#RevistaPrestige #InspirationalDaily #PoetNdreMjeda Ndre Mjeda (1866–1937): Poet, Jezuit dhe Pionier i Gjuhës Shqipe Hyrje: Ndre Mjeda është një nga figurat më të shquara të Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Ai ishte poet, jezuit, gjuhëtar dhe publicist, dhe ka luajtur një rol kyç në zhvillimin e gjuhës shqipe dhe në afirmimin e identitetit kombëtar shqiptar. Veprimtaria e tij shtrihet në fund të shekullit XIX dhe fillim të shekullit XX, një periudhë vendimtare për konsolidimin e kulturës dhe letërsisë shqiptare. Ndre Mjeda lindi më 28 shkurt 1866 në Shkodër, një qytet me tradita të forta kulturore dhe fetare. Ai e filloi arsimin fillor në vendlindje, ku u shqua për zgjuarsi dhe dëshirë për dijen. Më pas ndoqi studimet në Shkollën Jezuit të Krosit në Shkodër, një qendër ku edukimi fetar bashkëjetonte me njohuritë klasike evropiane. Pasi përfundoi studimet në vendlindje, Mjeda vazhdoi arsimin e tij në Itali, ku u diplomua si jezuit dhe mori njohuri të thella në filozofi, teologji, gjuhësi dhe letërsi. Edukimi i tij evropian ndikoi shumë në formimin e stilit të tij letrar dhe në angazhimin e tij për përhapjen e kulturës shqiptare. Ndre Mjeda ishte një nga pjesëmarrësit aktivë të Kongresit të Manastirit në vitin 1908, ku u vendos alfabeti i standardizuar i gjuhës shqipe. Ai kontribuoi në diskutimet mbi ortografinë dhe strukturën e gjuhës, duke ndihmuar në zhvillimin e një standardi që do të shërbente për letërsinë dhe arsimin shqiptar. Përveç pjesëmarrjes në kongres, Mjeda publikoi punime gjuhësore, artikuj dhe mësime që ndihmuan në pasurimin e leksikut dhe në standardizimin e sintaksës së shqipes. Ai ishte një nga intelektualët e pakët të kohës që mund të bashkonte dijet evropiane me traditën kulturore shqiptare, duke e bërë gjuhën një instrument të fuqishëm për afirmimin e identitetit kombëtar. Poetika e Mjedës karakterizohet nga një stil romantik, reflektiv dhe atdhetar. Poezitë e tij përqendrohen në tre tema kryesore: dashurinë për atdheun, virtytet morale dhe besimin fetar. Ai përdorte një gjuhë të pasur, të muzikshme dhe shpesh të metaforizuar, që reflekton ndikimet e letërsisë klasike dhe romantike evropiane. Veprat kryesore “Andrra e jetës” (1900) – një poezi filozofike që eksploron ëndrrat dhe aspiratat e njeriut. “Lissus” (1901) – poezi historike dhe patriotike, që lidhet me ngjarje dhe figura të historisë shqiptare. “Juvenilia” (1895–1905) – përmbledhje e veprave të hershme, ku shfaqen temat e rinisë, dashurisë dhe natyrës. Artikuj dhe komente për gjuhësinë, ortografinë dhe kulturën shqiptare, botuar në revista dhe gazeta të kohës. Poezia e Mjedës shpesh është e mbushur me simbole të natyrës, dritës, agimit dhe fëmijërisë, duke e lidhur shpirtin njerëzor me natyrën dhe me atdheun. Një nga vargjet më të njohura të tij nga “Andrra e jetës” është: “Përmbi zabel të blertë shtrihet agimi, Drita e diellit zgjon gjumin e lirisë…” Ndre Mjeda konsiderohet një figurë kyçe e Rilindjes Kombëtare Shqiptare, pasi veprat e tij letrare dhe kontributi gjuhësor luajtën një rol vendimtar në formimin e identitetit shqiptar. Ai ndërtoi një urë midis trashëgimisë kulturore evropiane dhe traditës shqiptare, duke i dhënë letërsisë shqiptare dimension universal. Trashëgimia e tij përfshin: Poezi me temë atdhetare, morale dhe fetare. Punime gjuhësore që ndihmuan në standardizimin e shqipes. Kontribut në arsim dhe përhapjen e kulturës shqiptare në komunitetet katolike dhe më gjerë. Ndre Mjeda vdiq më 22 gusht 1937 në Shkodër. Pas vdekjes, ai la një trashëgimi të pasur letrare dhe kulturore, që vazhdon të studiohet dhe të përdoret si model i letërsisë dhe mendimit patriotik shqiptar. Burime dhe referenca kryesore Ndre Mjeda, Andrra e jetës, Shkodër, 1900. Ndre Mjeda, Lissus, 1901. Ndre Mjeda, Juvenilia, 1895–1905. Stefanaq Pollo, Historia e Shqipërisë, Tiranë, 1981. Fan Noli, Poezia Shqiptare, Boston, 1921. Kristo Frashëri, Shkodra dhe Rilindja Kombëtare, Tiranë, 1999. © 2023–2026 Liliana Pere Founder. Publisher. Author Exp.Informatix Prestige Magazine.

#RevistaPrestige Susan Sarandon: Fituesja e Çmimit Ndërkombëtar Goya 2026 në Barcelonë. Aktorja me çmim Oscar dhe aktivistja e njohur për rolin në Thelma & Louise do të nderohet në 40-vjetorin e çmimeve spanjolle të filmit për karrierën e saj "jashtëzakonshme" dhe angazhimin social. Susan Sarandon (New York, 79 vjeçe) do të marrë Çmimin Ndërkombëtar Goya në Barcelonë më 28 shkurt 2026. Ky çmim është vetëm i pesti që jep Akademia e Filmit spanjoll, pas Cate Blanchett, Juliette Binoche, Sigourney Weaver dhe Richard Gere, gjatë 40 viteve të ekzistencës së tij. Aktorja kryesore e Hollywood-it është gjithmonë e njohur për natyrën e saj të pakapërcyeshme dhe luftarake. Për shumë vite, Sarandon ishte e vetmja aktore që mund të i kërkoje autograf në demonstrata. Ajo, ish-bashkëshorti i saj dhe babai i dy nga tre fëmijët e saj, Tim Robbins, dhe Sean Penn, janë konsideruar “trilogjia zyrtare e të majtëve” në industrinë e filmit, ku Sarandon – emri i lindjes Susan Abigail Tomalin – nuk ka hezituar kurrë të kritikojë. Akademia e Filmit ka vënë në dukje “një filmografi të jashtëzakonshme, me role të paharrueshme në kryevepra dhe gjithashtu në filma që janë pjesë e kulturës popullore”, si dhe “angazhimin e saj të guximshëm politik dhe social”. Vajza e një ekzekutivi televiziv dhe e një nëne italiane, Sarandon ka studiuar dramën në Catholic University of America në Uashington. Ajo ka punuar si modele për agjencinë Ford, por ishte “shumë e bujshme” për pasarelën. Debutoi me Billy Wilder në Front Page, tregoi talentin e saj komik në muzikalin kult The Rocky Horror Picture Show dhe mori nominimin e parë për Oscar në vitin 1980 me filmin e Louis Malle, Atlantic City. Popullariteti dhe një aurë rebelimi erdhën me filmin Thelma & Louise në 1991. Ky film rilind karrierën e regjisor Ridley Scott dhe shpërndan Geena Davis në famë. Ai ishte disa dekada përpara kërkesave feministe dhe lëvizjes #MeToo. Para se personazhet të niseshin në udhëtimin në Kanionin e Kolorados me një Ford Thunderbird 1966 – një makinë që deri atëherë në film drejtohej vetëm nga burra – Sarandon e vizitoi Grand Canyonin me një nga djemtë e saj, pa e ditur se ishte përvjetori i filmit. “Është fantastike që njerëzit kanë gjetur kuptim në diçka që nuk e dinit se do të kishte kuptim kur e bëtë. Kur e bëmë, nuk mendonim se po bënim ‘filmin e madh feminist’. Aspak. Ishte thjesht argëtuese të ngisnim makinën dhe të mbuleshim me baltë, të punonim me Ridley dhe Geena në lokacione fantastike,” tha ajo për EL CORREO në BCN Film Fest 2023. Sarandon ka theksuar gjithashtu rëndësinë e kujdesit në tregimin e historive: “Prandaj duhet të jesh i kujdesshëm me atë që bën, sepse mund të përfundojë duke bërë diçka homofobike ose duke justifikuar dhunën, duke forcuar stereotipe. Ka shumë filma ku gratë përdhunohen dhe duket se u pëlqen. Ata thonë jo, por në thelb thonë po. Historia gjithmonë tregohet nga perspektiva e pushtuesve.” Gjatë karrierës së saj, Sarandon ka bashkëpunuar me yje si Paul Newman, Jack Nicholson, Jack Lemmon, Richard Gere, Burt Lancaster, Kevin Costner, Ed Harris, Tommy Lee Jones, Tim Robbins, David Bowie, Sean Penn, Cher, Michelle Pfeiffer dhe Julia Roberts. Ajo ka marrë nëntë nominime për Golden Globe dhe pesë për Oscar – për Atlantic City, Thelma & Louise, The Oil of Life dhe The Client – duke fituar për Dead Man Walking (Death Penalty), ku luan një murgesh që i bën një të dënuari me vdekje një rrëfim kundër dënimit me vdekje në SHBA, në filmin e drejtuar nga miku i saj Sean Penn. Sarandon ka qenë gjithashtu e angazhuar politikisht: u arrestua në 2018 për protestë kundër politikës së emigracionit të presidentit Trump dhe në 1993 përdori çmimin e saj Oscar për të denoncuar situatën në Guantánamo Bay. Ajo ka folur kundër pushtimit të Irakut dhe për kthimin e trupave, duke marrë kërcënime me vdekje dhe veto nga studio të ndryshme. Si Ambasador i OKB-së për Ushqimin dhe Bujqësinë, ishte aktive në lëvizjen Occupy Wall Street dhe mbështeti pezullimin e marrëdhënieve me Izraelin së bashku me Viggo Mortensen, Peter Gabriel, Marianne Faithful dhe Angela Davis. Angazhimi i saj politik nuk e pengoi të bënte bujë duke deklaruar biseksualitetin e saj në emisionin e Jimmy Fallon. Ajo mori mbiemrin Sarandon nga aktori Chris Sarandon, i vetmi burrë me të cilin ka qenë e martuar, dhe u nda nga Tim Robbins në 2009 pas 23 vitesh bashkëjetesë. Në rrjetin X (ish-Twitter), me mbi 800,000 ndjekës, Sarandon përshkruhet si “nënë, aktiviste dhe aktore”, megjithëse nuk ka postuar prej dy vitesh. Pas komenteve të saj për Palestinën në 2023, agjencia e saj United Talent Agency (UTA) e largoi: “Më kanë përdorur si shembull se çfarë të mos bësh nëse dëshiron të vazhdosh të punosh”, tha ajo. Burimi i këtij artikulli është Diario Sur – Diario de Málaga, versioni në anglisht, në linkun: https://www.surinenglish.com/ Artikulli origjinal për Susan Sarandon u publikua më 2 shkurt 2026 nga Oskar Belategui dhe titullohet: “Susan Sarandon: Winner of Spain's International  © Liliana Pere Founder. Publisher. Author. Idepedent Researcher. Prestige Magazine.2023-2026

"Gruaja juriste, studiuese dhe avokate është themeli i drejtësisë së ndershme; ajo është mbartëse e ligjit, por gjithashtu ruhëse e vlerave dhe zëri i guximshëm i së drejtës, emri i saj është Av. Brikena Kasmi. Fuqia e saj qëndron në dijen, drejtësinë dhe përkushtimin ndaj të vërtetës, sepse pa to, grave të tilla, drejtësia humbet balancën dhe zemrën e saj." Çfarë dallova ne bashkëbisedimin me juristen, studiuesen, Av.Dr. Brikena Kasmi. Sinjikative tek portreti i saj frymëzues ishte; humanizmi, profesionalizmi, ligji, pasioni për të drejtën e medias, avokati, studimi shkencor, që reflektojnë fuqinë dhe ndikimin e Dr. Brikena Kasmi: Humanizmi i saj është themeli i çdo vendimi. Profesionalizmi i Brikenës e shndërron dijen në drejtësi të prekshme. Ligji per të nuk është vetëm rregull, por mjet për të mbrojtur të drejtën. Ajo interpreton realitetin me saktësi dhe vizion. Avokati në duart e saj është zë i paanshëm dhe i guximshëm. Media është hapësira ku ajo komunikon dijen dhe moralin. Studimi shkencor i jep fuqinë për të kuptuar çdo sfidë ligjore. Ajo bashkon teorinë dhe praktikën me elegancë dhe siguri. Çdo veprim i saj reflekton integritet dhe përkushtim. Dr. Brikena Kasmi është shembull i një juristeje që sjell transformim, me dijen dhe zemrën. Zonja Kasmi lindi në Krujë në një familje intelektuale, ku prindërit e saj, të kërkuar dhe të përkushtuar ndaj komunitetit, e rritën me idenë se jeta e individit nuk mund të ndahet nga përgjegjësia ndaj të tjerëve. Familja e saj, me tradita të forta krutane dhe një strukturë sociale të qëndrueshme, transmetonte jo vetëm emrin, por edhe një ndjenjë të thellë komunitare dhe moraliteti. Që në fëmijëri, në sajë të insistimit të prindërve, iu bashkua grupeve që ndihmonin zonën e Krujës, duke mësuar se veprimi praktik i drejtë është më i fuqishëm se teoria abstrakte. Dy mjeke të organizatës “Mjekë pa Kufij” që qëndruan në familjen e saj i mësuan rëndësinë e shërbimit ndaj të pafavorizuarve, duke i dhënë një kuptim pragmatik filozofisë sociale të Martha Nussbaum që lidh të mirën me barazinë. Zonja Kasmi kreu studimet e larta në Fakultetin e Drejtësisë, Tiranë. Si studente, nuk u ndal tek teoria; ajo punoi me organizata jo fitimprurëse dhe drejtoi “Grupin Rinor i të Drejtave të Njeriut”, duke marrë pjesë në projekte për të drejtat e njeriut, përfshirë fakt-mbledhjen gjatë luftës në Kosovë (1998‑1999). Kjo eksperiencë e vendosi atë në qendër të një dinamike ndërkombëtare, ku ligji dhe humanizmi bashkëjetojnë mes konfliktit dhe shpresës. Siç Ruth Bader Ginsburg shpesh kujtonte, drejtësia nuk është abstrakte, por jetohet në realitet. Pas përfundimit të studimeve, punoi për një vit me organizata jo fitimprurëse dhe më pas iu bashkua Ministrisë së Drejtësisë, ku punoi për më shumë se një dekadë. Gjatë kësaj kohe, drejtoi grupin shqiptar në komitetin “Moneyval” të Këshillit të Evropës, duke hartuar udhëzime dhe akte nënligjore për luftën kundër terrorizmit dhe pastrimit të parave, drejtoi grupet e punës në kuadrin e projekteve të Bankës Botërore për dixhitalizimin e kadastrës, duke krijuar një lidhje dinamike midis dokumentit dhe algoritmit – metaforë e kohës ku norma dhe inovacioni bashkëjetojnë. Nga viti 2011 deri në 2025, ajo ishte lektore dhe pedagoge në Albanian University dhe për 4 vite lektore në Shkollën e Magjistraturës. Prej vitit 2016, është lektore në Fakultetin e Drejtësisë, Universiteti i Tiranës. Zonja Kasmi është bashkëpunoëtore dhe lektore në disa institute trajnimi, mbi procedurat administrative dhe të drejtat e njeriut. Pedagogjia e saj është një mjet emancipimi, ku ligji bashkëvepron me etikën dhe qytetarinë, sipas filozofisë së Martha Nussbaum. Prej më tepër se një dekade, ajo është partnere dhe menaxhere e zyrës ligjore AFortiori Legal Counsels, duke përfaqësuar klientë vendës dhe ndërkombëtarë në çështje gjyqësore, pronësie, kontrata, licencime, fintech, ndërtim dhe energji. Motoja e saj – “Përkushtimi dhe profesionalizmi lokal hap pas hapi për të arritur maja e ekselencës ndërkombëtare” – është një filozofi praktike që përputhet me konceptin e Kantit mbi detyrën morale të individit në veprim. Krijimtaria Shkencore dhe Publikimet Zonja Kasmi është autore e dy librave: “E Drejta e Medias (pjesa e përgjithshme)” dhe “E Drejta e Medias (pjesa e posaçme)” janë dy vepra themelore në literaturën juridike shqiptare dhe ndërkombëtare mbi të drejtën e medias. Ato ofrojnë një udhëzim të plotë për kuptimin e lirisë së shprehjes, të drejtës për informim dhe përgjegjësisë së mediave. Librat trajtojnë: Jurisprudencën e Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, duke përfshirë rastet e njohura Groppera Radio AG a.o. v. Zvicër dhe Delfi v. Estonisë, duke treguar mënyrën sesi standardet evropiane integrohen në praktikën shqiptare; sfidat e kohës në rregullimet juridike të shpifjes, fyerjes, cënimit të reputacionit në raport me ushtrimin e të drejtave të tjera sipas legjislacioneve të ndryshme, gjithashtu gjejnë sqarim në dy librat për të drejtën e medias. Rregullimi i biznesit të medias dhe licencave, në raport me transparencën, përgjegjësinë dhe zhvillimin e sektorit mediatik si çështje të rregullimit të lirisë së shprehjes dhe të drejtës për të dhënë e marrë opinion pa ndikim shtjellohen me shpjegime të parashikimeve ligjore dhe ilustrime të jurisprudencës së GJEDNJ-së. Sfida teknologjike dhe digjitalizimi i informacionit, duke ilustruar nevojën për të balancuar lirinë e medias me mbrojtjen e të dhënave dhe privatësinë. Rëndësia filozofike dhe praktike: Librat shërbejnë si ura midis teorisë dhe praktikës së ligjit; ato tregojnë se ligji nuk është një mekanizëm abstrakt, por një veprim moral që lidhet me përgjegjësinë qytetare. Si Simone de Beauvoir, Kasmi e sheh ligjin si një mjet emancipimi, ku etika dhe ekzistenca konkrete ndërthuren. Në kontekstin shqiptar dhe rajonal, këto libra janë një pikë referimi për juristët, gazetarët, pedagogët dhe politikëbërësit që synojnë një shoqëri të drejtë dhe të informuar. Ka botuar në rreth 18 revista shkencore dhe juridike, duke përfshirë Journal Optime (ISSN 2220-461X), Journal MEDIUS (RS1952), Revista Avokatia nr. 17 & 34, Revista JETA nr.6 (2014), Revista Shqiptare për Çështjet Ekonomike dhe Sociale (2015), si dhe revista ndërkombëtare ECRTD. Ka marrë pjesë në mbi 30 konferenca ndërkombëtare dhe kombëtare, përfshirë IAFL, Frankfurter Medienrechtstage, KAS Media Program South East Europe, Article 10 ECHR Task Force, BRIGHTON UK “ECHR Future”, Podgorica “Western Balkans at the Crossroads”. Në të gjitha këto profile, juriste, avokate, pedagoge, studiuese dhe grua angazhuar , Zonja Kasmi përfaqëson harmoninë midis mençurisë, guximit dhe përkushtimit. Znj.Kasmi jeni e mireseardhur ne Prestige. Fillojmë Intervisten. Pyetje 1. Ligji dhe Etika: Si mund të bashkohen detyrimi ligjor dhe përgjegjësia morale në vendimmarrjen e përditshme të një juristeje? Përgjigje1. Ratio Decidenti është themeli i cdo vendimmarrjeje qoftë kjo politikbërëse por edhe gjyqësore. Radio është burimi i drejtësisë ligjore dhe në një vend demokratik, arsyeja që ka sjellë ligjin në zbatim duhet të jetë edhe frymëzimi i zbatimit të këtij ligji. Nëse ligjet janë hartuar sic duhet, ato duhet të kenë etikën bazë e mbështetje të tyre ndaj raport ndërmjet moralit dhe detyrimit ligjor duhet të jetë si rregull një dhe e pandashme. Gjatë eksperiencës sime nuk kam patur raste që të vendosin pikëpyetje ndërmjet njërës apo tjetrës sepse zbatimi i saktë i ligjit përmban domosdoshmërisht dhe etikën, moralin dhe të mirën publike. Pyetje 2 Drejtësia dhe Humanizmi: Në çfarë mase humanizmi duhet të ndikojë në interpretimin e ligjit, dhe a mundet të ekzistojë një drejtësi “e ftohtë” pa humbur balancën morale? Përgjigje 2 Ulpinani ka thënë se: “Drejtësia është vullneti i vazhdueshëm për ti dhënë secilit atë që i takon me të drejtë”. Parimet ligjore si ato që kanë lidhje me kufizimin e të drejtave apo ato që lidhen me reformatio in peius kërkojnë një kujdes të shtuar në lidhje me parashikimin dhe qartësinë ligjore pikërisht për faktin se humanizmi është dhe duhet të jetë baza e cdo ligji. Nëse një ligj cenon humanizmin, zbatimi i tij duhet të sfidohet. Drejtësia është gjithmonë e “gjallë” pikërisht për të ruajtur balancën morale në një shoqëri që evolon dita ditës. Pyetje 3. Ligji dhe Media: Si duhet të rregullohet raporti midis lirisë së medias dhe përgjegjësisë juridike, kur këto dy vlera duket se janë në tension? Përgjigje 3. Çështjet e raportit ndërmjet lirisë së shprehjes (liria e medias) dhe rregullimit të saj apo licencimit janë çështje të cilat kanë hasur vështirësitë e tyre në vende të ndryshme të botës. Zhvillimi i teknologjisë në marrjen dhe dhënien e informacionit ka sjellë sfida për shtetet në kuadër të mbrojtjes së lirisë së shprehjes por dhe garantimit të të drejtave të tjera. Ky zhvillim kërkon vëmendjen e shteteve ndaj krimit kibernetikë, i cili në rastet më të thjeshta dëmton të drejtat e ligjshme të një individi. Platformat e ndryshme të transmetimeve online në formën audiovizuale apo dhe medias së shkruar online nëpërmjet internetit krahas përfitimeve të mëdha që sjellin për të drejtën për informim të publikut, kanë rritur vështirësitë e shteteve për të normuar kuadrin rregullues të asaj çfarë përfshin media. Në epokën e një shoqërie dixhitale, media është zhvilluar vrullshëm. Ky zhvillim në përmasat e tij ka forcuar rolin e medias në ndarjen e pushteteve në një demokraci të konsoliduar. Rrjedhimisht është e natyrshme nevoja për kuptimin dhe informimin e funksionimit të medias të ndërlidhur dhe me faktorët e tjerë ekonomikë, socialë, kulturorë. Pyetje 4. Teoria dhe Praktika: A mund të ekzistojë një “drejtësi ideale” në teori që nuk mund të zbatohet praktikisht, dhe si mund ta kapërcejë juristi këtë hendek? Përgjigje 4. Në metodat klasike të vlerësimit të ligjit si ex ante dhe ex post, zbatueshmëria është elementi kryesor për mundshmërinë e rregullimit të një çështje me ligj. Sigurisht që Drejtësia ideale është një lluks i pamundur në botën reale por afërsia me vlerat, të mirën e përgjithshme dhe zgjidhjet më llogjike e objektive janë elementët që i afrohen ideales. Pyetje 5..Juridik dhe Transformim Shoqëror: Cili është roli i ligjit në emancipimin e individit dhe ndryshimin e shoqërisë, dhe si mund një juriste ta përdorë dijen dhe eksperiencën për këtë qëllim? Përgjigje 5. Roli i ligjit në emancipimin e individit dhe shoqërisë është themelor. Prej kohësh diskriminimi pozitiv ka gjetur një shembull të shkëlqyer që tregon se pikërisht ligji është ai që ndriçon mendjet e njeriut dhe përparon shoqërinë. Çështje si barazia gjinore, ndihma ndaj të pafavorizuarve, mbështetja e grupeve të marxhinalizuara apo atyre në nevojë janë çështje që janë evidentuar ndër shekuj me ndihmën e parashikimeve ligjore në fillim. Transformimi i shoqërisë në lidhje me të drejtën e votës e ka marrë shkëndijën e parë prej një Akti ligjor. Disa nga të drejtat themelore janë fituar për shkak të nismave ligjore përfshi lirinë e shprehjes, arimimin e grave dhe liritë e punëmarrësve. Shembuj të tillë frymëzimi vendosin peshën e rëndë të cilësisë së hartimit të ligjeve nga ligjvënësit. Nëse ligjet bëhen nga mendje të ndritura, shoqëria e atij vendi do të ndriçojë. Pyetje 6. Integriteti dhe Karriera Profesionale: Si ruhet integriteti profesional në një mjedis ku kompromisi mund të jetë i përhershëm, dhe cili është ekuilibri midis suksesit dhe përgjegjësisë? Përgjigje 6. Babai im shpesh thotë nëse integriteti dhe kompromisi sulmojnë njëra tjetrën, prioritet merr integriteti. Kjo kërkesë e tij më ka qëndruar gjithmonë si çekiç mbi kokë dhe mendoj se kam bërë mirë që këshillat e tij i kam patur më të vyerat. Pyetje 7.Globalizimi dhe Juridiku Lokal: Si mund të integrohet ligji ndërkombëtar në praktikën lokale pa humbur identitetin dhe kontekstin kulturor të vendit? Përgjigje7. Ligji është një instrument që si rregull duhet të ndërthurë qëllimin me rezultatin duke marrë në konsideratë ndjenjat e një komuniteti (traditat, kulturën, ritet e doket). Një jurist i mirë është ai që di të hartojë pikërisht këto ligje që përmbajnë ruajtjen e identitetit për të arritur rezultatin e përgjithshëm si vendet e zhvilluara. Pyetje 8. Dija si Fuqi: Në çfarë mase studimi dhe njohuria shkencore fuqizojnë veprimin juridik, dhe sa është e nevojshme të interpretohet ligji me “zemër” dhe jo vetëm me “logjikë”? Përgjigje 8. Kësaj pyetje i përgjigjet më së miri vepra e William Shekspir “Tregtari i Venedikut”. Themra e llogjikës duhet të jetë “zemra”. Një njeri i ditur por pa zemër nuk shërben për asgjë përveçse egos së tij që edhe kjo (ego) një ditë do të vyshket e do të thahet. Ju faleminderit znj.Liliana per intervistën. Faleminderit ju znj.Kasmi.Ishte vertet kenaqesi biseda me ju. © 2023–2026 Liliana Pere Founder. Publisher. Author Idepedent Researcher.Exo.IT. Prestige Magazine.

Portret - Intervistë me Prof. Dr. Drita Halimi-Statovci  Prof. Dr. Drita Statovci: Një jetë në shërbim të dijes dhe kulturës.  Hyrje:  Prof. Dr. Drita Statovci është një grua e shkelqyer, studiuese e devotshme dhe familjare model Prof. Drita Është bija e etnologut të parë shqiptar në Kosovë, Profesor Kadri Halimi, me disa vepra shkencore të botuara. Është frymëzuar dhe formuar pranë tij. Bashkëshorti i saj, Prof. Dr. Ejup Statovci, jurist, pedagog dhe shkencëtar me shumë studime shkencore të botuara dhe rektor i Universitetit të Prishtinës 1991–1997, nuk është në jetë. Ka tri vajza të mrekullueshme: Anila Statovci, ekonomiste; Brikena Statovci, ing. e telekomunikacionit dhe informatikës; dhe Ardita Statovci, pianiste. Me dijen, mirësinë dhe përkushtimin e saj, ajo ndërtoi një jetë ku shkenca, kultura dhe familja bashkëjetojnë në harmoni.  1945 – Rrënjët e dijes.  E lindur në Gjilan më 14 prill 1945, ajo u rrit në një familje ku etnologjia ishte frymë e përditshme. Çdo histori për të ishte një dialog me të kaluarën, një rrugëtim drejt kuptimit të së tashmes.  1965–1969 – Universiteti i Prishtinës  Diplomimi në Gjeografi i hapi sytë ndaj peizazhit si tekst kulturor dhe territorit si histori e gjatë. Si Fernand Braudel, ajo mësoi të lexojë malet dhe fushat si simbole të identitetit kolektiv.  1971–1973 – Universiteti i Zagrebit  Teza mbi Gjilanin e shihte qytetin jo vetëm si qendër rajonale, por si metaforë të ndërthurjes së ekonomisë dhe kulturës. Studimi i saj e bëri urbanistikën një narrativë të gjallë të jetës qytetare.  12.03.1981 – Doktoratura në Zagreb  Punimi mbi zejtarinë e ngriti mjeshtërinë në nivel simbolik dhe e tregoi si gjuhë të heshtur që ruan kulturën. Kjo u bë akt i përkushtimit ndaj trashëgimisë materiale dhe shpirtërore.  1969–1977 – Institucionet e para  Në Oda Ekonomike, Entin Krahinor dhe Institutin e Historisë, ajo ndërthurte kërkimin me shërbimin publik. Dijeni e saj ishte akt etik, një mënyrë për të formuar dhe pasuruar shoqërinë.  1977–1989 – Instituti Albanologjik i Prishtinës.  Ajo vendosi etnologjinë shqiptare në një bosht interpretues modern, duke i lexuar veshjet, ritet dhe objektet si kode identitare. Studimi i saj u bë një kujtesë vizuale e qytetërimit shqiptar.  1994–2001 – Universiteti i Prishtinës  Themelimi i Departamentit të Etnologjisë dhe Antropologjisë Kulturore ishte si ngritja e një laboratorri të kombit. Ajo krijoi një shkollë mendimi, duke formuar breza që shohin kulturën si art jetese.  1995–2005 – Universiteti Shtetëror i Tetovës  Ligjëratat e saj lidhën dijen mes Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut. Kultura shqiptare u bë bazë e ndërgjegjes kolektive, një urë mes hapësirës dhe identitetit.  2003–2013 – Profesorate BA & MA  Në auditorët e saj, çdo objekt dhe tekst u kthye në performancë intelektuale.   Ajo i jepte jetë njohurisë si një kuratore e kujtesës kolektive.  2013–2017 – Universiteti i Prizrenit  Trashëgimia trajtohej si kapital kulturor, një pasuri simbolike që ruan identitetin. Ligjëratat e saj kishin jehonën e gurëve të kalldrëmeve të qytetit historik të Prizrenit.  Vepra shkencore  Nga monografia mbi zejtari (1982) te “Shije Kulturore” (2022), veprat e saj janë enciklopedi identiteti. Kontributi në Berg Encyclopedia of World Dress and Fashion vendosi kulturën shqiptare pranë studimeve globale.  Si deputete dhe aktiviste e Lëvizjes së Pajtimit, ajo dëshmoi se intelektuali duhet të jetë zë etik në kohë sfidash. Kultura dhe politika për të janë përgjegjësi morale, një dialog i vazhdueshëm me shoqërinë.  Prof. Dr. Drita Statovci mbetet figurë themeluese e etnologjisë universitare në Kosovë. Jeta e saj është një mozaik ku çdo vit dhe çdo institucion formojnë gurë të çmuar të ndërtesës së kulturës shqiptare.  Një jetë ndërmjet shkencës dhe artit të kujtesës. Një emër i nderura do tè  mbetet dhe kujtohet nga historia.. ------------------ E nderuara Prof. Drita jeni e mirëseatdhur ne Prestige. Fillojme intervisten.  Pyetje 1:  Si e keni ndërthur jetën familjare me karrierën akademike dhe kërkimin etnografik, duke ruajtur ekuilibrin mes përgjegjësive personale dhe profesionale?  Përgjigje 1:  Për gruan dhe nënën posaçërisht, nuk është e lehtë të kordinojë dhe të ekuilibrojë mbarëvajtjen e familjes në njëren anë, ndërsa në tjetrën anë karrierën akademike, hulumtimet shkencore e profesionale etnografike në terren, hulumtimet kabinetike në bibliotekat tona dhe në  ato botërore, bërjen e shkencës së antropologjisë së kultures ose etnologjisë dhe punën e ndritëshme të pedagogut. Vërtetë jo! Dhe kur tani e shikoj këtë realitet nga distanca, them se vetëm dashuria e sinqertë për familjen, por edhe për punën profesionale që e bënë dhe që e zgjedhë vetë, të japin vullnet e force të tejkalohen e të koordinohen të gjithat. Prandaj ecin pandashëm familja në vend të pare, e përkujdesur e mbajtur tok bashkë dhe në anën tjetër përpjekja maksimale për ta njohur drejtë shpirtin e popullit, për ta njohur gjerësisht trashëgiminë kulturore e kombëtare me të gjitha elementet e saj dhe tani paraqitja në punë zyrtare si e kërkonin rregullat e kohës dhe krahas me të gjithë të tjerët. Sigurisht se kishte edhe sakrifica, nga unë, por edhe nga familja natyrisht. Megjithatë në familje mbretëronte harmonia dhe mirëkuptimi.  Pyetje 2:  Cilat janë sfidat më të mëdha që keni hasur si grua, nënë dhe intelektuale në një shoqëri në zhvillim?  Përgjigje 2:  Duhet ta pranoj se po, kishte sfida gjatë punës time të pandërprerë për 51 vit. Kam filluar punën shumë e re, e prirur nga dëshira që ta ndihmoj familjen, meqë babain e kisha shkencëtar por edhe atdhetar e veprimtar, që disa herë e për disa vite u privua nga puna dhe u detyrua të mbaj burgime nga ish pushteti jugosllav, ndërsa nanën e kisha pa punë në ndonjë institucion. Sfidë ishte, fjala vjen përkujdesja dhe sigurimi i çerdhes për akomodimin e fëmijëve, sepse atë kohë nuk kishte qerdhe të mjaftueshme për fëmijë. Pastaj sa herë shkoja për hulumtime në terren për javë të tërë e më tepër, nana ime Kadrije kujdesej për fëmijët e mij, ndryshe nuk do t’ia dilja. Por edhe puna në terren kishte sfidat e veta, nuk kishte Instituti veturen e vetë, prandaj me autobus e pjesërisht ecje këmbë. Mirëpo, terreni kishte edhe befasitë e këndshme, ndonjëherë ndodhi jo edhe të mirëpritura. Mësoja realitetin tonë të kohës dhe gjendjen drejtpërdejtë në terren, por mësoja edhe trurin e mendësinë tonë, të popullit tonë. Më ka ndodhur të përshëndetem me fjalët: mirë se vjen bija e fisit, e kjo do mendje për ta kuptuar drejtë domethënien e mirëpritjes! Ose, atje në terren, drejtpërdrejtë në shtëpitë e tyre në fshatra të ndryshme, gratë thërrisnin njëra tjetrën: ejani oj gra, se kjo po flet sikur na-shqip, e kjo më bënte të kuptoj se më parë ato gra s’kishin pasur mundësi ta takojnë një hulumtuese të kombit të vetë, një shqiptare. Në qytete më thoshin: profesorka, ajo shkolla e nanës është më e mira! Pra, flisnin për edukatën që njeriu merrë që në fëmijëri! A nuk janë këto momente që të japin shtysë të punosh, e të punosh pa u ndalur! Nuk kam hetuar asnjëherë ndonjë pengesë pse isha grua, mirëpritesha ku do që punoja. Kjo ishte e bukura e hulumtimit të drejtpërdrejtë në çdo vend, në fshatra, në qytete, në institucione shoqërore etj.  Pyetje 3:  Si mund dijenia dhe etnografia të shndërrohen në mjet për ruajtjen e identitetit dhe vetëdijes kolektive të një kombi?  Përgjigje 3:  Nga vetë fakti se etnologu, apo antropologu i kulturës bënë etnografinë e terrenit, hulumton kulturën materiale, shpirtërore, artistike ose shoqërore dhe të gjitha këto i fotografon, i inçizon dhe me studime të veta i bënë të flasin për vete, por edhe për të tjerët, na bindë se kështu vërtetë ruajmë identitetin dhe vetëdijen kolektive, ruajmë trashëgiminë tonë kulturore, ruajmë identitetin kulturor dhe kombëtar, kujtesën e mbajmë gjallë. Mbështetje e mirë më vijnë fjalët e humanistit dhe filozofit Elie Wiesel kur thotë se ”pa kujtesë nuk ka kulturë, pa kujtesë nuk mund të ketë qytetërim as shoqëri e të ardhme”! Ndërsa në një punim timin pata shkruar se trashëgimia kulturore ka vlera të veçanta, ajo të ushqen kulturalisht, emocionalisht, të mëson për kohën, i mëson të tjerët për ty dhe ty për të tjerët. Tradita është proces në lëvizje, por ajo të bën rrënjës, ta ngritë krenarinë dhe me sukses të vendosë edhe në modernitet, të mban me kohën!  Pyetje 4:  Sa e rëndësishme është të studjojmë trashëgiminë kulturore për të kuptuar të tashmen dhe për të ndikuar në të ardhmen e shoqërisë?  Përgjigje 4:  Sa po thash diçka për trashëgiminë kulturore. Po se kuptuam drejtë e thellësisht të kaluarën, nuk e kuptojmë as të tanishmen, prandaj edhe e ardhmja do të na vijë e cunguar, e pa kuptimtë, e pa shpjeguar, e trishtë, e pa definuar. Trashëgiminë e vendit e të popullit, të kombit duhet trajtuar me shumë seriozitet dhe ashtu do ta njohim vetvetën dhe të krahasohemi edhe me botën, me kulturat botërore. Trashëgimia kulturore na joshë, na thërret, por edhe na obligon. Pata shënuar në një studim timin për fushen e veshjeve popullore, por edhe tani po i lejoj vetës një simbolikë të veçantë dhe një krahasim disi me fushën e gjerë të artit muzikor. Trashëgimia kulturore është tepër e gjerë, është jeta e njeriut human dhe për natyrat e shumënduarshme të saj, dëshiroj ta shoh, ta perceptoj e ta trajtoj si një harmoni notash, tingujsh e nuancash tingullore, ritmesh e muzikalitetesh që vërtetë na joshin, na thërrasin, por edhe na obligojnë. Trashëgimia kulturore është mrekullia vetë.  Pyetje 5:  Si mund mjeshtëria tradicionale, zejtaria dhe kultura materiale të interpretohen etnografikisht si gjuhë që ruan kujtesën kolektive?  Përgjigje 5:  Shumë thjeshtë. Kujtesa jeton e vepron bashkë me ne, por duhet pasur aftësi që ta njohim e përdallojmë. Si do të ndodhte UÇK-ja po s’patm traditë e kujtesë. Aty ishim bashkë, burrat në front e me pushkë në dorë, ndërsa gratë mbanin mirë, aq sa ishte e mundur, fëmijët dhe shtëpinë dhe në mënyra të mundshme vetëm për to, ndihmonin luftëtarët e UÇK-ës, ndihmonin luftën çlirimtare. Dhe, kur njohim dhe interpretojmë mjeshtëritë popullore, zejtarinë dhe kulturë materiale etnografikisht dhe pastaj krijojmë antropologji të kultures, realisht interpretojmë, dekodojmë dhe shpjegojmë e kuptojmë gjuhën që ruan kujtesën kolektive. Këtë edhe e kemi detyre e nderë.  Pyetje 6:  Cili është roli i intelektualit-etnograf në shoqëri: thjesht studiues apo edhe aktor moral dhe social?  Përgjigje 6:  Hëëëm, të gjitha nga pak. Etnologu intelektual është edhe etnograf edhe antropolog i kultures. Ky është roli i tij. Për të pasur sukses shpesh here duhet ta tejkalojë vetvetën, në terren me bujkun që mbjell arën, me magjetoren që gatuan ushqimin, me mjeshtrin që krijon artefakte të mrekullueshme argjendore filigraniste, me nxënës të shkollës që meson zellshëm, me fëmijën që luan lirshëm, pra ku do që gjendet, i detyrohet fare natyrshëm nivelit përkatës dhe të qenit tepër i sinqertë e social. Vetëm kështu e fiton besimin dhe rezulton suksesi në hulumtime e në bërje të shkencës.  Pyetje 7:  Si mund një departament universiteti të kthehet në një laborator të kombit, ku dijenia dhe kultura bashkëjetojnë për të formuar ndërgjegjen kolektive?  Përgjigje 7:  Në këtë distancë kohore ndjej satisfaksion dhe jam e lumtur që u mundova tej mase për themelimin e Departamentit Etnologji dhe Antropologji kulturore pranë Fakultetit Filozofik, i cili vazhdon punën me sukses edhe sot. Nuk ka ndjesi kënaqësie më të madhe se kur sheh rezultatet e punës vetanake që ke bërë për ta jetësuar një dëshirë, një domosdoshmëri për shoqërinë tonë, por edhe një ideal të caktuar-në rastin tim themelimin e Departamentit Etnologji dhe antropologji kulturore në vitin 2001. Më parë s’kishim studime të tilla në trojet shqiptare, ama askund. Këtu në Departamentin e Prishtinës, të Fakultetit Filozofik, punojnë së bashku një staf i zellshëm antropologësh të rinj, disa madje ish-studentë që i përcolla deri në titullin dr. shkence, madje edhe jasht vendit tonë. Në këtë Departament mësohet për t’u bërë antropolog, por jo vetëm antropolog, edhe më gjerë si gazetarë, analist, udhëheqës turistik, hulumtues në kompanitë kompjuterike e tj., pastaj, këtu realizohen performanca, realizohen ekspozita etnografike, ose të profileve të përzgjedhura, këtu realizohen projekte të guximshme për fusha të ndryshme shoqërore, qoftë kjo për kulturë natyrash të ndryshme ose për tematika të ndërgjegjës kolektive në veçanti. Këtu kolegialiteti është në nivel për t’u lavdëruar, andaj ka rezultate të prekshme, të këndshme, frytdhënëse dhe serioze. Këtu bashkëpunojnë mësimdhënësit me studentët, por edhe me bashkëpunëtorë të terrenit dhe anasjelltas dhe fare pa komplekse, madje të gjithë janë të moshave të ndryshme, por janë autentik, shprehin mendime e ndonjë herë edhe emocione, por qëllimin e kanë një e të pa ndarë – të gjithë punojnë për dije e për ndriçimin e trashëgimisë kulturore. Vallë, nuk i ngjan kjo një laboratori?!  Pyetje 8:  Si mund trashëgimia kulturore të trajtohet si kapital simbolik, që ruan jo vetëm objektet dhe njohuritë, por edhe shpirtin dhe identitetin e një kombi?  Përgjigje 8:  Po zonja Pere, ju me vetë pyetjen e pohoni këtë realitet. Antropologu dhe linguisti amerikan R. Keesing kishte një teori që thotë se kultura është trashëgimi e sjelljeve simbolike të mësuara (të trashëguara) që i bënë njerëzit qenie humane. Megjithëse kjo teori ka evoluar dhe ka edhe interpretime të tjera, baza disi mbetet e njëjtë. Më bëhet se folëm qartë e mirë për trashëgiminë kulturore, madje si identitet dhe si pasuri, dhe për shpirtin e identitetit kombëtar. Objektet e traditës ruhen e paraqiten për të tjerët në muzeume, simbolika e tyre flet vetë, identiteti vjen nga puna dhe mendësia e popullit, ndërsa studimet e antropologur të kulturës i jetësojnë të gjithat në shkrime. Me komentet e mia, nuk dëshiroj ta prish këtë bukuri.  Pyetje 9:  Cili është mesazhi juaj për gratë, zhvillimin dhe të ardhmen e Kosovës, në kuadër të dijes, kulturës dhe angazhimit shoqëror?  Përgjigje 9:  Së pari, të shprehem shlirë se fare s’e kemi idenë për fatbardhësinë që jetojmë në Kosovën e lire me një popull të mrekullueshëm. Së dyti, s’e keni fare idenë sa shumë duhet punuar, sa shumë sinqeritet e punë të ndershme duhet dhënë për vendin, për atdheun. Gruaja në çdo kohë ka mbajtur shtëpinë e familjen, ajo është ruajtëse dhe bartëse, transmetuese ndër më të mirat e trashëgimisë e të identitetit kulturor, por edhe pranuese e risive në jetën shoqërore. Gruas nuk i pengoi aspak organizimi i vjetër shoqëror, që dikur kishte rregullat dhe normat e veta dokesore-zakonore të pashkruara, me të cilat rregullohej tërë jeta shoqërore e që për gruan ishin jo gjithherë të favorshme. Gruaja shqiptare ka mbajtur kulturën gjallë. Sot bëjmë jetë të mileniumit të tretë, madje në kohë të globalizimeve. Shoqëria po se po që duhet të ndihmojë, por se gruaja duhet të tregojë vullnet e force për dije e për angazhime pa u stepur asnjëherë. Sami Frashëri që moti pat vërejtur se kombet e zhvilluara nuk arrijnë përparimin duke i lënë vajzat pa shkollë…, arsimi i tyre është themeli i së ardhmes. Po komentova më tutje, druaj se e prishi bukurinë e kësaj thënie epokale.  Pyetje 10:  Çfarë është për ju Kosova dhe si e shihni rolin e saj në zhvillimin kulturor dhe akademik të breznive të ? Pergjigje 10. Kosova është vendi, është atdheu im që më dha tabanin kombëtar shqiptar, vendi ku fitova edukimin bazë dhe prej nga vazhdova më tutje. Çajupi do të këndonte: “Mëmëdhe quetë toka//Ku më ka rënuër koka//Ku më ka dashur’ mem’ e atë…”. Sot, Republika e Kosovës mund të bëjë shumë për kuadrot tona të reja, për bashkëpunimin me botën akademike e për krahasueshmërinë me botën përgjithësisht. Po të më pyetni pse, duhet të them se tani jemi të zotë në shtëpinë tonë, ndërsa mundësitë e bashkëpunimit në këto rrethana të reja shoqërore dhe ekonomike janë të pakufishme. Por, secili individ, natyrisht përfshirë edhe vetën time, me ndërgjegjësimin dhe punën e vetë individuale mund dhe duhet të ndihmojmë shumë në këtë këndvështrim e për shoqërinë tonë. Secili brez ndërton epokën e vetë. Ju faleminderit Znj Liliana Ju dua. Ishte nder per mua Prof. Drita te intervistoja nje grua me profil te lartë akademik e qytetar. Shume respekt e inspirim. © Liliana Pere. Founder. Publisher.Author . Idepedent Researcher. Prestige Magazine.2023-2026

Rrugëtimi i butësisë, historia e Dr. Silvana Loka që ktheu psikologjinë në mision jete. Shkenca e mendjes, për të, mbetet mbi të gjitha mision i shpirtit. Dr. Silvana Loka është Doktore e Shkencave në Psikologji, psikologe klinike e licencuar në SHBA, me aktivitet profesional në Ilinois dhe Pensilvani. Rrugëtimi i saj nisi në Shqipëri, ku ndërtoi themelet e një karriere të pasur në praktikën klinike dhe në auditorët universitarë si pedagoge e përkushtuar në disa universitete. Me një formim të thellë akademik dhe përvojë shumëvjeçare në punë me fëmijë, të rritur dhe familje, ajo e ka parë gjithmonë psikologjinë si një mision në shërbim të dinjitetit njerëzor. Çdo rast klinik për të ka qenë një univers më vete, një proces i kujdesshëm drejt ndërgjegjësimit dhe shërimit. Sot, në Shtetet e Bashkuara, Dr. Silvana Loka ushtron profesionin si psikologe klinike e licencuar. Ajo ka themeluar praktikën e saj private Mudita Counseling and Consulting si dhe bashkëpunon me qendrën e shëndetit mendor WES Health Systems në Filadelfia sj dhe me klinikën e njohur në Çikago Sejdaras Psy.D. & Associates Inc. Në këtë dimension ndërkombëtar, ajo përfaqëson profesionalizëm, etikë dhe standarde të larta klinike. Midis Shqipërisë dhe SHBA-së, Dr. Loka mbetet një figurë e konsoliduar profesionale dhe humane, një urë dijesh dhe vlerash që dëshmon se shkenca e mendjes është, mbi të gjitha, shkencë e shpirtit njerëzor Njè jete qe meson shërimin Intervistë – Rrëfim intim mbi rrënjët, sfidat dhe misionin e një psikologeje klinike Sinops Ka histori që tregojnë suksesin. Ka histori që tregojnë forcën. Por ka edhe histori që tregojnë butësinë – dhe pikërisht aty qëndron transformimi i vërtetë. Kjo intervistë rrëfen udhëtimin personal dhe profesional të një psikologeje klinike për të cilën shërimi nuk është vetëm profesion, por mënyrë jetese. E formuar nga rrënjët familjare, nga përvoja e amësisë, nga sfida e përballjes me kancerin e gjirit dhe nga procesi i rindërtimit të jetës si emigrante, ajo fton lexuesin në një reflektim të thellë mbi rëndësinë e vetëdijes, butësisë ndaj vetes dhe pranisë në marrëdhëniet tona. Silva e fton lexuesin të ndalet dhe të mendojë për veten. Sepse ndonjëherë, historia e tjetrit bëhet pasqyrë për jetën tonë. --------------------- Intervista E dashur Silva. Kush jeni ju përtej titullit profesional? Përtej titullit “psikologe klinike”, jam një grua që ka mësuar të dëgjojë – veten dhe të tjerët. Kam kaluar vite duke studiuar mendjen njerëzore, por mësimet më të thella nuk erdhën as nga auditorët dhe as nga librat. Erdhën nga heshtjet. Nga frikërat. Nga netët pa gjumë si nënë. Nga pritja në korridoret e spitalit. Nga momentet kur duhej të filloja nga e para në një vend të ri. Unë nuk e ndaj jetën personale nga ajo profesionale. Gjithçka që kam jetuar është bërë pjesë e mënyrës si ulem përballë një personi në terapi. Nuk jam aty vetëm si eksperte. Jam aty si njeri. Cfare kujtinesh ruan Silva nga femijria dhe sa e rendesishme ka qene në formimin tuaj? Fëmijëria ime është rrënja e sigurisë sime të brendshme. Të rritesh me dy prindër që ishin gjithmonë aty për mua dhe vëllanë tim, si fizikisht ashtu edhe emocionalisht, krijoi tek unë një ndjenjë të brendshme sigurie. Kjo siguri më mësoi besimin, qëndrueshmërinë emocionale dhe rëndësinë e të qënurit e pranishme– vlera që sot përpiqem t’i sjell në çdo marrëdhënie, personale apo profesionale. Sot jeta është bërë e vrullshme, për prindërit janë shtuar presionet financiare për të përballuar jetesën me dinjitet dhe teknologjia e sfidon vazhdimisht vëmendjen dhe praninë e tyre në jetët e fëmijëve. Unë e konsideroj veten me shumë fat që çdo ditë, prindërit ishin aty për mua dhe vëllanë tim dhe na nxisnin të tregonim për ditën tonë. Ata arrinin të na shikonin tejpërtej dhe ne bënim biseda të vogla ose të mëdha (deri në biseda për moralin, filozofinë e jetës dhe rëndësinë e njerëzores) luanim me letra apo domino (që shpesh mbylleshin me të qeshurat e fituesit dhe lotët e nervat e humbësit) apo bënim punët tona duke u përplasur në apartamenin e vogël një dhomë e kuzhinë prej 48m katror. Në familje pashë se një burrë mund të gatuajë dhe të kujdeset më së miri për fëmijët dhe punët e shtëpisë ashtu sikurse pashë se një grua mund të ulet në tavolinë me të njëjtën peshë fjale si çdo burrë. Dhe këto janë mësime për jetën që unë nuk i kam marrë asnjëherë për të mirëqena. Ata nuk ishin aspak të përkryer. Kishin frikërat, lodhjet, kufizimet e tyre. Por ishin aty, si dy njerëz për të cilët bota vërtitej rreth dy fëmijëve të tyre. Dhe për një fëmijë, kjo krijon një ndjenjë themelore: “Unë jam e mbrojtur. Unë jam e rëndësishme.” Kjo ndjenjë më ka shoqëruar gjatë gjithë jetës dhe për këtë iu jam mirënjohëse. Perveç dashurise se madhe si cdo femije, cfare keni fituar ne formimin e karakterit nga nëna juaj? Mamaja ime, mësuese e ciklit fillor, më mësoi se edukimi nuk është vetëm dije, por mbi të gjitha është dashuri. Ajo ishte po aq e fokusuar në mbështetjen emocionale të nxënësve sa edhe në suksesin e tyre akademik. E shikoj me sytë e mendjes se si iu korrigjonte detyrat ndërsa përgatiste ca pëlhura për t’i vendosur në kurrizet e djersitura të nxënësve. Prej saj mësova se çdo njeri ka nevojë të ndihet i parë dhe i dëgjuar – dhe se një fjalë e butë ka më shumë ndikim se çdo notë. Nga ana tjetër më duhet ta pranoj se mamaja ime, si shumë gra shqiptare, ishte rritur nën presionin për të marrë sa më shumë gjëra përsipër, për të qenë e gatshme për t’iu gjendur gjithkujt që i kërkonte ndihmë dhe për të qenë më e mira në gjithçka bënte. Dhe të gjitha këto ngarkesa përtej të arsyeshmes, jo vetëm që kishin krijuar tek ajo tendencën për t’u konsumuar kaq shumë për të tjerët, por edhe sensin e lartë të kritikës ndaj vetes dhe ndaj meje sigurisht. Sot unë kam mësuar të them “Jo!”, t’i kujtoj vetes vazhdimisht se perfeksionizmi është forma më e rëndë e dhunës ndaj vetes dhe të mos e kritikoj më veten si të jetë armiku im më i keq. Mbi të gjitha bëj çmos t’ua kultivoj këtë formë dashurie për veten vajzave të mia. Ndonjëherë, më duhet ta pranoj, janë ato që ma mësojnë mua këtë gjë. Cfare vetish ka trasheguar Silva nga babai ? Babai im ishte inxhinier në aviacionin ushtarak. Disiplina ishte pjesë e natyrës së tij. Gjithçka kishte rend, përgjegjësi, standard. Nuk ishte e lehtë të bëja mësimet me tim atë, sepse unë jam fëmija e parë ndaj edhe pritshmëria për të qenë “fëmijë i mbarë në çdo drejtim” ishte e konsiderueshme; sidomos të isha nxënëse model në të gjitha lëndët dhe çdo drejtim. Kushedi sa lot janë derdhur mbi fletoret e matematikës! Por babai im është gjithashtu një natyrë e butë. Ai e ka të vështirë të të përkëdhelë me fjalë apo të bëjë biseda intime pa u emocionuar, e megjithatë ia ka dalë të më tregojë sa shumë më do duke më siguruar vazhdimisht se është krenar për mua. Personalisht e kuptoj sa e vështirë është për tim atë si për shumë të tjerë (sidomos burra) që ta shprehin dashurinë me fjalë, por nga ana tjetër, tani që jam e rritur dhe prind gjithashtu, e kam ndihmuar tim atë të pranojë se gjëja më e rëndësishme ka qenë se më ka dashur, pa e përfshirë në këtë mes krenarinë për arritjet e mia, sepse dashuria nuk është diçka që duhet të meritohet. Kompleksiteti i nënës dhe babait tim kanë krijuar brenda meje një ekuilibër që sot më ndihmon të jem më empatike dhe pranuese ndaj vetes dhe të tjerëve. Cilat përvoja ju kanë transformuar më thellë? Amësia më mësoi përulësinë. Fëmijët na vendosin përballë vetes sonë; me durimin, me irritimin, me dashurinë e pakushtëzuar. Vajzat e mia më mësojnë çdo ditë gjëra për veten, herë duke më bërë objekt të shpotive të tyre, herë duke më vënë në pah kufizimet e mia (edhe pse jam psikologe) dhe herë duke më përqafuar në heshtje sepse dashuria ka nevojë thjesht për prani. Por përvoja që më mësoi vërtet të ngadalësohem dhe të dëgjoj veten ishte përballja me kancerin e gjirit. Mbaj mend një moment shumë të qartë: ulur në një dhomë të bardhë, duke dëgjuar fjalë mjekësore që papritur kishin të bënin me trupin tim. Në atë moment koha u ngadalësua. Aty truri im u godit prerë me idenë se jeta nuk është e garantuar. Dhe se nuk mund ta jetojmë gjithmonë me ngut. Nga ana tjetër, në moshën 40-vjeçare, emigrimi më sfidoi të rindërtoj identitetin tim, me besim dhe përulësi. Çdo përvojë këtu ku jetoj tanimë prej disa Vitesh, më afroi më shumë me thelbin tim. Cfare do te shprehni per mardhenjen me vajzat tuaja si nene e psikologe dhe ne cfare mase reflektojne tek ju? Vajzat e mia janë pasqyra ime më e sinqertë. Kanë humor, më shpotisin pa mëshirë dhe jo rrallë, për faktin që jam psikologe. Sa herë që bëjmë biseda kur unë jam “pacienti që po ekzaminohet”, Abi nuk harron të më thotë: “Jepi Silva, gërrmo akoma nën lëkurë, se sa më shumë të zbulosh për veten, aq më shumë do na kursesh lekët për terapi mua dhe Korinës!” (qesh). Ato më kanë mësuar se fëmijët nuk kanë nëvojë për prindër të përkryer, por për prindër që punojnë me veten, që reflektojnë, që kërkojnë falje, që rriten bashkë me ta. Dhe sipas vajzave të mia, unë kam akoma shumë punë për të bërë me veten (qesh). Ato janë natyra të pavarura, më sfidojnë, më mësojnë përulësinë dhe më kujtojnë çdo ditë se dashuria nuk është kontroll, është prani dhe shoqërim. Si nënë dhe si grua, ato më kanë mësuar se rritja personale nuk duhet konsideruar as si dëshirë dhe as si luks, por si përgjegjësi ndaj fëmijëve tanë. Si ndikoi tek ju neëe gjendjen shpirterore sëmundja Ju dobesoi, ju forcoi? Më bëri më të butë me veten. Para saj, si shumë gra profesioniste, isha tejet kërkuese ndaj vetes. Doja të arrija, të isha e fortë, të vazhdoja të isha modeli i gruas që ishte instaluar në kokën time qysh prej fëmijërisë. Sëmundja më mësoi se të jesh e fortë nuk është të mos rrëzohesh. Të jesh e fortë do të thotë të lejosh veten të ndjesh frikën, të pranosh ndihmën, të qash kur duhet. Ajo më lidhi edhe me shumë gra të tjera. Në sytë e tyre pashë të njëjtën pyetje që kisha edhe unë: “Si vazhdohet përpara?” Dhe përgjigjja ishte gjithmonë e njëjtë: “Çdo ditë bëj një hap të vogël, me vetëdije, e lumtur që je ende mes të gjallëve”. Si ishte të fillonit nga e para si emigrante? Ishte përzierje emocionesh – entuziazëm dhe pasiguri. Të rindërtosh identitetin profesional në një vend të ri do të thotë të pranosh që për një kohë do të ndihesh e padukshme. Do të dyshosh tek vetja dhe tek gjithçka tjetër. Do të pyesësh veten nëse do t’ia dalësh. Por çdo fillim i ri zbulon brenda nesh fuqi që nuk e dinim se i kishim. Emigrimi më mësoi fleksibilitetin dhe besimin tek procesi. Dhe sigurisht më dha mundësinë të mbështetesha tek vetja dhe tek familja dhe të besoja se gjithçka kisha mësuar dhe bërë në Shqipëri nuk kishin shkuar kot. Jam përpjekur të jem modeli i gruas që dua që vajzat e mia të bëhen; të kenë besim tek vetja dhe t’i presin sfidat e jetës me zemrën dhe mendjen e hapur. Jeta do ta tregojë sa ia kam dalë në këtë drejtim. Disa mbresa ju lutem, çfarë keni mësuar nga puna me njerëzit? Kam mësuar se shumica e njerëzve janë shumë më të fortë nga sa mendojnë. Por janë edhe shumë më të ashpër me veten nga sa e meritojnë. Kam mësuar se njerëzit i kushtojnë pak kohë eksplorimit të vetes dhe, sapo ndihen të sfiduar, nxitojnë të kritikojnë ashpër gjithkënd, duke i mohuar vetes mundësinë të rriten dhe evoluojnë. Ne jetojmë kaq shumë për të tjerët dhe jepemi kaq shumë pas dukjes dhe kotësive duke harruar se ne jemi përgjegjësit e vetëm për të vendosur se ç’kuptim duam t’i japim jetës sonë. Ne e quajmë ankthin dobësi. E quajmë lodhjen dështim. E quajmë ndjeshmërinë problem. Në të vërtetë, emocionet janë mesazhe. Ato kërkojnë të dëgjohen, jo të shtypen. Dhe ne dëgjojmë pak, shumë pak. Si e përkufizoni një jetë të shëndetshme? Një jetë e shëndetshme është një jetë me vetëdije dhe ekuilibër. Është aftësia për të ndaluar vrapin e të përditshmes dhe për të pyetur: “A po e respektoj veten?”, “A po i dëgjoj dhe respektoj kufijtë e mi?” Jeta e shëndetshme nuk është të vrapojmë drejt të përkryerës dhe produktivitetit; është të bëjmë vend për të papërkryerën, për dështimin, për humbjen, për dhimbjen ashtu sikurse për çdo gjë tjetër që na e mbush zemrën me gëzim. Jeta e shëndetshme është harmonia e brendshme, ajo që sipas një gruaje që kam njohur dikur do të thotë që ‘të jetosh në mënyrë të tillë që të mos duash të jetosh jetën e askujt tjetër’. Cila është fjala që ju përfaqëson më shumë? Vetëdije. Sepse gjithçka që transformon jetën tonë fillon nga momenti kur bëhemi të vetëdijshëm për mendimet, emocionet dhe zgjedhjet tona. Nuk është e lehtë të bëhesh e ndërgjegjshme për veten, as për mua si psikologe. Vite të tëra si terapiste dhe kliente në terapi, e kanë bërë pak më të lehtë zbulimin e vetes, por jo edhe aq pranimin e atyre që të kam zbuluar për veten. Nuk ka qenë e lehtë të kuptoja dhe të pranoja burimin e ndjenjave të turpit dhe frikës, arsyen përse për vite të tëra jam përpjekur të jem më e mira në atë që bëj edhe kur nuk kam patur pikë fuqie në trup prej pagjumësisë si nënë apo efekteve të kemioterapisë apo edhe tendencën time për të parë me sy kritik gjithkënd dhe gjithçka. Vetëdijësimi më ka ndihmuar të shquaj traumat, humbjet, kufizimet ashtu si edhe forcën, kurajon dhe aftësitë. Sokrati thotë se “Një jetë e pashqyrtuar nuk vlen të jetohet” dhe unë e kam vendosur se jeta ime vlen. Çfarë do të thotë për ju lumturia? Lumturia për mua është qetësi. Unë kam mësuar të mos e kërkoj lumturinë. Gjykoj se kërkimi i lumturisë është si të duash të kapësh hijen tënde. Për mua lumturia është të jetosh në përputhje me vlerat e tua dhe të mos jesh në luftë me veten. Është të pranosh papërsosmërinë tënde pa u ndjerë më pak i vlefshëm. Është një bisedë e sinqertë, një përqafim i gjatë, një moment heshtjeje pa ankth. Lumturia është të zgjohesh, të ndjesh se je gjallë dhe të mos duash asgjë më shumë. Cilin tipar tek të tjerët vlerësoni më shumë? Autenticitetin, të jesh vetja pa frikën se do të gjykohesh dhe se do të mbetesh vetëm. Sigurisht që autenticiteti kërkon si parakusht që ta njohim veten dhe ky, jo vetëm që është mision i vështirë, por është edhe mision që nuk ka një fund. E megjithatë unë besoj se të qënurit autentik (unik dhe të papërsëritshëm) është detyrimi më i madh që i kemi borxh jetës; kush do jetë ne, nëse jo ne vetë?! Për më tepër, vetëm njerëzit që kanë guximin të jenë vetja krijojnë hapësira ku edhe të tjerët guxojnë të jenë të vërtetë. Dhe unë shikoj me dhimbje se shoqëria jonë po e vuan humbjen e këtyre hapësirave ditë pas dite. Kur ndiheni më autentike? Kur jam plotësisht e pranishme dhe nuk ngutem të bëj njëqind gjëra njëkohësisht për hir të të ndjerit produktive apo për të mos humbur ritmin e kohës. Kur dëgjoj pa gjykim. Kur flas me zemër të hapur. Kur nuk përpiqem të dukem e fortë, por thjesht të jem e pranishme për veten dhe për të tjerët. Autenticiteti për mua është përputhje mes asaj që ndiej dhe asaj që shpreh. Nuk është gjithmonë e lehtë të arrihet, por ka ditë kur i kujtoj vetes se edhe thjesht të përpiqem është arritje. Çfarë do të dëshironit që lexuesi të marrë me vete nga kjo bisedë? Do të doja që, pasi ta mbyllë këtë intervistë, të ndalet për një moment. Të pyesë veten: “A po e dëgjoj trupin tim?”; “A po sillem me dhembshuri me veten?”; “A po jetoj sipas vlerave të mia?”; Sepse ndryshimi i vërtetë nuk fillon me vendime të mëdha. Fillon me një akt të vogël vetëdijeje. Dhe ndoshta me një zgjedhje të thjeshtë: të jemi pak më të butë – me veten dhe me njëri-tjetrin. Ju faleminderit znj.Liliana për intervisten. Faleminderit ju e dashur Silva. © Liliana Pere Founder. Publisher. Author. Idepedent Researcher. Prestige Magazine.2023-2026

#RevistaPrestige. #QirjaziFamilypatriot #Inspirationaldaily. Qiriazët: Një familje që shkroi historinë e arsimit shqiptar. Familja Qiriazi lindi në fshatin Peras të Kolonjës dhe më pas u zhvendos në Manastir, qytet që sot gjendet në Maqedoninë e Veriut.  Në këtë qendër të Vilajetit të Manastirit, ku kultura dhe kombësia përziheshin, Dhimitër dhe Maria Qiriazi ngritën një familje të madhe me dhjetë fëmijë: shtatë djem dhe tri vajza.  Emrat e tyre ishin Tashko, Konstandin, Gjerasim (1858–1894), Gjergj (1868–1912), Naum, Kristo, Pandeli, Fankë, Sevasti (1871–1949) dhe Parashqevi (1880–1970). Edhe pse jetonin në një qytet me popullsi të përzier, ata ruajtën me fanatizëm traditat dhe gjuhën shqiptare, duke edukuar fëmijët me frymën e dashurisë për kombin dhe arsimin. Etapa e Gjerasimit: drita e parë Gjerasim Qiriazi, i lindur më 1858, ishte frymëzimi dhe themeluesi i rrugës edukative të familjes. Ai filloi të shkruante një gramatikë shqipe, duke predikuar dhe mësuar në gjuhën amtare, duke sfiduar dominimin kulturor të kohës.  Abetarja e parë shqipe u krijua nga Gjerasim Qiriazi rreth 1883–1884, si pjesë e përpjekjes së tij për të edukuar fëmijët shqiptarë dhe për të përforcuar ndërgjegjen kombëtare, dhe kjo përgatiti rrugën për hapjen e shkollës së parë për vajza në Korçë më 15 tetor 1891. Kjo është data dhe veprimi kryesor historik për abetaret dhe arsimin fillestar shqip. Më 12 nëntor 1884, gjatë udhëtimit të tij në malet pranë Liqenit të Ohrit, ai u sulmua nga banditë dhe mbeti i mbajtur për një vit e gjysmë, një periudhë e cila do të mbetej e njohur më vonë si tregimi i tij gjashtëmujor, i përkthyer në anglisht nga J. W. Baird si Captured by Brigands (Londër, 1902). Frymëzuar nga hapja e shkollës së parë shqipe për djem në Korçë (1887),  Gjerasimi vendosi së bashku me motrat e tij Sevasti dhe Parashqevi të hapin shkollën e parë shqipe për vajza. Me ndihmën e Naim Frashërit, ata siguruan autorizimet e duhura në Stamboll, dhe më 15 tetor 1891 hapën shkollën, duke hapur rrugë për edukimin e grave shqiptare.  Më pas, shkolla u zhvendos në një ndërtesë më të madhe për të pranuar më shumë nxënëse. Megjithatë, rruga e tyre nuk ishte e lehtë. Hierarkia ortodokse greke kundërshtoi hapjen e shkollës, duke tentuar të sabotojë përpjekjet e tyre dhe madje refuzoi të varrosë birin e një prej mbështetësve të shkollës. Tragjikisht, më 4 janar 1894, Gjerasim Qiriazi ndërroi jetë në moshën 36-vjeçare, por vepra e tij u vazhdua nga vëllai Gjergj, i cili botoi përmbledhjen e shkrimeve të tij, Hristomathi më katër pjesë (Sofje, 1902), duke ruajtur trashëgiminë e tij arsimore dhe kulturore. Etapa e Gjergjit: ruajtësi dhe zhvilluesi Gjergj Qiriazi, i lindur më 1868, mori drejtimin e shkollës për vajza pas vdekjes së Gjerasimit dhe e zhvilloi atë në një qendër të njohur arsimore. Ai mori pjesë në Kongresin e Manastirit (1908), ku u diskutua për standardizimin e alfabetit shqip, dhe në vitin 1909 themeloi gazetën shqipe Bashkim i Kombit. Përveç menaxhimit të shkollës dhe gazetës, Gjergji botoi edhe një përmbledhje të vargjeve fetare, Kënkë të shenjtëruara (Sofje, 1906), duke krijuar një urë mes edukimit, moralit dhe artit. Ai kujdesi që trashëgimia e Gjerasimit të mos humbë dhe të frymëzojë brezat e ardhshëm. Etapa e Sevasti Qiriazi-Dako: drita e arsimit femëror Sevasti Qiriazi-Dako, e lindur më 1871, ishte femra e parë shqiptare që përfundoi studimet në Robert Koleji të Stambollit (1891), me ndihmën e Naim Frashërit.  Ajo ishte ndër mesueset kryesorë të edukimit të grave në Shqipëri. Menjëherë pas kthimit, ajo themeloi shkollën e vajzave në Korçë dhe pas Luftës së Parë Botërore, shkolla vazhdoi të njihej si Shkolla Qiriazi. Sevasti botoi një gramatikë fillestare për shkollat fillore (Manastir, 1912) dhe redaktoi tekste të historisë. Së bashku me burrin e saj, Kristo Dako, dhe motrën Parashqevi, ajo udhëtoi në Rumani dhe më pas në Shtetet e Bashkuara, ku bashkëpunoi në periodikun Yll’ i mëngjezit (1917–1920), duke sjellë kulturën dhe edukimin shqiptar në diasporë. Etapa e Parashqevisë: arsimi dhe kultura në shërbim të kombit Parashqevi Qiriazi, e lindur më 1880, pas mbarimit të studimeve në Robert Koleji, u kthye në Shqipëri për të dhënë mësim dhe për të organizuar arsimin e fëmijëve.  Në vitin 1909, ajo botoi shqiptues për shkollat fillore dhe organizoi shkolla nate për të rinjtë në jug të Shqipërisë.  Ajo ndihmoi gjithashtu në krijimin e sistemit të bibliotekave dhe në SHBA kontribuoi në themelimin e shoqërisë Yll’ i mëngjezit dhe botoi revistën periodike të ilustruar me të njëjtin emër. Parashqevi mori pjesë në Konferencën e Paqes në Paris (1919), duke përfaqësuar komunitetin shqiptaro-amerikan dhe duke treguar se përkushtimi ndaj arsimit nuk njeh kufij.  Ajo vazhdoi misionin e saj deri në vitin 1970, duke lënë pas një trashëgimi të pashlyeshme arsimore dhe kulturore. Trashëgimia e familjes Qiriazi Emri i familjes Qiriazi u respektua në të gjitha trojet shqiptare dhe institucione të ndryshme mbanin emrin e tyre. 7 marsi u shpall si Dita e Mësuesit në Shqipëri, në kujtim të shkollës së hapur nga familja në vitin 1891. Historia e tyre është një testament i përjetshëm i dashurisë për gjuhën, arsimin dhe shpirtin kombëtar, duke treguar se një familje e përkushtuar mund të ndryshojë fatin e një kombi. Bashkëpunimi i familjes Qiriazi me Fan Nolin dhe Petro Nini Luarasin Familja Qiriazi, e lindur në Kolonjë dhe e zhvendosur në Manastir, përfaqëson një nga shtyllat e arsimit dhe kulturës shqiptare në fund të shekullit XIX dhe fillim të shekullit XX. Edhe Fan Noli dhe Petro Nini Luarasi, si kolonjare të përkushtuar, ndanë të njëjtën mision: mbrojtjen e gjuhës, arsimit dhe identitetit kombëtar shqiptar. 1. Gjerasim, Gjergj, Sevasti dhe Parashqevi Qiriazi Gjerasim Qiriazi (1858–1894) krijoi abetaren dhe gramatikën e parë shqipe, predikoi në gjuhën amtare dhe frymëzoi hapjen e shkollës së parë për vajza në Korçë më 15 tetor 1891. Gjergj Qiriazi (1868–1912) mori drejtimin e shkollës pas vdekjes së Gjerasimit, themeloi gazetën shqipe Bashkim i Kombit (1909) dhe botoi përmbledhjen e vargjeve fetare Kënkë të shenjtëruara (Sofje, 1906). Sevasti Qiriazi-Dako (1871–1949) dhe Parashqevi Qiriazi (1880–1970) kontribuan në edukimin e grave dhe në përhapjen e arsimit shqip, duke punuar më vonë edhe në SHBA për periodikun Yll’ i mëngjezit dhe për organizimin e bibliotekave dhe shkollave. 2. Fan Noli (1882–1965) Fan Noli ishte një nga figurat kryesore të Rilindjes Kombëtare Shqiptare, dhe si kolonjare, kishte lidhje të ngushta me Qiriazët. Ai ndihmoi në hapjen e shkollave shqipe dhe përhapjen e literaturës shqipe, veçanërisht në diasporë, ku Sevasti dhe Parashqevi publikuan Yll’ i mëngjezit. Marrëdhënia e tyre ishte ideore dhe praktike: Noli e vlerësoi rolin e Qiriazëve në edukimin e grave dhe nxiti bashkëpunime në promovimin e kulturës shqiptare në SHBA dhe Evropë. 3. Petro Nini Luarasi (1880–1930) Petro Nini Luarasi, gjithashtu kolonjare, ishte një arsimtar, shkrimtar dhe patriot, i përkushtuar për zhvillimin e arsimit shqip. Ai bashkëpunoi me familjen Qiriazi në mënyra konkrete: Promovimi i shkollave shqipe: Luarasi ndihmoi në organizimin dhe mbrojtjen e shkollave për vajza dhe djem në Shqipëri. Shpërndarja e teksteve dhe abetareve: Ai punoi për të shpërndarë abetaren e Gjerasimit dhe libra të tjerë, duke përhapur arsimin në rrethet shqiptare. Lidhja me Fan Nolin dhe Qiriazët: Ai ishte pjesë e rrjetit të patriotëve kolonjare që përkrahnin krijimin e literaturës shqipe, hapjen e shkollave dhe përmirësimin e edukimit. 4. Bashkëpunimi i të gjithë kolonjareve Qiriazët, Fan Noli dhe Petro Nini Luarasi ishin pjesë e të njëjtës rrugë edukative dhe patriotike: Të gjithë punuan për të mbrojtur gjuhën shqipe, për të hapur shkolla dhe për të promovuar literaturën shqipe. Në Korçë, Manastir dhe më vonë në diasporë, ata krijuan një rrjet edukativ dhe kulturor, duke mbështetur njëri-tjetrin. Lidhja ishte ideore, kombëtare dhe praktike: Qiriazët hapnin shkolla dhe botojnë tekste, Fan Noli frymëzonte dhe lobonte për kulturën shqiptare, dhe Petro Nini Luarasi ndihmonte në përhapjen dhe organizimin e arsimit. Përmbledhje filozofike Ky bashkëpunim tregoi se kolonjaret ishin zemra e rilindjes shqiptare: një rrjet patriotesh që shihnin arsimin si rrugën për të ndriçuar mendjet dhe shpirtin e kombit. Çdo shkollë, abetar dhe tekst ishte një gur i vendosur në themelet e identitetit shqiptar, dhe lidhjet mes tyre ishin më të forta se thjesht miqësia: ishin bashkëpunimi i një misioni të shenjtë për edukimin dhe emancipimin kombëtar.

#RevistaPrestige. #InspirationalDaily. Gjergj Fishta – Poeti i Kombit dhe Homeri i Shqipëtareve. Gjergj Fishta është një nga figurat më të ndritura të letërsisë shqiptare, i njohur si “Homer i shqiptarëve”. Ai ishte poet, françeskan, dramaturg, satirist, përkthyes dhe veprimtar i shquar kombëtar. Vepra e tij reflekton dashurinë e thellë për atdheun, besimin në Zot dhe dëshirën për të ngritur ndërgjegjen kombëtare të shqiptarëve Poezi të Gjergj Fishtës Himni i Flamurit (Gjergj Fishta) Prej lartësive t’malit t’Shenjtë, Ku fryn era e lirë e maleve t’tona, Valon Flamuri kuq e zi, Si gjak e si nji rreze drite. Ai s’asht veç shenjë ngjyrash n’letër, Por zemër që rreh për Shqipni; Ai s’asht vetëm copë pëlhure, Por besë, nderë e burrni. Nën hijen e tij u rrit kombi, Nën gjakun e tij mori dritë, E kush guxon me e pre, Shqiptari s’e len pa britë. --- Atdheu (nga “Lahuta e Malcis”) Mos e shkel me kambë, o i huaj, këtë dhe, Se asht shenjt tok’ e Shqiptarit, Ktu n’çdo gur rreh nji zemër, E n’çdo plumb ka nji kujtim t’varrit. Mos e çaj me parmendë, mos e përlye me baltë, Se gjak burash ka përziem, Kjo tokë s’asht tokë, po shpirt i nji kombi, Që për liri kurrë s’ka mbyllë syem. --- Gjuha Shqype (nga “Lahuta e Malcis”) Përmbi za që lshon bylbyli, Gjuha shqype m’shungullon, Porsi t’bje nji pikë n’ergjeli, Zemrën tandë ajo t’a shtron. Përmbi za t’cilin t’bjen zana, Përmbi t’kandshme t’kambanore, Gjuha shqype, t’âmbël nana, T’bjen nji za qi t’ngjall shpirtin n’kthjellore. Ah! sa t’mirë, sa t’kandshme fjalë, T’shpërthejnë n’gojë si engjëllim, Kur me to, si n’nji përrallë, Folë Shqiptari n’gaz e trishtim! --- Po t’isha unë Zot (nga “Anzat e Parnasit”) Po t’isha unë Zot, N’parajsë s’kishte me m’rrnue kurrkush, As shenjt, as engjëll, as françeskan, as jezuit, Veç ndonjë fukara, ndonjë grue e ndonjë fëmijë. Se këta tjerë — T’pametun për nji thelë, t’pangishëm për nji kafshatë, E bajnë Zotin, si me kenë shok, E folin me Të, si me pasë letër n’xhep! E kur thonë “besa, për popullin punojmë”, Merr vesh se për barkun e vet mundohen; E kur thonë “kjo âsht për të mirën e vendit”, E din se për xhepin e tyne e kanë mendue. --- Shqiptari i mençëm (nga “Anzat e Parnasit”) Kur t’duhet me folë, rri; Kur s’di çka me thanë, fol; Kur t’thonë “ke faj”, betohu; Kur s’ke punë, shtyhu n’krye t’punës. Kur t’thonë “s’ke dije”, kqyr me kallxue Se din gjithçka — prej qiellit deri n’nandtokë; E kur t’pyesin: “A e din kush e bani botën?” Thuaj: “Unë kisha kenë aty, por s’më lanë me pa!” E kështu, more bir, Shqiptari i mençëm del gjithmonë faqebardhë: Se s’ka punë që s’e ban, as fjalë që s’e din, Veç vetëm nji gja s’e kupton — të vërtetën! --- Politikani shqiptar (nga “Anzat e Parnasit”) Kur s’ka bukë, flet për atdhe; Kur ka bukë, harron popullin. Kur s’ka pushtet, thotë “dua drejtësi”; Kur e merr, s’e len ma askënd me folë. Kur âsht n’opozitë, âsht i ndershëm si shenjt; Kur hyn n’pushtet, e harron Zot e fe. E për çdo gja që s’shkon si duhet, Fajin e ka gjithmonë “tjetri”. Rrin tue folë për bashkim e flamur, E n’xhep mban letër me nji ambasadë; Fol për popullin, për varfërinë, për nderin — Por s’ia sheh kurrë fytyrën n’fshat, Veç n’kohë t’zgjedhjeve, me premtime e fjalë t’arta. --- Shqypnija (nga “Lahuta e Malcis”) Shqypni, mos t’kesh frikë, se i fortë asht Zoti, Qi s’ta laftë dritën, kurrë mos t’ta prishi moti; Se kush lufton për t’drejtën e vet, Në fund fiton, pse i drejtë asht vet’! Ti ke kenë mot e do t’jesh prap, Se n’gjak t’bijve ke zjarr e flakë; E sa t’ket n’botë dritë e diell, Shqypnia kurrë s’ka me dekë nën hi e pluhun! Këto poezi përmbledhin shpirtin e Gjergj Fishtës — poetin, fratin, humoristin dhe atdhetarin që ngriti gjuhën dhe kombin në art e në ndërgjegje. I lindur në vitin 1871 në Fishtë të Lezhës, Fishta mori një arsim të gjerë fillimisht në shkollat françeskane në vendin e tij, dhe më pas vazhdoi studimet në Bosnjë, ku thelloi dijet fetare, filozofike dhe gjuhësore. Këto njohuri i dhanë një bazë të fuqishme që ta shfrytëzonte më vonë në letërsinë e tij dhe në veprimtarinë kombëtare. Stili i Fishtës është unik dhe i fuqishëm. Në “Lahuta e Malcis”, epopeja e tij kombëtare, ai përdor gjuhën e pastër popullore dhe ritmin epik për të treguar trimërinë, besën dhe dashurinë për atdheun. Po ashtu, ai shfaqet mjeshtër i satirës, sidomos në “Anzat e Parnasit”, ku ironizon hipokrizinë, korrupsionin dhe veset e dobësitë e shoqërisë shqiptare me humor të hollë dhe mendim të thellë. Poezitë e tij nuk janë vetëm këngë lirie, por edhe mësime morali, reflektime mbi jetën dhe mbi fatin e kombit. Fishta nuk ishte vetëm poet, por edhe arsimtar dhe veprimtar kulturor. Ai kontribuoi në zhvillimin e arsimit shqiptar dhe në ruajtjen e gjuhës shqipe, duke marrë pjesë në Kongresin e Manastirit dhe duke mbështetur alfabetin kombëtar. Përmes veprave të tij, Fishta ngriti ndërgjegjen e shqiptarëve dhe krijoi një trashëgimi të pavdekshme letrare që frymëzon breza të tërë. Gjergj Fishta mbetet një figurë e madhe e kulturës shqiptare: poet i zjarrtë, satirist i mprehtë, dhe françeskan i përkushtuar. At Gjergj Fishta, Portret i plotë me veprat, rolin dhe mendimet At Gjergj Fishta lindi më 23 tetor 1871 në fshatin Fishtë, në zonën e Zadrimës, pranë Shkodrës. Emri i lindjes, sipas disa burimeve, ishte Zef, dhe prindërit e tij quheshin Ndok dhe Prenda Kaçi. Ai ishte më i vogli nga tre vëllezër dhe një motër. Rritja në këtë mjedis malësor dhe katolik ndikoi fort në formimin e tij personal dhe shpirtëror, duke i dhënë vlerat e fesë, nderit dhe përkushtimit ndaj kombit që do të shfaqeshin më vonë në veprat e tij. Arsimi filloi në shkollat lokale të Shkodrës, por më vonë Fishta ndoqi studime të avancuara në seminaret françeskane, përfshirë edhe ato në Bosnje, ku u njoh më thellë me filozofinë, teologjinë dhe letërsinë evropiane. Në këto vite ai u njoh me autorë si Njegoši dhe poetë kroatë, të cilët ndikuan në stilin dhe temat e krijimtarisë së tij. Në vitin 1894 u shugurua si meshtar dhe u kthye në Shkodër, duke u përkushtuar ndaj misionit edukativ, fetar dhe letrar. Fishta ishte një figurë multidimensionale: meshtar françeskan, edukator, shkrimtar, poet, përkthyes dhe politikan i përkushtuar. Ai punoi për përkthime nga latinishtja dhe italishtja, ndërsa angazhimi i tij në arsim dhe letërsi e bëri strateg të rëndësishëm të njësimit dhe zhvillimit të gjuhës shqipe. Si drejtor i shkollave françeskane në Shkodër që nga fillimi i shekullit XX, ai futi shqipen si gjuhë mësimi dhe luftoi kundër përzierjes së dialekteve pa kriter. Ai shprehte se “ajo nuk është gjuhë, ajo është si mushka”, duke kritikuar përdorimin e pakontrolluar të dialekteve të ndryshme. Në fushën e letërsisë, Fishta krijoi vepra që mbeten themelore për identitetin dhe kulturën shqiptare. Ndër veprat më të rëndësishme janë: Lahuta e Malësisë – epope kombëtare, botuar plotësisht më 1937, me 30 këngë, që përshkruan luftërat dhe jetën e malësorëve veriorë. Anzat e Parnasit – satirë, botuar më 1907. Pika voese / Vallja e Parrizit – rreth 1909. Shqiptari i qytetnuem – melodramë, 1911. Vëllaznia apo Shën Françesku i Assisit – 1912. Juda Makabe – tragjedi, 1914. Gomari i Babatasit – satirë, 1923. Mrizi i Zanave – vepër poetike, 1924. Fishta ishte gjithashtu një nga themeluesit e Shoqërisë Bashkimi për njësimin e gjuhës shqipe, ku bashkëpunoi me intelektualë si Preng Doçi dhe Ndre Mjeda. Ai besonte fuqishëm se njësimi i gjuhës ishte shenja më e qartë e kombësisë dhe se edukimi i drejtë mund të forconte vetëdijen kombëtare. Një dimension tjetër i rëndësishëm ishte patriotizmi i Fishtës. Ai nuk e kishte të lehtë të jetonte nën regjime të huaja apo pushtime. Përmes poezisë dhe artikujve, ai sulmonte çdo kërcënim ndaj tokës shqiptare, qoftë nga fqinjët, qoftë nga fuqitë e mëdha. Profesor Arshi Pipa ka theksuar se Fishta ishte më militant dhe luftarak se shumica e intelektualëve të kohës, duke mbrojtur interesat kombëtare edhe përballë rreziqeve politike. Ky patriotizëm dhe pavarësia e mendimit i bënë veprat e tij objekt të censurës nga regjimi komunist pas vitit 1945. Komunizmi e paraqiti Fishtën si fanatik fetar dhe reaksionar, duke e marginalizuar edhe pas shembjes së diktaturës. Sipas Pipas, Fishta u sakrifikua si përfaqësues i madhor i vlerave kombëtare dhe shpesh u trajtua padrejtësisht përmes ideologjisë komuniste. Megjithatë, pjesëmarrja e Presidentit Ilir Meta në aktivitetet përkujtimore në Lezhë dhe shprehjet e tij rreth rolit të Fishtës janë tregues se vlerësimi i figurës së tij po rivendoset në nivel institucional. Fishta është i njohur edhe për thënie të fuqishme që reflektojnë mendimin e tij mbi kombin, gjuhën dhe bashkëjetesën fetare: “Ma kollaj asht me mbushun një thes me pleshta sesa me i ba bashk dy shqiptarë!” “Njerëzit janë tanë njisoj prej natyrës, edukata i ban me u dallue!” “Shqiptarët kallzojnë njatë çka s’duhet, e mshehin njatë çka e di tanë bota!” “Në kjoftë se provon, mundesh me hupë, por në kjoftë se nuk provon – je i hupun gjithsesi!” Për unitetin kombëtar pavarësisht fesë: “In case they don't want us in a single state, because Albanians say they are Muslim… Then … We Christians, we will melt our crosses and make bullets, protect me our Albanian Muslim brothers.” Për gjuhën: “Tani që është bërë Shqipëria, duhen të bëhen shqiptarët.” Për edukimin dhe vetëdijen: “Ignoranca dhe krenaria shkojnë së bashku si hije.” At Gjergj Fishta vdiq më 30 dhjetor 1940, në moshën 69 vjeçare. Ai la pas një trashëgimi të pasur letrare, kulturore dhe patriotike. Vepra e tij, veçanërisht “Lahuta e Malësisë”, mbetet epope kombëtare dhe simbol i shpirtit luftarak shqiptar. Ai nuk ishte vetëm poet, por një edukator, strateg gjuhësor, politikan dhe mendimtar që përdori penën për të formësuar identitetin kombëtar dhe vetëdijen e shqiptarëve.

Tefta Tashko-Koço: Zëri që u bë atdhe, sopranoja e përjetshme e skenës shqiptare. Në historinë e muzikës shqiptare Tefta Tashko një emer që nuk mbetet në partitura apo në arkiva zanore, por është një frymë, në kujtesë e arte në identitet. Tefta Tashko-Koço eshtë sopranoja që i dha zë shpirtit shqiptar dhe e ngriti muzikën lirike në lartësinë e një misioni kombëtar. Tefta Tashko-Koço lindi më 2 nëntor 1910 në qytetin e Faiyumit në Egjipt, në një familje me origjinë shqiptare, ku tradita patriotike dhe dashuria për atdheun gërshetoheshin natyrshëm me edukimin kulturor dhe human. Babai i saj, Thanas Tashko, njihej në komunitetin shqiptar të Egjiptit për gjykimin e gjerë, integritetin moral dhe përkushtimin ndaj ruajtjes së identitetit kombëtar. Nëna, Eleni Zografi, ishte e njohur për edukimin e thellë kulturor dhe njohuritë e fuqishme të gjuhës dhe artit. Fëmijëria e Teftës u rrit mes tingujve të gjuhës shqipe dhe përpjekjeve për të mbajtur të gjallë identitetin dhe traditat shqiptare në diasporë. Pas vdekjes së të atit në vitin 1915, familja vendosi të kthehej në atdhe dhe, në vitin 1921, Tefta së bashku me nënën u vendos në Korçë, qytet që për shumë breza njihej si vatër e kulturës, arsimit dhe patriotizmit krijues. Që në moshë të hershme, ajo shfaqi një talent të jashtëzakonshëm vokal. Zëri i saj kishte një timbër të rrallë, një ndjeshmëri që prekte dhe një shprehje që tejkalonte moshën. Më 26 qershor 1926, në moshën vetëm 15-vjeçare, Tefta Tashko u ngjit për herë të parë në një skenë publike në Korçë. Duartrokitjet e zjarrta nuk ishin thjesht entuziazëm rinor, por paralajmërim i një rruge që do ta çonte drejt majave të artit liriko-muzikor. Ajo u dallua për harmoninë mes teknikës, artikulimit të pastër dhe interpretimit emocional, duke fituar respekt e admirim brenda dhe jashtë Shqipërisë. Në shtator 1927, e etur për formim të thellë profesional, u nis drejt Francës dhe filloi studimet në konservatorin e Montpellier. Aty u njoh nga afër me repertorin operistik dhe liriko-muzikor evropian, duke u ushtruar me disiplinë të hekurt në teknikën vokale. Nga viti 1932 deri në vitin 1936, ajo vazhdoi studimet në Conservatoire National de Musique et de Déclamation në Paris, nën drejtimin e pedagogëve të shquar si André Gresse dhe personalitete të tjera me famë ndërkombëtare. Studioi teori muzikore, teknikë vokale, interpretim liriko-muzikor dhe deklamacione dramatike, duke u formuar si një artiste e plotë, e përgatitur për çdo skenë të rëndësishme evropiane. Në vitin 1930, Tefta regjistroi incizimet e para pranë shoqërisë diskografike “Pathé” në Paris, duke u bërë një ndër interpreteset e para shqiptare që hyri në qarkullimin ndërkombëtar të muzikës diskografike. Këto regjistrime dhe bashkëpunimet me muzikantë të njohur theksuan profesionalizmin e saj dhe e çuan zërin e saj në nivele botërore. Ajo ndërthurte repertorin liriko-muzikor evropian me këngë urbane dhe popullore shqiptare, duke dëshmuar se tradita dhe moderniteti mund të bashkëjetojnë në një harmoni të rrallë. Pas përfundimit të studimeve, në vitin 1935, u rikthye në Shqipëri, ku aktiviteti i saj mori një intensitet të jashtëzakonshëm. Më 26 nëntor 1935, në Tiranë, dha një koncert të madh që u prit me admirim nga publiku dhe kritika. Më pas ndërmori një turne artistik në Shkodër, Korçë, Elbasan, Gjirokastër, Berat, Vlorë dhe qytete të tjera, duke e çuar muzikën lirike në skena ku ajo dëgjohej për herë të parë me atë nivel interpretimi. Në vitet 1937 dhe 1942 realizoi regjistrime historike për Columbia Records në Milano. Ndër to përfshihen “Il cuore e la mano”, “Follie… follie”, “La serenata” dhe kënga tradicionale “As aman moj lule”. Këto incizime janë sot pasuri e çmuar e muzikës shqiptare, dëshmi e një zëri që kapërceu kohën dhe hapësirën. E angazhuar thellësisht në jetën kulturore dhe patriotike, Tefta interpretoi jo vetëm repertor klasik, por edhe këngë me motiv kombëtar. Bashkëpunoi me figura si Lola Gjoka dhe Kristo Kono, duke u bërë pjesë e nismave që forconin identitetin përmes artit. Më 2 nëntor 1938, në teatrin “Luks” në Korçë, dha një koncert madhështor me krijime të Konos, një moment kulmor për muzikalitetin shqiptar. Më 30 maj 1939, përfaqësoi muzikën shqiptare në Festivalin e Folklorit në Firence të Italisë, së bashku me Marie Kraja, Adem Mani dhe Xhevat Boriçi, duke dëshmuar para një audience ndërkombëtare dinjitetin dhe forcën e traditës sonë muzikore. Që nga themelimi i Radio Tirana në vitin 1938, ajo u bë një nga zërat më të dashur të këtij mediumi, duke hyrë në mijëra shtëpi shqiptare dhe duke frymëzuar breza të tërë artistësh. Krahas skenës, ajo kontribuoi në zhvillimin e arsimit muzikor, në shoqata kulturore dhe në ngritjen e standardeve interpretative në institucione të ndryshme. Në jetën personale, u martua me Kristaq Koçon dhe pati një djalë, Eno Koçon, i cili më vonë u shqua si dirigjent, pedagog dhe studiues i njohur i muzikës shqiptare, duke vijuar traditën artistike të së ëmës. Më 22 dhjetor 1947, në moshën vetëm 37 vjeçare, Tefta Tashko-Koço u nda nga jeta në Tiranë. Humbja e saj la një boshllëk të thellë në artin shqiptar. U varros me nderime solemne, ndërsa figura e saj mbeti simbol i pasionit, devotshmërisë dhe identitetit kombëtar. Pas vdekjes u nderua me titullin e lartë “Artistes së Popullit”. Emri i saj vazhdon të përkujtohet në gala koncertesh, manifestime kulturore dhe festivale muzikore, veçanërisht gjatë 100-vjetorit të lindjes së saj, kur u organizuan evente madhore për të nderuar jetën dhe veprën e saj. Trashëgimia e Tefta Tashko-Koços është testament i fuqisë së artit për të mbajtur gjallë një komb. Në zërin e saj jeton Shqipëria , e djeshmja, e sotmja dhe e ardhmja e muzikes që do të vijë.

Rrevista Prestige #inspirationaldaily #EducationMatters Romanin “Goodbye, Mr. Chips” e shkroi James Hilton dhe u botua për herë të parë në vitin 1934. 📘 Një mesazh nga romani “Goodbye, Mr. Chips” Edukimi nuk matet vetëm me dije, por me gjurmët që lë në zemrat e nxënësve. Një mësues i përkushtuar formon karaktere,. Dashuria, durimi dhe integriteti janë mjetet më të fuqishme të një edukatori. Koha kalon, brezat ndryshojnë, por ndikimi i mirësisë mbetet i përjetshëm. Sepse një jetë e jetuar me vlera është mësimi më i madh që mund të japim. James Hilton (1899–1954) ishte një shkrimtar anglez, i njohur për romanet e tij që shpesh përqendrohen tek marrëdhëniet njerëzore, vlerat morale dhe emocionet e jetës së përditshme. Ai u bë shumë i famshëm për romanin “Goodbye, Mr. Chips” (1934), i cili trajton jetën e një mësuesi dhe ndikimin e tij tek nxënësit. Hilton shpesh përdorte një stil të ngrohtë, reflektiv dhe nostalgjik, duke përzier elemente të jetës reale me mesazhe morale dhe edukative. Veprat e tij karakterizohen nga dashuria për njerëzit, vlerat morale dhe rëndësia e karakterit në formimin e individit. Përveç “Goodbye, Mr. Chips”, ai shkroi edhe romane të tjera të njohura si “Lost Horizon” (1933), që prezanton konceptin e Shangri-La, një vend ideal dhe i qetë. Në romanin “Goodbye, Mr. Chips”, James Hilton shfaq ndikimin e tij personal mbi temën e edukimit, duke bërë që mësuesi të paraqitet jo vetëm si një transmetues i njohurive, por edhe si një udhëheqës moral dhe model jete për brezat e rinj. Rrefim mbi Romanin. Ai rrëfen jetën e një mësuesi të shkollës fillore në një internat britanik, Mr. Chipping, i cili fillimisht është i ndrojtur dhe modest, por me kalimin e viteve bëhet një figurë e dashur dhe e respektuar nga nxënësit dhe kolegët e tij. Hilton shkroi këtë roman për të treguar se arsimimi nuk është vetëm dhënie njohurish, por një mjet për formimin e karakterit, moralit dhe përgjegjësisë, dhe se ndikimi i mësuesit mund të zgjasë për breza të tërë. Elementet karakteristike dhe tiparet që e bëjnë këtë roman unik dhe të njohur. Tiparet më tipike të librit “Goodbye, Mr. Chips” Figurë mësuesi si qendër e tregimit Roman është i fokusuar kryesisht tek Mr. Chips, një mësues modest dhe i ndrojtur, i cili përjeton gjithë jetën dhe karrierën e tij në internat. Ai nuk është një hero klasik aventurash, por një njeri i zakonshëm që përmes përkushtimit dhe dashurisë për nxënësit bëhet i respektuar dhe i dashur. Ky fokus mbi mësuesin si model moral dhe edukues është tipik i librit dhe e dallon nga romanet e tjera që shpesh përqendrohen tek nxënësit ose ngjarjet dramatike. Reflektim mbi jetën dhe kalimin e kohës Libri është nostalgjik dhe filozofik, pasi Mr. Chips kujton nxënësit dhe përvojat e tij të kaluara. Kalimi i kohës dhe ndryshimet historike (si Lufta e Parë Botërore) ndikojnë tek karakteret dhe tregojnë rëndësinë e vazhdimësisë morale dhe pedagogjike. Kjo ndjenjë e rrjedhshmërisë së jetës dhe ndikimit të mësuesit në breza është tipike dhe përcjell një mesazh të fuqishëm mbi edukimin dhe moralin. Ngjarje të thjeshta, por me kuptim moral dhe pedagogjik Ngjarjet nuk janë të mbushura me aksion spektakolar; ato janë përditshmëri e shkollës, marrëdhënie me nxënësit, humbje dhe fitore morale. Çdo episod tregon një mësim për jetën, dashurinë dhe përkushtimin ndaj edukimit. Kjo është tipike e librit: dramat individuale nuk janë për sensacion, por për të nxjerrë mësime të thella morale dhe edukative. Përzierja e elementeve personale dhe profesionale Mr. Chips ka një jetë personale të thjeshtë dhe një karrierë të gjatë në shkollë, dhe libri tregon se si jeta personale ndikon në punën e tij si mësues. Humbja e gruas, emocionet dhe kujtimet i japin romanit dimension human dhe emocional, tipik për stilin e Hiltonit. Atmosferë nostalgjike dhe morale Libri ka një ton të ngrohtë, human dhe shpesh sentimental. Lexuesi ndjen dashuri për shkollën, nxënësit dhe edukimin si vlera që qëndrojnë përtej kohës. Kjo atmosferë e ngrohtë, reflektuese dhe morale është një nga tiparet më të dukshme të librit dhe e bën atë klasik. Pra, çfarë është më tipike në libër: është fokusi mbi mësuesin si figurë morale dhe edukative, rrjedhshmëria e jetës dhe kujtimet, ngjarjet e thjeshta me kuptim të thellë pedagogjik, dimensioni emocional dhe personal, dhe toni nostalgjik dhe i ngrohtë që e dallon romanin si një kryevepër për edukimin dhe ndikimin e mësuesit. Personazhet kryesore, si Mr. Chips, gruaja e tij dhe nxënësit e tij, pasqyrojnë se si marrëdhëniet personale dhe përkushtimi i edukatorit ndikojnë thellësisht në jetën e të rinjve. Nga një pikëpamje filozofike, libri ka rëndësi sepse thekson idenë se edukimi është një akt moral dhe shoqëror, jo thjesht teknik. Ai tregon se dashuria, respekti dhe përkushtimi i mësuesit janë të domosdoshme për zhvillimin e individit dhe formimin e shoqërisë. Përmes reflektimeve të Mr. Chips dhe përvojave me nxënësit, lexuesi kupton se mësuesi nuk është vetëm një transmetues i njohurive, por një model jete, i cili lë gjurmë të përhershme në karakterin dhe moralin e fëmijëve. Ky roman mbetet një shembull i qartë i lidhjes së arsimit me zhvillimin moral, emocional dhe shoqëror të individit, duke e bërë edukimin një përvojë jetësore dhe të paharrueshme. Kapitulli 1 – Fillimi i karrierës së Mr. Chips Ky kapitull hap romanin duke prezantuar Mr. Chipping, një burrë modest dhe i ndrojtur, i cili fillon punën si mësues në një internat britanik. Ai ndihet i pasigurt dhe i papërgatitur për rolin që e pret, sepse është i ri dhe nuk ka përvojë me nxënësit e disiplinuar të internatit. Personazhi kryesor është vetë Mr. Chips, ndërsa nxënësit e parë që takon shfaqin karaktere të ndryshme, disa të butë e të respektueshëm dhe disa sfidues. Hilton përshkruan mënyrën se si ai mëson të njohë secilin nxënës dhe të vendosë lidhje të ngrohta me ta, duke përdorur humor, durim dhe këshilla të mençura. Ngjarjet tregojnë se edukimi nuk është thjesht dhënia e njohurive, por edhe ndërtimi i karakterit, respektit dhe besimit reciprok, dhe kjo ndihmon Mr. Chips të fitojë gradualisht vendin e tij në shkollë. Ai përjeton momentet e para të kënaqësisë dhe përgjegjësisë si mësues, dhe lexuesi kupton se për Hilton, arsimimi i mirë fillon me ndjeshmëri dhe përkushtim personal. Kapitulli 2 – Dashuria dhe martesa Në këtë kapitull, lexuesi ndjek përjetimet emocionale të Mr. Chips, i cili takon gruan e tij, një personazh që ndryshon jetën e tij. Gruaja është e ndjeshme, e mençur dhe e dashur, dhe marrëdhënia e tyre e bën Mr. Chips më të ndjeshëm dhe më të përkushtuar. Martesa e tyre përshkruhet me detaje të hollësishme: takimi i parë, dashuria që zhvillohet ngadalë, dhe momentet e përbashkëta që e bëjnë të kuptojë rëndësinë e ndjeshmërisë dhe dashurisë në edukim. Megjithatë, fati nuk është me të, pasi gruaja e tij vdes herët, duke e lënë Mr. Chips vetëm dhe duke i ndryshuar mënyrën e të menduarit. Ai kthehet në shkollë më i përkushtuar ndaj nxënësve, duke përdorur dashurinë që ka për jetën për të nxitur karakterin dhe moralin e tyre. Kjo pjesë tregon se jetët personale dhe përjetimet emocionale ndikojnë drejtpërdrejt në mënyrën se si një mësues edukon dhe lidhet me nxënësit, dhe se humbjet mund të thellojnë aftësitë morale dhe ndjeshmërinë e një edukatori. Kapitulli 3 – Mësues i dashur dhe i respektuar Ky kapitull është një nga pjesët më të gjera dhe tregon se si Mr. Chips bëhet një mësues i njohur dhe i dashur për nxënësit dhe kolegët e tij. Ai zhvillon një stil unik mësimdhënieje, duke kombinuar disiplinën e butë me humor dhe respekt, dhe duke i bërë nxënësit të ndihen të vlerësuar dhe të motivuar. Për shembull, ai kujdeset për nxënësit me vështirësi të ndryshme, u jep këshilla personale dhe i mëson të jenë të përgjegjshëm për veprimet e tyre. Ngjarjet reale lidhen me ambientin e shkollave britanike të fillim-shekullit XX, ku mësuesit shpesh ishin udhëheqës moral dhe modele për nxënësit. Hilton përdor shembuj të gjallë të situatave në klasë, si diskutimet për lëndët, gjykimet për sjelljen e nxënësve, dhe momentet kur mësuesi ndërhyn për të ndihmuar një student në nevojë. Kjo pjesë tregon se arsimi është më efektiv kur bazohet në respekt, dashuri dhe lidhje personale, dhe jo vetëm në rregulla të rrepta ose disiplinë mekanike. Mr. Chips shfaqet si shembulli ideal i mësuesit që nuk e ndjek vetëm planin mësimor, por edhe zhvillon karakterin dhe moralin e nxënësve të tij. 📘 LIBRI III – Mosha 12–15 vjeç Tema kryesore: Zhvillimi i arsyes dhe edukimi intelektual praktik, duke ruajtur natyrën dhe lirinë e fëmijës. 1. Fillimi i edukimit racional Pika kryesore: Në këtë fazë, mendja e Emilit është gati të kuptojë konceptet abstrakte dhe të përdorë arsyen. Sqarimi i hollësishëm: Para kësaj moshe, fëmija mëson kryesisht përmes shqisave dhe përvojës direkte. Tani ai është gati të analizojë situata, të krahasojë dhe të nxjerr përfundime. Arsyetimi fillestar duhet të vijë përmes mësimit praktik dhe eksperimentimit, jo vetëm memorimit. Shembull: Në vend që t’i japim një ligj fizik në formë formule, Emili eksperimenton me objekte që bien dhe mëson vetë parimin e gravitetit. Pasoja: Kjo metodë krijon një mendim kritik që më vonë i shërben për të zgjidhur probleme dhe për të bërë zgjedhje morale të pavarura. Lidhja filozofike: Rousseau thekson se arsimimi duhet të ndjekë zhvillimin natyror të kapaciteteve të fëmijës, duke respektuar ritmin e tij. 2. Edukimi shkencor dhe mësimi praktik Pika kryesore: Emili mëson shkencë dhe njohuri për botën përmes eksperimenteve dhe veprimeve praktike. Sqarimi i hollësishëm: Mësimi duhet të jetë i bazuar në përvojë konkrete, jo në teori të pafundme. Njohuritë e fituara përmes eksperimenteve nguliten më mirë dhe rrisin kureshtjen. Fëmija mëson të kuptojë se konceptet teorike kanë zbatim në realitet. Shembull: Ai eksperimenton me ujë, tokë dhe objekte të ndryshme për të kuptuar gravitetin, peshën dhe lëvizjen, në vend që të lexojë formula abstrakte në librat shkollorë. Pasoja: Mënyra praktike i krijon aftësi për të menduar kritikisht dhe për të zgjidhur probleme reale, duke i dhënë siguri dhe autonom 3. Mësimi i një zanati Pika kryesore: Emili duhet të mësojë një zanat ose aftësi praktike që do ta bëjë të pavarur ekonomikisht dhe moralisht. Sqarimi i hollësishëm: Njohuritë intelektuale nuk mjaftojnë; njeriu duhet të dijë të punojë për të mbijetuar. Zanati zhvillon disiplinë, përgjegjësi dhe vetëbesim. Arsimi praktik është pjesë e formimit të karakterit, jo vetëm i mendjes. Shembull: Në vend që të mësuarit të jetë vetëm teori, Emili praktikon mjeshtri në punime druri, bujqësi ose zanate të tjera, duke kuptuar rëndësinë e punës dhe përpjekjes. Pasoja: Zhvillohet ndjenja e autonomisë dhe e dinjitetit personal. Fëmija mëson se mund të mbështetet te aftësitë e tij, pa u varur nga të tjerët. Lidhja filozofike: Rousseau thekson se pavarësia është element thelbësor i lirisë natyrore, dhe edukimi praktik e nxit atë. 4. Zhvillimi i karakterit dhe moralit fillestar Pika kryesore: Në këtë fazë, përveç dijes, Emili mëson të formojë karakter dhe ndjenja morale. Sqarimi i hollësishëm: Përvoja dhe eksperimenti praktik zhvillojnë ndjenjat e drejtësisë dhe përgjegjësisë. Edukimi nuk është vetëm i mendjes; ai duhet të formojë një njeri të përgjegjshëm, që di të zgjedhë drejt dhe të kuptojë pasojat e veprimeve të veta. Moraliteti i hershëm bazohet tek kuptimi i lidhjes shkak–pasojë, dhe jo tek frika nga ndëshkimi. Shembull: Kur Emili mëson të punojë një kopsht, ai kupton që vetëm kujdesi dhe përpjekja sjellin rezultate. Ky koncept i përgjigjes për veprimet e veta është themeli i moralit. Pasoja: Ndërgjegjja fillon të formohet dhe shërben si udhërrëfyes për vendimet e ardhshme morale. Lidhja filozofike: Rousseau mendon se ndërgjegjja lind nga përvoja, jo nga predikimi i jashtëm; kjo është baza e arsimimit moral. 5. Respekti për ritmin natyror Pika kryesore: Arsimi nuk duhet të nxitojë fëmijën, por të respektojë ritmin e zhvillimit të tij. Sqarimi i hollësishëm: Çdo fëmijë ka aftësi dhe kohë të ndryshme për të kuptuar konceptet abstrakte. Nxitja e parakohshme mund të krijojë stres, frikë ose refuzim të mësimit. Arsimi i bazuar te ritmi natyror zhvillon motivim të brendshëm dhe dëshirë për të mësuar. Shembull: Në vend që të detyrohet të kuptojë gravitetin ose matematikën në mënyrë të shpejtë, Emili punon përmes eksperimentit dhe lojës, duke mësuar në ritmin e tij. Pasoja: Mënyra e tillë e arsimimit rrit kënaqësinë dhe vetëbesimin, duke krijuar një bazë të fortë për mësim të mëtejshëm. Lidhja filozofike: Kjo lidhet me idenë kryesore të Rousseau: njeriu zhvillohet më mirë kur edukimi respekton natyrën dhe ritmin e tij unik. Kështu kemi përpunuar Libri III – Mosha 12–15 vjeç me 5 pika të zgjeruara, secila me: Sqarim të hollësishëm Shembuj praktikë Pasojë për zhvillimin e fëmijës Lidhje filozofike Nëse do, mund të vazhdojmë me Libri IV – Adoleshenca (zhvillimi moral dhe fetar) në të njëjtin stil të zgjeruar. Dëshiron të vazhdojmë me Librin IV? 7 Kapitulli 4 – Lufta dhe sfidat e jashtme Kjo pjesë e romanit trajton periudhën e Luftës së Parë Botërore, duke treguar se shumë nxënës të Mr. Chips shkojnë në front dhe disa humbasin jetën. Për Mr. Chips, këto ngjarje janë një provë e dhimbshme e efektit që edukimi ka mbi jetën reale dhe pasojat e humbjes së nxënësve që ai ka ndihmuar të formohen. Ngjarjet reale lidhen me kontekstin historik të shkollave britanike, ku nxënësit u mobilizuan për luftë dhe humbjet e tyre prekën mësuesit emocionalisht. Mr. Chips kujton momentet e përbashkëta me nxënësit, këshillat që u ka dhënë dhe mënyrën se si karakteri i tyre u zhvillua gjatë viteve në shkollë. Kjo pjesë tregon se arsimi dhe ndikimi i një mësuesi nuk ndalen me largimin e nxënësve, dhe se karakteri dhe moraliteti i zhvilluar gjatë mësimit ndihmon në situata ekstreme, si lufta. Kapitulli 5 – Mbyllja e karrierës dhe reflektimi Kapitulli i fundit tregon pensionimin e Mr. Chips dhe reflektimin mbi gjithë jetën dhe karrierën e tij. Ai kujton të gjithë nxënësit që ka ndihmuar, sukseset, humbjet dhe marrëdhëniet që ka krijuar gjatë dekadave të mësimdhënies. Nxënësit e dikurshëm dhe kolegët e tij shfaqin respekt dhe dashuri për ndikimin e tij të vazhdueshëm në jetën e tyre. Ngjarjet reale lidhen me sfidat morale dhe sociale të mësuesve britanikë të shekullit XX, dhe mënyrën se si edukimi formon karakterin e brezave. Ky kapitull nënvizon se puna e mësuesit ka një vlerë të përhershme, dhe se dashuria, përkushtimi dhe respekti ndaj nxënësve janë thelbësore për një edukim të suksesshëm dhe për ndikim afatgjatë në shoqëri. Në këtë mënyrë, romani tregon një rrugëtim të plotë: nga fillimi i karrierës së një mësuesi modest, përmes jetës personale dhe humbjeve, deri te krijimi i një ndikimi të përhershëm mbi nxënësit dhe shoqërinë. Mr. Chips dhe nxënësit e tij janë shembulli i qartë se edukimi nuk është vetëm dhënie e njohurive, por formim i karakterit, moralit dhe përgjegjësisë qytetare, duke lidhur romanin ngushtë me filozofinë pedagogjike të shekullit XX. © Liliana Pere Founder. Publisher. Idepedent Researcher Author Prestige Magazine.2023-2026

#RevistaPrestige #Inspirationaldaily. #AcademicExcellence Emin Musliu: Inxhinier, Projektuesi dijetari i Hidroenergjetikës Shqiptare. Emin Musliu ka shërbyer si Drejtor i Institutit të Studimeve dhe Projektimeve të Hidrocentraleve, Zëvendësministër i Ndërtimit dhe Ministër i Ndërtimit. Emin Musliu ishte kryeprojektues i hidrocentraleve Selitë, Ulëz, Shkopet, Bistricë dhe i kaskadës së Drinit (Vau i Dejës, Fierzë). (Ne profesion ing Hidroteknik, kryetar i grupit inxhiniero teknik) Ai hartoi dhe mbikëqyri zbatimin e digave dhe skemave hidroenergjetike, duke garantuar sigurinë ndaj prurjeve ekstreme dhe tërmeteve, si dhe mbajti poste drejtuese shtetërore në ndërtim dhe energjetik. Në historinë e hidroenergjetikës shqiptare, Emin Musliu qëndron si një gur themeli i pakrahasueshëm; vizioni dhe precizioni i tij në projektimin e hidrocentraleve e ngjason atë me Wernher von Braun, arkitektin gjerman të raketave që çoi njeriun në hapësirë. Ashtu si von Braun llogariti çdo faktor të mundshëm për të realizuar ëndrrën e eksplorimit të universit, Musliu planifikoi çdo detaj të kaskadës së Drinit dhe të digave shqiptare, duke marrë parasysh prurjet ekstreme, tërmetet, dhe ndikimet mjedisore, duke garantuar që energjia e ujërave të shndërrohej në progres dhe stabilitet për një vend të tërë. Aftësia e tij për të parashikuar rreziqet dhe për të harmonizuar teknologjinë me natyrën e bën figurën e tij jo vetëm një inxhinier, por një shjencetar universal në fushën e energjetikës. Emin Musliu është një nga figurat më të shquara të inxhinierisë shqiptare, se bashku me Petrit Radovicken, udhëheqës vizionar që modeluan zhvillimin e hidrocentraleve në Shqipëri gjatë gjysmës së dytë të shekullit XX. Jetën dhe veprën e tij mund ta perceptojmë si një rrugëtim të fuqishëm të dijes, disiplinës dhe mençurisë teknike, ku çdo projekt ishte një demonstrim i logjikës perfekte, kapacitetit organizativ dhe vizionit të guximshëm për të transformuar lumin në energji dhe stabilitet për vendin. Çdo vepër e tij është dëshmi e qartësisë së mendimit dhe disiplinës së lartë teknike, një punë që sfidon kohën dhe ruhet si standard për brezat e ardhshëm. Le te mesojme me teper Kush ishte Emin Musliu Emin Musliu ka lindur në vitin 1925 në qytetin e Shkodrës, në një familje shqiptare ku edukimi dhe puna ishin vlera themelore. Terreni malor dhe lumenjtë e rajonit formuan interesin e tij të hershëm për hidroteknikën dhe ndërtimet e mëdha. Musliu kreu arsimin e mesëm teknik dhe më pas studimet universitare në Inxhinieri Hidroteknike. Gjatë viteve 1950, ai zhvilloi specializime jashtë vendit, duke marrë njohuri nga vendet e Evropës Lindore, si dhe përvoja të drejtpërdrejta teknike nga projekte në Jugosllavi dhe Kinë, duke u njohur me teknologjitë më të avancuara të kohës. Këto eksperienca e pajisën me aftësi për të menaxhuar projekte komplekse dhe për të implementuar zgjidhje teknike të sigurta dhe të qëndrueshme. Karriera profesionale dhe veprat Vitet 1950–1960: 1951: Fillon punën si inxhinier në Hidrocentralin e Selitës, përgjegjës teknik te Mali me Gropa. 1958–1960: Kryeinxhinier dhe drejtor teknik në kantieret e HEC-it të Selitës dhe Ulzës. Ai koordinoi ndërtimin e digave dhe stacioneve hidroenergjetike, duke siguruar që çdo projekt të realizohej me disiplinë perfekte. Vitet 1960–1970: 1961–1963: Hartimi i skemës së Drinit, projekt ky me kritere të rrepta sigurie: prurje ekstreme 4500 m³/s dhe tërmet deri në 9 ballë. 1962: Fillimi i ndërtimit të HEC Shkopet dhe Bistricës 1, në bashkëpunim me Petrit Radovickën dhe inxhinierë të tjerë të Institutit të Hidrocentraleve. 1967–1970: Kaskada e Drinit, përfshirë HEC-i i Vaut të Dejës, ku Musliu drejtoi qindra punonjës dhe inxhinierë, duke kombinuar eksperiencën vendase dhe njohuritë ndërkombëtare. Vitet 1970–1980: 1970: Përfundimi i HEC Shkopet. 1976: Përmirësimi i Bistricës 2 dhe digave ekzistuese. Vitet 1970–1980: Drejtimi i HEC-it të Fierzës dhe Vaut të Dejës, ku Musliu ishte garant i sigurisë maksimale, duke parashikuar çdo rrezik hidraulik dhe ndërtimor. Hidrocentrali i Fierzës (dikur i quajtur Drita e Partisë) është ndërtuar mbi lumin Drin, pranë fshatit Fierzë, dhe përbën veprën më të madhe hidroenergjetike në Shqipëri. Ndërtimi i tij nisi në nëntor 1971, ndërsa turbina e parë u vu në punë në tetor 1978, Vepra u realizua me ndihmën e shtetit kinez për sa i përket pajisjeve dhe teknologjisë, të cilat u shkëmbyen me mineral kromi, por projektimi dhe ndërtimi u kryen 100% nga inxhinierë dhe specialistë shqiptarë. Ndër figurat kryesore përmenden Niko Naska (ish-drejtori i veprave të mëdha energjetike), si dhe inxhinierët Pandi Çezmaxhiu, Nesti Lubonja, Rrahman Hanku, Emin Mysliu, Spiro Pappa, Skender Kosturi, Egon Gjadri, Petrit Radovicka, Farudin Hoxha, Dhimiter Cico, Gezim Struga, Haxhi Billa, etj. Ndërtimi zgjati 7 vite dhe sipas Naskës, hidrocentrali e shleu koston e vet brenda tre vitesh pune, pra në 1981. Diga e Fierzës është 160 metra e lartë, e ndërtuar me gurë e zhavorr me bërthamë deltine, dhe krijon Liqenin e Fierzës me një vëllim prej 2,7 miliardë m³ ujë. Me një kapacitet prodhimi prej 500 megavat (MW), Fierza renditet ndër më të mëdhenjtë në Ballkan, duke qenë për dekada burimi kryesor i energjisë elektrike në vend dhe në raste të veçanta edhe furnizues për vendet fqinje. Hidrocentrali i Komanit është një nga veprat më të mëdha energjetike mbi lumin Drin, pjesë e kaskadës Drin–Fierzë–Koman–Vau i Dejës. Punimet për ndërtimin nisën në fund të viteve 1970 (pas përfundimit të Fierzës). Hidrocentrali u vu në shfrytëzim gradualisht në vitet 1985–1986. Ai u ndërtua gjatë periudhës së sistemit totalitar dhe u konsiderua një nga investimet strategjike të energjetikës shqiptare. Ka një kapacitet të instaluar prej rreth 600 MW, duke qenë ndër më të mëdhenjtë në Shqipëri. Diga e Komanit është rreth 115 metra e lartë. Formon Liqenin e Komanit, një nga liqenet artificiale më të mëdhenj dhe më piktoresk në vend. Inxhinierët dhe specialistët Ashtu si në Fierzë, projektimi dhe ndërtimi u kryen kryesisht nga specialistë shqiptarë. Në ndërtimin e veprave të mëdha të kaskadës së Drinit (ku përfshihet edhe Komanit) morën pjesë inxhinierë të njohur të kohës si: Dhe drejtues te veorave te medha . Petrit Radovicka. Farudin Hoxha Emin Musliu. Rahman Hanku. Niko Naska Pandi Çezmaxhiu Nesti Lubonja Spiro Pappa Skender Kosturi Egon Gjadri Dhimiter Cico Gezim Struga Haxhi Billa, etj. Këta inxhinierë dhe shumë teknikë e punëtorë të tjerë kontribuan në realizimin e një prej projekteve më ambicioze energjetike të Shqipërisë. **Secila prej këtyre veprave është dëshmi e qartësisë së mendimit dhe fuqisë së organizimit, si stacionet hapësinore të astronautëve që operojnë mbi planetin Tokë me precizion dhe disiplinë.** Musliu shërbeu si: Zëvendësministër i Ndërtimit Drejtor i Institutit të Studimeve dhe Projektimeve të Hidrocentraleve Ministër i Ndërtimit Deputet Ai ruajti rolin primar në të gjitha veprat e mëdha, duke bashkëpunuar ngushtë me Petrit Radovickën dhe inxhinierë të spikatur hidroteknikë. Projektet e tij ishin gjithmonë të planifikuara me siguri maksimale dhe respekt të parimeve ndërkombëtare, duke u siguruar që lumenjtë dhe ujërat e Shqipërisë të mos shkaktonin dëm. Kushtet dhe sfidat për Shqipërinë Gjatë viteve 1950–1980, Shqipëria ishte në një fazë industrializimi të hershëm dhe infrastruktura ishte minimale. Përmbytjet e Shkodrës dhe Bunës (1962, 1963, 1970, 1976) krijonin rreziqe. Si shkencetar i shekullit XX për energjetikën shqiptare, Emin Musliu interpretoi ligjet e ujërave dhe gravitetit në mënyrë që çdo digë dhe stacion hidrocentral të funksiononte me saktësi maksimale. Musliu zbuloi rendin e fshehur të lumenjve shqiptarë, duke transformuar prurjet e tyre të pakontrolluara në energji të qëndrueshme dhe të besueshme për qytetet dhe fabrikat e vendit. Mendimi i tij strategjik dhe vizioni i tij i guximshëm janë një testament i madhësisë së tij, një kombinim i matematikës së saktë dhe intuitës teknike, që vetëm gjeni i rralle i ben. Në mënyrë të ngjashme, aftësia e Musliut për të planifikuar projekte masive dhe për të parashikuar rreziqet e natyrës e bën atë të pa krahasueshëm Musliu koordinonte qindra specialistë hidroteknikë, arkitektë dhe mekanikë për të ngritur hidrocentralet që ndryshuan fizikun e energjisë në Shqipëri. Secila vepër e tij ishte një mision i planifikuar deri në detaj, ku çdo element ishte i llogaritur për të mbijetuar dhe funksionuar në kushtet më eksistuese. Emin Musliu ishte i apasionuar kembengules i etur pas njohurive të reja dhe i praktikave teknike që nuk ishin provuar më parë në Shqipëri. Ai ndërtoi një paradigmë të re, duke shndërruar sfidat e rrezikshme të lumit Drin dhe të Bunës në mundësi të pakrahasueshme për zhvillim industrial dhe energjetik. Përmes saktësisë, përkushtimit dhe guximit të tij,Radivicka ngushtesisht me Musliun arriten të shndërrojne natyrën në shërbim të qytetarëve,. Musliu hartoi projekte që mund të përballonin prurje ekstreme dhe tërmete, duke integruar standarde ndërkombëtare dhe teknologji të avancuara të asaj kohe. Çmimet dhe njohja publike Për kontributin e jashtëzakonshëm në ndërtimin e hidrocentraleve, Musliu ka marrë cmime dhe dekorata shtetërore, duke e vlerësuar si një nga arkitektët më të mëdhenj të energjetikës shqiptare. Publiku shqiptar e sheh si heroin e dritës, një udhëheqës i disiplinuar dhe vizionar, i cili garantoi energji për qytetet, fshatrat dhe industrinë e vendit. Vlerësimi i punës së tij krahasohet me figurat botërore të shkencës dhe astronautikës, ku çdo vendim është i matur, çdo llogaritje e sakte dhe çdo vepër e përjetshme. Rrefim i Emin Musliut Emin Musliu: Si u ndërtuan hidrocentralet Hidrocentrali i parë që filloi në Shqipëri ishte hidrocentrali i Selitës. Filloi që në 1949 dhe u vu në shfrytëzim në nëntor 1951. Është një hidrocentral me tunele duke filluar që nga Mali me Gropa kalon në Malin e Dajtit ku ka një tunel 1600 metra të gjatë dhe zbret në Lanabregas ku është ndërtesa e centralit. Është një central i vogël po i vështirë në ndërtim. Ai ka thuajse 66 vite që funksionon dhe nuk i ka ndodhur asgjë. Është i vetmi hidrocentral i inauguar natën sepse në atë kohë me 7 nëntor 1951 ishin grumbulluar në sallën e makinerisë, autoritetet e vendit ndërsa në Tiranë ishin mbledhur qytetarë para bashkisë së Tiranës që prisnin të vinin dritat. Ç’ është e vërteta, në atë kohë, në 1949 ne ishim analfabetë totalisht, që s’merrnim vesh ç’është hidrocentrali, diga etj. Në 1949 erdhi një këshilltar sovjetik Grigori Petrenko i cili kishte aftësi të jashtëzakonshme. Ishte shumë njerëzor dhe na dha një ndihmë kolosale, që bëmë edhe organizimin e punës për ndërtimin e veprave të hidrocentralit. Tirana kishte në atë kohë, mesa di unë, një central të vogël që vlente vetëm për institucionet shtetërore dhe disa familje që jetonin në Tiranë. Pjesa tjetër ishin me kandila, llamba me vajguri, ca me pishë e kjo ishte gjendja e Shqipërisë në atë kohë. Si nisi faza e dytë, pas Selitës a kishte një projekt për të shtrirë programin e hidrocentraleve në të gjithë territorin e vendit? Në atë kohë u pa që ne filluam të bëjmë një hidrocentral dhe u përgatitën mjaft njerëz të talentuar dhe filluan të aftësohen me mendimet e tyre teknike shkencore. Ishte hidrocentrali i parë i projektuar nga sovjetikët dhe i ndërtuar nga ne. Në hidrocentralin e Selitës, linja e tensionit të lartë 35 kilovolt nga Selita dhe deri ku është qendra kryesore në Tiranë erdhën të gatshme nga Bashkimi Sovjetik. Edhe nënstacionet erdhën të gatshme nga Bashkimi Sovjetik se nuk ishim në gjendje t’i prodhonim vetë. Pas saj, të gjitha linjat e nënstacionit u prodhuan në vend, të gjitha shtyllat e tensionit të lartë e të gjitha ato që duheshin. Pas tij, filloi hidrocentrali i Ulzës që përballoi nevojat e asaj periudhe për Shqipërinë. Në hidrocentralin e Ulzës, që ishte një hidrocentral shumë serioz, dhe në atë kohë në Bashkimin Sovjetik ishte i dyti që ndërtohej e projektohej. Po ne patëm shumë njerëz të talentuar. Unë isha drejtor i digës së ndërtimit të hidrocentralit. Kisha dhe dy zëvëndës shumë të zotë dhe dhjetëra inxhinierë që u kualifikuan nga dita në ditë dhe i dolën para të gjitha problemeve. Aq sa në vitin 1956, unë u nisa në Bashkimin Sovjetik për të kërkuar projektet se po na mungonin. Dhe në atë kohë morëm disa masa të jashtëzakonshme. Blloqet e digës nga 3 metra i bëmë 6 metra të larta, blloqet e piklave nga 3 metra gjysmë i bëmë 11 metra të larta, me qëllim që të fitonim kohë. Pjesët e sipërme të urës i bëmë me kapriata çeliku që nuk kishin nevojë për mbështetje. Dhe shumë gjëra të tjera të nevojshme që e bënë të mundur përfundimin e hidrocentralit të Ulzës në 1958. Në janar të 1958 u inaugurua dhe u vu në shfrytëzim. Në përgjithësi, në të gjithë këto vepra, krahas projektit, bëhej dhe preventivi I veprës që përcaktonte se çfarë duhej për një vepër të tillë. Dhe aty ishin edhe fondet e caktuara për punonësit që ishin në hidrocentral. Ishin të zgjidhura këto gjëra në ato kohë. Edhe shpërblimi i punonjësve ishte shumë i madh. Sidomos për shoferët, eskavatoristët, buldozeristët, që kishin makineri të mëdha. Ata kishin paga speciale që arrinin nga 20 mijë deri në 25 mijë lekë në muaj. Kryeministri merrte 22 mijë e unë si drejtor i hidrocentralit 12 mijë e 500 lekë. Ishte stimulim i jashtëzakonshëm i këtyre njerëzve që punonin edhe nga 12 orë në ditë, me turne. Ishte 24 orë punë. Nuk pushonte asnjë minutë puna. Krahas hartimit të projekteve bëhej edhe plani e kalendari i zhvillimit të punimeve. Në mënyrë të tillë, me programin tonë arrimin që të bënim projektzbatimin e punimeve 2 muaj para afatit të planifikuar nga qeveria. A besoni se natyra e ndërtimit të hidrocentraleve ishte në përgjigje të stadin zhvillimor të vendit? Ishte e jashtëzakonshme, se ne ishim një vend që në 1944 pas luftës kishim 5 kilovat orë energji elektrike për frymë të popullsisë në vit. Ishte një gjë mizerabël. Sot kemi 20-40-50 në ditë dhe atëhere ishte në vit, Ishte e tmerrshme. Pjesa dërrmuese e Tiranës; ne ishim të gjithë me llamba me karbit, me llamba vajguri ndërsa pjesa matanë ishte me pisha e gjëra të tilla që nuk jetonin dot fare. Hidrocentralet mbi lumin Drin janë hidrocentralet më të famshme le të themi, jo vetëm për shkak të madhësisë së projekteve por edhe për shkak të varësisë së tyre nga zhvillimet politike të kohës. Me ndërprerjen e marrëdhënieve që u bë në vitin 1961 me Bashkimin Sovjetik, mbetem pothuaj vetëm, se dhe vendet e lindjes nuk na ndihmonin. Ndaj u desh mundësia që të njiheshim me zhvillimin e projektimit dhe ndërtimit të hidrocentraleve me Francën, Italinë, Zvicrën apo Çekosllovakinë. Kjo na mundësoi që të njiheshim deri në themel me këto gjëra, që të merrnim përgjegjësinë për t’i çuar vetë përpara. Në mesin e 1961 na vjen një vendim nga qeveria që të studiojmë skemën e Drinit. Ngritëm grupet e veçanta. Bëmë 12 variante se si duhej shfrytëzuar Drini. Përjashtuam 8 dhe lamë 4 variante dhe u thelluam te këto të fundit. Në këtë variant, ishte varianti i tretë që u vendos që të ndërtohej dhe hidrocentrali i Skavicës, Fierzës, Komanit, Vaut të Dejës dhe i Bushatit. Me 5 hidrocentrale, skema e Drinit jep rreth 7 miliard kilovat orë energji elektrike në vit. Hidrocentrali i parë në Drin ishte ai i Vaut të Dejës. Vau i Dejës ka diga me lartësi deri në 60 metra për të cilën ne e kishim krijuar një farë besimi në këtë drejtim se kishim ndërtuar Ulzën e Shkopetin dhe 2 Bistricat e ishim në gjendje të bënim atë. Në këtë kohë, u munduam që ta studiojmë në themel të gjithë punën për ndërtimin e hidrocentralit të Vaut të Dejës. Ishte e vështirë por me ndarjen që bëmë në Institut mes grupeve të projektimit për secilën pjesë të hidrocentralit, u bë e mundur të projektohet dhe pastaj të ndërtohet plotësisht e në mënyrë të shkëlqyer. Ky hidrocentral problemin më të madh e kishte te perdja kundër filtrimit në shtratin e lumit. Sepse aty u desh të bëhej një perde në thellësi 50 metra për të ndërprerë filtrimin. Këtu na ndihmuan realisht kinezët dhe arritëm ta bëjmë siç duhet. Hidrocentrali i Fierzës ishte i dyti. Ka një digë 167 metra të lartë, ka prurje të mëdha që duan tunele të mëdha për devijimin e për shkarkimin, duhen për ndërtesën e centralit dhe tunelet e turbinave që çojnë ujë në hidrocentral. U studiuan me shumë kujdes, me përgjegjësi të jashtëzakonshme, me kontrolle periodike që firmosesin nga një grup inxhinierësh dhe u bë e mundur që çdo gjë të bëhej në rregull. Ishin rreth 70-80 inxhinierë, 100 teknikë dhe punonjës të tjerë që ishin specialist, minatorë, betonistë, karpentierë, saldatorë etj. Në Fierzë prodhuam edhe tubacionet që u futën në tunelet e turbinat me diametër 7.2 metra që ishte e jashtëzakonshme. U transportuan dhe futeshin në tunele e betonoheshin. Të gjitha u bënë sipas një programi, gjithmonë 2 muaj para afatit të caktuar. E kishim si zakon. Edhe në hidrocentralin e Ulzës dhe pastaj sidomos në Vaun e Dejës, bënim çdo vit programimin nga kantierët për punën që do të bënim, vëllimin që do kryhej, njerëzit e materialet që duheshin. Veç kësaj çdo fund tremujor, shtabi i kantierëve vinte para ndërmarrjes e raportonte për punën e 3 mujorit të kaluar e për punën që do bëhej 3 mujorin tjetër. Ishte angazhim serioz që të bëheshin këto vepra. Në Vaun e Dejës ne filluam minimin e parë të madh kurse në Fierzë arritëm atë më kolosalin, që të gërmohen rreth 600 mijë metër kub gurë në një plasje të vetme ku u desh në një plasje të vetme të fusnim 360 ton dinamit, 360mijë kilogram dinamit, një gjë e paimagjinueshme. Vetëm në Bajram Curr ra tërmet 3 ballë. Po realizimi ishte i përsosur. Një problem tjetër ishte edhe bërthama e digës. Duke qenë se argjilat e Vaut të Dejës ishin të dobëta, ne u munduam shumë gati 1 vit e gjysëm se si do të bënim me këtë punë. Dhe përfundimisht pamë vetëm në Japoni një hidrocentral që ishte ndërtuar me përzierje të argjilës me zhavor për bërthamën e digës. Bëmë 1 milion metër kub argjilë e zhavor për bërthamën e digës dhe që sot diga nuk pyet fare. Ne patëm arritur me kinezët, që për hidrocentralin e Fierzës të kishim përgjegjësi të përbashkët për projektimin dhe ndërtimin. Në 1974 kinezët u tërhoqën dhe thanë se do të furnizojnë të gjithë pajisjet, po për projektimin dhe ndërtimin duhet ta mbanim vetë përgjegjësinë. Nga ‘74 e më vonë e mbajtëm ne të gjithë përgjegjësinë për projektimin dhe zbatimin Nuk pati probleme. Ne 1961 kishim krijuar Drejtorinë e Përgjithshme të Studimit, Projektimit dhe Ndërtimit të Hidrocentraleve. Kisha dy zëvëndësdrejtorë dhe 30 inxhinierë të kualifikuar që u përgatitën për ta çuar përpara. Madje në 1962, ambasadës kineze i kisha kërkuar që të vinin 3 profesorë të njohur kinezë për të punuar e për të bërë si shembull projektimin e Fierzës. Këta erdhën në 1962 dhe unë vë këta të tre me tre nga inxhinierët tanë Farudin Hoxhën, Egon Gjadrin dhe Iljaz Këllezin që të punojnë bashkë në një dhomë dhe për nëj vit të merreshin me studimin dhe projektimin e digës së Fierzës, për të pasur eksperiencën e nevojshme. Kështu që pa krijuar mundësinë për të aplikuar siç duhet zgjidhjet që donte Fierza, ishte e nevojshme dhe e domosdoshme që të merrje eksperiencë nga jashtë. Ne kishim marrë eksperiencë nga Franca, Zvicra, Italia etj. dhe kishim marrë të gjithë eksperiencën e tyre. Terreni ka qenë i vështirë, kishte pak banesa në fillim po më pas u krijua një qytezë. Në ‘77 numri i punonjësve ishte 10 mijë e 3 vetë që kam firmosur borderotë e pagesës së njerëzve. Nga ana jonë u ndërtuan të gjitha godinat. Të gjithë kishin vendet e fjetjes së tyre, kishte 36 menca e të gjitha gjërat e tjera të nevojshme. 1 herë në 2 muaj shkonin në shtëpi e u kishim siguruar linjat e transportit. Po ashtu i ndihmuam punonjësit edhe me të gjitha detyrimet e tjera për çështje familjare nga familjet e tyre, se punonjësit ishin nga e gjithë Shqipëria e jo vetëm nga zona. Krijuam kinemanë, krijuam grupin e estradës nga njerëz që kishin eksperiencën në këtë punë dhe kishin dëshirë. Ishte një qytezë. Ngarkohej nga qeveria secili rreth që të dërgonte çdo vit për 1 apo 2 vite specialistë që na duheshin. Shoferët, përshembull i merrnim nga nga Korca, Saranda etj. U speciliazuan edhe më shuëm se morën makina 20-30-40 tonë. Pati një angazhim shumë serioz dhe kishim për detyrë të ndihmonim familjet. Madje, unë ndërtova 1500 apartamente për shkodranët dhe ishim të siguruar nga të gjitha anët që ta përballonim. Ajo që ka qenë më e rënda ka qenë vrasja e 9 vetëve. Ne, për gërmimet masive, hapnim tunele nga 1 kilometër thellësi, 20 metra mbi të tunele të tjerë e kështu me radhë. Në një ditë të caktuar fillon një rrebesh i madh dhe një rrufe bie nga pjesa e sipërme e zbret në 40 metra, në një zonë që ishte futur dinamiti dhe shpërtheu. Disa u vranë nga dinamiti dhe disa nga asfiksia. Nuk ishte faji i inxhinerëve po ishte nga natyra. Për këtë raportuam në qeveri. Ne kishim marrë makina nga Verona, në San Bonifacio dhe me ato ecëm. Për Fierzën na u deshën dhe 20 makina të mëdha 40 tonëshe. Kur isha në Kinë me Ministrin e Marrdhënieve Ekonomike me Jashtë i kërkova makinat. Ai më tha se nuk i kishin eksperimentuar ende dhe nuk mund t’i jepnin. Pasi shkoi në sallën matanë, thanë që do na jepnin valutë për blerjen dhe na sugjeruan Anglinë. Ne çuam një grup njerëzish në Angli, me të cilën nuk kishim as marrëdhënie ekonomike e politke. Kishim marrë oferta nga Franca e Italia, por Anglia në jepte ofertë më të lirë dhe na i sillte më shpejt. Në prill të 1974 erdhën makineritë që u bë pastaj edhe devijimi i lumit dhe u fut në tunele. Hidrocentrali i Vaut të Dejës u quajt “Mao Ce Dun” për të nderuar kryetarin kinez dhe ishte për mendimin tim një gjë pozitive sepse tregonte që ne i vlerësojmë ndihmat që na japim. Kur shkojmë atje në vitin ‘70 na duheshin 5 milion dollarë. Kryeministri më thotë që s’ka para dhe me thotë të iki në Kinë. Pasi shkova në Kinë, në vend të 5 milion dollarëve marr rreth 30 milion dollarë pajisje e makineri për ndërtimin Ndodhi që ishte hidrocentrali “Mao Ce Dun” dhe nuk duhej bërë asgjë për të nënvlerësuar Maon, ndaj na duhen këto gjëra. Edhe ata i ngarkonin eskavatorët, makineritë e buldozerët etj. në trena, u vinin parrulla dhe shkruhej ato shkojnë në hidrocentralin “Mao Ce Dun” në Shqipëri. Sa i përket takimit me Cu En Lain, me thërret Mehmet Shehu dy ditë para se të nisesha në Kinë. Me thotë: “A jeni përgatitur për Fierzën? I them PO. Me thotë që “duhet të takosh Cu En Lain”. I them që “si ta takoj, ai është kryeministri i Kinës?! “Falenderime nga populli shqiptar, falenderime nga qeveria e kryeminisri Mehmet Shehu. Faleminderit për ndihmën që na keni dhënë për Vaun e Dejës e faleminderit për ndihmën që po na jepni për Fierzën. Gjithashtu kam një propozim, që ta shpallim Kaskadën e Drinit-Kaskada e Miqësisë Shqiptaro-Kineze”. Kur arrita ta takoj Cu En Lain ia them këto. Me thotë “mirë, nuk është propozim i keq. Por unë do të porosis delegacionin qeveritar kinez që do të vijë në Shqipëri. Vendosni me ata”. Në maj 1974 vjen delegacioni kinez, takohemi me ta e bisedojmë për çdo gjë. I çoj në Vaun e Dejës dhe përfundimisht hartohet plani 20 vjeçar që Kina do i jepte Shqipërisë 1974-1994. Në këtë plan u vu që edhe Skavica të përfundonte në 1994 sëbashku me hidrocentralin e Bushatit. Qe fatkeqësi e madhe që Enver Hoxha në 1974 i prishi marrëdhëniet me Kinën dhe ne dolëm jashtë. Deri në ‘70 ishim ne të vetmit që shkonim në Kinë dhe nuk kishte asnjë përfaqësues tjetër shteti. Në ‘74 të gjitha shtete e tjera shkuan në Kinë dhe vetëm ne nuk shkuam atje. Ishte fatkeqësi e madhe. Komani përfundoi në 1986 dhe u bë me pajisje franceze. Edhe aty punuan në mënyrë të shkëlqyeshme. Ismail Ahmeti, drejtor i Përgjithshëm dhe punëtorët e tjerë. Pas Komanit, filloi hidrocentrali i Banjës për të cilin deri në 1991 u përfundua gjysma e punimeve. Më pas u bllokua komplet. Ne bëmë projektin e Skavicës që edhe pse mbyt 5 mijë hektarë tokë, për vlerën e madhe që ka për rregullimin e të gjitha hidrocentraleve të Shqipërisë ia vlen që të bëhet një vepër e tillë. Në këtë kuptim nuk na ka mbetur peng për ndonjë gjë. Hidrocentralet e Drinit janë ndërtuar me dy kritere themelore. Prurjet e Drinit janë marrë 1 herë në 10 mijë vjet. Lufta e Trojës është 3 mijë vjet, ne kemi marrë 1 herë në 10 mijë vjet se sa mund të jetë prurja. Dhe e dyta, janë marrë parasysh termetet 9 ballë, në ndërtimin e hidrocentraleve të Drinit. Duhet të shkatërrohet Europa që të dëmtohen këto hidrocentrale. Në këtë drejtim ka siguri absolute. Vetëm duhet të ketë kontroll e mirëmbajtje. Nga kjo punë nuk ka asnjë dyshim. Ndërsa sa i përket prurjeve, është fatkeqësi e madhe. Pse është fatkeqësi e madhe? Sepse duke e ditur muajt e prurjeve që vijnë, këta që i shfrytëzojnë nuk marrin masa që në kohën e prurjeve më të mëdha të ketë nivelet e liqeneve më të ulëta dhe si pasojë e kësaj kalojnë dhe ujëra më tepër. Por jo se digat mbysin, ato shpëtojnë. Se po të mos ishin digat, kalojnë mijëra kub ujë me sekondë. Ka keqkuptim të rëndë. Digat vetëm ndihmojnë disiplinimin e prurjeve në hidrocentral. Nga studimi i vitit 1963 ka rezultuar se me ndërtimin e hidrocentraleve në të gjithë vendin, mund të sigurohen 18 deri 20 miliard kilovat orë energji elektrike në vit. Është energji e madhe që përballon çdo nevojë. Por nuk është e thënë që Shqipëria të mbetet vetëm te ndërtimi i hidrocentraleve por edhe të termocentraleve, sidomos i Fierit. Termocentrali i Vlorës duhet shfrytëzuar me gaz, është turp i madh se është ndërtuar gjithë ajo vepër që nuk shfrytëzohet, Mund të ndëtohen centrale elektrike me erë; Llogaraja e zona e Milotit e zona të tjera kanë erë të jashtëzakonshme. Duhet të kesh dëshirë, vullnet e njerëz që i studiojnë këto gjëra dhe japin përcaktimin përkatës. Unë kam vetëm një gjë. Është e nevojshme që të mendohet mirë nga vijmë. Po u menduam mirë nga vijmë, do mendojmë mirë ku jemi dhe do ndërtojmë më mirë se ku do të shkojmë. Se ndryshe nuk ka si ndërtohet Shqipëria. Dhe është e nevojshme që të krijohen institutet e projektimit të hidrocentraleve, institutet e bonifikimit, hekurudhave, rrugëve, urave e institute të tjera që janë të nevojshme për Shqipërinë. U prishën në 1992 dhe sollën fatkeqësinë më të madhe në Shqipëri. Ndaj qeveria e sotme dhe parlamenti i sotëm duhet të bazohet te struktura të tilla që çojnë para vendin. Duhen krijuar struktura të nevojshme. © Liliana Pere – Founder. Publisher. Idepedent Researcher. Author Prestige Magazine 2023-2026

Rrevista Prestige  #inspirationaldaily  #excellenceTeacher #inovacionMirjetaDomi Portreti eshte ndërtuar mbi bazen e bashkebisedimit me Mirjeten. Gruaja në Shkencë dhe Teknologji ,  Inovacion i Heshtur me Ndikim të Qëndrueshëm; Mirjeta Domi  Mirjeta Domi renditet sot mes grave më inovative në botë në fushën e arsimit dhe teknologjisë, një figurë që ka ngritur arsimin shqiptar në skenën ndërkombëtare përmes vizionit dhe guximit intelektual. Vlerësimi i saj si Microsoft Innovative Educator Expert (MIEE) në Redmond (2015) përfaqëson një nga çmimet më prestigjioze globale në edukimin digjital, duke e vendosur mes edukatorëve elitarë që transformojnë mësimdhënien përmes teknologjisë. Ky çmim nga Microsoft  ishte një titull nderi, por edhe një konfirmim ndërkombëtar i ndikimit të saj inovativ dhe lidershipit në arsim. Përmes këtij vlerësimi, Mirjeta u bë pjesë e një rrjeti botëror liderësh arsimorë që formësojnë të ardhmen e të mësuarit në shkallë globale. Ajo mbetet një simbol i inovacionit të heshtur me ndikim të qëndrueshëm, duke dëshmuar se një grua shqiptare mund të jetë zë dhe forcë transformuese në arenën ndërkombëtare të shkencës dhe teknologjisë. Gratë në Fizikë dhe Informatikë janë si drita që zbulojnë rrugët e panjohura të dijes. Ato sfidojnë stereotipet, ndërthurin logjikën me intuitën shpirtërore dhe e shndërrojnë çdo ekuacion në akt krijimi. Në çdo laborator, në çdo kod dhe në çdo eksperiment, ato japin shembull guximi, përkushtimi dhe vizioni. Roli i tyre matet jo vetëm me rezultate shkencore, por me ndikimin që ushtrojnë mbi brezat e rinj. Ato janë  projektuese të së ardhmes, ku teknologjia vihet në shërbim të emancipimit dhe humanizmit. Mirjeta Domi është një nga ato figura të rralla të arsimit, ku mendimi kritik, ndjeshmëria njerëzore dhe përgjegjësia qytetare bashkohen në harmoni të natyrshme, duke e kthyer çdo hap të saj në një akt shërbimi ndaj arsimit, shoqërisë dhe së ardhmes së brezave. Ajo është mësuese e Fizikës dhe Informatikës, një grua solare, e urtë dhe metodike, një nënë shembullore që rrezaton forcë mendore dhe qetësi shpirtërore, si dhe një arkitekte e heshtur e së ardhmes, që ndërton ura të qëndrueshme mes shkencës dhe humanizmit. E lindur në Mat, në një familje ku dija dhe edukimi ishin themeli i jetës dhe i vlerave, Mirjeta e ndjeu që herët thirrjen për t’i shërbyer arsimit. Çdo libër dhe çdo përvojë shkollore ishin për të dritare që hapnin shpirtin, duke e shndërruar njohurinë në mision jetësor. Studimet universitare në Fizikë (1989–1993) i dhanë strukturë mendimit dhe një vizion të thellë shkencor, ndërsa formimi akademik u pasurua më tej me një Master në Menaxhim (2010) dhe specializime ndërkombëtare në Teknologji dhe Inovacion (2015, University of Illinois, Chicago). Çdo certifikim dhe titull , përfshirë atë të Mësuese Inovatore dhe Eksperte Ndërkombëtare MIE nga Microsoft (Redmond, 2015),  nuk ishte një dokument , një reflektim i nivelit global të arsimit shqiptar, duke e renditur Mirjetën mes edukatorëve më inovativë në botë. Në këtë rrugëtim, analogjia me Maria Montessori bëhet e natyrshme: ashtu si Montessori e shndërroi arsimin në akt emancipimi shpirtëror, Mirjeta e kthen çdo klasë në laborator mendimi, ku nxënësit mësojnë të ndriçojnë vetveten përtej kurrikulave. Karriera e saj nisi në vitin 1993 në Klos, si mësuese e Matematikës dhe Fizikës, ku shkolla ishte jo vetëm vend pune, por laborator i shpirtrave të rinj dhe i ideve të reja. Çdo vit i saj ishte një kapitull i ndriçuar, ku përkushtimi dhe durimi ndërthureshin me gëzimin e mësimdhënies. Nga viti 1996 deri në 2015, në gjimnazin “28 Nëntori” në Burrel, Mirjeta kontribuoi në formimin e brezave të rinj të qytetarëve të ndërgjegjshëm. Paralelisht, ajo u angazhua në projekte vullnetarizmi dhe qytetarie aktive, të cilat u vlerësuan në vitin 2013 nga Ambasada e SHBA-së me trofeun ACT NOW! Champion, duke i dhënë jehonë vizionit të saj edukues edhe përtej kufijve të Shqipërisë. Në çdo etapë të rrugëtimit të saj profesional, Mirjeta shfaqet si një lider i heshtur, që , pa bujë, por me vendosmëri – ndryshon botën përmes edukimit dhe guximit moral. Inovacioni dhe ndikimi ndërkombëtar Që prej vitit 2015, Mirjeta vijoi kontributin e saj në Tiranë, në gjimnazet “Aristoteli”, “Partizani” dhe “Fan S. Noli”, duke integruar teknologjinë dhe pedagogjinë inovative, dhe duke u kthyer në model frymëzues për mësuesit shqiptarë. *** "Në vitin 2017 themeloi Qendrën Inovative Edu ACT, një urë bashkëpunimi ndërkombëtar, ku bashkëpunon me organizata si World Youth Clubs, Boys & Girls Clubs of America, Scientix, Science on Stage dhe International Astronomical Union, duke mbajtur edhe rolin e koordinares kombëtare." *** Arritjet e saj përfshijnë çmime kombëtare dhe ndërkombëtare, pjesëmarrje në forume evropiane dhe botërore, si dhe festivale shkencore në Portugali (2019), Pragë (2022) dhe Finlandë (2024), duke dëshmuar se një mendje e ndritur dhe një shpirt i përkushtuar ndërtojnë ura të qëndrueshme mes Shqipërisë dhe botës. Në jetën personale, Mirjeta është bashkëshortja e një ushtaraku, simbol i disiplinës dhe shërbimit , dhe nënë e tre fëmijëve që ndjekin profesione në shkencë dhe shërbim shoqëror: një vajzë stomatologe, një vajzë farmaciste dhe një djalë inxhinier gjeoinformatike. Familja e saj përfaqëson një mikrokosmos të shoqërisë ideale, ku dijet, vlerat dhe dashuria kultivohen dhe trashëgohen. Ashtu si Montessori apo Malala, Mirjeta e shndërron edukimin në praktikë dashurie dhe ndriçimi për brezat. Ajo është një dritë që nuk verbëron, por ndriçon; një lidere e heshtur, por e fuqishme, që udhëheq pa imponuar. Në një epokë ku suksesi shpesh matet me aparencë, Mirjeta e mat atë me thellësi, cilësi dhe ndikim. Ajo nuk ndjek kohën – ajo e formëson atë. © Liliana Pere Founder. Publisher. Author. Idepedent Researcher. Prestige Magazine.2023-2026

#RevistaPrestige #Inspirationaldaily. #PersonalityFilozof #Aristoteli. Vrtyti është një gjendje e zgjedhur me vetëdije, që qëndron në mes, sipas arsyes.” Aristoteli. Arsyeja është ajo që na udhëheq për të dalluar të mirën nga e keqja. Virtyti nuk është as teprim dhe as mungesë, por “mesi i artë” midis dy skajeve. Njeriu bëhet i virtytshëm kur vepron sipas arsyes, jo sipas pasioneve apo impulseve. Guximi është virtyt, sepse është mesi midis frikacakërisë dhe marrëzisë. Dhe këtë mes e përcakton arsyeja. Në thelb, për Aristotelin: *** Arsyeja është udhërrëfyesi, virtyti është mënyra e të jetuarit sipas saj. Në qendër të filozofisë së Aristotelit është ideja se çdo gjë në natyrë ka një qëllim (telos). Një farë ka për qëllim të bëhet pemë; një instrument ka për qëllim të prodhojë tingull. Po njeriu? Sipas Aristotelit, qëllimi i njeriut është të jetojë në përputhje me arsyen dhe të arrijë eudaimoninë – një gjendje lulëzimi dhe përmbushjeje, jo thjesht kënaqësi kalimtare. Ai nuk e sheh lumturinë si emocion momental, por si rezultat të një jete të ndërtuar mirë. Kjo arrihet përmes virtytit. Virtyti për Aristotelin nuk është as ashpërsi ekstreme, as lëshim i tepërt. Ai flet për “mesataren e artë”: guximi është mes frikës dhe marrëzisë; bujaria është mes koprracisë dhe shpërdorimit; edhe zemërimi duhet të jetë në masën e duhur. Një tjetër shtyllë e mendimit të tij është se njeriu është qenie shoqërore dhe politike. Askush nuk realizohet i izoluar. Lumturia jonë lidhet me familjen, miqtë, qytetin dhe ligjet e drejta. Prandaj etika dhe politika për të janë të lidhura: një shoqëri e mirë ndihmon individin të bëhet i mirë. Ndryshe nga Platoni, që kërkonte një botë ideale përtej realitetit, Aristoteli është më praktik dhe më tokësor. Ai studion natyrën, psikologjinë, sjelljen konkrete njerëzore. Ai pranon se kemi instinkte dhe emocione, por beson se me edukim dhe ushtrim mund t’i drejtojmë ato drejt një jete të balancuar. Pra, rryma e Aristotelit është një filozofi e realizmit, arsyes dhe maturisë. Ajo thotë se lumturia nuk na jepet nga jashtë, as nuk vjen nga pasuria apo fama, por ndërtohet përmes karakterit, zgjedhjeve të mençura dhe jetës në komunitet. Është një ftesë për të jetuar me vetëdije, përgjegjësi dhe ekuilibër. Aristoteli i përket periudhës së Greqisë së Lashtë, konkretisht shekullit IV para erës sonë (384–322 p.e.s.). Ai jetoi në fund të periudhës klasike, në një kohë kur Athina ishte qendër e madhe e filozofisë dhe mendimit intelektual. Ai lindi në Stageira, në Maqedoni. Në moshën rreth 17-vjeçare shkoi në Athinë për të studiuar në Akademinë e Platonit. Aty qëndroi për afro 20 vjet, fillimisht si nxënës dhe më pas si bashkëpunëtor në mësimdhënie. Kjo ishte baza e formimit të tij filozofik, megjithëse më vonë ai zhvilloi idetë e veta, të ndryshme nga ato të Platonit. Aristoteli nuk studioi vetëm filozofi në kuptimin e ngushtë. Ai u mor me etikë, politikë dhe metafizikë, por edhe me logjikë, biologji, retorikë dhe artin e poezisë. Ishte një mendimtar shumëdimensional, që interesohej për natyrën, njeriun dhe shoqërinë. Më vonë ai u bë edhe mësuesi i Aleksandrit të Madh. Pas kësaj u kthye në Athinë dhe themeloi shkollën e tij, Liceun, ku zhvilloi dhe sistemoi mendimin e vet filozofik. https://revistprestige.wixsite4.com/prestige/post/aristoteli-virtyti-është-një-gjendje-e-zgjedhur-me-vetedije © Liliana Pere Founder. Publisher. Idepedent Researcher Author Prestige Magazine.2023-2026