“Gjuha është atdheu, kuptimi identiteti, më i thellë i një kombi.”-Prof. Anastas Dodi.

“Gjuha është atdheu, kuptimi identiteti, më i thellë i një kombi.”

Prof. dr. Anastas Dodi — Gjuhëtari i tingullit shqip dhe fisniku i dijes shqiptare

“Fjala jeton më gjatë se koha kur prek ndërgjegjen e një kombi.”

Prof. dr. Anastas Dodi, akademiku e ktheu shqipen në monument mendimi

Ai studioi gjuhën dhe i dha asaj përjetësi.”

një nga mendjet më elitare të albanologjisë shqiptare

“Në universin e tij, shqipja nuk ishte vetëm gjuhë; ishte kujtesë, identitet dhe shpirt kombëtar.”simbol i fisnikërisë akademike.

Prof. dr. Anastas Dodi përfaqëson figurën e intelektualit që ia kushtoi jetën jo vetëm studimit të gjuhës shqipe, por edhe mbrojtjes së identitetit kulturor që ajo mbart.

Ai ishte një nga mendjet më të ndritura të gjuhësisë shqiptare, studiues që e kuptoi gjuhën si kujtesë të një kombi, si ritëm të historisë dhe si pasqyrë të shpirtit njerëzor.

Në personalitetin e tij bashkëjetonin rigoroziteti shkencor, urtësia pedagogjike dhe ndjeshmëria e rrallë ndaj bukurisë së fjalës.

Si profesor, ai nuk formoi vetëm studentë, por mënyra të të menduarit. Si studiues, ai nuk analizoi vetëm tingujt e shqipes, por zbuloi harmoninë e brendshme të saj, duke e ngritur fonetikën dhe fonologjinë shqiptare në nivele bashkëkohore kërkimi. Përmes veprës së tij, shqipja mori dimensionin e një pasurie që duhej studiuar me përkushtim, ruajtur me përgjegjësi dhe transmetuar me dinjitet.

Figura e prof. dr. Anastas Dodit mbetet simbol i dijes së qetë, i përkushtimit të heshtur dhe i atij brezi akademikësh që e shihnin shkencën si mision moral ndaj shoqërisë. Në kujtesën kulturore shqiptare ai qëndron si profesor i fjalës shqipe, si një ndër arkitektët e mendimit gjuhësor dhe si një emër që vazhdon të frymëzojë respekt në botën e albanologjisë.

Kujtesa për prof. dr. Anastas Dodin rikthehet jo vetëm si homazh për një studiues të madh të gjuhësisë shqiptare, por edhe si rikthim i nspirues te një prej mendjeve që e kuptoi gjuhën shqipe si frymëmarrje të identitetit kombëtar, si tingull të historisë dhe si ndërgjegje kulturore të një populli.

Figura e tij mbetet një urë mes dijes shkencore dhe ndjeshmërisë njerëzore, mes disiplinës akademike dhe dashurisë së heshtur për fjalën shqipe.

Ai u nda nga jeta më 8 maj 2008, në Filadelfia të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, në moshën 75-vjeçare, duke lënë pas jo vetëm vepra e studime, por një mënyrë të të menduarit për gjuhën si organizëm i gjallë. Kishte lindur më 20 korrik 1933, në Vlorë, qytet ku deti dhe fjala duket sikur kanë bashkëjetuar gjithmonë në të njëjtin ritëm. Që në fillesat e jetës së tij intelektuale, ai do të shfaqte atë prirje të rrallë për të depërtuar përtej sipërfaqes së tingullit dhe për të kërkuar thelbin e tij filozofik e njerëzor.

Pas diplomimit në Fakultetin e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe, në vitin 1955, Anastas Dodi nisi menjëherë veprimtarinë akademike në Fakultetin e Historisë dhe të Filologjisë të Universitetit të Tiranës. Në auditorët universitarë ai nuk ishte thjesht pedagog. Ishte një ndër ata profesorë që krijojnë atmosferë mendimi, që i bëjnë studentët të dëgjojnë gjuhën jo vetëm me vesh, por me vetëdije. Për më shumë se një dekadë ai shërbeu edhe si zëvendësdekan i fakultetit, duke mbajtur kurse themelore për fonetikën e gjuhës shqipe, hyrjen në gjuhësi dhe gramatikën historike të shqipes. Ligjëratat e tij përshkruheshin si një bashkim i rrallë mes saktësisë shkencore dhe elegancës së komunikimit. Ai kishte aftësinë ta kthente teorinë në mendim të gjallë dhe dijen në përvojë njerëzore.

Në qendër të universit të tij shkencor qëndronte fonetika dhe fonologjia e shqipes.

Për prof. Dodin, tingulli nuk ishte vetëm element teknik i gjuhës; ai ishte kujtesë, identitet dhe shenjë qytetërimi. Pikërisht në këtë fushë ai hodhi bazat moderne të studimeve shqiptare, duke i zhvilluar ato me metoda eksperimentale bashkëkohore dhe me një rigorozitet që e afroi gjuhësinë shqiptare me standardet ndërkombëtare të kohës.

Në kërkimet e tij ndihej ndikimi i shkollave më të avancuara europiane, por edhe një vetëdije e fortë për të ruajtur individualitetin e shqipes si gjuhë me strukturë dhe muzikë unike.

Kulmi i kësaj veprimtarie është vepra “Fonetika dhe fonologjia e gjuhës shqipe”, botuar në vitin 2004, një monument shkencor që mbetet edhe sot tekst referimi për studiuesit dhe studentët. Në këtë vepër ai nuk trajtoi vetëm mekanizmat e tingullit, por ndërtoi një arkitekturë të tërë mendimi mbi mënyrën se si shqipja artikulon qenien e vet. Libri përfaqëson një ndërthurje të jashtëzakonshme mes përvojës akademike, analizës shkencore dhe intuitës së hollë gjuhësore.

Specializimet e tij në Sankt-Petërburg, Paris dhe Bon i dhanë mundësinë të njihte nga afër traditat më të rëndësishme të gjuhësisë europiane. Por ajo që e bën të veçantë figurën e prof. Dodit është fakti se ai nuk mbeti kurrë imitues i modeleve të huaja.

Ai i përthithi ato për t’i kthyer në instrumente të dobishme për shqipen, duke dëshmuar se kultura e vërtetë nuk është kopjim, por dialog krijues me botën.

Ai ishte gjithashtu bashkautor i tekstit “Hyrje në gjuhësi”, botuar disa herë në vitet 1970–1981, ku hartoi kapitullin e fonetikës. Kjo vepër u bë udhërrëfyes për breza studentësh shqiptarë.

Në mënyrë simbolike e prekëse, amaneti i tij i fundit mbeti dorëshkrimi i plotë i “Hyrjes në gjuhësi”, i cili u botua në vitin 2019 me përkujdesjen e familjes së tij. Ka diçka thellësisht njerëzore në këtë rikthim pas vdekjes: sikur profesori të vazhdonte ende të fliste me brezat e rinj, duke mos e ndërprerë kurrë dialogun me dijen.

Nga viti 1978 deri më 1994, prof. dr. Anastas Dodi shërbeu në Akademinë e Shkencave të Shqipërisë si sekretar shkencor i Seksionit të Shkencave Shoqërore dhe Albanologjike. Në këtë rol ai kontribuoi jo vetëm si studiues, por si organizator i jetës akademike shqiptare, duke ndihmuar në mbarëvajtjen e kërkimit shkencor dhe në krijimin e një kulture serioze studimore. Ai i përkiste atij brezi intelektualësh që e konsideronin institucionin shkencor si përgjegjësi morale ndaj vendit.

Veprimtaria e tij ishte shumëplanëshe.

Ai mori pjesë në redaksitë e revistave shkencore, kontribuoi në “Fjalorin e termave gjuhësorë”, në “Fjalorin enciklopedik shqiptar”, si dhe në botimin e veprës së Sami Frashërit. Mbi 100 studime, kumtesa dhe artikuj mbajnë emrin e tij, duke formuar një trashëgimi që tejkalon kufijtë e disiplinës dhe hyn në historinë kulturore të Shqipërisë.

Në dimensionin filozofik, prof. dr. Anastas Dodi përfaqëson figurën e dijetarit që e kuptoi se gjuha nuk është vetëm mjet komunikimi, por mënyra më e thellë me të cilën një komb mendon, kujton dhe mbijeton. Ai e studioi shqipen me përpikmëri shkencore, por edhe me një lloj përkushtimi etik, sikur çdo tingull të mbante brenda vetes një pjesë të shpirtit kombëtar. Në këtë kuptim, puna e tij nuk ishte vetëm akademike; ishte një formë e heshtur patriotizmi kulturor.

Prandaj emri i tij radhitet natyrshëm krahas gjuhëtarëve më të shquar shqiptarë, si Aleksandër Xhuvani, Eqrem Çabej, Shaban Demiraj dhe Idriz Ajeti. Ashtu si ata, edhe Anastas Dodi i përkiste atyre figurave që nuk e përdorën dijen për lavdi personale, por për të ndërtuar themele që i shërbejnë kohës dhe brezave.

Në kujtesën e gjuhësisë shqiptare, prof. dr. Anastas Dodi mbetet profesor i fjalës shqipe, arkitekt i tingullit dhe një prej atyre mendjeve që e kthyen studimin e gjuhës në art të mendimit.

Vepra e tij vazhdon të jetojë si një jehonë e qartë e kulturës sonë shkencore, ndërsa emri i tij mbetet i lidhur përgjithmonë me dinjitetin e dijes dhe fisnikërinë e mendimit shqiptar.

Analizë

Prof. dr. Anastas Dodi mishëronte figurën e akademikut të rrallë që e ngriti dijen në nivelin e një misioni kombëtar dhe njerëzor. Ai nuk ishte vetëm studiues i gjuhës shqipe, por një ndër arkitektët më të shquar të mendimit albanologjik, një personalitet që e kuptoi fjalën si themel të qytetërimit dhe gjuhën si formën më të lartë të kujtesës së një kombi. Në universin e tij intelektual, shqipja nuk ishte thjesht objekt studimi; ajo ishte frymë, identitet, kulturë dhe vazhdimësi historike.

Si akademik, ai përfaqësonte modelin më të lartë të seriozitetit shkencor dhe të fisnikërisë intelektuale. Mendimi i tij kishte qartësinë e shkencëtarit të madh dhe thellësinë e filozofit që kërkon përtej dukjes së gjërave. Ai i dha fonetikës dhe fonologjisë shqiptare dimensione moderne, duke e kthyer kërkimin shkencor në një akt krijues, ku logjika dhe intuita bashkëjetonin në mënyrë harmonike. Në punën e tij ndihej forca e një mendjeje që nuk kënaqej me sipërfaqen, por depërtonte deri në strukturën më intime të tingullit dhe kuptimit.

Si studiues, prof. dr. Anastas Dodi mbetet një nga emrat më monumentalë të gjuhësisë shqiptare. Ai ndërtoi ura mes traditës shqiptare dhe shkollave më të avancuara europiane të gjuhësisë, duke e vendosur shqipen në dialog të denjë me kulturën shkencore ndërkombëtare. Çdo studim i tij mbart vulën e saktësisë, kulturës së gjerë dhe përkushtimit të jashtëzakonshëm ndaj së vërtetës shkencore. Ai ishte prej atyre dijetarëve që nuk prodhojnë vetëm dije, por krijojnë epokë mendimi.

Si mësimdhënës, ai ishte figurë frymëzuese dhe autoritet i natyrshëm akademik. Auditorët ku ligjëronte shndërroheshin në hapësira reflektimi intelektual, ku studentët nuk merrnin vetëm njohuri, por mësonin të respektonin dijen dhe të dëgjonin gjuhën me vetëdije kulturore. Ai kishte aftësinë e rrallë që teorinë më të ndërlikuar ta kthente në mendim të qartë, duke bashkuar elegancën e shpjegimit me disiplinën shkencore. Për shumë breza, ai mbeti modeli ideal i profesorit universitar: kërkues, i kulturuar, i drejtë dhe thellësisht njerëzor.

Edhe si drejtues akademik, prof. dr. Dodi dëshmoi vizion dhe urtësi institucionale. Ai e konsideronte shkencën jo privilegj personal, por përgjegjësi publike dhe kulturore. Në funksionet që mbajti, ai kontribuoi në krijimin e një etike serioze akademike, duke mbrojtur standardin, mendimin kritik dhe dinjitetin e institucioneve shkencore shqiptare. Prania e tij në jetën akademike ishte ajo e një udhëheqësi të qetë, që ndikonte më shumë me autoritetin e dijes sesa me forcën e pushtetit.

Në planin filozofik, figura e tij përfaqëson triumfin e mendjes së kultivuar mbi harresën dhe kalimshmërinë. Ai i përkiste atij brezi intelektualësh që besonin se puna shkencore është një mënyrë për t’i dhënë kohës kuptim dhe kombit vetëdije. Përmes veprës së tij, ai dëshmoi se gjuha nuk është vetëm sistem tingujsh, por forma më e thellë me të cilën njeriu ruan historinë, emocionin dhe identitetin e vet.

Prandaj emri i prof. dr. Anastas Dodit mbetet një emër drite në kulturën shqiptare: akademik vizionar, studiues monumental, mësimdhënës i paharrueshëm dhe drejtues me autoritet moral. Ai vazhdon të qëndrojë si simbol i madhështisë së dijes shqiptare dhe si një prej figurave më elitare të mendimit shkencor kombëtar.

Nderim e mirënjohje profesorit të çmuar e serioz, studiuesit të shquar e të përkushtuar të fonetikës dhe gramatikës shqipe, njeriut parimor me integritet të lartë — Anastas Dodi.

Pergatiti:Liliana Pere