Search this site

Rubrika Histori. Fakte mbi qyteterimin Qe na tregojnë e e frymezojnë. Itaka – midis mitit dhe historisë Një veshtrim mbi Odiseun, Luftën e Trojës dhe qyteterimin Mikenas. Itaka – midis mitit dhe historisë Një studim mbi Odiseun, Luftën e Trojës dhe qytetërimin mikenas Autor: Liliana Pere Kronologji e punimit: Kronologji e ngjarjeve kryesore rreth 1750–1600 p.e.s. – Fillimi i zhvillimit të qytetërimit mikenas në Greqinë kontinentale. rreth 1600–1400 p.e.s. – Forcimi i mbretërive mikenase (Mikena, Tirinsi, Pilosi) dhe zhvillimi i pallateve mbretërore. rreth 1450–1400 p.e.s. – Mikenasit marrin ndikim dhe kontroll mbi Kretën minoike; rritje e fuqisë detare në Egje. rreth 1250 p.e.s. – Ndërtimi i fortifikimeve të mëdha si Porta e Luanëve në Mikenë; periudha e kulmit të fuqisë mikenase. rreth 1200–1190 p.e.s. – Sipas traditës, zhvillohet Lufta e Trojës. rreth 1190–1180 p.e.s. – Rënia e Trojës dhe fillimi i kthimit të heronjve grekë në shtëpi (udhëtimi i Odiseut). rreth 1200–1100 p.e.s. – Kolapsi gradual i qytetërimit mikenas; shkatërrimi i pallateve dhe krizë e përgjithshme në Greqi. 1100–800 p.e.s. – Epoka e Errët Greke; humbja e shkrimit Linear B dhe rënia e qyteteve të mëdha. rreth 800–750 p.e.s. – Rilindja kulturore dhe fillimi i traditës epike gojore. rreth 750–700 p.e.s. – Homeri përpunon dhe formëson “Iliadën” dhe “Odisean”. shek. VIII–III p.e.s. – Itaka dhe heroi Odise nderohen në traditën dhe kulturën greke (monedha, kult heroik). shek. XIX (1870–1890) – Heinrich Schliemann zbulon Trojën dhe Mikenën, duke forcuar lidhjen mes mitit dhe historisë shek. XX–XXI – Vazhdon debati shkencor mbi vendndodhjen e Itakës homerike dhe natyrën historike të Luftës së Trojës. ---------------------------------------------- A është ishulli i Itakës në "Odisea" një vend i vërtetë? Ishulli i Itakës ekziston, por a është ai me të vërtetë vendlindja e Odiseut që përshkroi Homeri? Kjo është një nga pyetjet më të mëdha të historisë, arkeologjisë dhe letërsisë antike, e cila vazhdon të diskutohet edhe sot. Homeri ishte poeti më i madh i Greqisë së Lashtë. Shumica e studiuesve besojnë se ai jetoi rreth shekullit VIII ose VII para erës sonë (afërsisht 750–700 p.e.s.). Atij i atribuohen dy poemat më të famshme epike të qytetërimit grek: "Iliada", që rrëfen Luftën e Trojës, dhe "Odisea", që tregon kthimin e Odiseut në shtëpi pas luftës. Edhe pse nuk dihet me siguri nëse Homeri ishte një person i vetëm apo emri i disa poetëve, veprat e tij konsiderohen themeli i letërsisë perëndimore. Odiseu (i njohur edhe si Uliksi në traditën romake) është heroi kryesor i "Odiseas". Sipas mitologjisë greke, ai ishte mbreti i Itakës, bashkëshorti i Penelopës dhe babai i Telemakut. Ai njihej për zgjuarsinë dhe aftësinë e tij për të gjetur zgjidhje në situata të vështira. Tradita i atribuon atij edhe idenë e ndërtimit të Kalit të Trojës, me të cilin grekët fituan Luftën e Trojës. Pas përfundimit të luftës, rreth shekullit XII p.e.s., sipas traditës mitologjike, Odiseut iu deshën dhjetë vjet për t'u kthyer në mbretërinë e tij. Itaka është një ishull i vërtetë grek që ndodhet në Detin Jon, në brigjet perëndimore të Greqisë. Ajo bën pjesë në Ishujt Jonianë dhe ndodhet pranë ishujve Kefalonia, Lefkada dhe Zakynthos. Sot Itaka ka një sipërfaqe prej rreth 96 kilometra katrorë, ndërsa kryeqendra e saj është Vathy. Në veprën "Odisea", të shkruar nga Homeri, Odiseu nis një udhëtim të gjatë dhe plot rreziqe për t'u kthyer në Itakë. Gjatë rrugës ai përballet me Ciklopin Polifem, Sirenat, magjistaren Kirke, nimfën Kalipso, përbindëshat Skila dhe Karibda dhe shumë sprova të tjera, derisa më në fund arrin në atdhe. Megjithëse ekziston një ishull i quajtur Itaka, studiuesit kanë vënë re se përshkrimi i Homerit nuk përputhet plotësisht me gjeografinë e ishullit të sotëm. Në "Odisea", Itaka përshkruhet si një ishull: pranë tre ishujve të tjerë; me reliev të ulët; ishulli më i largët drejt detit, në anën perëndimore. Por Itaka e sotme është kryesisht malore, jo e ulët. Për më tepër, ishulli më perëndimor i grupit nuk është Itaka, por Kefalonia. Këto mospërputhje kanë bërë që historianët dhe arkeologët të kërkojnë vendndodhje të tjera. Një nga teoritë më të njohura u propozua nga Wilhelm Dörpfeld (1853–1940), arkeolog gjerman që mori pjesë edhe në gërmimet e Trojës. Ai besonte se Itaka e Homerit ishte në të vërtetë Lefkada, një ishull që ndodhet në veri të Itakës së sotme. Sipas interpretimit të tij, Homeri nuk e kishte fjalën për ishullin më perëndimor, por për atë më verior. Studiues të tjerë kanë argumentuar se mbretëria e Odiseut ndodhej në Kefaloni, ishulli më i madh i Detit Jon dhe më perëndimori në atë zonë. Në vitin 2005, shkrimtari britanik Robert Bittlestone (1952–2015) botoi një teori tjetër. Ai propozoi se Itaka homerike ishte Paliki, një gadishull në bregun perëndimor të Kefalonisë. Sipas tij, rreth shekullit XII p.e.s., gjatë periudhës mikenase, Paliki ishte i ndarë nga Kefalonia me një kanal detar dhe për këtë arsye ishte një ishull më vete. Studime të mëvonshme gjeologjike kanë treguar se ekzistenca e një kanali të tillë është e mundshme. Bittlestone identifikoi gjithashtu disa vende në Paliki që përputhen me përshkrimet e Homerit. Megjithatë, shumë studiues vazhdojnë të mbështesin Itakën e sotme. Tim Severin (1940–2020), eksplorues dhe historian britanik, studioi rrugët detare të përshkruara në "Odisea" dhe udhëtoi me mjete të ngjashme me ato të lashtësisë. Ai arriti në përfundimin se ishulli i sotëm i Itakës mbetet kandidati më bindës. Pallati i Odiseut në Itakë Pallati i Odiseut përshkruhet në traditën homerike si qendra mbretërore e Itakës, vendi ku jetonin Odiseu, Penelopa dhe djali i tyre Telemaku. Ai nuk paraqitet si një pallat madhështor në kuptimin klasik të qytetërimeve të mëdha të Lindjes, por si një rezidencë mbretërore e thjeshtë, e ndërtuar sipas stilit të pallateve mikenase të Epokës së Bronzit. Sipas “Odiseas”, pallati ishte i ndërtuar mbi një terren të ngritur, me një oborr të madh të brendshëm ku zhvilloheshin takimet dhe pritjet e mysafirëve. Në qendër ndodhej megaroni, salloni kryesor i mbretit, i cili shërbente si hapësirë për festa, këshilla dhe pritje diplomatike. Ky element arkitektonik është tipik për pallatet mikenase dhe përforcon idenë se Homeri ruan kujtime të një bote më të hershme historike. Brenda pallatit ndodheshin dhoma të ndryshme për familjen mbretërore, depot e ushqimeve, armëve dhe pasurive, si dhe hapësira për shërbëtorët. Një nga elementët më të rëndësishëm simbolikë të pallatit ishte dhoma e Penelopës, ku ajo qëndronte gjatë viteve të pritjes së Odiseut, duke ruajtur besnikërinë e saj përballë pretenduesve. Në fund të poemës, pallati bëhet edhe vendi i përballjes së madhe: kthimi i Odiseut dhe ndëshkimi i pretenduesve të Penelopës ndodh brenda mureve të tij, duke e shndërruar pallatin në simbol të rikthimit të rendit dhe legjitimitetit mbretëror. Edhe pse nuk ekziston një provë e drejtpërdrejtë arkeologjike që identifikon saktësisht pallatin e Odiseut, disa gërmime në Itakë kanë zbuluar struktura të periudhës mikenase që mund të kenë shërbyer si frymëzim për këtë përshkrim. Edhe arkeologjia ofron argumente në favor të Itakës së sotme. Janë zbuluar monedha të shekullit III p.e.s. me figurën e Odiseut, çka tregon se banorët e ishullit e nderonin atë si hero që në lashtësi. Gjithashtu janë gjetur një rezervuar guri i periudhës mikenase, pllaka çatie me mbishkrime që lidhen me emrin e Odiseut dhe rrënojat e një kompleksi të madh ndërtesash, të cilat disa arkeologë i konsiderojnë si mbetjet e një pallati mbretëror mikenas. Megjithatë, asnjë nga këto zbulime nuk provon përfundimisht se Odiseu ishte një person historik ose se pallati i zbuluar ishte me të vërtetë rezidenca e tij. Shumë historianë e konsiderojnë Odiseun një figurë legjendare, ndërsa të tjerë mendojnë se ai mund të jetë frymëzuar nga një sundimtar i vërtetë i epokës mikenase. Prandaj, misteri mbetet ende i pazgjidhur. Dihet me siguri se Itaka është një ishull real në Greqi, por nuk është vërtetuar në mënyrë përfundimtare nëse ai është pikërisht Itaka e përshkruar nga Homeri në "Odisea". Megjithatë, banorët e ishullit e kanë ruajtur për mijëra vjet lidhjen me figurën e Odiseut dhe e konsiderojnë atë pjesë të trashëgimisë së tyre historike dhe kulturore. Lufta e Trojës – ngjarja që nisi udhëtimin e Odiseut Për të kuptuar historinë e Itakës dhe të Odiseut, duhet njohur edhe Lufta e Trojës, një nga ngjarjet më të famshme të mitologjisë greke. Sipas traditës, ajo u zhvillua rreth shekullit XII para erës sonë, afërsisht 1194–1184 p.e.s., dhe zgjati dhjetë vjet. Edhe pse rrëfimi i Homerit përmban shumë elemente mitologjike, arkeologët besojnë se ai mund të jetë frymëzuar nga një konflikt i vërtetë i Epokës së Bronzit. Shkaku legjendar i luftës ishte rrëmbimi i Helenës, mbretëreshës së Spartës dhe e konsideruar gruaja më e bukur në botë. Ajo ishte bashkëshortja e mbretit Menelau, por u largua me Parisin, princin e Trojës. Ky veprim u konsiderua një fyerje e rëndë ndaj mbretërive greke. Për ta rikthyer Helenën, Menelau dhe vëllai i tij, Agamemnoni, mbret i Mikenës, bashkuan shumë mbretër dhe prijës grekë. Mes tyre ishin Akili, luftëtari më i madh grek, Odiseu, mbreti i Itakës, Ajaksi, Diomedi, Nestori dhe shumë heronj të tjerë. Ata lundruan drejt qytetit të fortifikuar të Trojës, që ndodhej në veriperëndim të Anadollit, në territorin e Turqisë së sotme, pranë ngushticës së Dardaneleve. Homeri përshkruan luftimet në poemën "Iliada", e cila nuk tregon gjithë luftën, por vetëm javët e fundit të saj. Personazhi kryesor i "Iliadës" është Akili, ndërsa Odiseu shfaqet si një nga komandantët më të mençur të ushtrisë greke. Sipas traditës, pas dhjetë vitesh rrethimi, grekët nuk mund ta pushtonin Trojën me forcë. Atëherë Odiseu propozoi një plan të zgjuar: ndërtimin e një kali të madh prej druri. Luftëtarët më të mirë grekë u fshehën brenda tij, ndërsa pjesa tjetër e ushtrisë u shtir sikur u largua. Trojanët e futën kalin brenda mureve të qytetit si simbol fitoreje. Natën, luftëtarët dolën nga kali, hapën portat e qytetit dhe ushtria greke u rikthye, duke pushtuar dhe shkatërruar Trojën. Pas përfundimit të luftës, shumica e heronjve grekë u kthyen në mbretëritë e tyre. Megjithatë, sipas "Odiseas", perëndia Poseidon, zot i detit, u zemërua me Odiseun dhe e pengoi të kthehej në Itakë. Për këtë arsye udhëtimi i tij zgjati edhe dhjetë vjet, gjatë të cilëve ai përjetoi aventura që u bënë ndër tregimet më të njohura të letërsisë botërore. Në shekullin XIX, arkeologu gjerman Heinrich Schliemann (1822–1890) kreu gërmime në kodrën Hisarlik, në Turqinë e sotme, ku zbuloi rrënojat e një qyteti të lashtë që shumica e arkeologëve e identifikojnë me Trojën. Megjithëse nuk është provuar se Lufta e Trojës ka ndodhur pikërisht siç e përshkruan Homeri, zbulimet arkeologjike tregojnë se Troja ishte një qytet i rëndësishëm dhe se është shkatërruar disa herë gjatë historisë së saj. Kjo ka forcuar bindjen se legjenda e Homerit mund të jetë mbështetur mbi ngjarje reale të Epokës së Bronzit. Kjo pjesë mund të vendoset menjëherë përpara seksionit ku fillon historia e Odiseut dhe Itakës, sepse shpjegon kontekstin historik të poemës . Heinrich Schliemann – njeriu që kërkoi Trojën e Homerit Heinrich Schliemann (1822–1890) ishte një arkeolog gjerman, i njohur si njeriu që i dha një shtysë të re kërkimeve për Trojën dhe qytetërimin mikenas. Që në fëmijëri ai u magjeps nga poemat e Homerit dhe besonte se "Iliada" dhe "Odisea" nuk ishin thjesht tregime mitologjike, por ruanin kujtime të ngjarjeve reale historike. Pas shumë vitesh si tregtar, Schliemann përdori pasurinë e tij për të financuar ekspedita arkeologjike. Në vitin 1870 ai filloi gërmimet në kodrën Hisarlik, në Turqinë veriperëndimore, vend që sot identifikohet nga shumica e studiuesve si Troja e lashtë. Gjatë kërkimeve ai zbuloi disa shtresa qytetesh të ndërtuara njëra mbi tjetrën, duke treguar se Troja ishte rindërtuar shumë herë gjatë historisë së saj. Më vonë Schliemann vazhdoi gërmimet në Mikenë, ku zbuloi varre mbretërore të pasura me objekte ari, armë, stoli dhe artefakte të tjera të Epokës së Bronzit. Zbulimi më i famshëm ishte e ashtuquajtura "Maska e Agamemnonit", një maskë funerare prej ari që ai besoi se i përkiste mbretit legjendar të Mikenës. Megjithatë, studimet e mëvonshme treguan se maska ishte krijuar rreth tre shekuj para periudhës në të cilën, sipas traditës, jetoi Agamemnoni. Edhe pse metodat e Schliemannit janë kritikuar, sepse gjatë gërmimeve ai dëmtoi disa shtresa arkeologjike, zbulimet e tij ndryshuan rrënjësisht studimin e historisë së Greqisë së lashtë. Ato treguan se pas miteve homerike fshihej një qytetërim i zhvilluar, i cili kishte ekzistuar me të vërtetë në Epokën e Bronzit. Sot Heinrich Schliemann konsiderohet një nga figurat më të rëndësishme në historinë e arkeologjisë. Puna e tij hapi rrugën për kërkime të reja mbi Trojën, Mikenën, Luftën e Trojës dhe botën në të cilën, sipas traditës, jetuan Odiseu, Agamemnoni dhe heronjtë e tjerë të poemave të Homerit. Qytetërimi mikenas – bota ku lindi legjenda e Odiseut Për të kuptuar më mirë historinë e Odiseut, Itakës dhe Luftës së Trojës, është e rëndësishme të njihet edhe qytetërimi mikenas, një nga qytetërimet më të fuqishme të Evropës së lashtë. Qytetërimi mikenas u zhvillua në Greqinë kontinentale gjatë Epokës së Bronzit, afërsisht nga viti 1750 deri në vitin 1100 para erës sonë. Ai mori emrin nga qyteti i Mikenës (Mycenae), në rajonin e Peloponezit, i cili ishte një nga qendrat më të rëndësishme politike dhe ushtarake të kohës. Krahas Mikenës, qytete të fuqishme ishin edhe Tirinsi, Pilosi, Teba dhe Orkomeni. Mikenasit krijuan një shoqëri të organizuar në mbretëri të pavarura, të drejtuara nga një mbret, i njohur me titullin wanax. Çdo mbretëri kishte pallatin e saj, i cili shërbente si qendër politike, ekonomike, ushtarake dhe fetare. Në këto pallate ruheshin rezervat ushqimore, armët, pasuritë dhe dokumentet administrative. Mikenasit ishin luftëtarë të aftë dhe ndërtues të jashtëzakonshëm. Ata ngritën mure gjigante prej gurësh, të njohura si mure ciklopike, sepse grekët e mëvonshëm besonin se vetëm Ciklopët mund të kishin lëvizur gurë kaq të mëdhenj. Porta më e famshme e Mikenës është Porta e Luanëve, e ndërtuar rreth 1250 p.e.s., e cila mbetet një nga monumentet më të rëndësishme të Greqisë prehistorike. Ekonomia e mikenasve mbështetej në bujqësi, blegtori, përpunimin e bronzit dhe tregtinë detare. Anijet e tyre lundronin në të gjithë Mesdheun, duke shkëmbyer vaj ulliri, verë, qeramikë, armë dhe metale me qytetërime të tjera, si Egjipti, Hititët dhe qytetërimi minoik në Kretë. Mikenasit përdornin një sistem shkrimi të quajtur Linear B, i cili është forma më e hershme e njohur e gjuhës greke. Ky shkrim u deshifrua në vitin 1952 nga arkitekti dhe gjuhëtari britanik Michael Ventris (1922–1956), së bashku me studiuesin John Chadwick (1920–1998). Zbulimi provoi se banorët e Mikenës flisnin një formë të hershme të greqishtes. Shumë studiues besojnë se personazhet e "Iliadës" dhe "Odiseas", si Agamemnoni, Menelau, Nestori dhe Odiseu, janë frymëzuar nga sundimtarë ose prijës të vërtetë të botës mikenase. Megjithëse nuk ka prova se këta heronj kanë ekzistuar pikërisht siç i përshkruan Homeri, poemat pasqyrojnë zakonet, armët, pallatet dhe organizimin politik të kësaj periudhe. Rreth viteve 1200–1100 p.e.s., qytetërimi mikenas filloi të shembej. Shkaqet mbeten ende objekt debatesh. Studiuesit përmendin pushtime nga popuj të rinj, luftëra të brendshme, tërmete, kriza ekonomike dhe ndryshime klimatike. Shkatërrimi i pallateve mikenase shënoi fundin e Epokës së Bronzit në Greqi dhe fillimin e një periudhe të njohur si Epoka e Errët Greke. Rreth katër ose pesë shekuj më vonë, Homeri mblodhi dhe përpunoi traditat gojore që kishin mbijetuar nga kjo epokë, duke krijuar poemat "Iliada" dhe "Odisea". Për këtë arsye, bota e përshkruar në veprat e tij konsiderohet një pasqyrim letrar i qytetërimit mikenas, edhe pse është e ndërthurur me mite, legjenda dhe figura hyjnore. Sot, rrënojat e Mikenës, Tirinsit dhe Pilosit janë pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s dhe përbëjnë disa nga dëshmitë më të rëndësishme të qytetërimit evropian të lashtë. Ato vazhdojnë të studiohen nga arkeologët, pasi ndihmojnë në kuptimin e botës ku, sipas traditës, jetuan Odiseu dhe heronjtë e Luftës së Trojës. Kjo pjesë krijon lidhjen historike midis qytetërimit mikenas, Luftës së Trojës, Odiseut, Homerit dhe Itakës, duke i vendosur të gjitha në të njëjtin kontekst historik dhe arkeologjik. Qytetërimi mikenas – fuqia që hodhi themelet e Greqisë së lashtë Qytetërimi mikenas konsiderohet qytetërimi i parë i madh i botës greke dhe një nga kulturat më të rëndësishme të Epokës së Bronzit në Evropë. Ai u zhvillua në pjesën kontinentale të Greqisë, afërsisht nga viti 1750 deri rreth vitit 1100 para erës sonë, ndërsa kulmin e fuqisë e arriti midis 1400 dhe 1200 p.e.s.. Emrin e mori nga qyteti i Mikenës (Mycenae) në Peloponez, i cili ishte një nga qendrat më të fuqishme politike, ushtarake dhe ekonomike të kohës. Qytetërimi mikenas u ndikua fillimisht nga qytetërimi minoik i ishullit të Kretës, i cili ishte më i zhvilluar në art, tregti dhe lundrim. Rreth viteve 1450–1400 p.e.s., mikenasit morën kontrollin e Kretës dhe përvetësuan shumë elemente të kulturës minoike, duke i përshtatur sipas nevojave të tyre. Nga kjo periudhë, mikenasit u shndërruan në fuqinë dominuese të Detit Egje. Në kulmin e tij, qytetërimi mikenas përfshinte mbretëri të fuqishme si Mikena, Tirinsi, Pilosi, Teba, Orkomeni, Athina dhe ndoshta edhe Itaka. Secila mbretëri drejtohej nga një mbret me titullin wanax, i cili kishte autoritet absolut mbi administratën, ushtrinë, ekonominë dhe kultin fetar. Nën mbretin shërbenin komandantë ushtarakë, administratorë, priftërinj dhe zejtarë të specializuar. Qendrat e pushtetit ishin pallatet mbretërore, të ndërtuara në maja kodrash dhe të mbrojtura nga mure ciklopike, të përbëra nga blloqe gjigante guri që peshonin disa tonë. Grekët e periudhës klasike besonin se këto mure ishin ndërtuar nga Ciklopët, prandaj morën këtë emër. Monumenti më i njohur është Porta e Luanëve në Mikenë, e ndërtuar rreth 1250 p.e.s., simbol i fuqisë së mbretërisë. Mikenasit ishin luftëtarë të shkëlqyer. Ata përdornin shpata bronzi, heshta, mburoja të mëdha dhe qerre lufte të tërhequra nga kuajt. Fuqia ushtarake ishte themeli i zgjerimit të tyre dhe shumë studiues mendojnë se pikërisht nga kjo traditë lindën rrëfimet për heronjtë e "Iliadës" dhe "Odiseas". Varret mbretërore të zbuluara në Mikenë përmbanin armë të punuara me mjeshtëri, stoli ari, kupa argjendi dhe objekte luksi që dëshmojnë pasurinë e elitës mikenase. Ekonomia mbështetej në bujqësi, blegtori, metalurgji dhe tregti detare. Mikenasit eksportonin vaj ulliri, verë, qeramikë të pikturuar, tekstile dhe armë, ndërsa importonin bakër nga Qipro, kallaj nga Lindja e Afërt, ar nga Egjipti, fildish nga Siria dhe gurë të çmuar nga rajone të ndryshme të Mesdheut. Pozicioni gjeografik i Greqisë u mundësoi të krijonin një rrjet të gjerë tregtar që shtrihej nga Italia jugore deri në brigjet e Levantit. Një nga arritjet më të rëndësishme të mikenasve ishte përdorimi i Linearit B, sistemi më i hershëm i njohur i shkrimit në gjuhën greke. Ky shkrim përdorej kryesisht për regjistrimin e taksave, rezervave ushqimore, bagëtive, punëtorëve dhe pasurive të pallatit. Në vitin 1952, studiuesi britanik Michael Ventris, me ndihmën e filologut John Chadwick, arriti ta deshifronte këtë shkrim, duke provuar se gjuha e përdorur ishte një formë shumë e hershme e greqishtes. Feja e mikenasve përfshinte shumë hyjni që më vonë u bënë pjesë e panteonit klasik grek. Në pllakat me shkrim Linear B përmenden emra si Zeusi, Hera, Poseidoni, Atena, Hermesi dhe Artemisa, duke treguar vazhdimësinë e besimeve fetare nga Epoka e Bronzit deri në Greqinë klasike. Shumë historianë besojnë se Agamemnoni, mbreti i Mikenës, Nestori i Pilosit, Menelau i Spartës dhe Odiseu i Itakës mund të jenë frymëzuar nga sundimtarë realë të kësaj epoke. Megjithatë, nuk ekzistojnë prova që këta persona kanë jetuar pikërisht ashtu siç përshkruhen në poemat e Homerit. "Iliada" dhe "Odisea" ndërthurin kujtime historike me mite dhe legjenda. Rreth 1200 p.e.s., qytetërimi mikenas u përball me një krizë të madhe. Brenda pak dekadash, shumica e pallateve u dogjën ose u braktisën. Arsyet mbeten të debatueshme. Disa studiues ia atribuojnë rënien sulmeve të Popujve të Detit, të tjerë pushtimit nga dorianët, ndërsa teori të tjera flasin për tërmete të fuqishme, luftëra civile, epidemi, thatësira dhe ndërprerje të rrjeteve tregtare në Mesdhe. Ka mundësi që shembja të ketë qenë rezultat i kombinimit të disa prej këtyre faktorëve. Pas rënies së qytetërimit mikenas, Greqia hyri në një periudhë të njohur si Epoka e Errët Greke (rreth 1100–800 p.e.s.), gjatë së cilës shkrimi u zhduk për disa shekuj dhe shumë qytete u braktisën. Megjithatë, kujtimet për mbretërit dhe heronjtë mikenas mbijetuan në traditën gojore. Pikërisht nga këto rrëfime, rreth shekullit VIII p.e.s., Homeri krijoi poemat "Iliada" dhe "Odisea", të cilat ruajtën për brezat pasardhës kujtesën e një qytetërimi që kishte marrë fund disa shekuj më parë. Sot, qytetet mikenase si Mikena dhe Tirinsi janë të përfshira në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s. Gërmimet arkeologjike vazhdojnë të zbulojnë pallate, varre, armë, stoli dhe dokumente që ndihmojnë në rindërtimin e historisë së një qytetërimi që la gjurmë të pashlyeshme në kulturën, letërsinë dhe identitetin e Greqisë së lashtë. Ndikimi i “Iliadës” dhe “Odiseas” “Iliada” dhe “Odisea” të Homerit nuk janë thjesht vepra letrare të Antikitetit, por themelet e kulturës dhe letërsisë perëndimore. Ato kanë ndikuar në mënyrën se si njerëzimi e ka kuptuar heroizmin, luftën, fatin dhe marrëdhënien midis njeriut dhe hyjnive. Në letërsinë antike, këto poema u bënë model për autorët e mëvonshëm si Virgjili me “Eneidën”, i cili ndërtoi një epikë romake duke u frymëzuar drejtpërdrejt nga Homeri. Në periudhat e mëvonshme, temat homerike u rikthyen në tragjeditë greke, në poezinë latine dhe më pas në letërsinë evropiane të Rilindjes. Në epokën moderne, “Odisea” është bërë simbol i udhëtimit të njeriut dhe kërkimit të identitetit. Figura e Odiseut shihet jo vetëm si hero luftarak, por edhe si simbol i mendjes, durimit dhe mbijetesës përballë sfidave. Kjo e ka bërë veprën të lexohet në mënyra të reja në filozofi, psikologji dhe studime letrare. Ndikimi i Homerit shtrihet edhe në art dhe kulturë: në pikturë, skulpturë, muzikë dhe film. Episodet si Kali i Trojës, Sirenat apo udhëtimi i Odiseut janë rikrijuar në dhjetëra forma artistike përgjatë shekujve. Në thelb, këto vepra kanë ndihmuar në formësimin e idesë së “heroit klasik” dhe kanë ndërtuar një urë midis mitit dhe historisë, duke mbetur të rëndësishme edhe në studimet moderne arkeologjike dhe letrare. Bibliografi (Stil monografie – përzgjedhje e burimeve kryesore) Burime parësore Homeri. Iliada. Përkthime dhe botime të ndryshme. Homeri. Odisea. Përkthime dhe botime të ndryshme. Pausanias. Description of Greece. Harvard University Press (Loeb Classical Library). Strabo. Geographica. Harvard University Press (Loeb Classical Library). Thucydides. History of the Peloponnesian War. Harvard University Press (Loeb Classical Library). Burime shkencore. Bittlestone, Robert. Odysseus Unbound: The Search for Homer's Ithaca. Cambridge University Press, 2005. Chadwick, John. The Mycenaean World. Cambridge University Press, 1976. Finley, M. I. The World of Odysseus. New York Review Books, 2002 (botim i rishikuar). Schliemann, Heinrich. Mycenae: A Narrative of Researches and Discoveries at Mycenae and Tiryns. London, 1878. Schliemann, Heinrich. Ilios: The City and Country of the Trojans. London, 1880. Severin, Tim. The Ulysses Voyage. Hutchinson, 1987. Ventris, Michael & Chadwick, John. Documents in Mycenaean Greek. Cambridge University Press, 1956. Cline, Eric H. The Trojan War: A Very Short Introduction. Oxford University Press, 2013. Latacz, Joachim. Troy and Homer: Towards a Solution of an Old Mystery. Oxford University Press, 2004. Dickinson, Oliver. The Aegean from Bronze Age to Iron Age. Routledge, 2006. Burime institucionale UNESCO World Heritage Centre. Archaeological Sites of Mycenae and Tiryns. https://whc.unesco.org⁠� Encyclopaedia Britannica. Zërat: Homer, Odysseus, Mycenaean Civilization, Troy, Ithaca. Shënime përfundimtare Ky studim paraqet gjendjen aktuale të kërkimeve mbi Itakën homerike, Luftën e Trojës dhe qytetërimin mikenas, duke u mbështetur në burime klasike, zbulime arkeologjike dhe studime bashkëkohore. Duhet theksuar se shumë nga ngjarjet dhe personazhet e përshkruar nga Homeri mbeten objekt debati shkencor. Ndërsa ekzistenca e qytetërimit mikenas dhe e qytetit të Trojës është vërtetuar arkeologjikisht, identiteti historik i Odiseut, Agamemnonit dhe heronjve të tjerë homerikë nuk mund të provohet me siguri. Për këtë arsye, studiuesit i trajtojnë poemat homerike si vepra që ndërthurin traditën gojore, kujtesën historike dhe elementet mitologjike. Ky punim synon të paraqesë në mënyrë të ekuilibruar lidhjen midis miteve të Greqisë së lashtë dhe dëshmive historike, duke ofruar një panoramë të bazuar në kërkimet më të rëndësishme të arkeologjisë, historisë dhe filologjisë klasike. Në këtë kuptim, Itaka mbetet jo vetëm një hapësirë gjeografike, por edhe një simbol i kërkimit të së vërtetës historike dhe i udhëtimit të përhershëm të njeriut drejt dijes. Bibliografi (Version i thjeshtë, i përshtatshëm për punim shkolle / studim) Homeri – Iliada Homeri – Odisea Straboni – Gjeografia Pausania – Përshkrimi i Greqisë Heinrich Schliemann – Troy and Its Remains (1875) Wilhelm Dörpfeld – studime mbi Trojën dhe Itakën homerike Robert Bittlestone – Odysseus Unbound (2005) Michael Ventris & John Chadwick – studime mbi Linear B Tim Severin – kërkime mbi rrugët detare të “Odiseas” UNESCO – dokumente mbi Mikenën dhe Tirinsin Encyclopedia Britannica – “Homer”, “Mycenaean Civilization”, “Troy” Nga: Prestige.Pergatiti :LP

Cyd Charisse – Gruaja që e shndërroi sfidën në elegancë të pavdekshme Historia e Cyd Charisse është dëshmi se talenti, këmbëngulja dhe pasioni mund ta shndërrojnë një sfidë të madhe në një jetë të jashtëzakonshme. Ajo ishte një aktore dhe balerinë e famshme amerikane, por edhe një ikonë e epokës së artë të Hollivudit. Eleganca, disiplina dhe stili i saj i veçantë e bënë një nga artistet më të admiruara të shekullit XX. Dy histori reale nga jeta e Cyd Charisse Nga poliomieliti te skena e Hollivudit Kur ishte vetëm gjashtë vjeçe, Cyd Charisse u prek nga poliomieliti, një sëmundje që rrezikonte aftësinë e saj për të ecur. Mjekët i rekomanduan baletin si pjesë të rehabilitimit. Ajo filloi mësimet për të forcuar trupin, por me kalimin e viteve baleti u bë pasioni i jetës së saj. Vajza që dikur luftonte të rifitonte lëvizjen u shndërrua në një nga balerinat më elegante të Hollivudit, duke dëshmuar se vullneti mund të triumfojë mbi vështirësitë. Këmbët që u bënë legjendë Në kulmin e karrierës, studioja MGM e konsideronte Cyd Charisse një nga yjet më të çmuara të filmave muzikorë. Në vitin 1952, këmbët e saj, të famshme për elegancën dhe teknikën e vallëzimit, u siguruan për 5 milionë dollarë. Ky ishte një rekord për kohën dhe emri i saj u përfshi në Guinness World Records. Megjithatë, Cyd thoshte se vlera e saj nuk qëndronte te bukuria fizike, por te puna, disiplina dhe orët e pafundme të stërvitjes që fshiheshin pas çdo interpretimi. Takimi me Fred Astaire Kur Cyd Charisse filloi të punonte me legjendën e vallëzimit Fred Astaire, ajo ishte e emocionuar dhe mendonte se duhej të ishte e përkryer në çdo lëvizje. Astaire, i njohur për profesionalizmin e tij, e vlerësoi menjëherë talentin dhe disiplinën e saj. Së bashku krijuan disa nga skenat më elegante në historinë e filmave muzikorë, duke dëshmuar se arti i madh lind kur bashkohen përkushtimi, respekti dhe puna e palodhur. Dashuria që zgjati gjithë jetën Në vitin 1948, Cyd Charisse u martua me këngëtarin Tony Martin. Martesa e tyre zgjati 60 vjet, deri në vdekjen e saj në vitin 2008, një rrallësi në botën e Hollivudit. Pavarësisht famës dhe suksesit, ata ruajtën një marrëdhënie të qëndrueshme, të ndërtuar mbi besimin dhe respektin reciprok. Për Cyd, suksesi nuk mathej vetëm me duartrokitjet e publikut, por edhe me lumturinë që gjente në familjen e saj. Detaje te plota Cyd Charisse lindi më 8 mars 1922 në Amarillo, Teksas, SHBA, me emrin Tula Ellice Finklea. Ajo u rrit në një familje që e mbështeti në rrugën e artit. Kur ishte vetëm gjashtë vjeçe u prek nga poliomieliti (polio), një sëmundje që dobësonte muskujt dhe rrezikonte lëvizjen. Mjekët i këshilluan të ushtronte trupin përmes vallëzimit. Ajo që nisi si terapi për shëndetin u bë pasioni që do t'i ndryshonte jetën. Arsimi dhe formimi artistik Që në fëmijëri studioi balet klasik me përkushtim. Talenti i saj u zhvillua shpejt dhe, si adoleshente, iu bashkua trupave profesioniste të baletit, duke performuar edhe në Evropë. Disiplina e baletit klasik i dha një teknikë të rrallë, e cila më vonë u bë shenja dalluese e karrierës së saj në kinema. Karriera dhe fama Në vitet 1940, Hollivudi zbuloi talentin e saj dhe studioja Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) e bëri një nga yjet më të rëndësishme të filmave muzikorë. Në vitet 1950, Cyd Charisse u bë e famshme në mbarë botën falë partneriteteve të saj të paharrueshme me dy legjendat e vallëzimit, Gene Kelly dhe Fred Astaire. Ajo interpretoi në filma të njohur si Singin' in the Rain (1952), The Band Wagon (1953), Brigadoon (1954) dhe Silk Stockings (1957). Eleganca, lëvizjet e përkryera dhe prania e saj në skenë e bënë simbol të muzikaleve klasike amerikane. Talenti dhe veçantia Cyd Charisse nuk ishte thjesht një balerinë me teknikë të shkëlqyer. Ajo dinte të tregonte histori përmes lëvizjes. Çdo vallëzim i saj përcillte emocion, finesë dhe bukuri. Ajo ishte shembulli se arti nuk kërkon vetëm aftësi fizike, por edhe ndjenjë, disiplinë dhe përkushtim. Këmbët e saj të gjata dhe elegante u bënë aq të famshme, sa në vitin 1952 studioja MGM i siguroi për 5 milionë dollarë, duke e futur në Guinness World Records si një nga sigurimet më të pazakonta të kohës. Cyd Charisse ndryshoi mënyrën se si publiku e shihte vallëzimin në kinema. Ajo e ngriti baletin dhe muzikalin në një nivel të ri artistik dhe frymëzoi breza valltarësh e aktorësh në mbarë botën. Historia e saj mbetet një shembull se edhe një fëmijë që përballet me një sëmundje të rëndë mund të arrijë majat e suksesit me punë, guxim dhe besim te vetja. Fundi i jetës Cyd Charisse ndërroi jetë më 17 qershor 2008 në Los Anxhelos, Kaliforni, në moshën 86-vjeçare. Ajo la pas një trashëgimi artistike që vazhdon të admirohet edhe sot. Jeta e Cyd Charisse është historia e një vajze që sfidoi sëmundjen, u ngrit me forcën e talentit dhe u bë një nga ikonat më të ndritura të Hollivudit. Eleganca e saj nuk ishte vetëm në vallëzim, por edhe në mënyrën se si përballoi jetën. Për këtë arsye, emri i saj mbetet sinonim i bukurisë, disiplinës dhe artit të vërtetë. Redaksi:Prestige.

Rubrika:Art Bita Yje. Artistë qe frymezojne. Brigitte Nielsen – Një ikonë daneze mes elegancës, famës dhe forcës personale. Një histori jete që lidh modën, kinemanë, muzikën dhe televizionin ndërkombëtar Në historinë e artit dhe kulturës popullore, disa figura mbeten të veçanta jo vetëm për famën e tyre, por për mënyrën se si përballojnë ndryshimet e kohës. Brigitte Nielsen është një nga këto figura. Aktorja, modelja dhe këngëtarja daneze u bë një simbol i elegancës së viteve 1980 dhe një emër i njohur në skenën ndërkombëtare. E lindur me emrin Gitte Nielsen, më 15 korrik 1963 në Rødovre, Danimarkë, ajo që në rini u dallua për pamjen e saj të veçantë, karakterin e fortë dhe ambicien për të ndërtuar një jetë përtej kufijve të vendit të saj. Me një gjatësi prej 185 cm, ajo kishte një prezencë natyrale që tërhoqi menjëherë vëmendjen e botës së modës. Nga Danimarka drejt botës së modës Rrugëtimi i Brigitte Nielsen nisi në industrinë e modës. Ajo punoi si modele për fotografë të njohur ndërkombëtarë, mes tyre Greg Gorman dhe legjendën e fotografisë së modës Helmut Newton. Eleganca, figura e saj karakteristike dhe stili i veçantë e kthyen në një nga modelet më të spikatura evropiane të viteve 1980. Moda u bë porta e parë drejt një bote më të madhe, por ëndrra e saj ishte kinemaja. Hollywood-i dhe vitet e artë të karrierës Viti 1985 shënoi kthesën e madhe në jetën e saj artistike. Brigitte Nielsen interpretoi rolin kryesor në filmin “Red Sonja” (1985) përkrah Arnold Schwarzenegger, duke hyrë në skenën e Hollywood-it. Po atë vit ajo u bë pjesë e një prej filmave më të famshëm të dekadës: “Rocky IV” (1985) ku luajti rolin e Ludmilla Vobet Drago, bashkëshortes së boksierit Ivan Drago. Ky rol e bëri një fytyrë të njohur në mbarë botën. Në vitin 1986, ajo interpretoi në filmin aksion “Cobra”, përkrah Sylvester Stallone, ndërsa në vitin 1987 u shfaq në “Beverly Hills Cop II”, duke zgjeruar më tej karrierën e saj në kinemanë amerikane. Një tjetër sukses i rëndësishëm erdhi në Evropë përmes serisë fantastike italiane “Fantaghirò” (1990–1996), ku ajo interpretoi personazhin e Shtrigës së Zezë, një rol që mbeti i paharruar për shumë shikues. Muzika dhe televizioni Brigitte Nielsen nuk u kufizua vetëm në aktrim. Ajo provoi edhe botën e muzikës. Albumet e saj përfshijnë: “Every Body Tells a Story” (1987) “I’m the One... Nobody Else” (1992) “Brigitte Nielsen” (2008) Në vitin 1987, kënga e saj “Body Next to Body” në bashkëpunim me artistin Falco pati sukses ndërkombëtar, duke arritur: vendin e 6-të në Austri, vendin e 22-të në Gjermani, vendin e parë në Japoni. Më vonë ajo ndërtoi edhe një karrierë në televizion, si prezantuese dhe pjesëmarrëse në programe të ndryshme ndërkombëtare. Familja dhe jeta personale Jeta personale e Brigitte Nielsen ka qenë shpesh në vëmendjen e mediave. Ajo është martuar pesë herë: Kasper Winding (1983–1984) Sylvester Stallone (1985–1987) Sebastian Copeland (1990–1992) Raoul Meyer (1993–2005) Mattia Dessì (2006–sot) Ajo është nënë e pesë fëmijëve, katër djem dhe një vajzë. Një nga momentet më të veçanta të jetës së saj ishte viti 2018, kur në moshën 54-vjeçare solli në jetë vajzën e saj Frida Dessì. Ky moment u konsiderua një dëshmi e forcës personale dhe e dëshirës për të vazhduar një kapitull të ri në jetë. Sfidat dhe rilindja personale Pas një jete me shumë sukses, Brigitte Nielsen u përball edhe me sfida personale. Në vitin 2007, ajo kërkoi ndihmë profesionale për problemet me alkoolin dhe nisi një rrugë të re drejt ndryshimit. Ajo e përshkroi këtë periudhë si një fillim të ri, një moment reflektimi dhe force të brendshme. Kjo pjesë e jetës së saj tregoi se pas imazhit të famshëm ekziston një njeri me përvoja, vështirësi dhe aftësi për t’u ringritur. Çmimet dhe vlerësimet Edhe pse karriera e saj nuk është ndërtuar mbi shumë trofe të mëdhenj filmikë, Brigitte Nielsen ka marrë njohje të rëndësishme për ndikimin e saj në kulturën popullore. Ndër vlerësimet kryesore përfshihen: 2012 – Fituesja e “Ich bin ein Star – Holt mich hier raus!”, një nga programet më të ndjekura televizive në Gjermani. 1987 – Suksesi muzikor me “Body Next to Body”, i cili u rendit lart në klasifikime ndërkombëtare. Vlerësime të vazhdueshme si një nga figurat më të njohura daneze në modë, film dhe televizion. Rëndësia e saj nuk matet vetëm me çmime, por me ndikimin që pati në një epokë të tërë. Ajo u bë një simbol i modeleve që kaluan nga moda në kinematografi dhe ndërtuan një identitet ndërkombëtar. Rikthimi në ekran Në vitin 2018, Brigitte Nielsen u rikthye në universin e filmit “Rocky” me “Creed II”, duke ripërsëritur rolin e Ludmilla Drago. Ky rikthim ishte një lidhje e bukur mes së kaluarës së saj të artë dhe një kapitulli të ri artistik. Trashëgimia e Brigitte Nielsen Historia e Brigitte Nielsen është një histori transformimi: nga një vajzë daneze me ëndrra të mëdha, në një modele ndërkombëtare, aktore Hollywood-i, këngëtare dhe figurë televizive. Ajo mbetet një simbol i elegancës, guximit dhe qëndrueshmërisë. Një grua që ndryshoi role shumë herë në jetë, por gjithmonë ruajti identitetin e saj të veçantë. Brigitte Nielsen – një emër që bashkon bukurinë daneze me famën botërore dhe një histori jete që vazhdon të frymëzojë. Redaksia:Prestige.

Valeria Luixhi Drenova – Pianistja që i dha jetë kryeveprave të operës shqiptare. Në historinë e muzikës shqiptare ka artistë që kanë qëndruar larg dritave të skenës, por pa të cilët arti nuk do të kishte marrë të njëjtën madhështi. Një prej tyre është pianistja dhe koncertmaestrja Valeria Luixhi Drenova, një personalitet që me talentin, kulturën muzikore dhe përkushtimin e saj la një gjurmë të pashlyeshme në historinë e Teatrit të Operës dhe Baletit Valeria Luixhi Drenova lindi në Itali në vitin 1915. Ajo mori një formim të shkëlqyer artistik duke studiuar për dhjetë vjet në Konservatorin prestigjioz “Arrigo Boito” në Parma, ku pati pedagogë të njohur si Rio Nardi dhe Nino Rossi. Këto vite studimi i dhanë një kulturë të gjerë muzikore dhe një teknikë pianistikë të nivelit të lartë. Në vitet 1937–1940 punoi si pedagoge në Institutin Femëror “Frascani-Signorini” në Firence. Pas ardhjes në Shqipëri, gjatë viteve 1941–1943, dha mësim piano në Institutin Femëror “Nëna Mbretneshë”, duke kontribuar në edukimin muzikor të brezit të ri. Më pas punoi si pianiste soliste dhe shoqëruese në Radio Tirana, si mësuese muzike në shkollën ushtarake “Skënderbej” dhe, me hapjen e Liceut Artistik “Jordan Misja”, u emërua pedagoge pianoje, detyrë që e ushtroi deri në vitin 1950. Një etapë vendimtare e jetës së saj nisi me krijimin e Filarmonisë së Shtetit, ku u bë një nga pianistet kryesore. Në vitin 1953 u emërua koncertmaestre pranë sektorit të solistëve dhe trupës së baletit të Teatrit të Operës dhe Baletit, detyrë që e mbajti deri në pension. Paralelisht dha mësim edhe në Konservatorin Shtetëror, sot Universiteti i Arteve, duke formuar shumë pianistë e muzikantë shqiptarë. Gjatë karrierës së saj artistike, në pianon e Valeria Luixhi Drenovës morën jetë shumë nga kryeveprat e operës dhe baletit botëror. Ajo punoi me përkushtim në përgatitjen e veprave të njohura si “Rusallka”, “Nusja e Shitur”, “Mrika”, “Don Pasquale”, “Pagliacci”, “Rigoletto”, “La Traviata”, “Berberi i Seviljes”, “Madama Butterfly” dhe shumë të tjera. Puna e saj ishte thelbësore për suksesin e shfaqjeve, duke mbështetur këngëtarët, dirigjentët dhe trupën e baletit me profesionalizëm të lartë. Kontributi i Valeria Luixhi Drenovës nuk matet vetëm me numrin e veprave që interpretoi, por edhe me ndikimin që pati në zhvillimin e muzikës profesioniste shqiptare. Ajo solli përvojën e shkollës italiane, e bashkoi atë me talentin vendas dhe ndihmoi në ngritjen e standardeve artistike të institucioneve muzikore të vendit. Për meritat e saj të veçanta në artin muzikor, ajo u dekorua me Urdhrin “Naim Frashëri”, një vlerësim i lartë për figurat që kanë kontribuar në kulturën shqiptare. Sot, emri i Valeria Luixhi Drenovës mbetet pjesë e historisë së artit shqiptar. Ajo është kujtesa e një artisteje që, edhe pse shpesh qëndronte pranë pianos dhe jo në qendër të skenës, u dha zë, ritëm dhe shpirt disa prej veprave më të mëdha të operës dhe baletit. Trashëgimia e saj vazhdon të frymëzojë muzikantët e rinj dhe mbetet një dëshmi e fuqisë së përkushtimit ndaj artit. Nga: Rrevista Prestige

Gjirokastra – Qyteti i Gurtë, një Kryevepër e Trashëgimisë Botërore. Më 15 korrik 2005, Gjirokastra u përfshi në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, duke u njohur si një qytet me Vlerë të Jashtëzakonshme Universale (Outstanding Universal Value). Ky vlerësim u dha për arkitekturën unike osmane, planifikimin urban të ruajtur dhe rëndësinë historike që qyteti ka për historinë e Ballkanit dhe të Evropës Juglindore. E vendosur në jug të Shqipërisë, në shpatet e malit të Gjerë, Gjirokastra është një nga qytetet më të vjetra të vendit. Historia e saj lidhet me lashtësinë. Zona ka qenë e banuar që në kohën ilire, ndërsa qyteti mori zhvillim të madh gjatë periudhës bizantine dhe më pas gjatë Perandorisë Osmane. Simboli i qytetit është Kalaja e Gjirokastrës, një nga kështjellat më të mëdha në Ballkan. Bërthama e saj daton në shekullin XIII, ndërsa u zgjerua në shekujt XIV–XIX. Nga muret e saj kontrolloheshin rrugët tregtare që lidhnin bregdetin e Jonit me brendësinë e Ballkanit. Sot kalaja ruan Muzeun e Armëve dhe është vendi ku zhvillohet Festivali Folklorik Kombëtar, i nisur në vitin 1968, një nga ngjarjet më të rëndësishme të kulturës shqiptare. Gjirokastra njihet si "Qyteti i Gurtë", sepse shumica e banesave tradicionale janë ndërtuar me gurë gëlqerorë. Çatitë prej guri, kullat e banimit, oborret me mure të larta dhe rrugicat me kalldrëm krijojnë një peizazh arkitekturor unik. Shumë prej shtëpive monumentale, si Shtëpia e Zekatëve, Shtëpia e Skëndulatëve dhe banesa të tjera karakteristike të shekujve XVIII–XIX, janë shembuj të shkëlqyer të arkitekturës qytetare shqiptare. Pazari i Vjetër, i zhvilluar kryesisht në shekullin XVII, ishte një qendër e rëndësishme tregtare ku takoheshin tregtarë nga Janina, Berati, Korça dhe qytete të tjera të Ballkanit. Zejet tradicionale, punimet në dru, gur dhe metal janë ruajtur deri në ditët tona. Qyteti është gjithashtu vendlindja e shkrimtarit Ismail Kadare (1936–2024), një nga autorët më të njohur shqiptarë në botë. Në romanet e tij, Gjirokastra shfaqet si një qytet plot histori, kujtesë dhe identitet kulturor. Më 15 korrik 2026, Gjirokastra shënoi 21-vjetorin e përfshirjes në UNESCO. Ky sukses ishte rezultat i punës së specialistëve shqiptarë të trashëgimisë kulturore, Akademisë së Shkencave, Institutit të Monumenteve të Kulturës, Ministrisë së Kulturës dhe komunitetit vendas, të cilët dokumentuan dhe mbrojtën vlerat e qytetit. UNESCO e konsideron Gjirokastrën një shembull të rrallë të një qyteti osman të ruajtur pothuajse i paprekur. Ajo përfaqëson bashkëjetesën e historisë, arkitekturës, traditës dhe jetës qytetare për më shumë se pesë shekuj. Sot, Gjirokastra është një nga destinacionet turistike më të rëndësishme të Shqipërisë. Çdo vit ajo vizitohet nga mijëra turistë, studiues dhe dashamirës të kulturës, të cilët admirojnë bukurinë e saj dhe njohin historinë e një qyteti që ka mbijetuar shekujsh. Gjirokastra nuk është vetëm një monument i së kaluarës. Ajo është një urë midis historisë dhe së ardhmes, një dëshmi e qytetërimit shqiptar dhe një pasuri që i përket gjithë njerëzimit. Ruajtja e saj është detyrim ndaj brezave të sotëm dhe atyre që do të vijnë. Më 15 korrik 2005, Komiteti i Trashëgimisë Botërore i UNESCO-s vendosi të regjistrojë Qendrën Historike të Gjirokastrës në Listën e Trashëgimisë Botërore. Ky vendim u mor gjatë sesionit të 29-të të Komitetit, pasi u vlerësua se qyteti përfaqëson një pasuri me Vlerë të Jashtëzakonshme Universale (Outstanding Universal Value – OUV). UNESCO e regjistroi Gjirokastrën sipas Kriterit (iv) të Konventës së Trashëgimisë Botërore. Ky kriter u jepet vendeve që përbëjnë një shembull të jashtëzakonshëm të një tipi ndërtese, ansambli arkitektonik ose peizazhi që ilustron një etapë të rëndësishme të historisë njerëzore. Në rastin e Gjirokastrës, UNESCO vlerësoi se qyteti është një nga shembujt më të plotë dhe më të ruajtur të një qyteti osman në Ballkan. Banesat monumentale me kulla, çatitë karakteristike prej guri, rrugicat me kalldrëm, pazari tradicional dhe kalaja mesjetare krijojnë një ansambël urban të rrallë, që dëshmon zhvillimin e jetës qytetare në shekujt XVII–XIX. Një nga elementet më të rëndësishme të vlerësimit ishte autenticiteti i qytetit. Shumica e ndërtesave historike kanë ruajtur materialet origjinale, teknikën tradicionale të ndërtimit, planimetrinë dhe pamjen e tyre historike. Ky autenticitet i jep Gjirokastrës një rëndësi të veçantë në krahasim me shumë qytete të tjera historike të Evropës. UNESCO vlerësoi gjithashtu integritetin e qendrës historike. Integriteti nënkupton që qyteti ka ruajtur strukturën urbane, monumentet dhe marrëdhënien harmonike midis banesave, rrugëve, peizazhit natyror dhe kalasë. Kjo e bën Gjirokastrën një dëshmi të rrallë të organizimit urban të periudhës osmane. Në dosjen e nominimit u theksua rëndësia e Kalasë së Gjirokastrës, me origjinë në shekullin XIII dhe zgjerime në periudha të mëvonshme, e cila dominon qytetin dhe peizazhin përreth. Po aq të rëndësishme janë shtëpitë monumentale të shekujve XVIII dhe XIX, si Shtëpia e Zekatëve, Shtëpia e Skëndulatëve, Shtëpia Babameto dhe shumë banesa të tjera që përfaqësojnë mjeshtërinë e arkitekturës tradicionale shqiptare. Përfshirja në Listën e Trashëgimisë Botërore nuk është vetëm një titull nderi. Ajo vendos detyrime për shtetin shqiptar dhe komunitetin lokal për të mbrojtur, restauruar dhe menaxhuar këtë pasuri sipas standardeve ndërkombëtare të UNESCO-s. Çdo ndërhyrje në qendrën historike duhet të respektojë karakterin autentik të monumenteve dhe peizazhit kulturor. Më 15 korrik 2026, Gjirokastra festoi 21-vjetorin e këtij vlerësimi ndërkombëtar. Gjatë këtyre viteve, qyteti është shndërruar në një nga destinacionet më të rëndësishme të turizmit kulturor në Shqipëri dhe në Ballkan, duke tërhequr studiues, arkitektë, historianë dhe vizitorë nga e gjithë bota. Gjirokastra është më shumë se një qytet historik. Ajo është një dëshmi e gjallë e qytetërimit shqiptar, e aftësisë së njeriut për të krijuar arkitekturë në harmoni me natyrën dhe e rëndësisë së ruajtjes së trashëgimisë kulturore për brezat e ardhshëm. Për këtë arsye, UNESCO e konsideron atë një pasuri jo vetëm të Shqipërisë, por të gjithë njerëzimit. Shënim historik: Në vitin 2008, UNESCO zgjeroi sitin duke përfshirë edhe Qendrën Historike të Beratit, dhe emri zyrtar i pasurisë u bë "Historic Centres of Berat and Gjirokastra" (Qendrat Historike të Beratit dhe Gjirokastrës). Ky zgjerim e forcoi vlerësimin ndërkombëtar të arkitekturës tradicionale shqiptare. Përgatiti: Rrevista Prestige

"Fjalori i Anglicizmave në Shqipe – Një Kontribut i Ri në Leksikografinë Shqiptare" Hyrje e shkurtër: Gjuha është pasqyra më e gjallë e zhvillimeve shoqërore, kulturore dhe teknologjike të një kombi. Në epokën e globalizimit, ndikimi i anglishtes është bërë pjesë e përditshmërisë së shumë gjuhëve, përfshirë edhe shqipen. Botimi i "Fjalorit të Anglicizmave në Shqipe" (2025), nga Akademia e Shkencave e Shqipërisë, përbën një ngjarje të rëndësishme shkencore, pasi është fjalori i parë i këtij lloji në vendin tonë. Hartuar nga Kristina Jorgaqi dhe Irena Kapo Pata, ai dokumenton dhe analizon praninë e anglicizmave në shqipen bashkëkohore, duke ofruar një burim të vyer për studiuesit, përkthyesit, studentët dhe të gjithë ata që interesohen për zhvillimin e gjuhës shqipe. Ky vlerësim i Prof. Dr. Mimoza Kore nxjerr në pah rëndësinë shkencore dhe kulturore të kësaj vepre, e cila shënon një hap të ri në leksikografinë shqiptare. FJALOR ANGLICIZMASH NË SHQIPE Prof.Mimoza Kore.. “Fjalor ianglicizmash në shqipe” (2025), botuar nga Akademia e Shkencave e Shqipërisë, i hartuar nga Kristina Jorgaqi dhe Irena Kapo Pata i përket fushës së Leksikografisë së huazimeve, term i përdorur në liguistikën botërore, i cili me këtë tipologji botohet për herë të parë në vendin tonë. Ai vjen në një kohë kur trysnia e anglishtes si gjuhë e globalizmit është e pranishme jo vetëm në gjuhën shqipe, por në të gjitha gjuhët e pupujve të kulturuar, me kontakte në të gjitha sferat e jetës. Sot është e vështirë të gjesh komunitete njerëzore të izoluara. Në të gjitha fushat, si politikë, kulturë, ekonomi, sport etj., gjuha angleze, është gjuha e komunikimit, prandaj dhe ndikimet e saj në pothuaj të gjitha gjuhët e botës, ku më shumë e ku më pak, janë të shumta, veçanërisht në leksik, por edhe në strukturën gramatikore. Gjatë gjithë historisë së popujve, gjuhët me prestigj kulturor kanë ndikuar mbi ta. Edhe ky fjalor nuk mund të gjykohet jashtë kohës sonë, kur anglishtja është bërë lingua franca. Rrugët e vërshimit të anglicizmave janë të ndryshme e të shumta, si: mësimi i anglishtes më me prioritet nga gjuhët e tjera në shkolla, turizmi e mbi të gjitha komunikimi i gjerë nëpërmjet internetit. Fredric W. Field’s, Linguistic Borroëing in Bilingual Contexts tregon edhe pse një gjuhë merr huazime: Së pari, mbizotërimi kulturor i gjuhës nga marrim huazime; Së dyti, nevoja për të plotësuar zbazëti leksikore në gjuhën marrëse; Së treti, nevoja për të lehtësuar komunikimin e folësve të rinj, të cilët i njohin më pak format gjegjëse të vjetruara të gjuhës së tyre; Së katërti, për të pasur, gjatë komunikimit, më shumë ndikim mbi të tjerët. Fjalori i K. Jorgaqit dhe I. Patës priret nga një studim sqarues për gjithë punën e bërë nga autoret. Në të përshkruhet synimi që ka ky fjalor, burimet e mbledhjes së të dhënave si dhe jepen udhëzime se si duhet përdorur Fjalori. Në fjaloret e 80-ës apo të 2006-ës nuk e gjejmë termin, anglicizëm. Ky term ka një përdorim të ri në gjuhësinë tonë. Autoret, me sa duket, janë mbështetur në Fjalorin e termave të gjuhësisë, të vitit 1975 si dhe në praktikën e gjuhësisë botërore. Në këtë Fjalor paraqiten anglicizmat që kanë hyrë drejtpërdrejt nga anglishtja britanike, por mbi të gjitha prej asaj amerikane, duke qenë se ShBA luan sot rolin parësor në arenën ndërkombëtare, megjithatë nuk është bërë ky dallim midis tyre në këtë Fjalor, por të gjitha prurjet shënohen me termin anglicizma. Në fjalorët shpjegues që janë botuar në Shqipëri, anglicizmat kanë qenë të pakta, kjo sepse trysnia e anglishtes nuk ka qenë si në ditët e sotme, por besojmë janë anashkaluar disi edhe për shkaqe jashtëgjuhësore. Ky Fjalor që kanë paraqitur të dyja autoret ka karakter përshkrues (descriptiv) dhe paraqet gjendjen aktuale të anglicizmave të shqipes së sotme në Shqipëri, duke lënë mënjëanë ato që janë në përdorim në Kosovë, Maqedoninë e Veriut apo te shqipja e diasporës. Sot ato janë bërë realitet në gjuhën tonë e po shtohen nga dita në ditë siç vëren prof. Xh. Lloshi, me të drejtë, globalizmi ka bërë që shqiptarët të zhyten në mjedisin e anglishtes Autoret kanë vendosur disa parime shkencore sipas së cilave është përcaktuar se cilat lema të anglishtes duhet të hyjnë në Fjalor dhe cilat, jo. Kjo nuk është bërë në mënyrë subjektive “ne vendosim të jetë” apo “kjo nuk ka për të qenë”, por aty janë përfshirë fjalë dhe fraza që kanë hyrë drejtpërdrejt prej anglishtes pa ndërmjetësinë e ndonjë gjuhe tjetër. Kjo është përcaktuar nga tiparet formale të fjalës (shqiptimi, shkrimi, ana gramatikore). Në lemat që nuk janë përfshshirë në Fjalor janë: kalket prej anglishtes, krijimet “hibride” si dhe pseudoanglicizmat. Këto të fundit iu kanë sjellë jo pak vështirësi autoreve, sepse shpesh të përbëra nga dy fjalë të anglishtes, pasqyrimi i tyre në Fjalor mund të “mashtrojë” lehtë këdo, p.sh. infopoint (angl.information center/point); rekordmen (angl. record holder). Përcaktimi i tyre kërkon nga hartuesit e fjalorit njohjen mirë të anglishtes, por dhe përcaktimin drejt të burimit të fjalës në gjuhën shqipe, i cili në rastet e mësipërme dhe të ngjashme me to vinë të përshtatura nga një gjuhë tjetër dhe jo drejtpërdrejt nga anglishtja. Në Fjalor nuk janë përfshirë as fjalë të krijuara brenda shqipes me njësi të anglishtes, por që nuk ekzistojnë në të, si drogëmen etj. Ndërkohë janë paraqitur zëra si përshtatje të anlgicizmit në gjuhën tonë, në të cilat tema është e anglishtes dhe prapashtesa e gjuhës shqipe, si: aksesoj, aksesim; hakeroj, hakerim etj. Një tjetër kriter i vendosur prej autoreve është mënyra e të shkruarit të anglicizmave, sipas rregullave të drejtshkrimit të shqipes apo si trajta e shkruar e anglishtes. Autoret nuk i janë përmbajtur normës, por shembujt i kanë paraqitur sipas dendurisë së përdorimit në gjuhën tonë, prandaj gjejmë në fjalor për të njëjtën fjalë, paraqitje shkrimore të ndryshme, krahas audiokonferencë edhe videoconferencë; kargo dhe cargo; klub dhe club. Ka raste kur ka fituar shkrimi si në gjuhën tonë dhe nuk paraqitet varianti i anglishtes: kros (< angl.cross), kursor (< angl.cursor). Kjo vjen për shkak se huazimet e reja prej anglishtes ende nuk janë integruar mirë në shqipe dhe përdoruesit e tyre janë të dyzuar. Përkrah çdo anglicizmi është vendosur në kllapa edhe shqiptimi i tyre në gjuhën tonë që në disa raste për të njëjtën fjalë mund të gjejmë në Fjalor më shumë se një rast, psh: account / ëkáunt / akáunt /akánt, duke pasqyruar gjendjen reale të përdorimit të fjalës. Në Fjalor nuk janë përfshirë edhe disa kategori të caktuara fjalësh, si terma nga fusha të ndryshme dhe shumë specifikë, ndërkombëtarizma, emra të përveçëm markash, institucionesh, por vetëm fjalë që kanë një përdorim të përgjithshëm dhe që njihen nga shumica e folësve të shqipes. Çdo lemë është shoqëruar me sqarimin përkatës kuptimor që në shumë raste është më shumë se një, duke u shënuar në paragrafë më vete me shifër arabe si dhe duke treguar pjesën e ligjëratës që i takon. Kur sqarohen kuptimet shoqërohen edhe me një shënim të fushës së përdorimit si: mjek., inform.,sport etj e po kështu shoqërohen me shembuj të qartë në disa fjali. Qëmtimin e anglicizmave hartueset e tij e kryen kryesisht në burime elektronike, në fjalorët e mëparshëm vendas dhe të huaj. Vështirësia e vjeljes së tyre vjen për shkak të mungesës në gjuhën shqipe të një korpusi elektronik kombëtar, siç ekzistojnë në gjuhë të tjera. Megjithatë ky boshllëk u kompesua nga shfrytëzimi i korpuseve të internetit (web-it). Burimet e folura janë shfrytëzuar më pak. Në këtë Fjalor nuk janë përfshirë në mënyrë të shterueshme gjithë lemat prej anglishtes në gjuhën tonë, çka do të ishte praktikisht e parealizueshme. Mendojmë se nuk ka qenë e lehtë hartimi i këtij Fjalori, jo vetëm si i pari në vendin tonë i këtij tipi, por edhe për shkak të vështirësisë së përzgjedhjes së kritereve që do të zbatoheshin, përcaktimi i burimit të origjinës së fjalës, mënyra e të shkruarit etj. Gjuhëtari gjerman Manfred Görlakn në veprën e tij A Dictonary of Eurepean Anglicism (Oxford, 2001) shprehej se për gjuhën shqipe ishte mbështetur në studimet e Nuhi Veselit dhe Ismail Mehmetit. Tashmë Fjalori i K. Jorgaqit dhe I. Patës mund të konsultohet nga studiues të huaj e mbi të gjitha ai do t’iu shërbejë për përdorim e referencë përkthyesve, leksikografëve e leksikologëve, studentëve dhe të gjithë të interesuarve për praninë e anglicizmave në gjuhën e sotme shqipe. Për të gjitha sa më sipër thamë, natyrën e veçantë si i pari Fjalor i këtij tipi në gjuhën tonë, punën e mire e rigoroze të të dyja autoreve, vlerësojmë se ky Fjalor do të sjelle risi dhe kontribut të vyer ne gjuhësinë tone. Suksese autoreve! Prof.dr. Mimoza KORE

Rubrika; Libra- Lexim i hapur. "Lufta dhe Paqja” – një lexim i thelluar përtej historisë. Romani monumental i Lev Tolstoit, “Lufta dhe Paqja”, shpesh përshkruhet si një histori mbi Rusinë gjatë luftërave napoleonike. Por një përkufizim i tillë është shumë i kufizuar. Në të vërtetë, kemi të bëjmë me një univers të tërë njerëzor ku ndërthuren historia, filozofia, psikologjia dhe jeta e përditshme.. 1. Çfarë tregon në sipërfaqe (surface reading) Në një lexim të drejtpërdrejtë, romani ndjek jetën e disa familjeve aristokrate ruse (Rostov, Bolkonsky, Bezukhov) gjatë luftës me Napoleonin. .. Temat kryesore duken qartë: lufta dhe pasojat e saj dashuria dhe marrëdhëniet rritja personale e personazheve përplasja mes jetës private dhe historisë së madhe Ky është niveli ku lexuesi ndjek ngjarjet dhe historinë. 2. Close reading – çfarë fshihet në detaje Kur e lexon me kujdes të thellë, romani hapet në shumë shtresa: Gjuha dhe përshkrimi: Tolstoi përdor detaje të gjata dhe të sakta për të krijuar realizëm ekstrem. ..Lufta nuk paraqitet heroike, por kaotike dhe e çrregullt. Personazhet: Pierre nuk është thjesht një aristokrat – ai përfaqëson kërkimin për kuptim në jetë. Andrei simbolizon idealizmin dhe zhgënjimin. Natasha përfaqëson spontanitetin dhe jetën. Kontrasti luftë–paqe: nuk është vetëm historik, por edhe i brendshëm ..lufta ndodh edhe brenda individit. Ritmi i rrëfimit: kalimi nga skena intime në beteja të mëdha krijon një ndjenjë se jeta personale dhe historia janë të pandashme. .. Pra, çdo detaj ka funksion – asgjë nuk është rastësore. 3. Distant reading – pamja e madhe Nëse e shohim romanin në një kontekst më të gjerë: është pjesë e një tradite të romaneve epike që përpiqen të shpjegojnë historinë Tolstoi sfidon idenë se historia bëhet nga “heronj të mëdhenj” si Napoleoni .. Ai sugjeron se historia formohet nga veprimet e vogla të miliona njerëzve Kjo e bën romanin një kritikë të vetë mënyrës si shkruhet historia. 4. Lexim ndërdisiplinor Romani mund të lexohet në shumë nivele: Historik: një pasqyrë e Rusisë në fillim të shekullit XIX Filozofik: çfarë është fati? A kemi kontroll mbi jetën? Psikologjik: zhvillimi i brendshëm i personazheve, sidomos i Pierre dhe Andreit Sociologjik: marrëdhëniet klasore dhe struktura e aristokracisë ruse ..Kjo e bën librin më shumë se letërsi – një analizë e shoqërisë. 5. Lexim kritik (ideologjik) Një lexim më kritik ngre pyetje të tjera: si paraqitet pushteti dhe lufta? a glorifikohet apo demistifikohet heroizmi? çfarë roli kanë gratë në këtë botë aristokrate? .. Tolstoi shpesh i rrëzon mitet: lufta nuk është lavdi, por konfuzion dhe vuajtje. Përfundimi “Lufta dhe Paqja” nuk është thjesht një roman për luftën. Është një reflektim mbi: historinë natyrën njerëzore fatin dhe zgjedhjen kuptimin e jetës Nëse e lexon thjesht, është një histori e madhe. Nëse e lexon thellë, është një analizë e botës. .. Dhe pikërisht këtu lidhet me idenë e “close reading”: sa më shumë e analizon tekstin, aq më shumë kupton se ai nuk jep përgjigje të thjeshta, por hap pyetje më të mëdha. Ndoshta kjo është arsyeja pse romani mbetet aktual: sepse nuk të tregon vetëm çfarë ka ndodhur, por të detyron të mendosh si funksionon . Romani i Lev Tolstoit nuk funksionon thjesht si një rrëfim mbi luftërat napoleonike, por si një strukturë ontologjike e përvojës njerëzore, ku historia, ndërgjegjja dhe fati ndërthuren në një fushë të vetme kuptimore. Në këtë sens, vepra nuk përshkruan vetëm botën – ajo e problematizon atë. 1. Leximi ekzistencial (baza filozofike) Në thelbin e tij, romani është një meditim mbi kontingjencën e ekzistencës. Personazhet nuk lëvizin në një univers të kontrolluar nga vullneti individual, por në një realitet ku ngjarjet historike i tejkalojnë qëllimet personale. Pierre, Andrei dhe Natasha nuk janë thjesht figura narrative, por modele të vetëdijes njerëzore në krizë: Pierre përfaqëson kërkimin metafizik për kuptim në një botë të çrregullt. Andrei mishëron idealin e lartë që thyhet nga përvoja e luftës dhe vdekshmëria. Natasha përfaqëson vitalitetin e papërpunuar të jetës, por edhe paqëndrueshmërinë e saj. Në këtë kuptim, Tolstoi nuk jep përgjigje; ai ekspozon pamundësinë e një përgjigjeje përfundimtare. 2. Historia si iluzion i kontrollit Një nga ndërhyrjet më radikale të Tolstoit është shkatërrimi i idesë se historia udhëhiqet nga individë “të mëdhenj”. Napoleoni, që në narrativat tradicionale është qendror, këtu reduktohet në një figurë që beson se kontrollon ngjarjet, ndërsa në fakt është i përfshirë brenda një rrjeti forcash të pakapshme. Kjo e zhvendos fokusin nga heroizmi te determinimi kolektiv dhe kaosi struktural i historisë. 3. Koha, lufta dhe fragmentimi i përvojës Tolstoi e trajton kohën jo si vijë lineare, por si përjetim të fragmentuar subjektiv. Betejat nuk janë të qarta apo heroike – ato janë të paqarta, të ngadalta, shpesh absurde. Kjo krijon një ndjesi se: historia nuk “kuptohet” në moment kuptimi ndërtohet vetëm retrospektivisht përvoja njerëzore është gjithmonë e pjesshme Këtu romani afrohet me një vizion modern ekzistencial të botës si jo-koherente në momentin e saj të jetuar. 4. Dimensioni filozofik i lirisë Tolstoi e problematizon idenë e lirisë individuale. Njeriu duket i lirë në vendime të vogla, por i kufizuar nga struktura të mëdha historike dhe sociale. Kjo krijon një tension mes: iluzionit të vullnetit të lirë dhe determinimit historik Romani sugjeron se liria njerëzore ekziston, por vetëm brenda kufijve të një realiteti që nuk kontrollohet plotësisht nga individi. 5. Kuptimi ekzistencial i luftës dhe paqes “Lufta” dhe “Paqja” nuk janë vetëm gjendje historike, por gjendje të ndërgjegjes: lufta = fragmentim, kaos, humbje e kuptimit paqja = iluzion stabiliteti, por jo domosdoshmërisht përmbushje Tolstoi sugjeron se njeriu lëviz vazhdimisht mes këtyre dy gjendjeve, pa arritur kurrë një stabilitet përfundimtar ontologjik. “Lufta dhe Paqja” është më pak një roman historik dhe më shumë një meditim mbi pamundësinë e kontrollit njerëzor mbi jetën. Ai nuk jep një filozofi të mbyllur, por hap një hapësirë pyetjesh: A ka kuptim historia? A ka rend në kaos? A është njeriu autor i jetës së tij apo thjesht pjesëmarrës në një proces më të madh se vetja? Në këtë sens, vepra mbetet moderne sepse nuk ofron siguri – por e ekspozon vetë pasigurinë si thelb të ekzistencës njerëzore. ✒️ Liliana Pere | Founder & Editor-in-Chief, Revista Prestige © 2026 All rights reserved

Théophile Emmanuel Duverger (1821–1898) – Intimiteti i idealizuar i jetës borgjeze në pikturën franceze të shekullit XIX. Théophile Emmanuel Duverger ishte një piktor francez i shekullit XIX, i formuar në traditën akademike të Parisit dhe i lidhur ngushtë me ekspozitat e Salon-it. Ai u bë i njohur për pikturën e zhanrit, ku fokusi kryesor është jeta e përditshme — fëmijë, familje, mësim dhe momente intime të shtëpisë borgjeze. Arti i tij përfaqëson një botë të rregulluar dhe emocionalisht të kontrolluar, ku realiteti nuk paraqitet në tensionin e tij social, por në një formë të filtruar dhe të idealizuar. Në këtë kuptim, Duverger nuk synon kritikë shoqërore të drejtpërdrejtë, por ndërtimin e një imazhi harmonik të jetës familjare, të ngrohtë dhe moralizuese. Brenda pikturës së zhanrit francez, ai i përket një realizmi të zbutur sentimental, ku kompozicioni, drita dhe gjestet e figurave shërbejnë për të krijuar një ndjenjë paqeje dhe stabiliteti. Kjo estetikë ishte në përputhje të plotë me shijen e publikut borgjez të kohës, i cili kërkonte art që afirmonte vlera familjare dhe emocione të sigurta, jo sfidë apo tronditje. Rëndësia e Duverger-it qëndron pikërisht në këtë funksion kulturor: ai është një pasqyrë e shijes akademike të shekullit XIX dhe e sistemit të Salon-it, ku arti shërbente edhe si instrument edukimi emocional. Kritika e historisë së artit e sheh Théophile Emmanuel Duverger si një artist të aftë teknikisht dhe përfaqësues tipik të pikturës akademike franceze të shekullit XIX, por jo si një figurë revolucionare apo përcaktuese për zhvillimet kryesore të artit modern. Ndryshe nga Gustave Courbet, Édouard Manet apo impresionistët, Duverger nuk solli risi të mëdha stilistike. Vlerësimi i tij lidhet më shumë me cilësinë e rrëfimit vizual, ndjeshmërinë emocionale dhe aftësinë për të pasqyruar idealet familjare dhe shoqërore të kohës. Sot, studiuesit e konsiderojnë veprën e tij të rëndësishme si dëshmi të kulturës borgjeze franceze të shekullit XIX dhe të traditës së Salon-it. Kritikët modernë shpesh vërejnë se pikturat e tij idealizojnë realitetin dhe shmangin konfliktet sociale, por pikërisht kjo i bën ato dokumente të vlefshme për të kuptuar shijet dhe vlerat e epokës. Sa i përket tregut të artit, veprat e Duverger-it vazhdojnë të shiten në ankande dhe galeri të specializuara në artin evropian të shekullit XIX. Ato nuk arrijnë zakonisht çmimet e artistëve më të famshëm francezë të periudhës, por kanë një treg të qëndrueshëm mes koleksionistëve të pikturës akademike dhe të zhanrit. Çmimet ndryshojnë sipas madhësisë, temës, gjendjes së ruajtjes, proveniencës dhe cilësisë së veprës, duke lëvizur zakonisht nga disa qindra deri në disa mijëra euro, ndërsa punët më të rëndësishme mund të arrijnë vlera më të larta në ankande ndërkombëtare. Në tregun bashkëkohor, Duverger vlerësohet më shumë për elegancën, mjeshtërinë teknike dhe atmosferën sentimentale të pikturave të tij sesa për ndikimin e tij në historin. Megjithatë, nga këndvështrimi modern, veprat e tij lexohen më shumë si dokument estetik i një epoke sesa si inovacion artistik, veçanërisht kur krahasohen me bashkëkohësit e tij më radikalë si Courbet apo Manet. Duverger mbetet kështu një përfaqësues i një arti që i jep përparësi harmonisë mbi konfliktin dhe idealizimit mbi realitetin e ashpër — një botë e qetë e ndërtuar me kujdes mbi skena të vogla njerëzore. Veprat (tematika) Skena familjare dhe intime Fëmijë duke luajtur ose duke mësuar Momente edukimi dhe përkujdesjeje Jeta e përditshme borgjeze e idealizuar Ryma artistike Akademizëm francez Pikturë zhanri (Genre painting) Realizëm i zbutur sentimental Përfaqësues i shijes së Salon-it francez Ndihmoi në formësimin e ikonografisë së jetës familjare borgjeze Dokument estetik i kulturës vizuale të shekullit XIX Rrevista Prestige.#ArtPaint #TheophileEmmanuelDuverger #FrenchArt #GenrePainting #AcademicArt #ArtHistory Rubrika:Arte Pamore.Artist që frymëzon. Théophile Emmanuel Duverger (1821–1898) – Intimiteti i idealizuar i jetës borgjeze në pikturën franceze të shekullit XIX. Théophile Emmanuel Duverger ishte një piktor francez i shekullit XIX, i formuar në traditën akademike të Parisit dhe i lidhur ngushtë me ekspozitat e Salon-it. Ai u bë i njohur për pikturën e zhanrit, ku fokusi kryesor është jeta e përditshme — fëmijë, familje, mësim dhe momente intime të shtëpisë borgjeze. Arti i tij përfaqëson një botë të rregulluar dhe emocionalisht të kontrolluar, ku realiteti nuk paraqitet në tensionin e tij social, por në një formë të filtruar dhe të idealizuar. Në këtë kuptim, Duverger nuk synon kritikë shoqërore të drejtpërdrejtë, por ndërtimin e një imazhi harmonik të jetës familjare, të ngrohtë dhe moralizuese. Brenda pikturës së zhanrit francez, ai i përket një realizmi të zbutur sentimental, ku kompozicioni, drita dhe gjestet e figurave shërbejnë për të krijuar një ndjenjë paqeje dhe stabiliteti. Kjo estetikë ishte në përputhje të plotë me shijen e publikut borgjez të kohës, i cili kërkonte art që afirmonte vlera familjare dhe emocione të sigurta, jo sfidë apo tronditje. Rëndësia e Duverger-it qëndron pikërisht në këtë funksion kulturor: ai është një pasqyrë e shijes akademike të shekullit XIX dhe e sistemit të Salon-it, ku arti shërbente edhe si instrument edukimi emocional. Kritika e historisë së artit e sheh Théophile Emmanuel Duverger si një artist të aftë teknikisht dhe përfaqësues tipik të pikturës akademike franceze të shekullit XIX, por jo si një figurë revolucionare apo përcaktuese për zhvillimet kryesore të artit modern. Ndryshe nga Gustave Courbet, Édouard Manet apo impresionistët, Duverger nuk solli risi të mëdha stilistike. Vlerësimi i tij lidhet më shumë me cilësinë e rrëfimit vizual, ndjeshmërinë emocionale dhe aftësinë për të pasqyruar idealet familjare dhe shoqërore të kohës. Sot, studiuesit e konsiderojnë veprën e tij të rëndësishme si dëshmi të kulturës borgjeze franceze të shekullit XIX dhe të traditës së Salon-it. Kritikët modernë shpesh vërejnë se pikturat e tij idealizojnë realitetin dhe shmangin konfliktet sociale, por pikërisht kjo i bën ato dokumente të vlefshme për të kuptuar shijet dhe vlerat e epokës. Sa i përket tregut të artit, veprat e Duverger-it vazhdojnë të shiten në ankande dhe galeri të specializuara në artin evropian të shekullit XIX. Ato nuk arrijnë zakonisht çmimet e artistëve më të famshëm francezë të periudhës, por kanë një treg të qëndrueshëm mes koleksionistëve të pikturës akademike dhe të zhanrit. Çmimet ndryshojnë sipas madhësisë, temës, gjendjes së ruajtjes, proveniencës dhe cilësisë së veprës, duke lëvizur zakonisht nga disa qindra deri në disa mijëra euro, ndërsa punët më të rëndësishme mund të arrijnë vlera më të larta në ankande ndërkombëtare. Në tregun bashkëkohor, Duverger vlerësohet më shumë për elegancën, mjeshtërinë teknike dhe atmosferën sentimentale të pikturave të tij sesa për ndikimin e tij në historin. Megjithatë, nga këndvështrimi modern, veprat e tij lexohen më shumë si dokument estetik i një epoke sesa si inovacion artistik, veçanërisht kur krahasohen me bashkëkohësit e tij më radikalë si Courbet apo Manet. Duverger mbetet kështu një përfaqësues i një arti që i jep përparësi harmonisë mbi konfliktin dhe idealizimit mbi realitetin e ashpër — një botë e qetë e ndërtuar me kujdes mbi skena të vogla njerëzore. Veprat (tematika) Skena familjare dhe intime Fëmijë duke luajtur ose duke mësuar Momente edukimi dhe përkujdesjeje Jeta e përditshme borgjeze e idealizuar Ryma artistike Akademizëm francez Pikturë zhanri (Genre painting) Realizëm i zbutur sentimental Përfaqësues i shijes së Salon-it francez Ndihmoi në formësimin e ikonografisë së jetës familjare borgjeze Dokument estetik i kulturës vizuale të shekullit XIX #theophileemmanuelduverger #duverger #frenchart #19thcenturyart #genrepainters#theophileemmanuelduverger #duverger #frenchart #19thcenturyart #genrepainters

Kate Hudson – Aktore e suksesshme dhe figurë e njohur e Hollywood-it. Kate Hudson përfaqëson një figurë të njohur të Hollywood-it dhe një aktore të suksesshme që ka ndikuar në filmat romantikë dhe komeditë moderne. Rëndësia e saj qëndron te talenti, çmimet e fituara dhe mënyra si ka ndërtuar një karrierë të qëndrueshme në industrinë e filmit dhe biznesit. Ndikimi i saj shihet edhe jashtë aktrimit, si sipërmarrëse dhe si figurë publike që frymëzon për jetën familjare dhe suksesin personal. Kate Hudson është një aktore amerikane e njohur në Hollywood. Ajo ka lindur më 19 prill 1979 në Los Angeles, SHBA. Është vajza e aktorës së famshme Goldie Hawn dhe është rritur në një familje artistësh. U bë e famshme botërisht me filmin Almost Famous (2000). Për këtë rol u nominua për çmimin Oscar dhe fitoi një Golden Globe. Kate Hudson ka luajtur në shumë filma romantikë dhe komedi të suksesshme. Është gjithashtu sipërmarrëse dhe ka krijuar markën e saj të fitness-it “Fabletics”. Ajo konsiderohet një nga aktoret më të njohura të brezit të saj në Hollywood. Gjatë karrierës ka marrë disa çmime dhe nominime të rëndësishme. Sot është edhe figurë publike e njohur për jetën familjare dhe aktivitetin në media. Në jetën e saj familjare, Kate Hudson ka marrë vëmendje së fundmi pasi u ribashkua me ish-bashkëshortin Chris Robinson për një moment të rëndësishëm. Ajo festoi diplomimin e djalit të saj të madh, Ryder Robinson, së bashku me familjen e zgjeruar. Në këtë ngjarje morën pjesë edhe ish-partneri Matt Bellamy dhe prindërit e saj Goldie Hawn dhe Kurt Russell. Ajo ndau në rrjete sociale emocione për mëmësinë dhe krenarinë për rritjen e fëmijëve të saj. Ryder u diplomua nga NYU’s Tisch School of the Arts në një ceremoni të mbushur me familje dhe miq. Kate Hudson ka tre fëmijë: Ryder, Bingham dhe Rani Rose. Ajo e përshkroi këtë moment si një nga më të bukurit në jetën e saj si nënë. Pergatiti:Prestige.

TIRANA 2027 – SHQIPËRIA NË QENDËR TË ALEANCËS EUROATLANTIKE Samiti i NATO-s, Mark Rutte dhe kapitulli i ri i sigurisë europiane Prestige Magazine | Analizë gjeopolitike Në sallat ku takohen liderët e Aleancës së Atlantikut të Veriut nuk mblidhen vetëm përfaqësues të shteteve, por arkitektët e sigurisë së një epoke. Çdo Samit i NATO-s është më shumë se një takim diplomatik; është një moment ku përcaktohen vendime që ndikojnë në paqen, stabilitetin dhe ekuilibrat strategjikë të botës. Nën simbolin e unitetit të 32 vendeve aleate, presidentë, kryeministra, ministra të mbrojtjes dhe drejtuesit më të lartë të Aleancës bashkohen për të përcaktuar përgjigjen ndaj sfidave më të mëdha të kohës: mbrojtjen e vlerave demokratike, sigurinë europiane, forcimin e mbrojtjes kolektive dhe përballimin e kërcënimeve të reja. Që nga themelimi më 4 prill 1949, NATO ka qenë një nga shtyllat kryesore të rendit ndërkombëtar pas Luftës së Dytë Botërore. Ajo u ndërtua mbi një parim historik: një sulm ndaj një aleati është një sulm ndaj të gjithëve. Ky parim, i mishëruar në nenin 5 të Traktatit të Atlantikut të Veriut, vazhdon të jetë themeli i sigurisë së Aleancës. Sot, në një kohë kur bota përballet me rikthimin e rivaliteteve të mëdha, luftën në kufijtë e Europës, kërcënimet kibernetike dhe revolucionin teknologjik ushtarak, NATO hyn në një fazë të re historike. Në këtë skenë të rëndësishme qëndron Mark Rutte, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, një nga figurat më të njohura të politikës europiane. Mark Rutte – politikani i kompromisit dhe diplomacisë pragmatike Mark Rutte lindi më 14 shkurt 1967 në Hagë, Holandë. Ai është një nga liderët më jetëgjatë të Europës Perëndimore dhe një figurë që ka ndërtuar profilin e tij politik mbi pragmatizmin, negociatat dhe aftësinë për të krijuar marrëveshje mes qëndrimeve të ndryshme. Nga viti 2010 deri në vitin 2024, ai drejtoi qeverinë holandeze si Kryeministër, duke udhëhequr disa koalicione qeverisëse. Rutte është lider i Partisë Popullore për Liri dhe Demokraci (VVD), një forcë politike liberale me ndikim të madh në Holandë. Gjatë drejtimit të tij, ai u shndërrua në një nga zërat më të rëndësishëm të Europës për çështjet e sigurisë, Bashkimit Europian dhe marrëdhënieve transatlantike. Pas pushtimit rus të Ukrainës në shkurt 2022, Holanda nën drejtimin e tij mbështeti fuqishëm Ukrainën dhe forcimin e mbrojtjes europiane. 1 tetor 2024 – Rutte në krye të NATO-s Më 1 tetor 2024, Mark Rutte mori detyrën si Sekretar i Përgjithshëm i NATO-s, duke pasuar norvegjezin Jens Stoltenberg, i cili drejtoi Aleancën për një dekadë. Ky emërim erdhi në një periudhë vendimtare. NATO përballet me sfida të mëdha: luftën në Europë, kërcënimet hibride, konkurrencën teknologjike dhe nevojën për një bashkëpunim më të fortë mes aleatëve. Roli i Sekretarit të Përgjithshëm nuk është vetëm administrativ. Ai është një rol politik dhe diplomatik, ku kërkohet ruajtja e unitetit mes 32 vendeve me interesa të ndryshme, por me një qëllim të përbashkët: mbrojtjen e hapësirës euroatlantike. Rutte dhe vizioni i NATO-s për të ardhmen Nën drejtimin e Mark Rutte, prioritetet kryesore të NATO-s janë: forcimi i mbrojtjes kolektive; rritja e investimeve ushtarake; mbështetja për Ukrainën; mbrojtja nga kërcënimet kibernetike; modernizimi teknologjik i Aleancës; ruajtja e lidhjes strategjike mes Europës dhe Shteteve të Bashkuara. Rutte konsiderohet një lider me profil atlantist, i orientuar drejt forcimit të bashkëpunimit mes dy brigjeve të Atlantikut. Tirana 2027 – Shqipëria në qendër të vëmendjes së NATO-s Një moment me rëndësi historike për Shqipërinë është konfirmimi se Samiti i NATO-s në vitin 2027 do të zhvillohet në Tiranë. Ky vendim, i mbështetur nga drejtimi i Aleancës nën Mark Rutte, përbën një vlerësim të rolit të Shqipërisë si një aleate e besueshme dhe kontribuuese aktive në sigurinë euroatlantike. Për herë të parë, Shqipëria do të presë një ngjarje të përmasave të tilla ndërkombëtare, duke e vendosur Tiranën në qendër të diskutimeve për të ardhmen e sigurisë globale. Shqipëria – nga izolimi historik te aleanca euroatlantike Për Shqipërinë, NATO nuk është vetëm një organizatë ushtarake. Ajo përfaqëson një kthesë historike në rrugëtimin ndërkombëtar të vendit. Më 1 prill 2009, Shqipëria u bë anëtare e NATO-s, së bashku me Kroacinë, duke përmbyllur një proces të gjatë reformash politike, institucionale dhe ushtarake. Anëtarësimi në Aleancë shënoi një nga momentet më të rëndësishme pas vitit 1990: kalimin nga izolimi i së kaluarës drejt integrimit në strukturat perëndimore të sigurisë. Që prej hyrjes në NATO, Shqipëria ka marrë pjesë në misione ndërkombëtare dhe ka dëshmuar angazhimin e saj ndaj sigurisë kolektive. Sot, Shqipëria nuk është më vetëm një vend që kërkon mbështetje nga Aleanca, por një aleate që kontribuon në të. Samiti i NATO-s në Tiranë në vitin 2027 do të jetë një moment simbolik: një vend i vogël në përmasa, por me rëndësi strategjike, do të presë liderët e organizatës më të fuqishme të sigurisë në botë. Tirana 2027 nuk është vetëm një ngjarje diplomatike. Është një dëshmi e transformimit historik të Shqipërisë dhe e vendit të saj në arkitekturën e re të sigurisë euroatlantike. #PrestigeMagazine #NATO #MarkRutte #Tirana2027 #ShqipëriaNëNATO

Samiti i NATO-s në Turqi – një takim për sigurinë e re globale Samiti i NATO-s u zhvillua në Turqi si një takim i rëndësishëm i liderëve të Aleancës së Atlantikut të Veriut, i organizuar nën drejtimin e vendeve anëtare dhe Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s. Në të morën pjesë krerët e shteteve dhe qeverive të 32 vendeve anëtare të NATO-s, së bashku me sekretarin e përgjithshëm Mark Rutte dhe drejtues të lartë të mbrojtjes dhe diplomacisë. Diskutimet u përqendruan te siguria europiane, lufta në Ukrainë, forcimi i mbrojtjes kolektive, kërcënimet nga Rusia, sfidat kibernetike dhe modernizimi ushtarak. Objektivi kryesor i takimit ishte ruajtja e unitetit të NATO-s, rritja e bashkëpunimit mes aleatëve dhe përgatitja e Aleancës për sfidat e reja të shekullit XXI. Rëndësia e samitit qëndron në përcaktimin e drejtimit strategjik të NATO-s dhe në forcimin e lidhjes mes Europës, Shteteve të Bashkuara dhe vendeve aleate. Përgratiti: Rrevista Prestige

Majlinda Keta – Nje personalitet i shquar i mendimit, zëri i dijes dhe udhëtimi i një jete mes filozofisë e shoqërisë. Majlinda ndërtoi librin e hapur te rrugetimit te jetes me dinamizëm mencuri dhe punë, ku çdo faqe mbart përkushtim, kërkim dhe një besim të palëkundur se dija mund ta bëjë shoqërinë më të mirë. Rruga e Prof. Asoc. Dr. Majlinda Ketës eshte një udhëtim intelektual ku filozofia, arsimi dhe përgjegjësia qytetare janë bashkuar në një mision të vetëm: ndriçimin e mendjes njerëzore. Ajo i përket atij brezi intelektualësh që e kanë parë dijen jo si një privilegj personal, por si një detyrë ndaj shoqërisë. Për të, universiteti nuk është vetëm një institucion ku mësohen dije, por një hapësirë ku formohen ndërgjegje, karaktere dhe qytetarë të së ardhmes. Nga shkencat politike te filozofia e njeriut Rrugëtimi i saj nisi në Universitetin e Tiranës, ku në vitin 1985 u diplomua në degën “Punonjëse e Shkencave Politike”. Ky formim i hershëm e afroi me kuptimin e shtetit, shoqërisë dhe marrëdhënieve njerëzore. Më pas, në vitin 2004, ajo përfundoi studimet në Jurisprudencë, duke shtuar një tjetër dimension në formimin e saj: atë të ligjit dhe drejtësisë. Dy fusha u bashkuan në një mendje të vetme: politika që kupton shoqërinë dhe ligji që kërkon ta rregullojë atë. Ky kombinim do të bëhej themeli i një filozofie personale ku njeriu, liria dhe përgjegjësia qëndrojnë në qendër. Një jetë universitare kushtuar dijes Në vitin 2008, pas përfundimit të Shkollës Pasuniversitare për Studime Evropiane pranë Universitetit të Tiranës, Majlinda Keta nisi veprimtarinë e saj si lektore pranë Departamentit të Filozofisë në Universitetin e Tiranës. Në auditor ajo nuk ka përcjellë vetëm teori filozofike, por ka krijuar një dialog me brezat e rinj. Pedagogu i vërtetë nuk është vetëm ai që jep përgjigje, por ai që mëson studentët të bëjnë pyetjet e duhura. Filozofia, në duart e saj, është kthyer në një urë mes mendimit dhe jetës, mes dijes dhe përgjegjësisë shoqërore. Filozofia si dritë për zhvillimin e qëndrueshëm Në vitin 2015, ajo mbrojti doktoraturën në filozofi me një studim mbi rolin e filozofisë në edukimin për zhvillim të qëndrueshëm. Ky kërkim shpreh një bindje të thellë: një shoqëri nuk mund të ecë përpara vetëm me zhvillim ekonomik, nëse nuk ushqen edhe kulturën, etikën dhe ndërgjegjen njerëzore. Dija është si një dritë që nuk ndriçon vetëm rrugën e sotme, por hap horizontet e së ardhmes. Edukimi i vërtetë nuk ndërton vetëm profesionistë, por njerëz që kuptojnë përgjegjësinë e tyre ndaj botës. Profesor i Asociuar – kur puna bëhet trashëgimi Në prill të vitit 2022, Majlinda Keta u vlerësua me titullin akademik “Profesor i Asociuar”, një kurorëzim i një rruge të gjatë studimi, kërkimi dhe kontributi. Por vlera e një intelektuali nuk matet vetëm me titujt që mban. Ajo matet me idetë që lë pas, me studentët që frymëzon dhe me debatet që hap në shoqëri. Një titull akademik është një dëshmi e së kaluarës, por ndikimi i dijes është një dhuratë për të ardhmen. Misioni për demokracinë dhe qytetarinë Gjatë karrierës së saj, Prof. Keta ka kryer shumë kualifikime ndërkombëtare në fusha si të drejtat e njeriut, demokracia, qytetaria, lidershipi, politikat arsimore dhe qeverisja. Ajo e ka parë gjithmonë arsimin si themelin mbi të cilin ndërtohet një shoqëri e lirë. Demokracia nuk jeton vetëm në institucione; ajo fillon në mendjen e qytetarit. Përmes punës së saj, ajo ka mbështetur idenë se edukimi duhet të formojë njerëz që jo vetëm dinë, por edhe mendojnë, gjykojnë dhe veprojnë me përgjegjësi. Fjala e shkruar dhe zëri publik Majlinda Keta është autore e teksteve shkollore, manualeve, studimeve dhe eseve që lidhen me arsimin, filozofinë, të drejtat e njeriut dhe kulturën demokratike. Ajo ka qenë gjithashtu një zë aktiv në publicistikë dhe media, duke trajtuar tema që prekin arsimin, mirëqeverisjen, kulturën politike, rolin e gruas, mbrojtjen e fëmijëve dhe sfidat e shoqërisë bashkëkohore. Fjala e saj publike nuk kërkon vetëm të komentojë realitetin, por ta bëjë atë më të ndërgjegjshëm. Një urë mes Shqipërisë dhe mendimit botëror. Që prej vitit 2009, ajo është anëtare e Rrjetit të Grave Filozofe pranë UNESCO-s, duke u bërë pjesë e një hapësire ndërkombëtare ku bashkohen mendimi filozofik dhe përvoja e grave në shkencë. Ky angazhim është një dëshmi se dija shqiptare mund të jetë pjesë e dialogut të madh botëror të ideve. Një portret i gdhendur nga dija Historia profesionale dhe njerëzore e Prof. Asoc. Dr. Majlinda Ketës është historia e një gruaje që ka zgjedhur rrugën më të vështirë: atë të mendimit, kërkimit dhe shërbimit ndaj shoqërisë. Ajo është një figurë ku takohen filozofia dhe qytetaria, akademia dhe jeta publike, fjala dhe veprimi. Sepse disa njerëz nuk lënë pas vetëm një karrierë. Ata lënë një mënyrë të re për të parë botën.. Pergatiti: Rrevista Prestige .LP.