Shote Galica (Qerime Radisheva): Heroina e Drenicës, simbol i guximit.

Shote Galica (Qerime Radisheva): Heroina e Drenicës.

Shote Galica kujtohet si simbol i guximit dhe i sakrificës për liri.

Ajo sfidoi kufijtë gjinorë të kohës dhe u bë udhëheqëse e çetave.

Heroizmi i saj nuk ishte vetëm në beteja, por edhe në frymën e vendosur dhe drejtësinë që përfaqësonte.

Shoteja lidhi idealin kombëtar me trimërinë personale dhe përkushtimin ndaj popullit.

Qerime Halil Radisheva lindi më 10 nëntor 1895 në fshatin Radishevë, në zemër të Drenicës. Radisheva ishte një fshat malor, ku natyra dhe historia bashkëjetonin: mali, lumenjtë dhe luginat ruanin kujtimet e kryengritjeve kundër osmanëve, serbëve dhe malazezëve.

Ishte e vetmja vajzë mes gjashtë vëllezërve. Të gjithë vëllezërit ishin të rritur me ide të trimërisë dhe sakrificës.

Nga babai dhe të moshuarit e fshatit, ajo dëgjoi histori të Isa Boletinit, Lidhjes së Prizrenit dhe luftëtarëve lokalë që nuk pranonin pushtimin.

Fëmijëria e saj u karakterizua nga kurioziteti dhe guximi; nuk u ndal vetëm tek punët shtëpiake, por mori pjesë edhe në kuvende burrash, ku dëgjohej për strategji dhe trimëri.

Koment: Edhe në fëmijëri, Shoteja e tregonte shpirtin luftëtar. Nuk ishte e zakonshme për një vajzë shqiptare të dëgjonte dhe të merrte pjesë në diskursin për liri dhe luftë. Këtu fillon rruga e saj drejt heroizmit.

Në vitin 1915, në mes të trazirave të Luftës së Parë Botërore, ajo u martua me Azem Galicën, prijës legjendar i çetave të Drenicës.

Martesa nuk ishte një marrëveshje konvencionale. Shoteja refuzonte të vendoste shaminë dhe kishte një armë në dorë. Ishte një manifestim i brendshëm për lirinë, një grua që nuk pranonte kufizime gjinore.

Thuhet se gjatë festës së martesës, në vend të recitimit të fjalëve tradicionale, Shoteja i kërkoi burrit të shkonin në mal për të planifikuar mbrojtjen e fshatit, një gjest që tregon qartë prioritetin e saj ndaj lirisë mbi konvencionet.

Koment: Kjo periudhë tregon se për Shoten, martesa nuk ishte vetëm bashkim familjar, por bashkim idealesh dhe luftë për kauzën kombëtare.

3. Udhëheqja dhe betejat e saj: nga çeta tek legjenda

3.1 Fillimet e luftës (1915–1918)

Shote Galica u përfshi në çetën e Drenicës, e drejtuar nga burri i saj. Luftoi kundër pushtuesve serbë dhe malazezë, të cilët donin të nënshtronin Kosovën pas shpërbërjes së Perandorisë Osmane.

Ajo shpesh drejtonte patrulla dhe strategji të vogla, duke fituar respektin e burrave të çetës.

Histori interesante: Shoteja shpesh përdorte maskimin me rroba të burrave për të kaluar territore të kontrolluara nga pushtuesit, një tregues i mençurisë dhe guximit.

3.2 Kryengritja e Dukagjinit (1919)

Në 1919, pjesëmarrja në Kryengritjen e Dukagjinit e bëri Shoten një figurë të njohur mes shqiptarëve. Çetat luftuan për ruajtjen e fshatrave dhe maleve, kundër forcave serbe që tentonin të impononin kontrollin në veri të Kosovës.

Kryengritja e Dukagjinit ishte një moment kur gratë si Shoteja filluan të njiheshin si figura kyçe jo vetëm në mbështetje, por edhe në drejtim të luftës.

3.3 Betejat e Junikut (1921–1923)

Luftimet në Junik dhe zonat përreth konsoliduan idenë e rezistencës shqiptare. Shoteja organizonte çetat, siguronte ushqim dhe armë, dhe ndihmonte të plagosurit.

Në këtë periudhë, ajo dallonte për guxim dhe taktika që shpesh ishin të pazakonta për gratë e kohës.

Histori interesante: Një ditë, gjatë një beteje, Shoteja u fut në fushë të hapur për të nxjerrë një shok të plagosur, duke u ekspozuar ndaj armëve të armikut. Ky akt u kujtua si shembull i heroizmit të saj.

3.4 Beteja e Drenicës – “Arbania e Vogël” (1924)

Shote Galica udhëhoqi çetat për mbrojtjen e Drenicës, të njohur si Arbania e Vogël për pasurinë natyrore dhe strategjike. Ajo përdori strategji surprize dhe mbështetje lokale për të ndaluar avancimin e trupave jugosllave.

Azem Galica dhe Shota Galica shënuan fitore:

Azem Galica, lindur në fillim të shekullit XX në Kosovë, ishte një nga figurat më të shquara të rezistencës shqiptare kundër pushtuesve osmanë dhe më vonë serbë. Së bashku me Shota Galicën, bashkëshorten e tij trime, ai udhëhoqi popullin në beteja të vendimtë që shpesh përfunduan me fitoren e tyre. Mes tyre spikasin beteja e Carralevës, ku forcat e tyre kundërshtuan ushtrinë serbe dhe mbrojtën fshatrat malore, dhe beteja e Çikatovës, ku trimëria dhe strategjia e çiftit siguroi një triumf të rëndësishëm për komunitetin shqiptar.

Së bashku, Azem dhe Shota nuk ishin vetëm luftëtarë të palodhur, por edhe simbol i kurajos dhe i dashurisë që i mbante bashkë në çdo betejë. Vitet e tyre të luftës, nga 1905 deri në fillim të viteve 1910, dëshmojnë një jetë të shenjtëruar nga sakrifica, trimëria dhe besnikëria ndaj lirisë, duke lënë një trashëgimi që frymëzon çdo zemër shqiptare.

3.5 Pas vdekjes së Azem Galicës (1925)

Pas vdekjes së burrit, ajo mori drejtimin e çetës. Luftoi në Has, Prizren dhe Lumë, duke bashkëpunuar me Bajram Currin. Në Çikatovë, Shote Galica kapi një komandant serb me trupat e tij, një shembull i guximit dhe inteligjencës ushtarake.

Koment: Marrja e drejtimit të çetës pas vdekjes së burrit tregon se lideri nuk lidhet me gjininë, por me aftësitë dhe guximin.

Pas plagosjeve të rënda, Shoteja u tërhoq në Fushë-Krujë, Shqipëri. Pati probleme shëndetësore serioze; ndërhyrjet mjekësore çuan në amputimin e disa gishtërinjve. I shkroi mbretit Zog një letër duke kërkuar ndihmë për veten dhe fëmijët jetim:

“Unë jam Shote Galica… po vdes nga uria së bashku me fëmijët jetim.”

Megjithatë, mbeti pa ndihmë dhe ndërroi jetë më 1 korrik 1927, në moshën 31 vjeçare.

Kjo pjesë e jetës së saj është një kontrast dramatik mes lavdisë në beteja dhe tragjedisë njerëzore në fund të jetës, duke e bërë Shoten një figurë me përmasa epike dhe tragjike njëkohësisht.

Në 1962, një lapidar iu ngrit në Fushë-Krujë për të përkujtuar heroizmin e saj. U shpall Heroinë e Popullit, një simbol i qëndresës dhe guximit.

Në 2017, Kosova krijoi Urdhrin “Shote Galica” për gratë që kontribuojnë në barazi gjinore dhe

“Jeta pa dije, si lufta pa armë.”

Ajo na mëson se liria e vërtetë është bashkimi i diturisë dhe guximit. Shote Galica nuk ishte vetëm luftëtare, por edhe mendimtare që sfidoi paragjykimet e kohës.

Shote Galica ishte simbol i trimërisë dhe përkushtimit. Nga fshati Radishevë deri në betejat dramatike të Drenicës, ajo kishte një jetë të shenjuar nga lufta dhe sakrifica. Emri i saj nuk është vetëm histori, por një thirrje për të reflektuar mbi guximin, barazinë dhe dinjitetin. Heroizmi i saj nuk mbaron me pushkën, por vazhdon në thëniet, urdhrin dhe kujtimin e saj.

© Liliana Pere

Founder. Publisher. 

Researcher Author

Prestige Magazine.2023-2026