Stefanaq Pollo: Akademiku, Historiani Gjenial dhe Monumental i Kujtesës

Portret - Analizë

Stefanaq Pollo ishte një nga figurat më të ndritura, më të respektuara dhe më monumentale të historiografisë shqiptare, një personalitet i rrallë që e shndërroi dijen në mision dhe historinë në ndërgjegje kombëtare.

Në historinë e kombit ai jetoi punoi dhe kapërceu kohen me vepritarine e tij si fihure e madhe.

la gjurmë, ndërtoj themele të përjetshme.

Stefanaq Pollo i përkiste nje kategorie të rrallë titanësh të mendimit, të cilët nuk mjaftohen të jenë dëshmitarë të epokës, por bëhen vetë ndërgjegjja e saj.

Ai ishte historian, akademik, pedagog, organizator i shkencës dhe personalitet publik, por mbi të gjitha ishte një njeri që e kuptoi mesoi dhe punoi per historine jo si rrefim e te shkuarës, por dialog i përhershëm midis njeriut dhe kohës ku reflekton

Në penën e tij, e kaluara fitonte zë. Në mendimin e tij, faktet merrnin kuptim.

Në jetën e tij, dija shndërrohej në shërbim.

Stefanaq Pollo ishte prej atyre figurave kolosale që i japin një kombi jo vetëm libra, por vetëdije; jo vetëm analiza, por orientim; jo vetëm dije, por dinjitet.

Ai lindi më 25 janar 1923 në Përmet, një nga qytetet më fisnike dhe më elegante të kulturës shqiptare. Përmeti, me urtësinë e njerëzve të tij, me melodinë e Vjosës dhe me traditën e tij të thellë të respektit për arsimin, duket sikur e kishte përgatitur prej kohësh ardhjen e një mendjeje kaq të jashtëzakonshme.

Ai ishte pinjoll i familjes Pollo, me origjinë nga Frashëri, vendi ku fryma e Rilindjes Kombëtare mori trajtë dhe zë. I ati, Themistokli Pollo, kishte emigruar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe ishte veprimtar i Federatës Pan-Shqiptare “Vatra”, organizatë që mbajti gjallë idealin kombëtar përtej oqeanit.

Nga kjo familje Stefanaqi trashëgoi tri pasuri të pashlyeshme: dashurinë për Shqipërinë, respektin për dijen dhe ndjenjën e përgjegjësisë morale. Ka familje që u lënë fëmijëve pasuri materiale, ka familje që u lënë një emër të mirë, por familja Pollo i la Stefanaqit diçka edhe më të çmuar: ndërgjegjen se jeta ka vlerë vetëm kur i shërben një ideali të lartë.

Në Përmetin e viteve ’20 dhe ’30, mes natyrës së hijshme dhe traditës qytetare, Stefanaq Pollo hodhi hapat e parë. Që herët u dallua për zgjuarsi, seriozitet dhe dashuri të jashtëzakonshme për librin.

Ai i përkiste atij tipi fëmijësh që dëgjojnë më shumë sesa flasin dhe mendojnë më shumë sesa shfaqen. Në karakterin e tij, qetësia nuk ishte mungesë force, por shenjë e një bote të brendshme të pasur. Si lumi Vjosa që rrjedh me madhështi pa bërë zhurmë, edhe Stefanaq Pollo do të ecte në jetë me një forcë të qetë, por të pandalshme.

Mësimet e para i mori në vendlindje, ndërsa më pas ndoqi studimet në Liceun Kombëtar të Korçës, institucionin më prestigjioz të arsimit shqiptar të kohës. Liceu ishte një vatër ku takoheshin kultura franceze, mendimi kritik dhe idealet e qytetërimit evropian. Në këtë mjedis Stefanaqi u formua intelektualisht dhe mësoi se dija nuk është zbukurim i mendjes, por disiplinë e karakterit.

Në tetor të vitit 1945 u dërgua për studime në Universitetin “Lomonosov” të Moskës, ku u diplomua në vitin 1950 në degën e historisë. Në Moskë fitoi kulturë të gjerë historike, metodologji të rreptë kërkimore dhe aftësinë për të interpretuar burimet me saktësi të admirueshme.

Aty kuptoi se historia është arti i të vërtetës së dokumentuar dhe se çdo dokument është një copëz kohe që kërkon interpretim të ndershëm.

Gjatë Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare, në vitin 1942 hyri në Rininë Komuniste dhe në maj 1943 doli partizan.

Veproi në njësitet agjitacion-propagandistike, punoi në strukturat e rinisë dhe u zgjodh në Këshillin e Përgjithshëm të BRASH-it. Lufta e bëri të kuptonte se liria ka një çmim dhe se historia shkruhet jo vetëm me penë, por edhe me sakrificë.

Nga tetori 1944 deri në tetor 1945 shërbeu si redaktor i gazetave “Kushtrimi i Lirisë” dhe “Bashkimi”. Gazetaria ishte për të një shkollë e saktësisë dhe e përgjegjësisë së fjalës. Kur shkruante, fjala e tij kishte qartësinë e dritës dhe peshën e argumentit.

Pas kthimit në Shqipëri, filloi punën si pedagog në Institutin Pedagogjik Dyvjeçar në Tiranë. Në vitin 1951 u emërua nënkryetar i Institutit të Shkencave, një detyrë që dëshmonte autoritetin e tij të jashtëzakonshëm intelektual.

Më pas u emërua dekan i Fakultetit të Historisë dhe Filologjisë, ndërsa me krijimin e Universitetit të Tiranës në vitin 1957 u bë dekani i parë i këtij fakulteti, duke u vendosur kështu në themelet e arsimit të lartë historik shqiptar.

Që me krijimin e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, Stefanaq Pollo u zgjodh anëtar i saj. Nga viti 1972 deri në vitin 1989 drejtoi Institutin e Historisë, duke udhëhequr për 17 vjet kërkimin historik kombëtar dhe projektet më të rëndësishme të historiografisë shqiptare.

Në zyrën e tij, historia nuk ishte administratë, por mision.

Ai ishte deputet në Kuvendin Popullor, anëtar i Këshillit Drejtues të Akademisë së Shkencave, anëtar i Komitetit Ballkanik të AIESEE-së dhe pjesëmarrës në konferenca të shumta shkencore ndërkombëtare. Kudo ku shkonte, ai e përfaqësonte Shqipërinë me kulturë, maturi dhe dinjitet të rrallë.

Fushat e studimit të tij përfshinin Rilindjen Kombëtare Shqiptare, Pavarësinë e Shqipërisë, Ismail Qemalin, Naim Frashërin, mendimin politik shqiptar dhe formimin e identitetit kombëtar. Për të, historia shqiptare ishte saga madhështore e një populli që luftoi për të njohur dhe afirmuar vetveten.

Ndër veprat kryesore ku ai dha kontribut të shquar janë

“Historia e Shqipërisë”,

“Rilindja Kombëtare Shqiptare”,

studime për Ismail Qemalin,

studime për Naim Frashërin,

si dhe qindra artikuj, referate dhe kumtesa shkencore. Veprat e tij janë monumente të mendimit historik shqiptar, ku ndihet rigoroziteti i studiuesit dhe dashuria e qytetarit për kombin e vet.

Breza të tërë historianësh u formuan nën drejtimin e tij. Ai u mësoi studentëve se dijetari i vërtetë duhet të jetë i durueshëm në kërkim, i ndershëm në gjykim dhe i përulur para së vërtetës. Një profesor i madh nuk jep vetëm përgjigje; ai formon mendje që dinë të bëjnë pyetje të drejta.

Stefanaq Pollo njihej për qetësinë, fjalën e peshuar, kulturën e gjerë, disiplinën, integritetin dhe modestinë. Ai ishte një autoritet i natyrshëm. Respekti për të lindte pa imponim, sepse buronte nga pesha e mendimit dhe fisnikëria e karakterit.

Puna e tij është analizuar edhe në raport me kufizimet ideologjike të kohës, por roli i tij në ndërtimin e institucioneve shkencore dhe në zhvillimin e historiografisë shqiptare mbetet themelor, i pakrahasueshëm dhe i pavdekshëm.

Ai u nderua me Çmimin e Republikës, Klasi i Parë, Medaljen e Kujtimit, Urdhrin e Punës, Klasi i Dytë, si dhe me statusin e anëtarit të Akademisë së Shkencave. Këto vlerësime ishin vetëm shprehje formale e respektit të madh që ai kishte fituar me punë, dije dhe dinjitet.

Stefanaq Pollo u nda nga jeta më 15 maj 1997.

Ai u largua nga kjo botë, por jo nga historia e saj. Emri i tij vazhdon të jetojë në librat që shkroi, në institucionet që ngriti dhe në mendjet që formoi.

Stefanaq Pollo mishëron modelin sublim të intelektualit që e kupton dijen si përgjegjësi morale. Ai nuk e kërkoi dijen për lavdi personale, por për të ndriçuar vetëdijen kombëtare.

Ai na mëson se historia nuk është një grumbull datash, por kujtesa morale e një populli. Ai na kujton se e vërteta kërkon durim, karakter dhe ndershmëri. Ai dëshmon se madhështia nuk qëndron në zhurmë, por në qëndrueshmëri.

Stefanaq Pollo ishte një institucion në vetvete. Ai i dha Shqipërisë një historiografi më të strukturuar, universiteteve një traditë akademike më të fortë dhe brezave një model të lartë intelektuali. Jeta e tij ishte dëshmi se mendimi i thellë mund të jetë forma më fisnike e atdhedashurisë dhe se libri mund të jetë po aq i rëndësishëm sa çdo vepër tjetër në ndërtimin e kombit.

Ashtu si yjet që vazhdojnë të ndriçojnë edhe pasi drita e tyre ka nisur udhëtimin e largët, edhe Stefanaq Pollo vazhdon të ndriçojë kulturën shqiptare me dritën e pashuar të veprës së tij. Ai mbetet një figurë madhështore e dijes shqiptare, një emër që i përket jo vetëm historisë, por përjetësisë së saj. Stefanaq Pollo na dëshmoi se mendimi i thellë është një formë e lartë e atdhedashurisë dhe se njeriu bëhet i pavdekshëm kur ia kushton jetën së vërtetës.