, kur ai drejton dhe kontribuon në enciklopedinë monumentale me 13 vëllime “Great American Writers”, e cila është ribotuar 14 herë. Një vit më pas, në 2003, ai boton “Encyclopedia of Literary Places” në 3 vëllime, e cila gjithashtu është ribotuar disa herë. Në këto vepra ai nuk ishte thjesht redaktor, por edhe autor i dhjetëra artikujve, duke ndërtuar një hartë të tërë të letërsisë amerikane.

Përveç librave, ai ishte edhe kryeredaktor i revistës “The Clearing House”, një revistë e rëndësishme akademike, ku ndikoi drejtpërdrejt në orientimin e studimeve letrare dhe pedagogjike.

Megjithatë, përtej numrave dhe titujve, figura e tij merr një dimension tjetër kur shihet përmes syve të atyre që e njohën.

Richard Powers shkruan se Shuman ishte “një nga rrëfimtarët më të mëdhenj” që kishte njohur ndonjëherë, një njeri që dinte të kthente përvojën njerëzore në histori të gjalla. Studentët e tij, si Dr. Donald E. Hall, tregojnë se ai i mësoi të punonin pa u lodhur, të shkruanin çdo ditë dhe të mendonin në mënyrë krijuese.

Elita akademike e shihte si një fenomen të rrallë. Një profesor që jo vetëm prodhonte dije në mënyrë të pandërprerë, por edhe e shpërndante atë me një përkushtim të jashtëzakonshëm. Megjithatë, ai vetë kishte një qëndrim kritik ndaj vetes dhe veprës së tij. Në fund të jetës, ai shprehej se ndoshta disa nga librat e tij “nuk do të duhej të ishin botuar fare”, një reflektim që tregon një vetëdije të thellë filozofike dhe një distancë nga egoja akademike.

Ai ndërroi jetë më 12 gusht 2013, duke lënë pas jo vetëm një numër të madh veprash, por një mënyrë të të menduarit dhe të jetuarit që vazhdon të ndikojë. Sot, Shuman shihet si një nga figurat më produktive dhe më të rëndësishme në studimet letrare amerikane të shekullit XX dhe fillimit të shekullit XXI.

Trashëgimia e tij nuk është vetëm në 60 librat, në mijëra artikujt, në ribotimet e shumta, apo në enciklopeditë madhore të viteve 2002 dhe 2003, por në idenë se dija është një proces i pafund dhe se njeriu mund të jetojë përmes asaj që krijon.

Ai mbetet një figurë që mishëron lidhjen mes punës së palodhur, pasionit për letërsinë dhe një thjeshtësie njerëzore që sfidon çdo madhështi formale.

R. Baird Shuman, i njohur për të gjithë thjesht si “Bob”, ishte një nga ato figura të rralla që duket sikur jetojnë më shumë se një jetë brenda një të vetme. Ai u nda nga jeta më 12 gusht 2013, duke lënë pas një trashëgimi të jashtëzakonshme si studiues, profesor dhe rrëfimtar i lindur. Shkrimtari amerikan Richard Powers, dikur student i tij, e përshkruante si një njeri që botonte “sa për dhjetë a njëzet veta bashkë”, dhe kjo nuk ishte aspak një hiperbolë: Shuman kishte mbi 60 libra, enciklopedi dhe mijëra artikuj studimorë.

Ai punoi si profesor në universitete prestigjioze si Duke University dhe University of Chicago, ndërsa njëkohësisht drejtonte edhe revistën “Clearing House”. Vepra të tij si studimet për dramaturgët William Inge, Robert E. Sherwood apo Clifford Odets, si dhe enciklopedia madhore “Great American Writers” (2002) në 13 volume, u ribotuan shumë herë, duke dëshmuar ndikimin e tij të thellë në botën akademike.

Por përtej shifrave dhe arritjeve, Bobi mbetet i paharruar për energjinë dhe ritmin e pabesueshëm të punës.

Një episod domethënës tregon se si ai mund të lexonte një libër prej rreth 500 faqesh dhe brenda të njëjtës ditë të shkruante një artikull për të, duke e dërguar në redaksi para orës 17:00. Ishte një njeri që jetonte me librin dhe për librin.

Në jetën personale, ai ishte i lidhur ngushtë me miq shqiptarë, duke u bërë pothuajse pjesë e familjeve të tyre për afro dy dekada.

Në mbrëmjet e përbashkëta, rrëfimet e tij plot humor dhe zgjuarsi ishin momentet më të pritura. Edhe kur tregonte histori të thjeshta, si ajo e një CD-je me muzikë shqiptare që e kishte habitur në Londër, ai arrinte t’i kthente në tregime plot jetë e ironi.

Megjithëse mbante tituj të lartë si Professor Emeritus në Universitetin e Çikagos, ai i refuzonte formalitetet dhe kërkonte të thirrej thjesht “Bob”. Edhe në ditët e fundit, kur ndodhej në spital, nuk ankohej, por shprehte vetëm një dëshirë të qetë për t’u larguar nga kjo botë, sikur ta ndiente se kishte përmbushur misionin e tij.

Një simbol i kësaj ndjenje mbetet poezia e pabotuar “Kërkesë” nga Langston Hughes, mik i tij që nga rinia, ku përmendet dëshira për të shkuar “atje ku mëngjesi dhe mbrëmja nuk do të shqetësojnë më”. Dhe pikërisht atje, më 12 gusht 2013, u nis edhe Bob Shuman.

Ai u largua fizikisht, por mbeti në faqet e librave, në kujtimet e studentëve dhe në frymëzimin që u dha brezave të tërë. Siç thoshte ish-studenti i tij Donald E. Hall, Shuman i mësoi të punonin pa u lodhur dhe të shkruanin çdo ditë. Prandaj, edhe pse nuk do të ketë më një Bob Shuman tjetër, gjurma e tij vazhdon të jetojë në çdo faqe që ai la pas.

Figura e Robert Baird Shuman nuk kuptohet plotësisht nëse shihet vetëm përmes biografisë apo numrit të madh të botimeve të tij. Ai duhet lexuar si një fenomen intelektual, si një mënyrë e të jetuarit të dijes, ku njeriu dhe libri bëhen pothuajse e njëjta gjë. Në thelb, Shuman përfaqëson tipin e studiuesit që nuk e përdor letërsinë thjesht për ta analizuar, por për ta banuar atë, për të jetuar brenda saj dhe për ta kthyer në një dimension të vetë ekzistencës së tij.

Në një plan filozofik, ai i përket atij lloji mendimtarësh që e shohin dijen jo si një përfundim, por si një proces të pafund. Prodhimtaria e tij e jashtëzakonshme – mbi 60 libra, mijëra artikuj, enciklopedi të tëra – nuk është vetëm një tregues disipline, por një shenjë e një etike të veçantë: etika e vazhdimësisë së mendimit. Ai nuk ndalet, sepse për të mendimi nuk ka fund. Në këtë kuptim, Shuman është afër figurës së “intelektualit asket”, një njeri që i kushtohet punës së tij me një përqendrim pothuajse shpirtëror.

Por paradoksi i tij qëndron pikërisht këtu: ndërkohë që ndërtoi një autoritet të jashtëzakonshëm akademik, ai refuzonte titujt dhe hierarkitë. “Emri im është Bob” nuk është një shprehje e thjeshtë modestie, por një qëndrim filozofik kundër institucionalizimit të dijes. Ai dukej sikur thoshte se dija nuk duhet të kthehet në pushtet, se profesori nuk duhet të bëhet figurë e largët, por të mbetet njeri mes njerëzve. Kjo e vendos atë në një linjë mendimi që sfidon strukturat klasike të autoritetit akademik dhe e afron më shumë me një humanizëm të thellë.

Ndikimi i tij duhet parë në disa nivele. Në nivelin e parë është ndikimi i drejtpërdrejtë akademik: librat e tij mbi dramaturgët amerikanë si William Inge, Robert E. Sherwood apo Clifford Odets u bënë tekste themelore për studimet letrare. Ribotimet e shumta nuk janë thjesht sukses editorial, por dëshmi e faktit që ai arriti të krijojë një gjuhë interpretimi që i mbijetoi kohës. Në një epokë ku kritika letrare shpesh bëhet e përkohshme, Shuman arriti të ndërtojë diçka më të qëndrueshme.

Në nivelin e dytë është ndikimi pedagogjik. Studentët e tij nuk e kujtojnë vetëm si profesor, por si një forcë formuese. Ai u mësonte jo vetëm të lexonin, por të mendonin në mënyrë të pavarur dhe të shkruanin pa u lodhur. Ideja që duhet të shkruash çdo ditë, të prodhosh vazhdimisht, është një filozofi e punës që e tejkalon akademinë dhe hyn në etikën e jetës. Kjo është arsyeja pse shumë nga studentët e tij u bënë vetë figura të rëndësishme: ai nuk u dha vetëm dije, por një mënyrë të të qenit intelektual.

Në një nivel më të thellë, ndikimi i tij është kulturor. Enciklopeditë që ai drejtoi, si “Great American Writers” në vitin 2002, nuk janë thjesht përmbledhje informacioni, por përpjekje për të ndërtuar një kanon, për të vendosur se cilët janë autorët që duhet të kujtohen dhe si duhet të lexohen. Kjo është një formë e fuqishme ndikimi, sepse prek mënyrën se si një shoqëri e kupton vetveten përmes letërsisë.

Megjithatë, ajo që e bën figurën e tij vërtet interesante është tensioni mes prodhimtarisë dhe vetëdijes kritike. Në fund të jetës, ai shprehej se ndoshta disa nga librat e tij nuk duhej të ishin botuar. Kjo nuk është një shenjë dobësie, por një moment i rrallë reflektimi filozofik. Ai duket sikur e kupton se sasia nuk është gjithmonë sinonim i përkryerjes, se krijimi i pandërprerë mbart edhe një lloj rreziku: rrezikun e shpërndarjes së vetes në shumë drejtime. Ky mendim e bën figurën e tij më njerëzore dhe më komplekse.

Rëndësia e Shuman sot nuk qëndron vetëm në atë që ka shkruar, por në modelin që përfaqëson. Në një kohë kur dija shpesh fragmentohet dhe humbet në sipërfaqe, ai mbetet një shembull i përkushtimit total ndaj mendimit. Ai tregon se është e mundur të jetosh një jetë të tërë brenda librave, pa humbur kontaktin me njerëzit, pa u bërë arrogant, pa u shkëputur nga thjeshtësia.

Trashëgimia e tij është, në thelb, një ide: se intelektuali i vërtetë nuk është ai që di më shumë, por ai që nuk ndalon së kërkuari. Dhe në këtë kuptim, Robert Baird Shuman nuk është vetëm një studiues i letërsisë, por një figurë që mishëron vetë aktin e të menduarit si mënyrë jetese. Ai nuk la pas vetëm libra, por një ritëm mendimi, një disiplinë shpirtërore, një mënyrë për të qenë në botë që vazhdon të ndikojë edhe pas vitit 2013, kur ai u largua fizikisht, por mbeti i pranishëm në atë hapësirë të padukshme ku jetojnë idetë.

Pergatiti:

Liliana Pere.