Search Results

Rrevista Prestige #InspirationDaily #Italilianartist #actresses Monika Viti: Melankolia e Heshtur e Kinemasë Moderne Në historinë e artit filmik, herë pas here shfaqen figura që nuk mund të reduktohen në një shumëshe të thjeshtë biografike. Monika Viti (Monica Vitti), lindur si Maria Luisa Ceciarelli më 3 nëntor 1931 në Romë, ishte një prej këtyre figurave — një prani artistike që depërton në shpirt përmes ekranit, një metaforë e heshtjes që flet pa pushim mbi gjendjen njerëzore. Ajo u rrit në kryeqytetin e shpërthimit modernist italian, një qytet i rrëfyer nga historia, artet dhe tensionet socio‑kulturore, ku Monika, e rrethuar nga një familje që nuk e kuptoi gjithmonë shpirtin e saj krijues, gjeti në aktorinë një rrugë shpëtimi dhe vetë‑shprehjeje që do ta shndërronte në një ikonë të kinemasë botërore. Monika studioi dhe u përgatit në Nacionalen Akademi të Arteve Dramatike në Romë, ku formimi shfaqet jo thjesht si një studim teknik i aktrimit, por si një hulumtim filozofik i gjendjes njerëzore, ku heshtja, pamundësitë e komunikimit dhe izolimi bëhen tema qendrore të artit të interpretimit. Ajo debutoi në pozicione amatore që në adoleshencë dhe shpejt tregoi një sens unik të prezencës në skenë, ku edhe qetësia narrativo‑emocionale është gjuhë. Filmografia dhe Roli Karakteristik Monika Viti luajti në më shumë se pesëdhjetë filma gjatë një karriere që zgjati nga vitet ’50 deri në fundin e viteve ’90. Megjithatë, ajo është më e njohur për bashkëpunimin e saj krijues me Mikelanđelo Antonionin, një nga regjisorët më revolucionarë të modernizmit italian. Me Antonionin ajo realizoi një katërfilmësh që sot quhen klasikë të kinematografisë: L’Avventura (“Avantura”, 1960), La Notte (“Nata”, 1961), L’Eclisse (“Pomračenje”, 1962), dhe Il Deserto Rosso (“Crvena pustinja”, 1964). Filmat e tij dhe interpretimet e Vitit nuk janë vetëm rrëfime narrative, por ekstensione të shqetësimeve ekzistenciale mbi alienimin, krizën e komunikimit, boshllëkun emocional dhe tensionet e lidhjeve njerëzore. Pas këtyre veprave, ajo u dallua edhe në komedi italiane, përfshirë filmin Dramma della gelosia (“The Pizza Triangle”, 1969), ku karakteri i saj shfaq një tjetër dimension — atë të inteligjencës dhe humorit të hollë. Gjithashtu luajti dhe në produksione jashtë Italisë, si në filmin anglofon Modesty Blaise (1966), i cili i mundësoi ekspozimin e saj edhe përtej ekranit modernist italian. Tre Histori nga Jeta dhe Karriera e Saj Një nga momentet më të ndritshme të karrierës së Monika Vitit është bashkëpunimi i saj me Antonionin në L’Avventura, ku roli i saj sjell një melankoli të brendshme dhe një refuzim të lehtë të përgjigjeve së shpejta: figura e saj është po aq peisazh sa edhe personazh, një metaforë e ndarjes së njeriut nga vetvetja. Ky film, i parashikuar për t’u njohur si klasik modern, vendosi Viti-n jo vetëm si aktore, por si shprehëse e një mënyre të të kuptuarit botën. Në La Notte, ajo portretizon një grua në prag të një krize midis dashurisë dhe brishtësisë, duke kanalizuar tensione që tejkalojnë dialogun. Është një lojë e brendshme, ku ekrani është një peizazh emocional që flet për më shumë sesa fjalët. Dhe në Crvena pustinja, roli i saj prek dimensione të reja: jo thjesht dramatike, por edhe simbolike, ku ngjyrat veçanërisht paleta bëhen një reflektim i shqetësimeve psikologjike dhe identitare të personazhit. Monika Viti njëherë shpjegoi se aktimi për të ishte më shumë se skenë — ishte mënyra e saj për të gjetur veten në një botë ku kuptimi shpesh mungon. Ajo vlerësonte heshtjen, pa pretenduar se çdo kuptim duhet folur, sepse sipas saj “klamata e zërit shpesh mbulon shpirtin që dëshiron të flasë.” Këto fjalë — megjithë sfumaturat e tyre poetike — reflektojnë një qasje estetike ku perceptimi është vetë arti. (Parafrazuar nga interpretimet e portalit Stil mbi emocionet në karrierën e saj.) Monika pati sukses dhe vlersimelerësime si dhe dikim Nga kritika bashkëkohore e deri te retrospektivat moderne, rolet e Monika Vitit janë konsideruar si ndër më të rëndësishmet e kinemasë moderne. Filmi L’Avventura u vlerësua menjëherë pas premierës për qasjen e tij të guximshme ndaj strukturës narrative dhe psikologjisë së personazheve; ai më vonë u bë objekt studimi në shkolla filmi dhe hapur diskutime filozofike mbi mënyrën se si një film mund të jetë abstrakt si jetë reale. Vlerësime të mëtejshme i erdhën po ashtu nga festivale të botës, dhe Monika fitoi çmime prestigjioze si Zlatni lav për kontribut gjithëpërfshirës në Venecia Film Festival më 1995. Ndikimi i saj sot është i pranishëm në atë që quhet “estetikë e heshtjes” në film: interpretimet e saj, shpesh të heshtura, kanë frymëzuar regjisorë dhe aktorë të brezave të mëvonshëm për të kërkuar atë që fshihet midis kuptimeve, jo vetëm brenda dialogut. Për shumë kritikë, ajo ngre pyetje mbi natyrën e perceptimit dhe komunikimit në art. një pyetje filozofike se si arti dhe jeta lidhen në një mënyrë që ekranet moderne shpesh harrojnë. Monika Viti nuk ishte vetëm një aktore; ajo ishte një arkitekte e emocionit, një mendimtare që shfrytëzoi kinemanë për të eksploruar thellësinë njerëzore. Filmat e saj, nga heshtja e një vështrimi te tensioni i një premisë narrative, nuk na lejojnë thjesht të shohim, por na detyrojnë të ndjejmë, të refletojmë dhe të rikrijojmë kuptimin e ekzistencës sonë në një botë që zakonisht flet shumë dhe dëgjon pak. Për këtë, ajo do të mbetet përjetësisht një figurë e paharrueshme e artit filmik. © 2023–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Author Prestige Magazine.

Rrevista Prestige #InspirationDaily #poezi Poezia “If” (“Në munç”) të Rudyard Kipling përkthyer nga Fan S. Noli, një nga përkthimet më të njohura dhe të përhapura në gjuhën shqipe Në munç Në munç të mbash në kokë terezinë Kur shokët çmenden dhe fajtor të nxijnë; Në munç të kesh besim, kur të dyshon Kushdo, dhe s’ka njeri që të beson; Në munç të preç, dhe pritjen s’e kursen, Në të gënjefshin, ti nuk i gënjen, Në të urrefshin, ti s’i çan me brirë, Dhe s’hiqesh as m’i mënçim as m’i mirë. Në munç të çndërrosh e të mejtosh, Dhe nga këto në mos u robërofsh; Në munç të preç Triumfin dhe Hatanë, Dhe t’i shkelmosh të dy si kallpazanë; Në munç të mbahesh, kur një dreq ta dreth Të drejtën dhe në lak syleshin heth, Kur sheh kalan’ e jetës të rrëzuar Dhe prap e ngre me veglën e çkallmuar; Në munç të vësh m’i grumbull çdo thesar, Edhe t’i loç të gjitha me një zar, T’i humpç edhe të nisësh përsëri Pa thën’ asgjë për këtë batërdi; Në munç të kesh një zemër, trup e kokë Që të shërbejnë sa të bëhen trokë, Dhe të vazhdosh i djegur shkrump në furrë, Dhe të thërrasë vullneti: “Mbahu, or burrë!” Në munç të zbreç në turm’ e ta mbash nderin, Të hash me mbretin, e të pish me neferin; Në mos të ngaftë dot as mik as hasmë, N’i daç të gjithë, po asnjë për dasmë; Në munç për çdo minutë të përpjetë Të rëntë tamam sekunda gjashtëdhjetë; Zaptove dhenë me çdo mall dhe hir, Dhe ca më mirë, qënke trim, or bir! Në shqip ky përkthim ruan strukturën poetike duke i dhënë theks të veçantë virtyteve të durimit, guximit, qëndrueshmërisë dhe nderit .

Paulo Coelhos, shkrimtar Brazilian , na meson:  “Gjithkush duket se ka një ide të qartë se si njerëzit e tjerë duhet të udhëheqin jetën e tyre, por nuk kanë asnjë lidhje me atë të tij ose të saj.” Çdo njeri duket të dijë më shumë për jetën e fqinjit, kolegut, ose mikut, sesa për të vetën. Por kjo është vetëm një iluzion; mendimet dhe gjykimet e të tjerëve nuk mund të njohin rrugën e vërtetë të shpirtit tënd. Sigurisht! Mund t’i përshtasim mësimet e Paulo Coelhos nga shpirtërore në mentale dhe mendore, duke mbajtur frymën motivuese dhe reflektuese:  Çdo sfidë ose gabim është një mundësi për të mësuar, për të përmirësuar mendjen nderveprimin dhe për të kuptuar më mirë mënyrën se si funksionojnë gjërat.  Jeta është një udhëtim i mendjes , shpirtit dhe i të kuptuarit:  çdo eksperiencë ndihmon të zhvillosh perceptimin, të reflektosh dhe të marrësh  “Kur dikush gjykon, ai shpesh fluturon mbi pjesën e errët të vetvetes.” Kur marrim nëpër gojë të tjerët, shpesh është një pasqyrim i frikës, pasigurive dhe plagëve tona.  Fjalët e kota janë më shpesh një maskë për mungesën e njohjes së brendshme dhe për të fshehur boshllëkun që ndjejmë brenda. “Mos u frikëso të ndjekësh rrugën tënde, edhe nëse të tjerët e gjykojnë atë.” Jeta nuk është një udhëtim që mund ta lejojmë të udhëhiqet nga opinione të huaja. Çdo rrugë e ndërmarrë me guxim është një hap drejt njohjes së vetvetes dhe përmbushjes së shpirtit. “Çdo njeri ka një rrugë të veçantë; të kuptuarit e saj kërkon guxim dhe besim.” Vetëm duke dëgjuar shpirtin, duke ndjekur pasionet dhe ëndrrat e tua, mund të gjesh lumturinë e vërtetë.  Nuk ka dyshim më të madh se sa kur lejon zërin e brendshëm të të udhëheqë, pa u trembur nga kritika apo paragjykimi. “Jeta është një labirint ku vetëm duke guxuar mund të gjesh dritën.” Çdo sfidë, çdo humbje, çdo fitore — janë hapat që të mësojnë për vetveten. Nuk ka rrugë të gabuar, ka vetëm mësime për të mësuar dhe rrugët që të bëjnë më të fortë dhe më të vetëdijshëm. “Kur ndjek formimin e mire dhe zemrën tënde, universi punon për ty, jo kundër teje.” Shpesh njerëzit flasin, gjykojnë dhe sugjerojnë, por universi i brendshëm i individit është një forcë më e fuqishme se çdo fjalë e huaj.  Mbi këtë themel ndërtohet e vërteta e jetës: të jesh besnik ndaj vetes, të ndjekësh ëndrrat dhe të jetosh me pasion dhe qetësi. Paulo Coelho është një shkrimtar brazilian, i njohur ndërkombëtarisht për romanet dhe thëniet e tij filozofike, shpirtërore dhe motivuese.  Ai ka lindur më 24 gusht 1947 në Rio de Janeiro. Veprat e tij shpesh trajtojnë temat e ëndrrave, vetë-zbulimit, shpirtit dhe udhëtimit personal.  Libri më i njohur i tij është “Alkimisti”, që ka shitur miliona kopje në mbarë botën dhe është përkthyer në dhjetëra gjuhë. Coelho është i famshëm për aftësinë e tij për të dhënë mesazhe të thjeshta, por të thella, që frymëzojnë njerëzit të ndjekin zemrën e tyre dhe të reflektojnë mbi jetën.

Nëna ime dhe Monaliza (Nga libri luan Rames  « Fëmija i bulevardit Stalin botuar nga ONUFRI) Një ditë, në atelierin e piktorit Bujar Luca, në Paris, bisedonim për ekspozitën e tij të fundit në Paris dhe dimension shpirtëror të njeriut. Kishte lexuar librin tim të fundit Fëmija i bulevardit Stalin dhe papritmas më tha: “I habitshme përshkrimi yt për nënën tënde me Monalizën... Kjo më kujtoi vetveten kur 40 vjet më parë i lexoja nenës time pjesë nga Bibla. Ajo ishte kureshtare për ato që i lexoja. Edhe pse nuk ishte e krishterë, dhe i besonte një feje tjetër, kur unë i lexoja, sytë e saj u mbushën me lot. Ç’lidhje kishte një muslimane me historitë e Jezu Krishtit. E megjithatë ndjesia e saj i kapërcente kufijtë e fesë, besimit. Ajo përjetonte në thellësitë e saj një dimension tjetër, atë shpirtëror, të njeriut. Kishte diçka mistike dhe ne nuk u rritëm me këto lloj ndjesish thellësisht njerëzore...”  Nga libri “Fëmija i bulevardit Stalin” - ... Sa herë shkoje në Tiranë, nëna të ankohej se nuk rrije shumë me të. Donte të të kishte vetëm për vete. Nganjëherë telefonin e hiqte nga priza pasi miqtë e vjetër më kërkonin vazhdimisht. Qeshja dhe ia kuptoja mallin. Ndoshta e ndiente fundin e saj... - Në të vërtetë, rrija shumë me të, por kështu i dukej dhe nuk mendonte se kisha dhe punë të tjera. Mbaj mënd një nga vizitat e mia të fundit në Tiranë. Të nesërmen do të nisesha për në Paris. Shiu që sapo kishe rënë, e kishte pastruar ajrin dhe një tufë resh mbi qiellin e kaltër, që dukeshin nga xhamat e ballkonit, shndrisnin nga një dritë e bardhë. Isha në sallonin e madh ku, gjatë ditës, rrinte nëna. Duke thithur thellë tymin e duhanit, papritur, pasi më vështroi disa çaste, me një nënqeshje të lehtë, ajo më tha: “Kur të vish herën tjetër, dua të më sjellësh Monalizën.” “Çfarë?” iu përgjigja menjëherë, i habitur dhe me dyshimin se nuk do ta kisha dëgjuar mirë. “Një foto me ngjyra të Monalizës.” U habita dhe buzëqesha një çast. “Po ç’të duhet Monaliza?!” “E dua… më pëlqen.” “Po pse t’u kujtua tani?” “E pashë në televizor gjatë një emisioni.” “Të pëlqen?” “Shumë!” Ajo buzëqeshi dhe fytyra i mori një dritë të bukur lumturie. “Dhe mos harro të ma sjellësh.” “Po më çudit… Po çfarë di ti për të?” “Pothuajse asgjë.” “Po atëherë?” “Thjesht më pëlqen.” “Përse?” “Nuk e di, të thashë… Por kam dëshirë ta kem. Thuhet se ngado që ta shohësh, ajo të shikon drejt e në sy.” Pasi heshti një çast, shkundi hirin e cigares dhe shtoi: “A e di ti se cila ishte ajo grua?” “E di, por po habitem… Në të katër anët e mureve të shtëpisë ke fotografitë e familjes… nënën tënde, gjyshi, neve, veten tënde kur ishe e re. Pse të duhet Monaliza?” “Mos ma prish tani. Gjithë ditën jam vetëm. Ti je larg në Paris. Pra, mos e harro.” “Mirë, do të ta sjell”, i thashë dhe e përqafova. “Por ma sill të bukur, ama.” “Mos ki merak, të bukur do të ta sjell.” “Eja të të marr pak erë...” Iu afrova dhe, si gjithnjë, ajo më puthi në gushë dhe më mori erë. Kështu më ka puthur që të vogël. Dhe vazhdonte, ndonëse unë ndërkaq sapo isha bërë gjysh. Babai kishte dy vjet që kishte vdekur. Vetëm motra kujdesej tani për të. Të nesërmen u nisa drejt Parisit. Kur u ktheva në Paris, disa ditë më vonë shkova te dyqanet e rrugës “Rivoli”, atje nën arkadat e gurta, për të zgjedhur një Monalizë, të cilën e gjeje në forma të ndryshme: në postera, fotografuar në “t-shirt”-e apo mbi gota të ndryshme, në mozaikë, pllaka porcelani, shalle, coha, etj. Zgjodha një poster të madh të shtypur bukur. Tek e shikoja me vëmendje, vetëm atë çast dallova se portreti i Xhakondës nuk kishte as vetulla dhe as qerpikë, diçka që s’më kishte rënë në sy më parë. Çudi, mendova, por shpejt, me t’u kthyer, duke lexuar për Xhakondën, e gjeta enigmën: në kohën e Leonardos, prostitutat i hiqnin qerpikët dhe vetullat. Por kjo modë u ndoq më pas dhe nga gratë e fisme të Firences dhe kjo ishte arsyeja që Xhakonda ishte pa vetulla dhe pa qerpikë. Në fakt, Leonardoja e kishte pikturuar në fillim me qerpikë dhe vetulla, po t’i besojmë bashkëkohësit të tij, piktorit Vasari, i cili, kur shkruante për Da Vinçin dhe tablonë e famshme të tij, shënonte se “kishte qerpikë e vetulla që, me finesë, harmonizoheshin me fytyrën”. Disa historianë kishin zbuluar se ato ishin shuar më vonë dhe kjo duhej të ishte e vërtetë. Kur pushtoi Italinë, Napoleoni e kishte marrë në Paris dhe e kishte vendosur Monalizën për pak kohë në dhomën e gruas së tij, Zhozefinës. Pastaj, pas internimit të tij në ishullin e Shën Helenës dhe shumë vite pas revolucionit, Monaliza ishte kthyer në Luvër. Tre muaj më vonë u ktheva përsëri në Tiranë. Sapo hyra në shtëpi, nëna më pyeti: “Hë, ma solle Monalizën?” “Ta solla”, i thashë. Kur mbetëm vetëm në dhomë, nxora posterin që e kisha vendosur në një kornizë të hollë dhe ia tregova. “Sa e bukur!” mërmëriti. “Rrofsh!” Dhe më puthi përsëri në gushë si zakonisht, duke më marrë erë. Që kur isha larguar nga Shqipëria, kështu ndodhte gjithnjë. Nuk kishte të ngopur me të puthura. Më merrte erë si të isha fëmijë. Ndoshta ngaqë i mungoja dhe kjo mungesë bëhej gjithnjë e më e madhe. Ndonjëherë më puthte kështu në sy të njerëzve të tjerë dhe vihesha në siklet, por ç’t’i bëja, ishte nëna ime dhe kishte të drejtën të bënte ç’të donte me pjellën e vet. E nxora posterin nga valixhja dhe i thashë: “Ku do që ta vendos?” “Ja, atje, përballë!” “Po aty është fotografia jote.” “Eh, ja ku më ke… Vëre atje, dua që ta shoh vazhdimisht.” Pastaj ndezi një cigare dhe, ulur në kolltuk, filloi ta kundronte gjithë dëshirë. “Di gjë kush ishte kjo Monaliza? Pastaj, pse i thonë dhe Xhakonda?” “I thonë Xhakonda, sepse ishte gruaja e një tregtari stofrash nga Firencja, që quhej Françesko Xhiakondo. Ndërsa ajo vetë quhej Liza Gerardini. Me sa dukej, ky tregtari i kishte kërkuar Leonardo da Vinçit që t’i bënte portretin e gruas së tij. Kështu ndodhte atëherë: ata që kishin para, u kërkonin piktorëve të mëdhenj t’iu bënin portretet e tyre, të grave apo fëmijëve.” Nëna vështronte nga portreti dhe pas pak tha: “Po pse Monaliza dhe jo Liza?” “Sepse Mona është shkurtimi i fjalës “madona”, që do të thotë zonjë. Pra, Mona-Liza.” “Eh…”, mërmëriti. “E bukur paska qenë!” Të dy vështronim Monalizën, por papritur ajo shtoi sërish: “Çudi që s’ka as gjerdanë dhe as diamante!” “Thonë se Liza atëherë mbante zi për vdekjen e vajzës së saj, Kamilës, prandaj dhe s’ka zbukurime.” “Sa vjet janë bërë që atëherë?” “Shumë… mbi pesë shekuj. Leonardoja donte ta punonte sërish, prandaj dhe nuk ia dha zotit Xhiakondo. E mbante me vete, se mbi të gjitha e donte, madje e mori dhe në oborrin e mbretit francez, kur shkoi të jetonte në Ambuazë. Më pas ia fali mbretit, por në të vërtetë ai e pagoi.” “Po tani, ku ndodhet?” “Në muzeun e Luvrit. Është tabloja më e shikuar nga vizitorët në gjithë botë. Madje e kanë mbuluar me xham, që të mos e dëmtojnë vizitorët, po dhe që të mos dëmtohet nga drita e aparateve fotografike.” Kisha qenë shumë herë në muzeun e Luvrit duke shoqëruar miq të shumtë që vinin nga Tirana e që, pa dyshim, një nga gjërat e rralla që donin të shikonin ishte Monaliza. M’u kujtua ai çast në historinë e gjatë të kësaj tabloje kur, në gushtin e vitit 1911, një xhamaxhi italian i quajtur Vestini, i magjepsur nga Monaliza, kishte hyrë një pasdite në sallë dhe në mbrëmje nuk kishte dalë nga muzeu, por ishte fshehur në dollapin e fshesave të pastrueseve. Në agim, ai e kishte hequr Moalizën nga korniza, e kishte fshehur nën rroba dhe, kur u shfaqën vizitorët e parë, ai doli qetësisht nga muzeu. Por shpejt do ta kapnin. Historianët e artit thonë se Leonardoja e pikturoi Monalizën gjatë katër vjetëve, në seanca të ndryshme. Ajo vinte në atelierin e tij në Firence, ulej dhe, që të mos mërzitej, ai thërriste koncertistë të luanin muzikë. Mjeshtri pikturonte ngadalë, ashtu siç kishte pikturuar dhe afreskun e Darkës së fundit në murin e manastirit.  E shikonim të dy Monalizën dhe u kujtova sërish kur kisha qenë në Clos Luce, në Ambuazë, ku vitet e fundit të jetës së tij jetonte dhe punonte Leonardoja plak me leshrat e lëshuara, pranë pallatit mbretëror. Një kardinal italian kishte shkuar dhe e kishte takuar. Në kthim ai kishte shkruar se në murin e atelierit kishte parë tablonë e mrekullueshme të Xhakondës napolitane. Pa dyshim që duhej të ishte mrekulluar. Jo vetëm nga portreti, por dhe nga natyra përreth, me detin e shqetësuar mbrapa kurrizit të saj dhe me një urë me katër harqe diku në sfond. Sidoqoftë, ai nuk kishte shkruar për buzëqeshjen enigmatike të saj, një buzëqeshje e përmbajtur. Vallë, kujt i buzëqeshte? Kur nëna ime vdiq, arkivoli i saj u vendos po në atë dhomë ku ishte dhe posteri i Monalizës. Shikoja nënën e vdekur, ia puthja sytë, ballin, duart dhe pastaj, papritur, sytë më mbeteshin mbi posterin e dashur të saj. Kisha menduar gjithnjë ta pyesja se ç’dialog bënte me Monalizën, çfarë i thoshte apo çfarë i tregonte Monaliza. Diçka enigmatike me siguri, madje diçka mistike ishte vendosur midis saj dhe Monalizës. Do të doja shumë ta dija. Vallë, i tregonte për jetën e saj, dashurinë dhe dhimbjet apo për ankthet e saj? Ç’tregonin këto dy gra në heshtjen e tyre të madhe: njëra që kishte jetuar pesë shekuj më parë dhe tjetra që vdiste tani? Njëra tridhjetëvjeçare dhe me një bukuri të përjetshme dhe tjera mbi tetëdhjetëvjeçare? Ndoshta nevoja për të folur apo për të treguar diçka të fshehtë e kishte shtyrë nënën që këtë gjë ta bënte me Monalizën, me një pikturë dhe jo me çdo pikturë, por me tablonë më të bukur të botës e që, Vasari, piktor dhe kritik arti, thoshte: “Ai që do të bindet se deri ku shkon arti i imitimit të natyrës dhe fuqia e tij që edhe gjërat e vogla të këtij portreti janë pikturuar me kaq finesë, duhet të shohë këtë tablo. Sytë kanë atë shkëlqim dhe njomështi që ekziston në natyrën përreth, me një vërtetësi të madhe…” Njerëzit vinin, ngushëllonin dhe iknin. Pastaj vinin të tjerë dhe gjithçka zhvillohej nën vështrimin e Monalizës. E shtrirë, e paqtë, e përhumbur në botën tjetër, ajo s'mund të më merrte aromë.. E çuditshme, mendova. Nëna ime ka qenë njeriu që e ka vështruar më shumë se çdokush tjetër Xhakondën. Madje asaj i bënte përshtypje dhe ajo velloja e lehtë, disi e kafenjtë, gati e padukshme që ndehej mbi kokën e Monalizës dhe që shtonte hiret e saj. Vallë, në atë meditim të gjatë, i ka treguar ngjarje nga jeta e saj? Çfarë i kishte thënë? Kisha përshtypjen se Monaliza ishte kthyer në një njeri të shtëpisë, të familjes. Madje nëna do t’i kishte treguar gjëra që ne të tjerët nuk i dinim. A thua ishte shndërruar kjo pikturë si imazhi i Shën Marisë për besimtarët kristianë, duke marrë një fuqi hyjnore dhe duke e kthyer atë tablo në diçka mbi hyjnitë? Çfarë komplimenti për veprën e Da Vinçit! Çfarë kishte zbuluar tjetër nëna ime tek ai portret që ndoshta nuk ishte zbuluar nga të tjerët? Mbase ishte diçka thelbësore, që njeriu i thjeshtë ka aftësinë ndonjëherë të zbulojë në veprat e mëdha, atë që as Vasari dhe as kritikët e shumtë të Xhakondës nuk e kishin thënë deri atë çast. Sytë e nënës sime ishin shuar tashmë dhe ajo s’mund ta shikonte Monalizën e saj. Pas vdekjes së saj, shtëpia u mbyll. Monaliza qëndronte aty gjithnjë e heshtur, pa vizitorë, ndoshta në një mërzi apo zi të madhe, varur në murin e sallonit ku ndehej veçse heshtje dhe asgjë tjetër. Një vit më vonë, kur u ktheva në Tiranë, në dhomën e heshtur e pashë përsëri Monalizën. M’u duk diçka e trishtë ta lija të vetmuar aty ku vetëm drita e diellit hynte nga dritaret. Atëherë zgjata duart dhe e mora Monalizën e nënës sime, sikur të merrja diçka intime të saj. Jo, nuk doja ta lija aty, në atë trishtim e heshtje të gjithëkohshme dhe pa sy që ta admironin, si sytë e nënës sime. Ajo ishte pikturuar që të tjerët ta vështronin si një etalon të bukurisë së përsosur të botës. Gjatë pesë shekujve njerëzit e kishin admiruar këtë tablo dhe njëra pas tjetrës gjeneratat ishin shuar. E megjithatë arti i madh i reziston kohës, u mbijetonte kohërave. Është arti i vërtetë…

Çfarë është Arkitektura Kompjuterike Arkitektura kompjuterike merret me strukturën, organizimin dhe funksionimin e një kompjuteri.  *Ajo përcakton: <çfarë mund të bëjë kompjuteri? <si i ekzekuton udhëzimet? si bashkëveprojnë hardueri dhe softueri 👉 Fokus kryesor: si projektohet kompjuteri që të jetë i shpejtë, efikas dhe i besueshëm. 2. Çfarë studion arkitektura kompjuterike Studion: CPU-në (procesorin) – si përpunohen udhëzimet Memorien – si ruhen dhe lexohen të dhënat Pajisjet hyrje/dalje (I/O) – tastierë, ekran, disk etj. Ndërveprimin softuer–harduer 3. Nënkategoritë kryesore 3.1 Arkitektura e grupit të instruksioneve (ISA) ISA është ndërfaqja mes programuesit dhe procesorit. Ajo përcakton: instruksionet që procesori kupton (ADD, SUB, LOAD, STORE) regjistrat mënyrat e adresimit të memories madhësinë e fjalës (32-bit, 64-bit) 📌 Shembull: x86, ARM, RISC-V 👉 Programet kompjuterike përkthehen nga përpiluesi në instruksione ISA. 3.2 Mikroarkitektura Mikroarkitektura tregon si zbatohet ISA brenda procesorit. Përfshin: pipeline (ndarja e ekzekutimit në faza) cache (memorie e shpejtë) njësi aritmetike-logjike (ALU) numrin e bërthamave 📌 Dy CPU mund të kenë të njëjtën ISA, por mikroarkitekturë të ndryshme ( p.sh . Intel vs AMD). 3.3 Projektimi i sistemit Merret me të gjithë kompjuterin si sistem, jo vetëm CPU-në. Përfshin: memorien RAM DMA (qasja direkte në memorie) multipërpunimin virtualizimin menaxhimin e energjisë 👉 Ndikon drejtpërdrejt në konsum energjie, shpejtësi dhe kosto. 4. Teknologji të tjera arkitekturore Makroarkitektura Nivel më abstrakt se mikroarkitektura Pamje e përgjithshme e sistemit Mikrokodi Softuer i brendshëm që përkthen instruksionet Lejon përputhshmëri mes gjeneratave të CPU-ve Arkitektura e pinit Përcakton funksionet e pinave fizikë të procesorit Ndihmon në përputhshmërinë me harduerin e jashtëm 5. Roli i arkitekturës kompjuterike Arkitektura balancon: performancën efikasitetin energjetik koston besueshmërinë 👉 Çdo zgjedhje arkitekturore është kompromis. 6. Arkitektura vs Organizimi i kompjuterit Arkitektura → çfarë sheh programuesi Organizimi → si realizohet kjo në harduer 📌 Arkitektura nuk ndryshon, organizimi mund të ndryshojë. 7. Organizimi i kompjuterëve Ndihmon: optimizimin e performancës së softuerit zgjedhjen e procesorit të duhur uljen e konsumit të energjisë 📌 Shumë i rëndësishëm për multimedia, makina virtuale, serverë. 8. Zbatimi (Implementimi) Procesi i ndërtimit real të kompjuterit: Implementimi logjik – porta logjike Implementimi i qarkut – tranzistorë Implementimi fizik – çipi dhe lidhjet Verifikimi – testim dhe simulim (FPGA) 👉 Ky hap është më shumë inxhinieri hardueri sesa arkitekturë teorike. 9. Synimet e dizajnit Shpejtësi e lartë Konsum i ulët energjie Kosto e arsyeshme Qëndrueshmëri dhe besueshmëri 10. Përmbledhje shumë e shkurtër Arkitektura kompjuterike studion si projektohen kompjuterët, si ekzekutojnë instruksionet dhe si bashkëveprojnë komponentët për të arritur performancë dhe efikasitet maksima ,-------------, < “Organizimi i kompjuterit”  është si janë ndërtuar dhe të lidhura pjesët e brendshme të kompjuterit që të realizojnë arkitekturën.  Pra, ndërsa arkitektura tregon çfarë duhet të bëjë kompjuteri dhe si duket nga jashtë,  organizimi tregon si funksionon në praktikë brenda harduerit. ****Pikat kryesore për organizimin:*** *Procesori (CPU) *Si janë ndërtuar bërthamat, ALU, regjistrat, cache. *Si funksionon pipeline dhe ekzekutimi i udhëzimeve. *Memoria *Si ruhen dhe lexohen të dhënat. *Hierarkia: registre → cache → RAM → memorie e jashtme. *Bashkëveprimi me pajisjet hyrje/dalje (I/O) *Si CPU komunikohet me disqe, kartela, tastierë, ekran. *Sinjalet dhe rrugët e të dhënave *Bus-e të të dhënave, bus-e kontrolli, rrugë sinjalesh. *Optimizimi i performancës *Organizimi ndihmon softuerin të shfrytëzojë maksimalisht fuqinë e CPU-së dhe memories. Shembull ilustrues: *Arkitektura: “CPU-ja ka 4 bërthama dhe përdor pipeline me 5 faza.” <Organizimi:  *“Bërthamat janë të ndara në ALU dhe registre, cache L1 është 32 KB, L2 256 KB dhe të gjitha janë të lidhura me bus-in e të dhënave 64-bit.” -<Arkitektura tregon çfarë bën kompjuteri; -<organizimi tregon si e bën atë. Super! Ja një diagrame vizuale e thjeshtë që tregon dallimin midis arkitekturës dhe organizimit të kompjuterit: Copy code ┌─────────────────────────────┐              │       Arkitektura           │              │-----------------------------│              │ Çfarë sheh programuesi:    │              │ - Numri i bërthamave CPU    │              │ - Seti i instruksioneve (ISA)│              │ - Madhësia e fjalës (32/64-bit) │              │ - Llojet e regjistrave       │              │ - Hierarkia e memories       │              └─────────────┬──────────────┘                            │                            ▼              ┌─────────────────────────────┐              │     Organizimi i kompjuterit │              │-----------------------------│              │ Si funksionon brenda:       │              │ - ALU dhe registre brenda CPU │              │ - Pipeline 5 fazash         │              │ - Cache L1, L2, L3          │              │ - Bus-e të dhënash dhe kontrolli │              │ - Lidhja e komponentëve I/O  │              └─────────────────────────────┘ 💡 Mësim kyç: Arkitektura = pamja nga jashtë, çfarë duhet të bëjë kompjuteri Organizimi = pamja nga brenda, si e realizon kompjuteri detyrat Nëse do, mund ta bëj një version edhe më vizual me “kutitë dhe shigjetat” që tregon rrjedhën e të dhënave nga CPU → Cache → RAM → I/O.

Rrevista Prestige #InspirationDaily #personality #AcademicExcellence #MedicalExcellence #Academiaedu Mentor Petrela personazh nderi i Revistes Prestige per muajin Janar. Rubrika: Personalitet i shkencave mjekësore që frymëzon. Portret Analizë. “Mentor Petrela përfaqëson neurokirurgun që e kupton se truri është jo vetëm organ, por thelbi i qenies njerëzore. Në duart e tij, shkenca bashkohet me etikën, precizioni me përulësinë, dhe dija me përgjegjësinë ndaj jetës.” Dr. Mentor Petrela është një nga figurat më të ndritura të mjekësisë shqiptare. Ai renditet ndër 100 neurokirurgët më të mirë në botë, i përzgjedhur nga World Academy of Neurological Surgery. Ky vlerësim nuk është privilegj, por njohje e meritës, dijes dhe përkushtimit shumëvjeçar. Me një karrierë të ndërtuar mbi disiplinë dhe etikë, ai ka ngritur standardet e neurokirurgjisë shqiptare. Petrela përfaqëson mjekun që i shërben shkencës me përulësi dhe pacientit me dinjitet. Emri i tij është i njohur dhe i respektuar në qarqet më të larta akademike ndërkombëtare. Ai është dëshmi se madhështia profesionale nuk varet nga vendi, por nga mendja dhe karakteri. Si mentor, ka formuar breza mjekësh me ndjenjë përgjegjësie dhe pasioni për dijen. Si intelektual, ka folur gjithnjë me guxim për realitetin e shëndetësisë. Dr. Mentor Petrela mbetet simbol i ekselencës shqiptare në mjekësinë botërore. “Truri per Prof Petrelën është universi më i ndërlikuar që njeriu ka zbuluar ndonjëherë; neurokirurgu i madh nuk e pushton atë me forcë, por me përulësi, dije dhe përgjegjësi morale.” “Neurokirurgët e vërtetë si Mentor Petrela, nuk operojnë vetëm inde dhe neurone; ata prekin kufirin mes mendimit, vetëdijes dhe fatit njerëzor.” "Se dora duhet të jetë e saktë, mendja e kthjellët dhe shpirti i përulur përballë madhështisë së trurit.” “Truri per Dr.Petrelen është tempulli i mendjes; ai është një neurokirurg i madh është rojtari i tij, i armatosur jo vetëm me bisturi, por mbi te gjitha me dije te kohës me mençuri.” Dr. Mentor Petrela, i lindur në Tiranë në vitin 1950, përfaqëson një shndërrim të jashtëzakonshëm të dijes dhe mendjes njerëzore. *Një figurë e rrallë ku shkenca bashkohet me artin e mendimit filozofik dhe etikën akademike. Si një Dr.mjeshter i horizontit të trurit, ai eksploron territore të thella të neurokirurgjisë, duke sjellë dritë në enigma të panjohura të mendjes njerëzore. “Si Hubble që kap yjet më të largët, Petrela arrin në thellësitë më të fshehta të sistemit nervor.” “Si Alan Turing që deshiroi të kuptonte logjikën e makinave, ai interpreton kompleksitetin e neuroneve me një precizion të jashtëzakonshëm.” sfidon kufijtë e njohur të neurokirurgjisë dhe edukimit mjekësor.” Petrela kreu studimet në Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit të Tiranës, duke u diplomuar “Cum Laude” në vitin 1973. Ai vazhdoi specializimin në neurokirurgji në Universitetin René-Descartes XI të Parisit, ku përfundoi në vitin 1979. Ai ndryshoi perceptimin e ndërlikimeve të trurit.” Petrela ndërtoi ura mes shkencës shqiptare dhe universiteteve më të njohura evropiane". “Si Leonardo da Vinci që studionte trupin dhe natyrën, Petrela eksploron misteret e anatomisë dhe funksionit nervor me një sy të pakrahasueshëm.” Karriera Profesionale Në vitet 1990–1996, Petrela ishte shef i Shërbimit të Neurologjisë dhe Neurokirurgjisë në Qendrën Spitalore “Nëna Tereza”, Në 1993–1997 shërbeu si Drejtor i Përgjithshëm. Nga viti 1994 është Profesor i Neurokirurgjisë në Universitetin e Tiranës. Karriera e tij akademike është e pasur me poste drejtues dhe kontribute ndërkombëtare. Ai bëri hapin e parë drejt inovacionit në neurokirurgjinë shqiptare.” “ Ai sfidoi botën e komplikimeve neurokirurgjikale duke sjellë zgjidhje të papara.” “Si Stephen Hawking që shfrytëzoi teorinë për të eksploruar kozmosin, Petrela shfrytëzon njohuritë për të eksploruar labirintet e trurit.” Vlerësime dhe Dekorata Petrela ka marrë çmime të jashtëzakonshme: në 1996 u dekorua nga Kryeministri i Francës Alain Juppé me “Chevalier dans l’Ordre des Palmes Académiques”, dhe në 2014 Presidenti François Hollande i akordoi “Chevalier de la Légion d’Honneur”. Ai është anëtar nderi i Shoqatës Franceze të Neurologjisë dhe pjesë e federatave ndërkombëtare të neurokirurgjisë. “Si astronautët e parë që prekën Hënën, ai prek majat më të larta të arritjeve shkencore dhe akademike.” Petrela influencon trajtimin dhe kuptimin e trurit për breza.” Pedagogjia dhe Ligjëratat Ndërkombëtare Që nga viti 1994, ai jep mësim në Universitetin e Tiranës dhe si profesor i ftuar në universitete si Paris, Milano, New York dhe Gjenevë. Ai kombinon praktikën klinike me ligjëratat teorike, duke formuar një urë mes dijes lokale dhe shkencës globale. Petrela studion mëson, mbjell njohuri të reja për studentët dhe profesionistët.” frymëzon studentët të eksplorojnë territoret e panjohura të neurokirurgjisë.” Ai formëson mënyrën e të menduarit të mjekëve dhe neuroshkencëtarëve.” "Në çdo etapë të jetës dhe karrierës, Dr. Mentor Petrela përfaqëson një model ku estetika e mendjes takon madhështinë e veprës shkencore, duke e vendosur në radhën e figurave botërore të shkencës, filozofisë dhe astronautikës." Aktiviteti Universitar dhe Pedagogjia Profesor i Neurokirurgjisë në Universitetin e Tiranës (1994 – sot) Që nga viti 1994, Dr. Mentor Petrela është Profesor i Neurokirurgjisë në Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit të Tiranës. Ai ka ndërtuar një qendër të avancuar mësimore dhe klinike, duke formuar breza të rinj mjekësh dhe specialistësh neurokirurgë. Kombinimi i dijes praktike dhe teorike ka bërë që studenti shqiptar të ketë akses në njohuri dhe teknika që shpesh gjenden vetëm në laboratorë dhe spitale prestigjioze ndërkombëtare. Prof. Petrela revolucionarizon edukimin mjekësor duke hapur dimensione të reja të mendjes dhe praktikës klinike.” “Si astronautët që hapin horizontet e panjohura të kozmosit, ai hap horizonte të panjohura të trurit dhe neurokirurgjisë.” “Si Leonardo da Vinci që bashkonte artin me shkencën, Petrela bashkon estetikën e mendjes me precizionin kirurgjik dhe filozofinë e dijes.” Dekan i Fakultetit të Mjekësisë (1999 – 2002) Në vitet 1999–2002, Petrela shërbeu si Dekan i Fakultetit të Mjekësisë të Universitetit të Tiranës, duke udhëhequr përmirësimin e kurrikulave, inovacionin akademik dhe zhvillimin e studimeve bashkëkohore. Ai shpesh u frymëzonte studentëve dhe kolegëve të shihnin më larg se programi standard, duke integruar qasje ndërdisiplinore në neuroshkencë dhe pedagogji, ai hapi rrugë të reja në studimin dhe trajtimin e trurit.” Shef i Departamentit të Neurologjisë dhe Psikiatrisë (2008 – 2011) Gjatë viteve 2008–2011, Petrela udhëhoqi Departamentin e Neurologjisë dhe Psikiatrisë, duke integruar trajtime klinike, kërkime shkencore dhe mësim akademik. Ai promovoi një vizion holistik, ku pacienti, studenti dhe kërkuesi bashkëveprojnë në mënyrë të ndërsjellë për zhvillimin e neuroshkencës. Petrela merr masa të sakta për të mbrojtur dhe zhvilluar mendjen njerëzore, zbulon ligjet e funksionimit të trurit duke vëzhguar neuronet dhe rrjetet nervore.” eksploron thellësitë e neurokirurgjisë dhe ndërveprimeve mendore me një qasje transcendentalisht të zgjuar.” Profesor i Ftuar në Universitetet Ndërkombëtare Si professeur invité, ai ka mbajtur ligjërata në universitete prestigjioze si Paris, Milano, New York dhe Gjenevë. Ky aktivitet i ka mundësuar të ndikojë ndërkombëtarisht, duke përhapur njohuri dhe përvoja klinike shqiptare në skenën globale të neurokirurgjisë. “Si Carl Sagan që e bëri kozmosin të kuptueshëm për miliona njerëz, Petrela e bën kompleksitetin e trurit të kuptueshëm për studentë dhe specialistë.” ai frymëzon brezat e rinj të mjekëve për të eksploruar misteriozet e trurit.” ai ndryshon perceptimin mbi shkencën mjekësore dhe qasjen ndaj edukimit universitar.” Në këtë mënyrë, Dr. Mentor Petrela është një mjek dhe neurokirurg i njohur, dhe një figurë pedagogjike dhe filozofike, që bashkon përvojën praktike, dije të thellë akademike dhe vizion ndërkombëtar. Vlerësime dhe Dekorata Ndërkombëtare 1992 – Anëtar Nderi i Shoqatës Franceze të Neurologjisë Në vitin 1992, Dr. Mentor Petrela u nderua si anëtar nderi i Shoqatës Franceze të Neurologjisë. Ky titull reflekton njohjen ndërkombëtare të ekspertizës së tij në fushën e neurokirurgjisë dhe ndikimin e tij në shkencën neurologjike. Kjo njohje tregon se dijet dhe përkushtimi i tij tejkalojnë kufijtë kombëtarë. Deklaron një përkushtim të jashtëzakonshëm ndaj zhvillimit të shkencës dhe edukimit. Shkëlqimi i tij akademik krijon një model frymëzimi për brezat e ardhshëm të neurologëve. 1996 – Chevalier dans l’Ordre des Palmes Académiques Në vitin 1996, Kryeministri i Francës Alain Juppé dekoroi Dr. Petrelën me titullin “Chevalier dans l’Ordre des Palmes Académiques”. Ky është një nga titujt më të lartë francez në fushën e arsimit dhe shkencës. Dekorata tregon një kontribut të jashtëzakonshëm në zhvillimin akademik dhe neuroshkencor. Afirmon rëndësinë e bashkëpunimit ndërkombëtar në edukim dhe mjekësi. Reflekton një karrierë të ndërtuar mbi përkushtim, disiplinë dhe pasion për dijen. 1997 – Profesor i Neurokirurgjisë në Paris me Konkurs Kombëtar Në vitin 1997, Dr. Petrela u zgjodh Profesor i Neurokirurgjisë në Paris përmes një konkursi kombëtar për universitetet franceze. Kjo arritje tregon nivelin e lartë akademik dhe respektin ndërkombëtar për punën e tij shkencore. Ky titull konfirmon fuqinë e mendjes së tij dhe ndikimin e saj në komunitetin shkencor global. Reflekton një angazhim të jashtëzakonshëm për avancimin e neurokirurgjisë. Tregon se ekspertiza dhe përkushtimi i tij janë të njohura dhe të vlerësuara nga komuniteti akademik ndërkombëtar. 2014 – Chevalier de la Légion d’Honneur Në vitin 2014, Presidenti i Francës François Hollande i dha Dr. Petrelës dekoratën më prestigjioze franceze: “Chevalier de la Légion d’Honneur” Kjo është një njohje e jashtëzakonshme për kontributin në mjekësi, shkencë dhe bashkëpunim ndërkombëtar. Dekorata shpreh madhështinë e një karriere të dedikuar për përmirësimin e jetës së njerëzve. Afirmon një përkushtim të pashoq ndaj shkencës dhe edukimit ndërkombëtar. Simbolizon arritje që tejkalojnë kufijtë kombëtarë dhe ndikojnë globalisht në fushën e neuroshkencës. Anëtarësitë Ndërkombëtare Dr. Petrela është anëtar i organizatave prestigjioze si: World Federation of Neurological Surgery European Association of Neurological Societies World Academy of Neurological Surgery (Vjenë), ku ka mbajtur ligjërata ndërkombëtare Këto anëtarësime tregojnë përkatësinë e tij të plotë në komunitetin global shkencor. Reflektojnë një ndikim të qëndrueshëm dhe të jashtëzakonshëm në fushën e neurokirurgjisë. Tregojnë se njohuritë dhe përvoja e tij kanë një vlerë që tejkalon çdo kufi lokal apo kombëtar. Në këtë mënyrë, periudha e vlerësimeve dhe dekoratave tregon një karrierë të jashtëzakonshme dhe ndikim global. Publikimet Shkencore dhe Kontributi Ndërkombëtar Punime Shkencore në Neurokirurgji Dr. Mentor Petrela ka botuar punime të shumta shkencore në revista të njohura ndërkombëtare dhe përmbledhje studimesh në vende të ndryshme. Këto punime fokusohen në neurokirurgji, neurologji dhe avancime teknologjike në kirurgjinë cerebrale. Secila punim reflekton kërkimin e tij të palodhur për të zgjeruar kufijtë e njohjes njerëzore. Kontributi i tij shkencor tregon një përkushtim të jashtëzakonshëm ndaj përparimit të mjekësisë. Çdo artikull është një dritë udhërrëfyese për profesionistët dhe studentët në mbarë botën. Ligjërata dhe Profesori i Ftuar (Professeur Invité) Ai ka dhënë ligjërata si profesor i ftuar në universitete prestigjioze ndërkombëtare, përfshirë Paris, Milano, New York dhe Gjenevë. Këto aktivitete e kanë bërë një figurë të njohur në komunitetin ndërkombëtar shkencor dhe akademik. Secila ligjëratë reflekton aftësinë e tij për të transmetuar dijen me qartësi dhe thellësi. Angazhimi i tij ndërkombëtar tregon vizionin dhe përgjegjësinë për edukimin global të neurokirurgëve. Prezenca e tij në skenën ndërkombëtare demonstron autoritetin e tij shkencor dhe etikën e jashtëzakonshme profesionale. Përfshirja në Shoqata dhe Federata Ndërkombëtare Dr. Petrela është pjesë e organizatave prestigjioze si World Federation of Neurological Surgery, European Association of Neurological Societies dhe World Academy of Neurological Surgery me seli në Vjenë. World Academy of Neurological Surgery (100 Neurokirurgë më të shquar nga bota), Anëtar aktIv – Leksioni i prezantimit 2013, Vienë, “Controlateral approaches of Gianit ICA Aneurysms” Chevalier de la Legion d’Honneur nga Presidenti i Franës Francois Hollande – Francë 2014 Anëtar Korrespondent i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës – Prishtinë, Leksion i prezantimit 24 prill 2017, Transhuanizmi realitet mitologjik, evolucionist International Fellow of the American Association of Neurological Surgeons MD,PhD,IFAANS Ai ka mbajtur ligjërata dhe ka ndarë përvojën e tij në forume ndërkombëtare. Aktiviteti i tij në këto shoqata tregon ndikimin e tij të vazhdueshëm në avancimin e shkencës globale. Ai ndërton ura të forta ndërkombëtare për bashkëpunim shkencor dhe edukativ. Kontributi i tij shërben si shembull i përkushtimit, disiplinës dhe vizionit të jashtëzakonshëm. Botime dhe Përmbledhje Studimesh. Punimet e tij përfshijnë artikuj origjinalë, përmbledhje studimesh dhe materiale referuese të cilat janë përdorur gjerësisht nga specialistët e fushës. Çdo publikim përfaqëson një hap të rëndësishëm në zhvillimin e neurokirurgjisë moderne. Çdo botim është një dëshmi e mençurisë dhe qartësisë së tij profesionale. Ky aktivitet i bën punën e tij një kontribut të përhershëm në literaturën dhe edukimin mjekësor ndërkombëtar. Në këtë mënyrë, Dr. Mentor Petrela nuk është vetëm një Dr i specialuzuar i shquar klinik, por edhe një figurë akademike globale, me ndikim të qëndrueshëm në neurokirurgji dhe edukim. -✨️-------------✨️ Analiza në tre dimensione të ndërthurura: neurokirurgjik, studiues-akademik dhe humanist, me peshë ontologjike dhe epistemologjike. filozofike shkencore. <*Dr. Mentor Petrela përfaqëson një figurë ku neurokirurgjia nuk shfaqet thjesht si disiplinë mjekësore, por si formë e veçantë e njohjes së njeriut. Në dimensionin neurokirurgjik, veprimtaria e tij zhvillohet në kufirin më delikat të shkencës moderne: aty ku materia biologjike ndërthuret me vetëdijen, kujtesën dhe identitetin personal. Truri, për Petrelën, nuk është vetëm strukturë anatomike, por terren ku çdo ndërhyrje prek drejtpërdrejt vazhdimësinë e qenies njerëzore. Neurokirurgu, në këtë kuptim, nuk operon vetëm mbi inde, por mbi mundësinë e një jete të menduar, të kujtuar dhe të ndjerë. Kjo e bën aktin kirurgjikal një akt thellësisht etik, ku saktësia teknike është e pamjaftueshme pa përgjegjësinë morale që e shoqëron. <*Në këtë dimension, Petrela i ngjan astronautëve që lëvizin në hapësirë ekstreme, ku çdo gabim minimal ka pasoja fatale. <* Neurokirurgjia është një hapësirë pa tolerancë për improvizim, ku njohja duhet të jetë e brendësuar dhe intuita e mbështetur mbi disiplinë të hekurt shkencore. Truri paraqitet si një univers i mbyllur, i ngjashëm me kozmosin, ku orientimi kërkon instrumente precize, por edhe një ndjenjë të thellë përmasash dhe kufijsh. Petrela vepron brenda këtij universi me vetëdijen se çdo ndërhyrje është dialog me një sistem që e tejkalon plotësisht kuptimin mekanik. <*Si studiues akademik, Dr. Petrela mishëron figurën e shkencëtarit që e kupton dijen si proces, jo si përfundim. Kontributet e tij shkencore nuk synojnë thjesht të shtojnë informacion, por të strukturojnë kuptimin e funksionimit nervor në mënyrë sistemike. <*Ai e sheh trurin si arkitekturë informacionale, ku sinjalet nervore i ngjajnë sistemeve komplekse elektronike, të ndërtuara mbi parime komunikimi, ndërveprimi dhe feedback-u. <*Në këtë aspekt, mendimi i tij afrohet me traditën e shkencëtarëve të elektronikës dhe kibernetikës, për të cilët kuptimi i sistemit nuk vjen nga një komponent i vetëm, por nga marrëdhëniet mes pjesëve. Akademizmi i Petrelës nuk është autoritar, por kritik. Ai e sheh universitetin si hapësirë të formimit të mendimit dhe jo si depo të dogmave. <* Mësimdhënia dhe kërkimi për të janë forma të së njëjtës veprimtari intelektuale: kërkimi i vazhdueshëm për të kuptuar më mirë kufijtë e dijes dhe për t’i vënë ata në shërbim të jetës njerëzore. Në këtë kuptim, ai vepron brenda një epistemologjie të hapur, ku dija është gjithmonë e përkohshme dhe e rishikueshme, dhe ku autoriteti shkencor buron nga argumenti dhe përvoja, jo nga pozicioni formal. *<Dimensioni humanist qetesia kultura e madhe, është boshti që mban të bashkuar neurokirurgun dhe studiuesin. E ben ate nje figure gjigante. Për Petrelën, pacienti nuk është rast klinik, por subjekt moral, bartës historie, frike dhe shprese. Ai e kupton se ndërhyrja mbi tru është ndërhyrje mbi vetë mënyrën se si individi përjeton botën dhe veten. Kjo e vendos veprimtarinë e tij në një traditë humaniste ku shkenca nuk ka vlerë nëse nuk i shërben dinjitetit njerëzor. Vendimmarrja mjekësore, në këtë kontekst, është gjithmonë akt interpretimi, ku përfitimi biologjik duhet të balancohet me cilësinë e jetës dhe kuptimin e saj për individin. Në planin filozofik, figura e Dr. Mentor Petrelës shfaqet si përgjigje praktike ndaj një prej dilemave më të thella të modernitetit: si mund ta studiojë mendja vetveten pa e reduktuar veten në objekt. Neurokirurgjia, si shkencë e trurit, mbart këtë tension themelor mes subjektit dhe objektit. Petrela e pranon këtë tension dhe nuk përpiqet ta zhdukë atë, por e menaxhon përmes etikës, reflektimit dhe përgjegjësisë profesionale. Në këtë mënyrë, veprimtaria e tij shndërrohet në filozofi të aplikuar, ku çdo akt shkencor është njëkohësisht akt moral . <*Në sintezë, Dr. Mentor Petrela përfaqëson një model të rrallë të intelektualit bashkëkohor, ku neurokirurgu, studiuesi akademik dhe humanisti nuk janë role të ndara, por shprehje të një vetëdijeje të vetme profesionale. Vlera e veprës së tij nuk qëndron vetëm në suksesin klinik apo akademik, por në mënyrën se si ai e ka konceptuar shkencën si shërbim ndaj njeriut. Në këtë kuptim, trashëgimia e tij është jo vetëm mjekësore, por edhe filozofike, sepse flet për mënyrën se si dija mund të ushtrohet me përulësi përballë kompleksitetit të jetës njerëzore. © 2023–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Author. Researcher. Prestige Magazine.

Filmi "The Maid" ka sjellë fitime të konsiderueshme në kinema, duke tejkaluar 200 milionë dollarë në shitjet e biletave në të gjithë botën. Filmi, me protagonistë Sydney Sweeney dhe Amanda Seyfried, fitoi 100 milionë dollarë në Shtetet e Bashkuara dhe 100 milionë dollarë jashtë vendit pas katër fundjavave të publikimit. Këto shitje biletash janë veçanërisht premtuese duke pasur parasysh se Lionsgate shpenzoi vetëm 35 milionë dollarë për të prodhuar filmin. "The Housemaid" u shfaq premierë më 19 dhjetor, duke fituar 19 milionë dollarë në Amerikën e Veriut. Filmi siç thuhet nuk rekomandohet për personat nën moshën 18 vjeç pa shoqërimin e një prindi ose kujdestari. Falë rekomandimeve të forta, trilleri psikologjik pritet të përfundojë shfaqjen e tij në kinema me 225 deri në 275 milionë dollarë në të gjithë botën, një rezultat i madh në një kohë të vështirë për filmat me buxhet të mesëm, sipas Variety.

Gustave Doré - ilustratori unik i librave më të njohur të botës Londra viktoriane (Gustave Doré) Nga: Bledar Kurti Libri flet vetë përmes fjalës. Kryeveprat mbeten si një jehonë e thellë e përhershme në jetën e njerëzve ndër epoka. Çfarë guximi e përgjegjësie e madhe është të ilustrosh librat më sublim të kohërave. Gustave Doré (1832-1883) ilustroi Komedinë hyjnore të Dantes, Korbin e Poesë, Don Kishotin e Servantesit, Biblën, e shumë libra të tjerë, duke i lënë botës si trashëgimi, jo thjesht ilustrime, por art. Gustave Doré mbetet një nga figurat më paradoksale të artit evropian të shekullit XIX: jashtëzakonisht popullor në kohën e tij, por për dekada i nënvlerësuar nga kritika akademike; ilustrator “i librave” në pamje të parë, por në thelb një arkitekt vizionesh metafizike. Doré nuk ishte thjesht një zbukurues teksti, por një interpret i thellë i letërsisë, një përkthyes vizual i tragjikes njerëzore dhe i përmasës sublime të imagjinatës romantike. Teknika e Dorés, kryesisht e realizuar në gravurë në dru, përfaqëson një kulm të virtuozitetit grafik. Ajo që e dallon menjëherë është përdorimi dramatik i dritëhijes ( chiaroscuro ), jo si element dekorativ, por si strukturë mendimi. Drita te Doré nuk ndriçon, por gjykon; hija nuk fsheh, por zbulon. Hapësirat e tij janë shpesh të thella, vertikale, të mbushura me shkallë, harqe, humnera dhe qiell të trazuar, një topografi shpirtërore ku njeriu shfaqet i vogël përballë fatit, Zotit apo absurdit. Ilustrimet për Komedinë hyjnore të Dantes mbeten ndoshta arritja më monumentale e tij. Aty ai nuk synon të konkurrojë tekstin, por ta përkthejë atë në një gjuhë pamore të barasvlershme. Ferri i Dorés është një teatër kozmik dhimbjeje, ku trupat njerëzorë shkrihen në masa anonime vuajtjeje, ndërsa figurat e Dantes dhe Virgjilit shfaqen si dëshmitarë të heshtur. Kompozimet janë të ndërtuara mbi diagonale të forta dhe kontraste ekstreme, duke krijuar ndjesinë e lëvizjes së pandalshme drejt dënimit. Ndryshe nga shumë interpretime moralizuese, Doré e lexon Danten si poet të madh të frikës ekzistenciale, jo vetëm të teologjisë. Në ilustrimet për Servantesin dhe Don Kishotin , ai shfaq një anë tjetër të gjenialitetit të tij: ironinë tragjike. Don Kishoti i tij nuk është karikaturë, por figurë fisnike në marrëzinë e vet. Trupi i gjatë, i hollë, i shtrembëruar nga era dhe iluzioni, qëndron gjithmonë në kontrast me peizazhin e pafund dhe indiferent. Doré e kupton thelbin e romanit si përplasje mes idealit dhe realitetit, dhe e përkthen këtë përplasje përmes shkallëzimit të figurës njerëzore në raport me hapësirën. Këtu, grotesku dhe sublimja bashkëjetojnë në mënyrë të pazgjidhshme. Ilustrimet për Edgar Allan Poen janë ndoshta më pak të njohura, por jashtëzakonisht domethënëse për të kuptuar afërsinë shpirtërore mes dy artistëve. Doré gjen te Poe një botë të ankthit të brendshëm, të mendjes së fragmentuar dhe të errësirës psikologjike. Figurat janë të izoluara, arkitekturat shtypëse, dhe drita duket sikur buron nga një burim i paidentifikueshëm, pothuaj halucinant. Këtu, Doré afrohet me simbolizmin e vonë, duke paraprirë zhvillime që arti evropian do t’i përqafonte vetëm dekada më pas. Te Bajroni, Doré gjen heroin romantik në formën e tij më të pastër: individi rebel, i vetmuar, i përballur me forca që e tejkalojnë. Ilustrimet për veprat bajroniane janë të mbushura me peizazhe madhështore, stuhi, male dhe dete të egra, ku figura njerëzore shfaqet si siluetë, si shenjë e brishtësisë përballë natyrës. Këtu, Doré është piktor i sublimës romantike, në dialog të heshtur me Turnerin dhe Friedrichun, por me mjetet e grafikës. Kulmi moral dhe simbolik i veprës së tij mbetet Bibla. Ilustrimet biblike të rijnuk janë thjesht fetare; ato janë kozmologjike. Zoti i tij është shpesh një forcë e pakapshme, një prani e ndjerë përmes dritës verbuese ose errësirës absolute. Skenat e Besëlidhjes së Vjetër janë epike, të dhunshme, të mbushura me tension, ndërsa ato të Dhiatës së Re kanë një solemnitet të heshtur, pothuaj tragjik. Krishti i Dorés nuk është sentimental, por i përvuajtur, i vetëdijshëm për fatin e tij. Një aspekt historik mbresëlënës është fakti se Doré ishte një mrekulli qysh fëmijë. I lindur në Strasburg në vitin 1832, ai bëri shpejt karrierë. Talenti i tij i madh ishte i dukshëm që në fëmijëri, kur ilustroi Komedinë hyjnore në moshën nëntëvjeçare. Në moshën 15-vjeçare botoi albume karikaturash dhe shumë shpejt u bë një nga ilustratorët më të kërkuar në Evropë. Megjithatë, ambicia e tij për t’u pranuar si piktor “serioz” u pengua nga paragjykimet e kohës ndaj ilustrimit si art i dorës së dytë. Ironikisht, sot është pikërisht ilustrimi ai që e ka bërë Dorén të pavdekshëm. Në retrospektivë, Gustave Doré mund të shihet si një artist kufitar: mes romantizmit dhe simbolizmit, mes letërsisë dhe artit pamor, mes popullaritetit dhe madhështisë tragjike. Vepra e tij nuk kërkon thjesht të shihet, por të lexohet. Ajo është një akt interpretimi, një dëshmi se imazhi mund të mendojë po aq thellë sa fjala. Në këtë kuptim, Doré mbetet jo vetëm ilustratori i poetëve të mëdhenj, por vetë poeti i errësirës dhe i dritës së gdhendur në dru. /Gazeta “ExLibris”/

Çmimet e arit dhe argjendit arrijnë nivele rekord në vitin 2025 Ari dhe argjendi kanë parë një fund të papritur, duke përfshirë një vit në të cilin çmimet e tyre janë në rrugën e duhur për të regjistruar fitimet e tyre më të mëdha vjetore që nga viti 1979. Çmimi i arit u rrit me më shumë se 60% këtë vit duke arritur një rekord prej më shumë se 4,549 dollarë (3,378 £) për ons, përpara se të binte pas Krishtlindjeve në rreth 4,330 dollarë në prag të Vitit të Ri. Në të njëjtën kohë, argjendi po tregtohej me rreth 71 dollarë për ons, pasi arriti një nivel rekord prej 83.62 dollarësh të hënën. Fitimet e këtij viti u nxitën nga disa faktorë, duke përfshirë pritjet për më shumë ulje të normave të interesit, por ekspertët paralajmëruan se rritjet e ndjeshme gjatë vitit mund të çojnë në një rënie të çmimeve të arit dhe argjendit në vitin 2026, shkruan BBC, transmeton KosovaPress. "Çmimet e arit dhe argjendit po përjetojnë një rritje të dukshme për shkak të ndërveprimit të disa faktorëve ekonomikë, investues dhe gjeopolitikë", tha Rania Gule nga platforma tregtare XS.com . Shkaku kryesor i rritjes së çmimeve të metaleve të çmuara, shtoi ajo, janë pritjet që Rezerva Federale e SHBA-së do të ulë përsëri normat e interesit në vitin 2026. Çmimet e arit dhe argjendit u nxitën gjithashtu nga blerjet e arit nga bankat qendrore dhe investitorët që blejnë të ashtuquajturat asete "strehë të sigurta" për shkak të shqetësimeve rreth tensioneve globale dhe pasigurisë ekonomike.

Princesha Kate Middleton është shpallur “zonja më e veshur bukur” për vitin 2025. Titulli dhe mirënjohja janë dhënë nga edicioni britanik i revistës së famshme të modës Publiku, por edhe kritikët e modës, prej kohësh e njohin shijen e rafinuar për stil dhe detaje që posedon Princesha e Uellsit. Kate Middleton është e njohur për kombinimet e saj të përkryera të veshjeve, të cilat përfaqësojnë një ndërthurje të elegancës së pastër me elegancën moderne, pa e thyer asnjëherë kodin mbretëror të veshjes. Çdo pjesë e gardërobës së saj ka një histori më vete, ndërsa është interesante edhe fakti se ajo shpesh riciklon veshjet, duke u shfaqur si një përkrahëse e madhe e modës së qëndrueshme. Në këtë kontekst, nuk është aspak çudi që pikërisht Kate Middleton është shpallur “zonja më e veshur bukur” për vitin 2025, sipas Vogue, përcjell Telegrafi. Siç raporton Daily Mail, princesha është përshkruar edhe si një “influencuese e përhershme”, e cila gjithmonë gjen mënyra për të frymëzuar njerëzit përreth saj. Krahas saj, këtë vlerësim e kanë marrë edhe: Alexa Chung, Sienna Miller, Kate Moss, Naomi Campbell dhe Victoria Beckham. Meghan Markle mungon në renditjen e revistës për yjet më me stil. Vogue ka publikuar gjithashtu një edicion të veçantë kushtuar yjeve të famshëm që me shprehjen e tyre të modës kanë fituar vëmendjen e redaksisë së revistës dhe, rrjedhimisht, titullin e “yjeve më të stilizuara”. Në këtë botim janë përfshirë plot 55 personalitete me ndikim. Është interesante se Meghan Markle, bashkëshortja e Princit Harry, nuk është përfshirë në këtë listë, ndonëse vitin e kaluar për The New York Times kishte deklaruar se përzgjedhja e modës është një nga pikat e saj më të forta, shkruan Daily Mail. Sido që të jetë, më poshtë mund të shihni vetëm disa nga veshjet për të cilat Kate Middleton e ka merituar këtë titull.

Është Krishtlindje sa herë zemra jote shndërrohet në Shpellë Betlehemi, sa herë që ti lejon Zotin të rilindë që t'ua dhurosh të tjerëve. Nënë Tereza Nje citat shumë i bukur dhe i thellë nga Nënë Tereza. 🕊️  kuptimin e vërtetë të Krishtlindjeve: jo thjesht për dhuratat ose festimet, por për të hapur zemrën tonë, për t’i lënë Hyjit të rilindë brenda nesh dhe për ta shpërndarë dashurinë e Tij tek të tjerët. Në thelb, “Shpella e Betlehemit” simbolizon një hapësirë të brendshme të pastër dhe të gati për të pranuar dashurinë hyjnore dhe për ta ndarë atë me të tjerët. ✨️Miqt e mij të dashur. Gëzuar Krishtlindjet dhe Vitin e Ri! Shëndet, gëzim, begati e mbarësi ne familjet tuaja. Ju uroj festa të mbushura me dritë hyjnore ; me fëmijët pranë shpirtit❤️ ✨ Ardhtë vit i Ri i paqtë i mbare , i mbushur me shpresë, mirësi e besim, pa dhimbje, Gjithmonë në rrugën e Zotit. Amen. Gëzuar! ✨

Rrevista Prestige #InspirationDaily #NationalHero Sot, më 17 janar, kujtojmë me nder dhe respekt Gjergj Kastriotin , Skënderbeun, heroin kombëtar dhe simbol i qëndresës shqiptare. Ai ishte një prijës lufte, një vizionar heroi ynë kombëtar që ndërtoi ura mes Arbërisë dhe Europës, duke luftuar e mbrojtur jo vetëm tokën, por edhe qytetërimin dhe vlerat e tij morale. Figura e Skënderbeut përjetohet dhe nderohet jo vetëm në Shqipëri, por edhe në Itali, Kosovë, Austri, Gjermani, Belgjikë, SHBA dhe vende të tjera, ku monumente, bustet dhe kujtimet e tij historike përkujtojnë sakrificën dhe guximin e tij. Skënderbeu simbolizon lirinë që nuk negocion, drejtësinë mbi forcën, dhe besnikërinë ndaj identitetit dhe qytetërimit. Ai është shembulli se një njeri me vizion dhe vendosmëri mund të ndryshojë rrjedhën e historisë dhe të bëhet udhërrëfyes për brezat që vijnë. Revista Prestige ka pergatitur 50 fakte qe duhet t'i mbajme ment dhe analize. GJERGJ KASTRIOTI – SKËNDERBEU: 50 FAKTE dhe ANALIZË 1. Gjergj Kastrioti lindi rreth 1405 në familjen fisnike të Kastriotëve në Shqipërinë e Mesme. Ai u lind jo vetëm për të trashëguar tokën, por për të mishëruar një vizion të lirisë. 2. I ati, Gjon Kastrioti, sundonte principata arbërore dhe ishte pjesë e diplomacisë mes Lindjes dhe Perëndimit. Nga ai Gjergji trashëgoi ndjenjën e përgjegjësisë dhe strategjisë politike. 3. Skënderbeu u mor peng nga osmanët në fëmijëri dhe u dërgua në oborrin e sulltanit. Ky akt e formoi një ndërgjegje ku njohja e armikut shndërrohet në forcë morale. 4. Ai u edukua në Edrene, duke mësuar taktika ushtarake, administrim dhe disa gjuhë të kohës. Arti i luftës nuk ishte thjesht forcë, por njohje dhe parashikim i situatës. 5. Emri Iskender Bej iu dha në oborr, krahasimi me Aleksandrin e Madh shërbente si paralajmërim për fuqinë dhe vizionin që do të shfaqte. 6. Skënderbeu shërbeu si komandant në ushtrinë osmane, ku studiuesit shohin një shembull të jashtëzakonshëm të mësimit nga armiku. 7. Në 1443, gjatë betejës së Nishit, ai dezertoi dhe u kthye në Arbëri. Ky moment përfaqëson aktin e kthimit nga pushteti i imponuar te liria e zgjedhur. 8. Rimarrja e Krujës më 28 nëntor 1443 u bë pa gjakderdhje, një triumf i mençurisë mbi forcën brutale. Ky veprim shënon fillimin e një epoke strategjike. 9. Kruja u shndërrua në qendër simbolike të rezistencës shqiptare, ku forca dhe morali bashkoheshin në një vend të shenjtë. 10. Më 2 mars 1444, u themelua Besëlidhja e Lezhës, duke bashkuar princat arbërorë nën komandën e Skënderbeut. Një shembull i parë i unitetit kombëtar mbi interesa personale. 11. Bashkëpunëtorët kryesorë përfshinin Gjergj Arianitin, Pal dhe Nikollë Dukagjinin, Tanush Topian, Andrea Thopian. Ata ishin nyjet që lidhën vizionin e Skënderbeut me fuqinë reale të fushës. 12. Skënderbeu u zgjodh lider konsensual, jo tiran. Autoriteti i tij ishte i bazuar në aftësi dhe drejtësi, jo frikë. 13. Beteja e Torviollit (1444) demonstroi mjeshtërinë taktike: përdorim i mashtrimit dhe terrenit për të fituar një ushtri shumë më të madhe. 14. Ai zhvilloi luftë asimetrike, ku ushtria e vogël përdorte shkathtësi dhe shpejtësi për të shkatërruar strukturat armike. 15. Moral i lartë dhe motivim i brendshëm ishin armët më të forta të ushtrisë së tij. Luftëtarët besonin se liria ishte më e shtrenjtë se jetët e tyre. 16. Rrethimi i Krujës nga Murati II (1450) dështoi për shkak të planifikimit strategjik dhe lëvizjeve të zgjuara. Mbrojtja nuk ishte thjesht mburojë, por ofensivë e mençur. 17. Pas vdekjes së Muratit II (1451), Mehmeti II kërkoi të nënshtronte Skënderbeun. Strategjia e vazhdueshme e Skënderbeut e mbajti osmane jashtë kontrollit të Arbërisë. 18. Rrethimet e Krujës në 1466 dhe 1467 tregojnë mjeshtërinë mbrojtëse dhe përdorimin inteligjent të terrenit malor. 19. Skënderbeu përdori terrenin si armë, duke e kthyer natyrën në aleate të lirisë. 20. Ai e kuptoi se çdo betejë duhet të zgjidhej me kombinim inteligjence, guximi dhe kohëzimi. 21. Diplomacia e tij ishte po aq e sofistikuar sa lufta. Marrëdhëniet me Napolin, Vatikanin dhe Venedikun ruanin sovranitetin pa i dhënë pushtet të jashtëm. 22. Traktati i Gaetës (1451) me Alfonsin V të Napolit garantoi mbështetje ushtarake pa u nënshtruar. Një model i rrallë i ekuilibrit mes forcës dhe politikës. 23. Papa Nikolla V dhe më pas Papa Piu II e panë Skënderbeun si mburojë të krishterimit, duke e vendosur në boshtin moral të Europës. 24. Ai ishte poliglot: fliste shqip, latinisht, greqisht, italisht dhe turqisht. Kjo aftësi i mundësonte negocime dhe planifkime të sofistikuara. 25. Në 1451, u martua me Donika Arianitin, duke krijuar lidhje strategjike dhe familjare me principatat e tjera. 26. Nga kjo martesë lindi Gjon Kastrioti II (1453), trashëgimtar që solli linjën e Skënderbeut në Itali. 27. Ai ishte i njohur për disiplinë të rreptë ushtarake, ku çdo sulm dhe çdo betejë ishte strategji e menduar. 28. Skënderbeu ndëshkonte tradhtinë, por nderonte besnikërinë. Etika e tij ishte pjesë e artit ushtarak. 29. Në betejë, ai ishte gjithmonë në vijën e parë, duke frymëzuar trimëri dhe besim. 30. Flamuri me shqiponjën dykrenare u bë simbol identiteti kombëtar. Ajo nuk ishte vetëm emblemë, por ide e përjetshme. 31. Shpata e tij, origjinale, ruhet në Vjenë dhe simbolizon forcën e drejtësisë mbi pushtetin arbitrar. 32. Shpata nuk është vetëm objekt ushtarak, por mjet moral; ajo shpreh idenë se lufta është mbrojtje e të drejtës, jo pushtim. 33. Këmbët e tij dhe kali që e shoqëronte simbolizon lëvizjen e mendimit dhe veprimit njëkohësisht. 34. Në vitet 1460–1461, Skënderbeu ndërhyri në Itali për të mbështetur Ferdinandin I të Napolit kundër rebelëve. Kjo tregon dimensionin europian të veprës së tij. 35. Lidhja me Italinë nuk ishte thjesht strategji ushtarake, por pjesë e një koncepti të sigurisë kolektive: mbrojtja e Arbërisë lidhej me stabilitetin e Adriatikut. 36. Pas vdekjes, familja e tij u vendos në Itali, duke siguruar vazhdimësinë e trashëgimisë dhe ruajtjen e kujtesës kastriotiane. 37. Monumente dhe buste të tij gjenden në mbi 15 vende, duke përfshirë Shqipërinë, Kosovën, Italinë, Austri, SHBA dhe Zvicër. 38. Shpatat, helmetat dhe reliket e tjera tregojnë se arti ushtarak i Skënderbeut ishte po aq filozofi sa teknikë. 39. Ai shpiku kombinime taktike që e bënë ushtrinë e vogël të mposhte numerikisht superioren. 40. Figura e tij tejkalon konceptin kombëtar; Skënderbeu është simbol i lirisë universale dhe mbrojtjes së qytetërimit. 41. Ai përdorte inteligjencën strategjike për të ruajtur popullin, jo për pushtim personal. 42. Shpata, kali dhe strategjia e tij janë një trinomi i bashkuar forcë–shkencë–morale. 43. Betejat e tij nuk ishin vetëm teknike, por filozofi lufte: për të, mbrojtja e jetës dhe e identitetit ishte mbi gjithçka. 44. Figura e Skënderbeut frymëzoi Marin Barletin të shkruante veprën Historia de vita et gestis Scanderbegi (1508), duke e bërë legjendë europiane. 45. Libri i Barletit u përkthye në mbi 10 gjuhë, duke kthyer jetën e tij në filozofi morale dhe model strategjik. 46. Ai krahasohej shpesh me Aleksandrin e Madh, por vizioni i tij ishte mbrojtës, jo ekspansionist. 47. Skënderbeu ndërtoi një model të qëndrueshëm: luftë, diplomaci dhe besnikëri ndaj idealit të lirisë. 48. Pas vdekjes së tij në 17 janar 1468, Arbëria humbi mburojën e saj, por Italia mbajti trashëgiminë e familjes dhe emrin. 49. Trashëgimia e tij është filozofike: një model i liderit që bashkon mendim, forcë dhe moral. 50. Gjergj Kastrioti–Skënderbeu mbetet shembull i udhëheqësit që ndryshon rrjedhën e historisë, duke përdorur shpaten, kalin, mendjen dhe vizionin si armët më të forta të tij.