top of page

Results found for empty search

  • Jeronim De Rada — ZĂ«ri i PĂ«rjetshĂ«m i ArbĂ«risĂ«

    Jeronim De Rada — ZĂ«ri i PĂ«rjetshĂ«m i ArbĂ«risĂ« Jeronim De Rada lindi mĂ« 29 shtator 1814 nĂ« Macchia Albanese, njĂ« fshat arbĂ«resh nĂ« Kalabri, nĂ« njĂ« familje kishtare dhe me traditĂ« kulturore tĂ« thellĂ«. Babai i tij, prift i ritit italo-shqiptar, e rriti me ndjenja tĂ« forta pĂ«r gjuhĂ«n dhe traditĂ«n arbĂ«reshe.  Arsimi i tij filloi nĂ« kolegjin e Sant’Adrianos, ku u njoh me literaturĂ«n klasike, historinĂ« dhe folklorin e popullit tĂ« tij.  MĂ« vonĂ« ndoqi studimet e drejtĂ«sisĂ« nĂ« Universitetin e Napolit, duke kombinuar formimin juridik me njĂ« sensibilitet tĂ« thellĂ« letrar dhe nacionalist. De Rada ishte njĂ« figurĂ« shumĂ«dimensionale: poet, publicist, folklorist, dramaturg dhe organizator kulturor. Ai u bĂ« njĂ« pikĂ« referimi pĂ«r arbĂ«reshĂ«t dhe pĂ«r shqiptarĂ«t e EvropĂ«s, duke shpĂ«rndarĂ« ide dhe kultura pĂ«rmes revistave dhe publikimeve publicistike, dhe duke ruajtur gjuhĂ«n dhe identitetin kombĂ«tar nĂ« diasporĂ«. Jeronim de Rada, njĂ« nga figurat mĂ« tĂ« ndritura tĂ« botĂ«s arbĂ«reshe,lindi  nĂ« Makit tĂ« KozencĂ«s nĂ« Itali. Qysh i ri, ai iu pĂ«rkushtua çështjes shqiptare dhe punĂ«s sĂ« tij letrare, publicistike dhe politike, duke u bĂ«rĂ« themelues i Rilindjes KombĂ«tare dhe mbĂ«shtetĂ«s i identitetit shqiptar. Veprat e tij, ku shfaqet dashuria e zjarrtĂ« pĂ«r prejardhjen dhe gjuhĂ«n e tij, dĂ«shmojnĂ« pĂ«r mbijetesĂ«n e kulturĂ«s shqiptare pĂ«rballĂ« sfidave tĂ« historisĂ«. NĂ« Napoli, mĂ« 1836, ai botoi poemĂ«n e tij mĂ« tĂ« njohur “KĂ«ngĂ«t e Milosaos”, njĂ« koleksion poezie tĂ« shekullit XV, ndĂ«rsa vepra e tij tjetĂ«r, “KĂ«ngĂ« historike shqiptare tĂ« Serafina TopisĂ«â€, u ndalua nga autoritetet burbone. MĂ« 1848 themeloi gazetĂ«n dygjuhĂ«she “Shqiptari i ItalisĂ«â€ ku u pĂ«rfshinĂ« artikuj nĂ« gjuhĂ«n shqipe, duke qenĂ« periodiku i parĂ« shqiptar i botuar ndokund. MĂ« vonĂ« themeloi revistĂ«n mujore “Fiamri ArbĂ«rit” dhe organizoi Kongresin e parĂ« gjuhĂ«sor arbĂ«resh nĂ« Koriliano Kalabro, duke ruajtur dhe promovuar gjuhĂ«n dhe kulturĂ«n shqiptare edhe pĂ«rkundĂ«r censurave tĂ« kohĂ«s. Sipas De RadĂ«s, gjuha shqipe qĂ«ndron veç e veç si njĂ« gjuhĂ« origjinale, e pandryshueshme dhe e papĂ«rzier me gjuhĂ« tĂ« tjera.  Ajo formohet nga fjalĂ« njĂ«rrokĂ«she qĂ«, duke pĂ«rdorur prapashtesa ose ndryshime zanore, krijojnĂ« mundĂ«si tĂ« pafundme tĂ« shprehjes. Shqiptimi i saj ka dy lakime, tri gjini dhe shtatĂ« rasa, ndĂ«rsa format e foljes ndahen nĂ« veprorje, joveprorje dhe mesorje, me pesĂ« mĂ«nyra dhe shtatĂ« kohĂ«. Zanorja e ndryshueshme, si pjesĂ« e prapashtesave morfologjike, i jep gjuhĂ«s tonalitet dhe gjallĂ«ri. De Rada e konsideronte shqipen superiore ndaj gjuhĂ«ve klasike, ndĂ«rsa historiku, legjendat dhe gjeografia e lashtĂ« ruajnĂ« fjalĂ« shqiptare qĂ« lidhen me PellazgĂ«t, TrojanĂ«t dhe FrigianĂ«t.  Ai theksonte se emrat e zotave paganĂ« rrjedhin nga rrĂ«njĂ«t shqiptare, duke treguar lidhjen e gjuhĂ«s me kulturĂ«n, besimin dhe trashĂ«giminĂ« e kombit. Veprat e tij kryesore Jeronim De Rada ka pasur njĂ« aktivitet letrar tĂ« pasur, kryesisht nĂ« poesi, publicistikĂ« dhe folklor. Nuk ka njĂ« katalog tĂ« plotĂ« tĂ« çdo shkrimi tĂ« tij, por veprat mĂ« tĂ« njohura dhe tĂ« dokumentuara janĂ« kĂ«to: 1. Poezi epike dhe lirike “KĂ«ngĂ«t e Milosaos” (Milosao, 1836) PoemĂ« epike e hershme qĂ« pĂ«rshkruan jetĂ«n, dashurinĂ« dhe fatin e njerĂ«zve arbĂ«reshĂ« nĂ« Kalabri. Kjo vepĂ«r shquhet pĂ«r kombinimin e motiveve popullore me frymĂ«zim historik dhe nacionalist. “Serafina Topia” (1845) Poezi epistolare qĂ« trajton dashurinĂ«, moralin dhe idealin kombĂ«tar. Shpreh nostalgjinĂ« pĂ«r ArbĂ«rinĂ« dhe pĂ«rkushtimin ndaj identitetit tĂ« tij arbĂ«resh. “Rapsodi ArbĂ«reshe” (1850) PĂ«rmbledhje e kĂ«ngĂ«ve popullore dhe motiveve historike. Ka njĂ« vlerĂ« tĂ« madhe etnografike dhe folklorike, pasi dokumenton gjuhĂ«n dhe traditat arbĂ«reshe. “ShqipĂ«ria” VepĂ«r me karakter patriotik, ku shpreh dashurinĂ« pĂ«r atdheun dhe dĂ«shirĂ«n pĂ«r ringjalljen kombĂ«tare. “Valle e ArbĂ«reshĂ«ve” PoemĂ« e shkurtĂ«r ku glorifikohet kultura dhe jeta e pĂ«rditshme arbĂ«reshe, duke theksuar unitetin dhe identitetin kombĂ«tar. --- 2. PublicistikĂ« dhe artikuj De Rada shkroi shumĂ« artikuj nĂ« revista arbĂ«reshe dhe italiane ku promovonte: Çështjen shqiptare dhe ndĂ«rgjegjĂ«simin kombĂ«tar Ruajtjen e gjuhĂ«s dhe folklorit IdetĂ« patriotike dhe idealet e Rilindjes Shqiptare Revista kryesore ku botoi ishte “Fjamuri i ArbĂ«reshĂ«ve”, njĂ« platformĂ« pĂ«r diskutime kulturore dhe kombĂ«tare. 3. Drama dhe veprimtari teatrale “Gulçio” – dramĂ« e shkurtĂ«r me motive historike. Iniciativa pĂ«r teatrin arbĂ«resh – De Rada ndihmoi nĂ« organizimin e shfaqjeve dhe promovimin e dramaturgjisĂ« shqiptare nĂ« komunitetet arbĂ«reshe. 4. PĂ«rmbledhje dhe motive folklorike Ai mblodhi dhe dokumentoi kĂ«ngĂ« popullore, legjenda dhe rrĂ«fenja arbĂ«reshe, duke i ruajtur nga harresa. Kjo veprimtari e bĂ«n De RadĂ«n edhe njĂ« folklorist dhe etnolog tĂ« hershĂ«m, i cili lidhi letĂ«rsinĂ« me studimin e kulturĂ«s tradicionale. 5. Karakteristikat kryesore tĂ« veprave tĂ« tij Tematika kryesore: identiteti kombĂ«tar, dashuria pĂ«r ArbĂ«rinĂ«, nostalgjia, moraliteti, dhe ruajtja e traditĂ«s. Stil: kombinim i poezisĂ« epike dhe lirike, pĂ«rdorim i figurave tĂ« folklorit dhe motiveve historike. QĂ«llimi: edukimi i komunitetit arbĂ«resh dhe ndĂ«rgjegjĂ«simi kombĂ«tar i shqiptarĂ«ve nĂ« diasporĂ«. Nga poezitĂ« e tij rrjedhin vargje qĂ« tregojnĂ« dashurinĂ« e thellĂ« pĂ«r ArbĂ«rinĂ« dhe identitetin kombĂ«tar: > “O ArbĂ«ri, sa shumĂ« dhemb kur tĂ« kujtoj, zemra mĂ« dridhet nga mall, por shpresa nuk mĂ« vdes
” > “NĂ« gjuhĂ«n time tĂ« lashtĂ«, ruaj shpirtin e lashtĂ«, qĂ« as kohĂ«rat e as furtunat nuk mund ta shuan.” > “Malli pĂ«r Atdheun Ă«shtĂ« flakĂ« qĂ« digjet pa pushim, por zjarri i shpirtit ngroh mĂ« shumĂ« se vetĂ« rrĂ«njĂ«t.” Jeronim De Rada ishte pjesĂ« e njĂ« brezi intelektualĂ«sh dhe krijuesish arbĂ«reshĂ« qĂ« ushqyen identitetin shqiptar: Domenico Mauro – poet dhe studiues, bashkĂ«luftĂ«tar i çështjes shqiptare. Gavril Dara i Riu – autor i “KĂ«ngĂ«s sĂ« Sprasme tĂ« BalĂ«s”, ruajtĂ«s i traditĂ«s epike arbĂ«reshe. Francesco Antonio Santori – dramaturg dhe nismĂ«tar i teatrit shqiptar. Anton Santori, Anselmo Lorecchio, Zef Skiroi (Giuseppe SchirĂČ), Mikel MarkianĂČ, Luca Matranga, Francesco Crispi – intelektualĂ« dhe politikanĂ« qĂ« çuan pĂ«rpara gjuhĂ«n, mendimin dhe identitetin shqiptar. KĂ«ta bashkĂ«punĂ«torĂ« dhe miq krijuan njĂ« rrjet tĂ« gjallĂ« kulturor, qĂ« ruajti shpirtin arbĂ«ror nĂ« diasporĂ«, duke e bĂ«rĂ« tĂ« jetojĂ« mĂ« shumĂ« se vetĂ« ShqipĂ«ria e asaj kohe, e cila po pĂ«rjetonte shekuj tĂ« vĂ«shtirĂ« dhe pushtime. De Rada nuk pati kurrĂ« pasuri materiale. Kur vdiq mĂ« 28 shkurt 1903, nĂ« moshĂ«n 88-vjeçare, i gjetĂ«n nĂ« xhep vetĂ«m njĂ« cironkĂ«, njĂ« monedhĂ« e vogĂ«l. Ironia e jetĂ«s sĂ« tij Ă«shtĂ« e hidhur: njeriu qĂ« u pĂ«rkushtua krejtĂ«sisht ShqipĂ«risĂ«, vdiq i varfĂ«r. Por ai ishte i pasur me diçka qĂ« nuk matet me para: pĂ«rkushtimin dhe pasurinĂ« shpirtĂ«rore qĂ« ia la kombit. Edhe pse i pĂ«rket kohĂ«s sĂ« shkuar, De Rada mbetet fanar mbi tokĂ«, dritĂ« qĂ« udhĂ«zon brezat nĂ« gjurmĂ«t e misionarĂ«ve tĂ« gjuhĂ«s dhe kombit. NĂ« çdo varg tĂ«ndin ka njĂ« udhĂ«; nĂ« çdo fjalĂ«, njĂ« dritare; nĂ« çdo heshtje, njĂ« amanet. ArbĂ«reshĂ«t nuk janĂ« vetĂ«m njĂ« degĂ« e kombit shqiptar — ata janĂ« ndĂ«rgjegjja e tij. Dhe Jeronim De Rada Ă«shtĂ« zĂ«ri i kĂ«saj ndĂ«rgjegjeje, testament i pĂ«rjetshĂ«m i dashurisĂ« pĂ«r ArbĂ«rinĂ«. ✚✚  AnalizĂ« tĂ« detajuar tĂ« informacionit mbi profesionin dhe veprimtarinĂ« e Jeronim De RadĂ«s. 1.Jeronim De Rada nuk kishte njĂ« profesion tĂ« zakonshĂ«m me pagĂ« tĂ« rregullt, por ishte njĂ« intelektual shumĂ«dimensional: Poet dhe shkrimtar: Ai pĂ«rdori letĂ«rsinĂ« si mjet pĂ«r tĂ« shprehur dashurinĂ« pĂ«r ArbĂ«rinĂ«, nostalgjinĂ« pĂ«r atdheun dhe pĂ«r tĂ« ruajtur identitetin kombĂ«tar. Veprat e tij kryesore, si KĂ«ngĂ«t e Milosaos dhe Serafina Topia, tregojnĂ« aftĂ«sinĂ« e tij pĂ«r tĂ« kombinuar elementĂ« epikĂ« dhe lirike. Publicist dhe gazetar: Artikujt dhe polemikat e tij nĂ« revista arbĂ«reshe dhe italiane kishin qĂ«llim tĂ« ndĂ«rgjegjĂ«sonin komunitetin pĂ«r rĂ«ndĂ«sinĂ« e gjuhĂ«s dhe kulturĂ«s shqiptare. Kjo e bĂ«n De RadĂ«n njĂ« nga pionierĂ«t e publicistikĂ«s shqiptare nĂ« diasporĂ«. Folklorist dhe dokumentues kulturor: Ai mblodhi kĂ«ngĂ«, legjenda dhe tradita arbĂ«reshe, duke i ruajtur nga harresa dhe duke krijuar njĂ« bazĂ« pĂ«r studimin e kulturĂ«s shqiptare. Dramaturg dhe organizator kulturor: PĂ«rmes dramave dhe iniciativave kulturore, ai ndihmoi nĂ« zhvillimin e jetĂ«s kulturore arbĂ«reshe dhe nĂ« afirmimin e identitetit kombĂ«tar jashtĂ« ShqipĂ«risĂ«. AnalizĂ«: Ky profil tregon njĂ« intelektual tĂ« pĂ«rkushtuar ndaj misionit kombĂ«tar. Profesioni i tij ishte i lidhur mĂ« shumĂ« me ruajtjen dhe promovimin e kulturĂ«s dhe identitetit shqiptar, sesa me njĂ« detyrĂ« praktike financiare. 2. Dimensioni kombĂ«tar dhe kulturor Veprimtaria e De RadĂ«s nuk ishte vetĂ«m letrare, por edhe politikish-kulturore: ai pĂ«rdorte artin, publicistikĂ«n dhe organizimin e komunitetit pĂ«r tĂ« mbajtur gjallĂ« ndĂ«rgjegjen kombĂ«tare. Ky kombinim e bĂ«n De RadĂ«n njĂ« nga figurat mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« Rilindjes KombĂ«tare Shqiptare, edhe pse jetonte jashtĂ« ShqipĂ«risĂ«. AnalizĂ«: Profesioni i tij intelektual kishte njĂ« qĂ«llim mĂ« tĂ« madh se karriera personale; ishte mision pĂ«r ruajtjen e kulturĂ«s arbĂ«reshe dhe ndĂ«rgjegjĂ«simin kombĂ«tar. 3. Konkluzion Jeronim De Rada nuk mund tĂ« pĂ«rshkruhet thjesht si poet ose publicist; ai ishte veprimtar kombĂ«tar, intelektual dhe ruajtĂ«s i traditĂ«s kulturore. Profesioni i tij ishte thelbĂ«sisht shĂ«rbim ndaj identitetit, gjuhĂ«s dhe kulturĂ«s shqiptare, dhe kjo e bĂ«n trashĂ«giminĂ« e tij tĂ« qĂ«ndrueshme dhe tĂ« respektuar.  Burime pĂ«r Jeronim De Rada 1. Agjencia KombĂ«tare e DiasporĂ«s Biografi e tij dhe pasqyra e veprimtarisĂ« letrare dhe kulturore.  2. Qendra e Botimeve pĂ«r DiasporĂ«n Informacione mbi veprat e tij, si “KĂ«ngĂ«t e Milosaos”, revistĂ«n “Fiamri ArbĂ«rit”, gramatikĂ«n e shqipes, etj.  3. Studime Filologjike – artikull “Jeronim De Rada si folklorist e poet dhe ndikimi i tij” nga Ziaudin Kodra, i cili analizon veprat dhe rolin kulturor tĂ« tij.  4. KĂ«ngĂ«t e Milosaos – botimi modern i poezisĂ« sĂ« tij, qĂ« mund tĂ« jetĂ« referencĂ« pĂ«r tekstin origjinal dhe pĂ«rkthime.  5. Qendra MbarĂ«kombĂ«tare e KoleksionistĂ«ve ShqiptarĂ« – pĂ«rmbledhje me studime rreth “Rapsodi tĂ« njĂ« poeme arbĂ«reshe” tĂ« De RadĂ«s.  6. Altera Books – libĂ«r biografik pĂ«r Jeronim De RadĂ«n, me kontekst historik dhe letrar.  7. Studime historike / artikuj pĂ«r De RadĂ«n nĂ« uebsajtet si Drini.us , qĂ« japin pasqyrĂ« tĂ« veprimtarisĂ« kombĂ«tare dhe letrare.  8. Artikull pĂ«rkujtimor – “208 vite nga lindja e Jeronim De RadĂ«s” nga Almanart, me informacione biografike.  9. LibĂ«r shkollor (“LetĂ«rsia 10”) – pĂ«rmbledhje e veprave tĂ« De RadĂ«s qĂ« pĂ«rdoret nĂ« mĂ«sim nĂ« shkolla.  Bibliotekat universitare shqiptare / albanologjike Faite akademike si JSTOR, Google Scholar (kĂ«rko me “Girolamo de Rada” ose “Jeronim De Rada”) LibraritĂ« shqiptare / arbĂ«reshe qĂ« specializohen nĂ« letĂ«rsinĂ« historike

  • ShkĂ«lqimi MbretĂ«ror qĂ« Hap Sezonin Festiv

    #RevistaPrestige #InspirationOfDay Editorial: ShkĂ«lqimi MbretĂ«ror qĂ« Hap Sezonin Festiv NdĂ«rsa dritat e para tĂ« sezonit festiv nisin tĂ« ndizen nĂ« LondĂ«r, Princi dhe Princesha e Uellsit hapin zyrtarisht atmosferĂ«n e fundvitit me paraqitjen e tyre nĂ« PerformancĂ«n e Variety MbretĂ«rore – njĂ« traditĂ« e rrĂ«njosur thellĂ« nĂ« elegancĂ«, humanizĂ«m dhe spektakĂ«l artistik. Por kĂ«tĂ« mbrĂ«mje, vĂ«mendja e publikut bie natyrshĂ«m mbi Princess Catherine, e cila shfaqet si mishĂ«rimi i finesĂ«s bashkĂ«kohore britanike, duke rikujtuar edhe njĂ« herĂ« se pse ikonografia e saj e stilit mbetet e pandryshueshme. Magjia e Smeraldit E veshur me njĂ« fustan nĂ« ngjyrĂ« smeraldi tĂ« thellĂ«, Kate sjell pranverĂ«n e oborrit mbretĂ«ror nĂ« zemĂ«r tĂ« dimrit londinez. Ngjyra – simbol i rinovimit, shpresĂ«s dhe qetĂ«sisĂ« – bĂ«het pĂ«rzgjedhja perfekte pĂ«r tĂ« shĂ«nuar njĂ« sezon qĂ« bashkon gĂ«zim, reflektim dhe njĂ« dozĂ« tĂ« mirĂ« shkĂ«lqimi. Vija tĂ« pastra, prerje qĂ« theksojnĂ« individualitetin pa e tepruar dhe njĂ« prani qĂ« flet mĂ« shumĂ« se çdo aksesor: Princesha sjell njĂ« magjepsje tĂ« heshtur, tipike pĂ«r stilin e saj – ku bukuria e veshjes shoqĂ«rohet gjithnjĂ« me fisnikĂ«rinĂ« e qĂ«ndrimit. Princi i Uellsit: ElegancĂ« e QetĂ« PĂ«rkrah saj, Princi William sjell njĂ« qasje tĂ« rafinuar dhe tĂ« pĂ«rmbajtur. Kombinimi klasik i mbrĂ«mjes – i ekuilibruar dhe i matur – pĂ«rforcon harmoninĂ« e çiftit dhe rikujton se stili, nĂ« thelb, Ă«shtĂ« njĂ« dialog i heshtur midis dy botĂ«ve. Tradita qĂ« Bashkon MbretĂ«rinĂ« Performanca e Variety MbretĂ«rore nuk Ă«shtĂ« thjesht njĂ« event gala – Ă«shtĂ« njĂ« vitrinĂ« e artit britanik, njĂ« skenĂ« ku talenti ndĂ«rthuret me filantropinĂ« dhe ku prania mbretĂ«rore jo vetĂ«m nderon, por frymĂ«zon. Çdo vit, çifti sjell njĂ« energji tĂ« re, duke i dhĂ«nĂ« ngjyrĂ« traditĂ«s pĂ«rmes prekjes sĂ« tyre bashkĂ«kohore. NjĂ« Prelud i ShkĂ«lqimit Festiv Me kĂ«tĂ« paraqitje, Princi dhe Princesha e Uellsit vendosin tonin pĂ«r njĂ« sezon festiv tĂ« mbushur me elegancĂ«, modestinĂ« karakteristike dhe dashurinĂ« e tyre pĂ«r artin. Dhe ashtu si fustani i saj smerald qĂ« reflekton dritĂ«n e mbrĂ«mjes, edhe prania e tyre reflekton qetĂ«si, forcĂ« dhe njĂ« lloj magjie qĂ« vetĂ«m familja mbretĂ«rore britanike arrin ta sjellĂ« nĂ« skenĂ«. Sipas Vogue.

  • Prof. Arben Baboçi kardio-kirurg i shquar, humanist, yll i mjekĂ«sisĂ« shqiptare.

    Prof. Arben Baboci kardio-kirurg i shquar, yll i mjekesise shqiptare. 1.Portret reflektiv 2.  Intervista me Prof.Kardio- kururgun e shquar  Prof. Dr. Arben Baboçi Ă«shtĂ« njĂ« dritĂ« e  mjekĂ«sisĂ« shqiptare, ku humanizmi i tij i lartĂ« dhe shkenca bashkohen nĂ« çdo veprim. Si kardiokirurg, ai transformon e shĂ«ron zemrat e pacientĂ«ve, duke hapur shtigje tĂ« sigurta ku tĂ« tjerĂ«t ecin me besim. Si profesor dhe mentor, ai  ndricon breza tĂ« rinj me dijen dhe pĂ«rkujdesjen e tij, duke e kthyer mĂ«simdhĂ«nien nĂ« art. Figura e tij monumentale eshtĂ« mhaft e dashur e respektuar nĂ« publik, ndriçon jo vetĂ«m mjekĂ«sinĂ«, por gjithĂ« historinĂ« dhe tĂ« ardhmen e kujdesit shĂ«ndetĂ«sor. ✚✚✚ Rruga profesionale e Prof. Dr. Arben Baboçit Ă«shtĂ« njĂ« udhĂ«tim ku shkenca e mjekĂ«sisĂ« shndĂ«rrohet nĂ« art tĂ« precizionit dhe humanizmit; çdo hap i tij, nga diplomimi si Mjek i PĂ«rgjithshĂ«m mĂ« 31 Maj 1980, specializimi nĂ« Kirurgji tĂ« PĂ«rgjithshme mĂ« 25 Dhjetor 1982 dhe mĂ« pas nĂ« Kirurgji Kardiovaskulare mĂ« 14 Tetor 1988, deri te eksperiencat ndĂ«rkombĂ«tare nĂ« HĂŽpital LaĂ«nnec nĂ« Paris dhe nĂ« KardiokirurgjinĂ« Pediatrike nĂ« Itali, tregon pĂ«rkushtimin ndaj pacientĂ«ve dhe studentĂ«ve, duke kthyer secilĂ«n ndĂ«rveprim nĂ« njĂ« pĂ«rvojĂ« tĂ« ndjeshme dhe mĂ«simore, njĂ« reflektim i pĂ«rkushtimit tĂ« Louis Pasteur ndaj tĂ« panjohurĂ«s dhe zbulimeve qĂ« kĂ«rkojnĂ« guxim dhe rigorozitet. Doktoratura mĂ« 1997 mbi mjekimin kirurgjikal tĂ« TetralogjisĂ« Fallot dhe emĂ«rimet si Profesor i Asociuar mĂ« 2010 dhe Profesor mĂ« 2015, si dhe anĂ«tarĂ«simi nĂ« AkademinĂ« Shqiptare tĂ« Arteve dhe Shkencave mĂ« 2012, janĂ« stacione ku titujt bĂ«hen dĂ«shmi tĂ« njĂ« mendjeje qĂ« qĂ«ndron mĂ« gjatĂ« me problemet; nĂ« kĂ«to momente, krahasimi me RenĂ© LaĂ«nnec duket i natyrshĂ«m: ashtu si ai revolucionarizoi dĂ«gjimin e zemrĂ«s, Prof. Baboçi transformon trajtimin kirurgjikal, duke bashkuar precizionin teknik me humanizmin dhe kujdesin pĂ«r individin. Si pedagog, ai ka shtrirĂ« ndikimin e tij nĂ« KirurgjinĂ« e PĂ«rgjithshme dhe Kardiovaskulare, duke qenĂ« profesor i ftuar nĂ« Ancona, Rotary Club Chieti/Ancona dhe Universitetin e KosovĂ«s, si dhe lektor nĂ« Universitetin “Zonja e KĂ«shillit tĂ« MirĂ«â€ gjatĂ« viteve 2015–2024, ku çdo lekse dhe demonstrim praktik Ă«shtĂ« njĂ« akt i pĂ«rjetĂ«simit tĂ« dijes, njĂ« rezonancĂ« intelektuale ku formimi i mendjeve tĂ« reja shoqĂ«rohet me pĂ«rkujdesje dhe vĂ«mendje ndaj studentĂ«ve. PĂ«rvoja e gjatĂ« nĂ« reformĂ«n e shĂ«ndetĂ«sisĂ«, nga 1999 deri nĂ« 2024, ku ka drejtuar struktura spitalore, ka koordinuar projekte kombĂ«tare dhe ka udhĂ«hequr KardiokirurgjinĂ« Pediatrike dhe tĂ« Rriturve, Ă«shtĂ« si tĂ« rishkruash njĂ« ekuacion kompleks, ku çdo vendim i vogĂ«l forcon sistemin dhe pĂ«rmirĂ«son jetĂ«n e pacientĂ«ve; krahasimi me Michael DeBakey duket i natyrshĂ«m, pasi si ai hapi rrugĂ« tĂ« reja nĂ« kirurgjinĂ« vaskulare, Prof. Baboçi ka hapur shtigje ku tĂ« tjerĂ«t ecin me siguri. ✚✚ Si studiues dhe figurĂ« shkencore, bashkĂ«autorĂ«sia nĂ« libra mbi kirurgjinĂ« mitrale dhe kardiokirurgjinĂ« pediatrike dhe adulte, 214 prezantime nĂ« kongrese, 29 artikuj me Impact Factor dhe 30 publikime kombĂ«tare e bĂ«jnĂ« çdo botim njĂ« grimcĂ« drite qĂ« sfidon harresĂ«n, njĂ« pasqyrim i vizionit dhe rigorozitetit Prof Baboçi ngjason me Louis Pasteur ku shfaqet nĂ« momentet e sfidĂ«s: ashtu si ai u pĂ«rball me tĂ« panjohurĂ«n dhe zbulimet e rrezikshme me guxim dhe disiplinĂ« shkencore, edhe Prof. Baboçi hyn nĂ« kompleksitetin e zemrĂ«s njerĂ«zore me precizion, humanizĂ«m dhe vizion, duke e kthyer shkencĂ«n nĂ« instrument pĂ«r tĂ« shĂ«rbyer jetĂ«s dhe pĂ«r tĂ« edukuar breza tĂ« rinj. Familja e Dr Baboçit. Familja e Prof. Dr. Babocit Ă«shtĂ« njĂ« familje jashtĂ«zakonisht e veçantĂ« dhe e respektuar. BashkĂ«shortja e tij Ă«shtĂ« njĂ« mjeke stomatologe e njohur pĂ«r profesionalizmin dhe pĂ«rkushtimin e saj. Dy vajzat, tĂ« cilat kanĂ« ndjekur tĂ« njĂ«jtĂ«n rrugĂ«, janĂ« gjithashtu mjeke stomatologe, duke e bĂ«rĂ« familjen njĂ« model tĂ« shkĂ«lqyer tĂ« traditĂ«s akademike dhe humane. Projeketet ndĂ«rkombĂ«tare me Itali, SHBA dhe Izrael, si dhe themelimi i strukturave tĂ« reja mjekĂ«sore si Telemedicina dhe Kardiokirurgjia Pediatrike, dĂ«shmojnĂ« se veprimi i tij ndĂ«rton jo vetĂ«m pĂ«r tĂ« tashmen, por pĂ«r brezat qĂ« vijnĂ«. ✚Titujt dhe dekorimet, pĂ«rfshirĂ« “Qytetar Nderi” nĂ« GjirokastĂ«r, dhe njohuritĂ« e gjuhĂ«ve tĂ« huaja — FrĂ«ngjisht, Anglisht dhe Italisht — shĂ«rbejnĂ« si ura dhe dritare pĂ«r tĂ« kuptuar botĂ«n dhe pĂ«r tĂ« ndarĂ« dijen me tĂ« tjerĂ«t, ndĂ«rsa pjesĂ«marrja nĂ« shoqata profesionale kombĂ«tare dhe ndĂ«rkombĂ«tare e lidh me komunitetin global, duke i dhĂ«nĂ« formĂ« njĂ« galaktike mendimesh ku çdo kontribut ndriçon tĂ«rĂ«sinĂ«. Â âœšïžĂ‡do hap i Prof. Baboçit tregon se identiteti profesional Ă«shtĂ« pikĂ«nisje, ndĂ«rsa veprimi, humanizmi dhe ndikimi shkencor e shndĂ«rrojnĂ« emrin nĂ« institucion dhe pĂ«rjetĂ«si. ✚✚✚✚✚✚✚✚✚ Intervista me Prof Arben Baboçin.  I nderuar Prof Baboçi PĂ«r njohje mĂ« te thellĂ« nga publiku i gjerĂ«, dhe bota akademike tĂ« figurĂ«s tuaj. Si dhe tĂ« benim njĂ« kujtesĂ« te viteve tĂ« arta tĂ« eksperiencave tuaja, do tu lutesha tĂ« pergjigjeshit kĂ«tyre pyetjeve: 1. Pyetje Si ka formuar mjedisi juaj familjar, dhe aspiratat e babait tuaj pĂ«r mjekĂ«si nĂ« Paris, vizionin tuaj mbi jetĂ«n dhe trupin njerĂ«zor? CilĂ«t aspekte tĂ« biologjisĂ« sĂ« zemrĂ«s ju kanĂ« intriguar mĂ« shumĂ« dhe pse? PĂ«rgjigje  :  NĂ« rrethin tim familjar ka patur disa mjekĂ« tĂ« njohur por asnjĂ« prej tyre nuk mĂ« ka nxitur pĂ«r tĂ« ndjekur studimet nĂ« MjekĂ«si. Xhaxhai im, Hysen Baboçi, njĂ« nga neurologĂ«t mĂ« tĂ« njohur nĂ« vĂ«nd, mĂ« thoshte nĂ« atĂ« kohĂ«, qĂ« tĂ« mos zgjidhja mjekĂ«sinĂ«, mesa duket pĂ«r ta kursyer nipin nga jeta e vĂ«shtirĂ«, plot stres, sakrifica e privacione e njĂ« mjeku. Ishte babai im, qĂ« e dĂ«shironte megjithĂ« shpirt qĂ« unĂ« tĂ« bĂ«hesha mjek, ndoshta si pĂ«r tĂ« plotĂ«suar njĂ« Ă«ndĂ«r tĂ« parealizuar tĂ« rinisĂ« sĂ« tij. Besoj se ai Ă«shtĂ« nisur edhe nga natyra e karakteri im si dhe nga dĂ«shira dhe vullneti, qĂ« kisha pĂ«r tĂ« lexuar e studiuar. MĂ« pas, gjatĂ« jetĂ«s studentore dhe asaj profesionale, kam pasur njĂ« ikurajim dhe mbĂ«shtetje tĂ« plotĂ« nga prindĂ«rit e mi tĂ« mrekullueshĂ«m, nga vĂ«llai im dhe sidomos nga Eva, shoqja ime e jetĂ«s, e cila i pĂ«rballoi pa u ankuar privacionet, qĂ« lindnin nga natyra e punĂ«s time. NĂ« rininĂ« time tĂ« herĂ«shme mĂ« tĂ«rhiqte shumĂ« biologjia, mĂ« ngjallte shumĂ« kĂ«rshĂ«ri bota e kafshĂ«ve, sidomos organizmi i njeriut si krijesa mĂ« perfekte e botĂ«s sĂ« gjallĂ«. Sigurisht, nĂ« atĂ« kohĂ« nuk mund tĂ« kishe “preferenca” pĂ«r organe tĂ« veçantĂ« pĂ«r vetĂ« stadin e njohurive nĂ« atĂ« moshĂ«. VetĂ«m truri mund tĂ« veçohej pĂ«r natyrĂ«n e tij thuajse mistike. PĂ«r zemrĂ«n dhe rrahjet e saj, mĂ« shumĂ« na binte nĂ« mĂ«nd gjatĂ« veprimtarive sportive apo nĂ« mbrĂ«mjet e vallzimit. Sigurisht, qĂ« studimet gjatĂ« viteve nĂ« Fakultetin e MjekĂ«sisĂ« ndikuan nĂ« kristalizimin e preferencave pĂ«r disa specialitete, ndĂ«r tĂ« cilĂ«t zemra zinte padyshim vĂ«ndin e nderit pĂ«r mua. 2. Pyetje Cilat momente tĂ« hershme gjatĂ« specializimit tuaj nĂ« Kirurgji tĂ« PĂ«rgjithshme dhe Kardiovaskulare ju bĂ«nĂ« tĂ« kuptoni se donit tĂ« jepnit kontribut nĂ« fushĂ«n e zemrĂ«s, dhe si ka ndikuar kjo nĂ« vizionin tuaj profesional? PĂ«rgjigje : NĂ« fillimet e veprimtarisĂ« time profesionale kishin nisur tĂ« kristalizoheshin mirĂ« mjaft specialitete tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m tĂ« mjekĂ«sisĂ«, duke u shkĂ«putur nga specialiteti mĂ«mĂ«, pĂ«r tu zhvilluar e thelluar nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pavarur. TashmĂ« funksiononin njĂ« pjesĂ« e shkollave tĂ« specializimit pasuniversitar. Ne vitin 1981, kur unĂ« fillova punĂ«n, nĂ« atĂ« pavion funksiononte kirurgjia e pĂ«rgjithĂ«shme, kirurgjia kardio-vaskulare dhe ajo e urgjencĂ«s. Kjo periudhĂ« ka qĂ«nĂ« njĂ« shkollĂ« e madhe ku unĂ« u specializova nĂ« kĂ«to fusha deri nĂ« vitin 1987 dhe u bĂ«ra pjesĂ« e ekipit tĂ« parĂ« tĂ« plotĂ« tĂ« kardiokirurgjisĂ«, i cili ngriti dhe zhvilloi kardiokirurgjinĂ« moderne shqipĂ«tare. Prof. Petrit Gaçja e kish filluar kĂ«tĂ« rrugĂ«tim tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m rreth njĂ« dekadĂ« mĂ« parĂ« me dy ndihmĂ«sit e tij tĂ« hershĂ«m, V. Zogu dhe A. Alushani. Ka qĂ«në  njĂ« udhĂ«tim i vĂ«shtirĂ«, plot mund e sakrifica, ku kalohej shumĂ« mĂ« tepĂ«r kohĂ« nĂ« punĂ« sesa pranĂ« familjes. U hapĂ«n dhe u pĂ«rshkuan shtigje tĂ« pashkelur mĂ« parĂ«, duke ndĂ«rthurur punĂ«n nĂ« klinikĂ« me atĂ« nĂ« laboratorin eksperimental tĂ« Fakultetit tĂ« MjekĂ«sisĂ«. MundĂ«sitĂ« ishin tĂ« kufizuara dhe literatura e pakĂ«t. Punohej duke mĂ«suar dhe mĂ«sohej duke punuar. Oscar Wilde thotĂ« diku: “PĂ«rvoja Ă«shtĂ« mĂ«suesi mĂ« i pazakontĂ«, nĂ« fillim tĂ« merr nĂ« provim e pastaj tĂ« spjegon leksionin”.  KĂ«to momente mĂ« bĂ«nĂ« tĂ« kuptoja se sa e rĂ«ndĂ«sishme dhe e bukur Ă«shtĂ« kirurgjia e zemrĂ«s, sa shumĂ« dije, punĂ« e pĂ«rpjekje kĂ«rkon, sa e rreptĂ« e jo tolerante ndaj çdo gabimi, sado i vogĂ«l qoftĂ«. MĂ« mĂ«soi, po ashtu, tĂ« kuptoja se sa e domosdoshme dhe frutdhĂ«nĂ«se Ă«shtĂ« puna nĂ« ekip, si dhe marrĂ«dhĂ«niet miqĂ«sore e harmonia brĂ«nda tij. Nga ana tjetĂ«r, kjo periudhĂ« mĂ« edukoi me dĂ«shirĂ«n pĂ«r tĂ« kĂ«rkuar gjithmonĂ« sfida tĂ« reja dhe pĂ«r tĂ« eksploruar fusha tĂ« pashkelura, pĂ«r ta zhvilluar sa mĂ« tepĂ«r kĂ«tĂ« specialitet. 3.Pyetje Si ndryshoi perceptimi juaj pĂ«r kirurgjinĂ« kardiake pas eksperiencave nĂ« FrancĂ« (1984–1985) dhe Itali (1995), dhe cilat parime apo filozofi tĂ« pionierĂ«ve tĂ« kirurgjisĂ« sĂ« zemrĂ«s, si Alfred Blalock dhe Christiaan Barnard, ndihmuan nĂ« formimin e qasjes suaj kirurgjikale? PĂ«rgjigje : Specializimi im afatgjatĂ« nĂ« FrancĂ«, nĂ« njĂ« nga qĂ«ndrat mĂ« tĂ« njohura tĂ« Parisit e tĂ« EuropĂ«s, ishte padyshim periudha mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme e formimit tim profesional, e cila skaliti gjithĂ« rrugĂ«timin tim tĂ« ardhshĂ«m, klinik dhe shkencor. Atje u pajisa me dijet bashkĂ«kohore nĂ« kardiokirurgji, tĂ« cilat i kisha tĂ« mangĂ«ta edhe pĂ«r shkak tĂ« pĂ«rvojĂ«s sĂ« pakĂ«t klinike. Isha vetĂ«m 29 vjeç. Veprimtaria e dĂ«ndur nĂ« sallat e operacionit mĂ« ndihmoi shumĂ« pĂ«r tĂ« krijuar njĂ« bagazh klinik mjat tĂ« gjĂ«rĂ« si dhe pĂ«r ti sistemuar dijet e fituara nĂ« mĂ«nyrĂ«n e duhur. Qasja moderne ndaj kĂ«rkimit shkencor ishte gjithashtu njĂ« mĂ«sim shumĂ« i vlefshĂ«m. NĂ« kĂ«tĂ« periudhĂ« e kuptova plotĂ«sisht se sa vendimtare Ă«shtĂ« puna harmonike nĂ« ekip dhe ekspertiza e çdo hallke pĂ«rbĂ«rĂ«se tĂ« kĂ«tij ekipi. NĂ« shĂ«rbimin ku punova kryheshin tĂ« gjitha llojet e ndĂ«rhyrjeve nĂ« zemĂ«r, nĂ« enĂ«t e gjakut dhe nĂ« mushkĂ«ri por sektorin mĂ« tĂ« zhvilluar, qĂ« i bĂ«nte njĂ« pikĂ« referimi nĂ« FrancĂ«, kishin kirurgjinĂ« e keqformimeve tĂ« lindur tĂ« zemrĂ«s. U dashurova me tĂ« dhe fillova, pak nga pak, tĂ« projektoja tĂ« ardhmen time nĂ« kĂ«tĂ« lloj kirurgjie. Nga ana tjetĂ«r, tĂ« jetuarit gjatĂ« nĂ« Paris ishte edhe njĂ« investim i jashtĂ«zakonshĂ« dhe unik nĂ« formimin e gjithĂ«anshĂ«m kulturor e human. DhjetĂ«vjeçari, qĂ« pasoi, ishte njĂ« periudhĂ« e ndritur, gjatĂ« sĂ« cilĂ«s kardiokirurgjia moderne  shqipĂ«tare bĂ«ri hapa cilĂ«sorĂ«, vendimtarĂ« nĂ« tĂ« gjithĂ« komponentĂ«t e saj. BashkĂ« me tĂ« u rrita profesionalisht edhe unĂ«, duke krijuar njĂ« bagazh tĂ« pasur klinik, qĂ« ndikoi mjaft edhe nĂ« punimet shkencore nĂ« tĂ« cilĂ«t u pĂ«rfshiva gjĂ«rĂ«sisht, kryesisht mbi keqformimet e lindur tĂ« zemrĂ«s. Gjatë  vitin 1995 punova nĂ« njĂ« qĂ«ndĂ«r tĂ« kardiokirurgjisĂ« pediatrike nĂ« Itali. TashmĂ« isha i pĂ«rgatitur dhe me njĂ« pĂ«rvojĂ« tĂ« mirĂ«. Atje u pĂ«rditĂ«sova me arritjet mĂ« tĂ« fundit tĂ« fushĂ«s, duke   i rafinuar, sistemuar e pĂ«rmirĂ«suar dijet e mbledhura nĂ« vite. Po ashtu, eksperienca nĂ« bllokun operator ishte shumĂ« frytdhĂ«nĂ«se dhe nxitĂ«se pĂ«r mĂ« tej. Lidhjet e shkĂ«lqyera, qĂ« krijova me drejtuesit dhe me personelin e kĂ«saj klinike, mĂ« shĂ«rbyen mjaft nĂ« realizimin e projekteve, qĂ« ndĂ«rtova pĂ«r krijimin e kardiokirurgjisĂ« pediatrike moderne shqiptare, brĂ«nda vitit 2005, e cila bĂ«ri tĂ« mundur trajtimin me sukses tĂ« qindra foshnjave, qĂ« nĂ« muajt e parĂ« tĂ« jetĂ«s, gjĂ« qĂ« ishte e pamundur mĂ« parĂ«.   PionierĂ«t dhe personazhet e shquar tĂ« kardiokirurgjisĂ« botĂ«rore kanĂ«, padyshim, njĂ« ndikim tĂ« fortĂ« tek tĂ« rinjtĂ« qĂ« aspirojnĂ« tĂ« ecin nĂ« rrugĂ«n e tyre. Kam patur fatin tĂ« njoh shumĂ« prej tyre nĂ« evente tĂ« ndryshĂ«m shkencorĂ« e tĂ« bisedoj me ta. TĂ« tjerĂ« i kam parĂ« duke punuar nĂ« sallĂ«n e operacionit. Emocionet e provuara kanĂ« qĂ«nĂ« tĂ« veçantĂ« dhe po aq edhe pĂ«rfitimi nga kĂ«to pĂ«rvoja. NjĂ« pĂ«rshtypje tĂ« madhe mĂ« ka bĂ«rĂ« fakti, qĂ« kĂ«ta lloj njerzish sa mĂ« tĂ« shquar e tĂ« njohur tĂ« jenĂ« po aq tĂ« thjeshtĂ« e miqĂ«sorĂ« janĂ«. SidoqoftĂ«, figura mĂ« frymĂ«zuese, qĂ« mĂ« inspiroi nga fillimi e deri sot Ă«shtĂ« ajo e Prof. Petrit Gaçes, ideatorit, krijuesit e zhvilluesit tĂ« kirurgjisĂ« sĂ« zemrĂ«s nĂ« vĂ«ndi tonĂ«, nĂ« kushtet aq tĂ« vĂ«shtira tĂ« kohĂ«s, nĂ« njĂ« vĂ«nd tĂ« varfĂ«r e me mjaft probleme nĂ« shĂ«rbimet mjekĂ«sore. Vizioni, erudicioni, kultura, puna e palodhur, shpirti i sakrificĂ«s dhe thjeshtĂ«sia e tij u bĂ«nĂ« udhĂ«rrĂ«fyesi mĂ« i mirĂ« pĂ«r tĂ« gjithĂ« mjekĂ«t e rinj, qĂ« patĂ«n fatin tĂ« punonin me tĂ« e tĂ« mĂ«sonin prej tij. NĂ« takimin e parĂ« prezantues nĂ« punĂ« me tĂ«, nĂ« Janar 1981, ai na kĂ«rkoi tĂ« mblidhnim material e tĂ« pĂ«rgatiteshim pĂ«r tĂ« diskutuar pĂ«r transplantin e veshkĂ«s. U çuditĂ«m dhe pamĂ« njĂ«ri tjetrin pa guxuar tĂ« flasim. MĂ« pas, kolegĂ«t mĂ« tĂ« vjetĂ«r na bĂ«nĂ« tĂ« njohur, qĂ« profesori po punonte prej kohĂ«sh edhe pĂ«r kĂ«tĂ« projekt, qĂ« nĂ« atĂ« kohĂ« dukej si fantashkencĂ«. Ai kish realizuar me sukses transplantin renal nĂ« shumĂ« kafshĂ«, nĂ« laboratorin eksperimental. Ky ishte njĂ« nga episodet, qĂ« mĂ« nxiti dĂ«shirĂ«n dhe nevojĂ«n pĂ«r tĂ« parĂ« larg e pĂ«r tĂ« guxuar tĂ« mendosh e tĂ« punosh pĂ«r tĂ« realizuar nĂ« tĂ« ardhmen projekte, qĂ« dukeshin tĂ« largĂ«t, siç ishte kardiokirurgjia pediatrike brĂ«nda vitit tĂ« parĂ« tĂ« jetĂ«s.   4. Pyetje Si e keni integruar mĂ«simdhĂ«nien nĂ« Fakultetin e MjekĂ«sisĂ« me praktikat klinike, dhe cilat filozofi pedagogjike i keni pĂ«rdorur pĂ«r tĂ« frymĂ«zuar brezat e rinj tĂ« mjekĂ«ve tĂ« ShqipĂ«risĂ«? PĂ«rgjigje :  UnĂ« kam njĂ« pĂ«rvojĂ« tĂ« gjatĂ« 44 vjeçare nĂ« mĂ«simdhĂ«nie dhe sigurisht, me grumbullimin e eksperiencĂ«s, me pĂ«rmirĂ«simin e kushteve dhe me teknologjinĂ« gjithmonĂ« nĂ« evolucion, ky proces Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« gjithnjĂ« e mĂ« efektiv. Praktikat klinike pranĂ« tĂ« sĂ«murĂ«ve, krahas leksioneve, janĂ« njĂ« pĂ«rparĂ«si e madhe dhe e veçantĂ« nĂ« pĂ«rgatitjen  e studentĂ«ve dhe tĂ« mjekĂ«ve tĂ« rinj. TĂ« prekĂ«sh, tĂ« ndjesh dhimbjen e atyre qĂ« vuajnĂ«, Ă«shtĂ« kontakti qĂ« ndikon fort nĂ« pĂ«rgatitjen shpirtĂ«rore dhe nĂ« mentalitetin e njĂ« mjeku. Ajo qĂ« jam munduar tu pĂ«rcjell studentĂ«ve tĂ« mi, pĂ«rtej dijeve shkencore, Ă«shtĂ« empatia kundrejt tĂ« sĂ«murĂ«ve dhe familjarĂ«ve tĂ« tyre. Duhet tĂ« vihesh nĂ« pozitat e tyre, tĂ« pĂ«rjetosh vĂ«shtirĂ«sitĂ« e tyre pĂ«r tĂ« arritur tu shĂ«rbesh plotĂ«sisht dhe pĂ«r tĂ« pĂ«rftuar rezultatet, qĂ« tĂ« gjithĂ« urojmĂ« e shpresojmĂ«. Cilido mjek, sado i aftĂ« e i pĂ«rgatitur qoftĂ«, kurrĂ« nuk mund tĂ« jetĂ« njĂ« figurĂ« e besueshme e plotĂ«sisht rezultative, pa qĂ«nĂ« NJERI nĂ« kuptimin e plotĂ« tĂ« kĂ«saj fjale. Personalitetet e shquar tĂ« mjekĂ«sisĂ« shqiptare dhe asaj botĂ«rore kanĂ« qĂ«nĂ« kurdoherĂ« një  burim frymĂ«zimi, i cili u Ă«shtĂ« ofruar studentĂ«ve pĂ«r tu ndjekur gjatĂ« formimit profesional e mĂ« tej, nĂ« jetĂ«. Veprimtaria e kĂ«tyre njerĂ«zve tĂ« mĂ«dhenj, gjurmĂ«t qĂ« lanĂ« nĂ« jetĂ«, pĂ«rpjekjet, sakrificat, atdhedashuria dhe ndershmĂ«ria e tyre kanĂ« qĂ«nĂ« vazhdimisht njĂ« nga “ushqimet” mĂ« tĂ« shĂ«ndetĂ«shĂ«m, qĂ« jam pĂ«rpjekur ti shĂ«rbej brezit tĂ« ri.  Formimi solid multidisiplinor Ă«shtĂ« i domosdoshĂ«m pĂ«r pĂ«rgatitjen e njĂ« mjeku. Ai krijon logjikĂ«n  mjekĂ«sore dhe figurĂ«n e klinicistit tĂ« kompletuar. Specializimet e shpejtĂ« dhe nĂ«nspecializimet e kane zbehur kĂ«tĂ« rol, prandaj insistimi nĂ« pĂ«rgatitjen sa mĂ« tĂ« mirĂ« nĂ« shkollĂ« mbetet vendimtar e pĂ«rcaktues. StudentĂ«t e sotĂ«m duhet tĂ« kuptojnĂ«, qĂ« formimi i tyre kalon detyrimisht nga auditorĂ«t e leksioneve dhe pranĂ« shtratit tĂ« tĂ« sĂ«murit. Inteligjenca artificiale Ă«shtĂ« vĂ«rtet njĂ« burim i madh informacioni por ajo nuk mund tĂ« shfrytĂ«zohet saktĂ« pa formimin e mĂ«sipĂ«rm dhe as mund ta zĂ«vĂ«ndĂ«sojĂ« mjekun e aftĂ«, nuhatjen dhe sensin analitik tĂ« tij. Shprehja e mĂ«poshtĂ«me Ă«shtĂ« mjaft kuptimplotĂ«: “NĂ«qoftĂ«se  doktori juaj i ardhshĂ«m po pĂ«rdor ChatGPT pĂ«r tĂ« kaluar nĂ« provimet e shkollĂ«s mjekĂ«sore, do tĂ« bĂ«nit mirĂ« tĂ« filloni tĂ« ushqeheni shĂ«ndetshĂ«m”

pra qĂ« tĂ« mos keni nevojĂ« pĂ«r tĂ«. 5. Pyetje NĂ« drejtimin e departamenteve tĂ« ndryshme dhe tĂ« ShkollĂ«s sĂ« Specializimit AfatgjatĂ« nĂ« Kardioirurgji, si e keni arritur tĂ« balanconi inovacionin shkencor me menaxhimin institucional, dhe cilat mĂ«sime lidershipi mendoni se mund tĂ« jenĂ« tĂ« vlefshme pĂ«r studentĂ«t tuaj? PĂ«rgjigje: NdĂ«rthurja e funksioneve drejtuese nĂ« department, nĂ« shĂ«rbim, nĂ« angazhime institucionale etj. me punĂ«n e pĂ«rditĂ«shme nĂ« klinikĂ« e nĂ« bllokun operator kĂ«rkon, pa dyshim, zhdĂ«rvjellĂ«si, njohje tĂ« mirĂ« tĂ« problemeve, zgjedhje prioritetesh dhe kohĂ«n e nevojshme. Çdo akt duhet kryer nĂ« kohĂ«n e duhur, pa u ngutur dhe duke u mbĂ«shtetur nĂ« kushtet ekzistuese. UnĂ« kam njĂ« eksperiencĂ« tĂ« pasur nĂ« ideimin dhe realizimin e projekteve, qĂ« kanĂ« shĂ«rbyer nĂ« zhvillimin e kardiokirurgjisĂ« nĂ« pĂ«rgjithĂ«si dhe nĂ« atĂ« pediatrike nĂ« veçanti. Inovacioni shkencor lind fillimisht nĂ« trurin e specialistit dhe mĂ« pas natyrshĂ«m implementohet nĂ« praktikĂ«n klinike, pasi tĂ« jenĂ« krijuar kushtet. AsgjĂ« nuk vjen vetĂ«vetiu, pa njĂ« mĂ«ndje tĂ« ditur, pa njĂ« plan tĂ« qartĂ« dhe pa njĂ« pĂ«rkushtim e punĂ« tĂ« kujdesĂ«shme. KĂ«to koncepte e parime jam pĂ«rpjekur ti pĂ«rcjell tek studentĂ«t e tek specializantĂ«t. Nga ana tjetĂ«r, ata duhen nxitur, angazhuar e drejtuar vazhdimisht nĂ« kĂ«rkimin shkencor sipas tematikave tĂ« pĂ«rcaktuara nga departamenti dhe shĂ«rbimi. UdhĂ«heqja e studentĂ«ve, nĂ« pĂ«rgatitjen e diplomĂ«s nĂ« fund tĂ« studimeve, Ă«shtĂ« gjithashtu njĂ« mĂ«nyrĂ« shumĂ« efikase pĂ«r tĂ« nxitur kurshtjen e tyre  shkencore, pĂ«r edukimin me punĂ«n e pavarur, pĂ«r ti mĂ«suar tĂ« hedhin hapat e parĂ« nĂ« rrugĂ«n e duhur e aq tĂ« bukur tĂ« kĂ«rkimit shkencor. 6.Pyetje Cila ndĂ«rhyrje pediatrike kardiake ka qenĂ« mĂ« sfiduese, dhe si e kuptoni ndikimin e saj mbi shĂ«ndetin publik dhe mbi shpirtin e pacientĂ«ve? Si lidhet kjo pĂ«rvoja me konceptin filozofik tĂ« pĂ«rgjegjĂ«sisĂ« pĂ«r jetĂ«n tjetĂ«r? PĂ«rgjigje: NĂ« kardiokirurgjinĂ« pediatrike nuk Ă«shtĂ« vĂ«shtirĂ«sia e ndĂ«rhyrjes ajo qĂ« pĂ«rbĂ«n thelbin. Problemi Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« kompleks. VĂ«shtirĂ«sinĂ« nuk e pĂ«rcaktojnĂ« thjesht pĂ«rmasat aq tĂ« vogla tĂ« njĂ« fĂ«mije. FĂ«mija nuk Ă«shtĂ« njĂ« burrĂ« i vogĂ«l. Organizmi i tij Ă«shtĂ« krej i veçantĂ«. NĂ« muajin apo muajt e parĂ« tĂ« jetĂ«s organet dhe indet, sidomos truri, nuk kanĂ« arritur ende pjekurinĂ« e plotĂ«. Ky fakt e bĂ«n kaq delikate ndĂ«rhyrjen kirurgjikale mbi ta. Kuadri plotĂ«sohet pasi tĂ« kemi shtuar nĂ« tĂ« edhe mozaikun mjaft tĂ« larmishĂ«m tĂ« keqformimeve tĂ« lindur tĂ« zemrĂ«s. Menaxhimi i njĂ« organizmi tĂ« tillĂ« kĂ«rkon njĂ« ekip tĂ«rĂ«sisht tĂ« dedikuar e tĂ« mirĂ«pĂ«rgatitur kardiopediatrish, kirurgĂ«sh, anestezist-reanimatorĂ«sh, infermierĂ«sh etj. Ky ekip duhet tĂ« funksionojĂ« nĂ« harmoni e nĂ« sinkronizim tĂ« plotĂ«, si njĂ« mekanizĂ«m perfekt. Pasojat e mosndĂ«rhyrjes nĂ« kohĂ« tek kĂ«ta fĂ«mijĂ« janĂ« fatale. Edhe kur mbijetojnĂ«, dĂ«mtimet e shkaktuar nga sĂ«mundja mbi trurin dhe gjithĂ« organet janĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«, duke e invalidizuar fĂ«mijĂ«n fizikisht dhe psiqikisht, duke e ulur shumĂ« cilĂ«sinĂ« e jetĂ«s dhe jetĂ«gjatĂ«sinĂ« e tij. Po ashtu, barra pĂ«r familjen dhe shoqĂ«rinĂ« bĂ«het e rĂ«ndĂ«. KĂ«to arĂ«sye mĂ« shtynĂ« pĂ«r tĂ« guxuar tĂ« ndĂ«rtoja kardiokirurgjinĂ« moderne pediatrike duke filluar nga pĂ«rmirĂ«simi i strukturĂ«s spitalore ekzistuese sipas normave europiane e duke vazhduar me krijimin dhe perfeksionimin e ekipit, nĂ«pĂ«rmjet disa projekteve tĂ« njĂ«pasnjĂ«shĂ«m. U arrit kĂ«shtu, qĂ« brĂ«nda njĂ« pesĂ«vjeçari, tĂ« bĂ«hej plotĂ«sisht e mundur ndĂ«rhyrja nĂ« zemĂ«r, qĂ« nĂ« muajin apo muajt e parĂ« tĂ« jetĂ«s tek fĂ«mijĂ«t, me rezultate shumĂ« tĂ« mirĂ«. NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ« plotĂ«suam standartet ndĂ«rkombĂ«tarĂ« tĂ« trajtimit tĂ« kĂ«tyre patologjive sipas udhĂ«rrĂ«fyesve tĂ« kohĂ«s. Trajtimi kirurgjikal, mjaft cilĂ«sor dhe nĂ« momentin e duhur, bĂ«ri tĂ« mundur pĂ«r qindra fĂ«mijĂ«, jo vetĂ«m nga vĂ«ndi ynĂ« por edhe nga Kosova, tĂ« gĂ«zojnĂ« njĂ« jetĂ« normale pa kufizime fizike dhe intelektuale, ashtu si bashkĂ«moshatarĂ«t e tyre. Sigurisht, qĂ« efekti i gjithĂ« kĂ«saj ndĂ«rmarrjeje shtrihet po aq edhe nĂ« familjet e tyre e nĂ« gjithĂ« shoqĂ«rinĂ«. PĂ«r ne mjekĂ«t, qĂ« i kemi kuruar, Ă«shtĂ« e jashtĂ«zakonĂ«shme kĂ«naqĂ«sia qĂ« provojmĂ« kur shohim kĂ«ta fĂ«mijĂ« se si reagojnĂ« e ndryshojnĂ« me hapa prej gjiganti, si pĂ«r tĂ« na treguar se sa tĂ« fortĂ« bĂ«hen kur u shĂ«rbehet me dashuri e profesionalizĂ«m.   7. Pyetje Cilat pyetje ju motivuan tĂ« zhvilloni kĂ«rkimet mbi keqformimet e lindur tĂ« zemrĂ«s , dhe si mund tĂ« krahasohen kĂ«to studime me kĂ«rkimet e mĂ«dha ndĂ«rkombĂ«tare nĂ« funksionimin e zemrĂ«s dhe integritetin e saj mekanik? PĂ«rgjigje:  Ndryshe nga sĂ«mundjet e fituara tĂ« zemrĂ«s, ku njeriu lind me struktura kardiake normale, tĂ« cilat mund tĂ« dĂ«mtohen prej sĂ«mundjeve tĂ« ndryshme gjatĂ« jetĂ«s, nĂ« keqformimet e lindur çdo gjĂ« ndodh gjatĂ« tremujorit tĂ« parĂ« tĂ« shtatzanisĂ« (nga java III-VII) dhe fĂ«mija lind me kĂ«to defekte. Ata janĂ« tĂ« shumtĂ«, tĂ« izoluar apo tĂ« kombinuar mes tyre duke krijuar njĂ« variacion, njĂ« mozaik tĂ« madh. Anatomia anormale e tyre mĂ« tĂ«rhoqi qĂ« nĂ« fillim dhe shĂ«rbeu si nxitje pĂ«r ti studiuar, pĂ«r tu thelluar e pĂ«r ti kuptuar sa mĂ« saktĂ«. Pa kĂ«tĂ« pĂ«rgatitje paraprake Ă«shtĂ« e pamundur ti korrigjosh kĂ«to sĂ«mundje nĂ« sallĂ«n e operacionit. Deri nĂ« vitin 2000, nĂ« qĂ«ndrĂ«n tonĂ« operoheshin vetĂ«m fĂ«mijĂ« tĂ« rritur, mbi 4-5 vjeç, kur dihet qĂ« kĂ«to defekte duhen korrigjuar nĂ« muajt e parĂ« tĂ« jetĂ«s pĂ«r tĂ« mos i lĂ«nĂ« vĂ«nd seleksionit natyral dhe dĂ«meve tĂ« pakthyeshĂ«m nĂ« organizĂ«m. Realizimi i kĂ«tij objektivi u bĂ« sfida e jetĂ«s time profesionale. PĂ«rvoja e fituar nĂ« qĂ«ndrat kirurgjikale jashtĂ« vĂ«ndit, puna e pĂ«rditĂ«shme nĂ« spital dhe konfrontimi i rezultateve me literaturĂ«n bashkĂ«kohore kanĂ« qĂ«nĂ« elementĂ«t, qĂ« shĂ«njuan ecurinĂ« time dhe tĂ« ekipit nĂ« trajtimin gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« sigurtĂ« tĂ« keqformimeve tĂ« lindur tĂ« zemrĂ«s. Edhe teza ime e doktoraturĂ«s, e mbrojtur nĂ« mesin e viteve ‘90, ishte njĂ« studim i plotĂ« mbi korrigjimin kirurgjikal tĂ« njĂ« prej sĂ«mundjeve tĂ« lindura komplekse, mĂ« tĂ« shpeshta.  VetĂ« pĂ«rmasat mjaft tĂ« vogla tĂ« zemrĂ«s dhe tĂ« enĂ«ve tĂ« gjakut si dhe fraxhiliteti indor tek kĂ«ta fĂ«mijĂ«, krijojnĂ« njĂ« shkallĂ« tĂ« lartĂ« vĂ«shtirĂ«sie kirurgjikale, qĂ« nuk toleron as pasaktĂ«sinĂ« mĂ« tĂ« vogĂ«l. QĂ«llimi i operacionit Ă«shtĂ«, qĂ« nĂ« fund tĂ« tij, tĂ« arrish tĂ« pĂ«rftosh njĂ« zemĂ«r ku strukturat defektoze tĂ« korrigjohen, duke krijuar kushte anatomike e fiziologjike normale. VetĂ«m ky rezultat u jep mundĂ«si fĂ«mijĂ«ve tĂ« operuar tĂ« zhvillohen normalisht dhe tĂ« bĂ«jnĂ« njĂ« jetĂ« pa kufizime nĂ« tĂ« ardhmen. TashmĂ«, nĂ« qĂ«ndrĂ«n tonĂ«, kĂ«to rezultate janĂ« tĂ« konsoliduar. Artikujt dhe punimet tona shkencore, tĂ« botuar nĂ« revistat dhe periodikĂ«t nga mĂ« prestigjiozet nĂ« botĂ«, nĂ« SHBA, EuropĂ«, Australi e Azi, janĂ« mbĂ«shtetur nĂ« rezultatet tona klinike dhe pasqyrojnĂ« mĂ« sĂ« miri punĂ«n e madhe dhe cilĂ«sore tĂ« ekipit ndĂ«r vite.  8.Pyetje Si interpretoni anĂ«tarĂ«simin tuaj nĂ« AkademinĂ« ShqipĂ«tare tĂ« Arteve e tĂ« Shkencave dhe pjesĂ«marrjen aktive nĂ« organizata kombĂ«tare e ndĂ«rkombĂ«tare si reflektim i njĂ« karriere qĂ« ndĂ«rthur shkencĂ«n, artin dhe humanizmin? PĂ«rgjigje:  Akademia Shqiptare e Arteve dhe e Shkencave u themelua nĂ« vitin 2011 si njĂ« alternativĂ« mĂ« shumĂ« nĂ« mjedisin publik shoqĂ«ror e shkencor tĂ« vĂ«ndit. Nisma e njĂ« grupi intelektualĂ«sh tĂ« shquar u bĂ« promotori pĂ«r lindjen e kĂ«saj akademie e cila u zgjerua me afrimin e mjaft figurave tĂ« tjera me kontribute tĂ« spikatur nĂ« fusha tĂ« ndryshme. UnĂ« u ftova tĂ« bĂ«hem pjesĂ« e saj pak muaj pas themelimit. Akademia jonĂ« mbĂ«shtetet mbi vullnetarizmin dhe mbi ballafaqimin e lirĂ« tĂ« mendimeve e ideve. Ajo funksionon me kontributin modest financiar tĂ« anĂ«tarĂ«ve dhe ka botimet e saj, tĂ« cilĂ«t pasqyrojnĂ« punimet e mbajtur nĂ« forumet e simpoziumet e shumtĂ« tĂ« organizuar nĂ« vite, ku Seksioni i MjekĂ«sisĂ« ka qĂ«nĂ« mjaft aktiv. Jeta, nĂ« njĂ« mjdis plot me shkencĂ«tarĂ« e personalitete nga mĂ« tĂ« njohurit nĂ« vĂ«nd e jashtĂ« tij, ka qĂ«nĂ« dhe Ă«shtĂ« njĂ« shkollĂ« mĂ« vete dhe njĂ« nder e privilegj pĂ«r mua. PjesĂ«marrja nĂ« shoqata e organizata tĂ« ndryshme profesionale ka qĂ«nĂ« njĂ« tjetĂ«r mundĂ«si pĂ«r tĂ« rrahur mendimet e idetĂ«, pĂ«r tĂ« ballafaquar rezultatet dhe pĂ«r tĂ« krijuar kontakte tĂ« panumurt nĂ« shĂ«rbim tĂ« kujdesit shĂ«ndetĂ«sor. FalĂ« kĂ«tyre kontakteve, u mundĂ«sua lindja dhe realizimi i mjaft projekteve tĂ« mĂ«dhenj, me ndikim tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m nĂ« zhvillimin e kirurgjisĂ« sĂ« zemrĂ«s.  9. Pyetje Si e pĂ«rshkruani filozofinĂ« tuaj personale nĂ« trajtimin e pacientĂ«ve, dhe si lidhet kjo me pĂ«rkushtimin tuaj ndaj hulumtimit shkencor dhe mĂ«simdhĂ«nies nĂ« universitet? PĂ«rgjigje:   Trajtimi mjekĂ«sor i pacientit pĂ«rbĂ«n njĂ« procedurĂ« tĂ« gjatĂ« e komplekse. Ajo fillon qĂ« nĂ« kontaktin e parĂ« me tĂ« dhe kĂ«rkon durim dhe mirĂ«kuptim nga ana e mjekut. Dr. William Osler, njĂ« emĂ«r i madh i shkencĂ«s mjekĂ«sore, thoshte: “DĂ«gjojeni me vĂ«mĂ«ndje pacientin tuaj, ai Ă«shtĂ« duke ju treguar diagnozĂ«n”. PĂ«r fat tĂ« keq, sot kudo nĂ« botĂ«, Ă«shtĂ« zbehur mjaft marrĂ«dhĂ«nia humane e drejtpĂ«rdrejtĂ« mjek-pacient. Kjo falĂ« teknologjisĂ« sĂ« pĂ«rparuar,qĂ« kemi nĂ« dispozicion. Kontakti i ngushtĂ« midis tyre Ă«shtĂ« zĂ«vĂ«ndĂ«suar nga ekrani i kompjuterit me tĂ« dhĂ«nat imazherike dhe analizat e tĂ« sĂ«murit. Sot nĂ« mbarĂ« botĂ«n gjen plot punime, qĂ« e trajtojnĂ« kĂ«tĂ« problem. Teknologjia Ă«shtĂ« vĂ«rtet njĂ« ndihmĂ« e madhe pĂ«r diagnostikimin dhe trajtimin e sĂ«mundjeve por e ka larguar mjekun nga pacienti. I sĂ«muri ka shumĂ« nevojĂ« pĂ«r fjalĂ«n dhe durimin e mjekut, i cili e informon hollĂ«sisht, i krijon besimin dhe e pĂ«rgatit psikologjikisht pĂ«r atĂ« qĂ« do tĂ« ndodhĂ«. Po aq nevojĂ« ka edhe mjeku pĂ«r tĂ« fituar besimin e pacientit. NjĂ« marrĂ«dhĂ«nie e tillĂ« e shĂ«ndetĂ«shme dhe e ndĂ«rsjelltĂ« ka padyshim njĂ« ndikim tĂ« fuqishĂ«m nĂ« rezultatin e trajtimit. E kam patur gjithmonĂ« kĂ«tĂ« parim pune dhe ja u kam pĂ«rcjellĂ« me insistim studentĂ«ve dhe mjekĂ«ve tĂ« rinj. Siç e kam theksuar edhe mĂ« lart, qĂ«ndrimi human, durimi dhe sjellja e ngrohtĂ«, pĂ«rtej aftĂ«sive profesionale, pĂ«rbĂ«jnĂ« njĂ« hallkĂ« kyçe nĂ« trajtimin e sukseshĂ«m tĂ« patologjive. Me kĂ«tĂ« bindje jam munduar ti edukoj edhe dy vajzat e mia, tĂ« cilat kontribuojnĂ« nĂ« fushĂ«n akademike dhe nĂ« atĂ« klinike, por nĂ« sektorin e stomatologjisĂ«. 10. Pyetje Cilat mesazhe dhe parime  dĂ«shironi t’i lini brezave tĂ« rinj tĂ« mjekĂ«ve, dhe si mendoni se kontributi juaj nĂ« kirurgjinĂ« kardiake do tĂ« ndikojĂ« nĂ« zhvillimin e sistemit shĂ«ndetĂ«sor dhe edukimin e mjekĂ«ve tĂ« rinj? Pergjigje. PĂ«rveç atyre, qĂ« u thanĂ« mĂ« lart, do tĂ« doja tu kĂ«shilloja brezave tĂ« rinj qĂ« ti kushtohen pa u lodhur punĂ«s nĂ« klinikĂ« dhe tĂ« ballafaqojnĂ« pĂ«r ditĂ« çdo gjetje e pĂ«rvojĂ« tĂ« fituar me literaturĂ«n mjekĂ«sore tĂ« kohĂ«s. MangĂ«sia nĂ« dijet teorike Ă«shtĂ« njĂ« handikap i madh, qĂ« lĂ« mjaft boshllĂ«qe, shumĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r tu mbushur me kohĂ«n.  MjekĂ«t e rinj nuk duhen tĂ« nguten pĂ«r tĂ« arritur çdo nivel menjĂ«herĂ«. Sot vĂ«rehet njĂ« prirje pĂ«r tĂ« pĂ«rfunduar sa mĂ« shpejt shkallĂ«t e ndryshme tĂ« kualifikimit. Ky Ă«shtĂ« njĂ« gabim i madh, qĂ« do tĂ« paguhet mĂ« vonĂ«. NĂ« mjekĂ«si grumbullimi i pĂ«rvojĂ«s Ă«shtĂ« vendimtar por kĂ«rkon kohĂ«n e nevojshme. PĂ«rpara se tĂ« kĂ«rkosh grada e tituj shkencorĂ« duhet tĂ« bĂ«sh nĂ« fillim “gavetĂ«n”, pra tĂ« ecĂ«sh me kujdes, gradualisht, me durim e me pĂ«rkushtim gjatĂ« praktikĂ«s mjekĂ«sore, tĂ« respektosh e tĂ« nderosh mĂ«suesit dhe paraardhĂ«sit, tĂ« cilĂ«t ta shtruan rrugĂ«n pĂ«r tĂ« ecur i sigurtĂ«. Nuk tĂ« bĂ«jnĂ« gradat dhe titujt shkencorĂ« mjek mĂ« tĂ« aftĂ« por rezultatet, pĂ«rherĂ« e mĂ« tĂ« mirĂ«, nĂ« trajtimin e tĂ« sĂ«murĂ«ve. E rĂ«ndĂ«sishme Ă«shtĂ«, qĂ« çdo arritje tĂ« vijĂ« sa mĂ« natyrshĂ«m. Jam pĂ«rpjekur nĂ« vite, bashkĂ« me kolegĂ«t e mi, ta zhvilloj sa mĂ« shumĂ« e sa mĂ« mirĂ« kirurgjinĂ« e zemrĂ«s nĂ« vĂ«ndin tonĂ«. SĂ«bashku kemi hapur shtigje e fusha tĂ« reja dhe uroj, qĂ« ata qĂ« vijnĂ« pas nesh, ti çojnĂ« kĂ«to arritje gjithnjĂ« e mĂ« pĂ«rpara. Ti ndihmojnĂ« mĂ« tĂ« rinjtĂ« pa u kursyer, ashtu siç janĂ« ndihmuar ata vetĂ« nga mjekĂ«t e gjeneratĂ«s time. Jam krenar, qĂ« i pĂ«rkas kĂ«saj gjenerate, e cila ka lĂ«nĂ« gjurmĂ« tĂ« jashtĂ«zakonĂ«shme e tĂ« pashlyeshme nĂ« historinĂ« e mjekĂ«sisĂ« shqiptare. Ju faleminderit Prof.Ba boci Faleminderit ju znj. Liliana. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved. LISTA E PUNIMEVE Prof. ARBEN BABOCI Artikuj nĂ« shtypin e huaj (autor ose bashkĂ«autor) 1. Strategies of surgical management in patient with severe porcelain aorta undergoing cardiac operations. B/autor, Cor Europaeum, 2000;8:161–164. 2. Myocardial revascularization in chronic renal failure: 10-year experience. B/autor, Asian Annals of Cardiovascular & Thoracic Surgery, 2001;9(3):Sept. 3. The first case with double aortic arch diagnosed and operated in Albania. B/autor, Medicus, 2013;18(1):150–153. 4. Early and mid-term outcome in terms of functional and hemodynamic performance of the St. Jude Regent 19-mm aortic mechanical prosthesis versus 19-mm Carpentier Edwards aortic biological prosthesis. J Cardiothorac Surg., 2015;10:154. 5. Does the St. Jude Regent 17-mm offer better outcomes than the Hemodynamic Plus 17-mm aortic valve mechanical prosthesis?. J Card Surg., 2015;30(11):787–795. 6. Acquired Gerbode defect following endocarditis of the tricuspid valve: a case report and literature review. J Cardiothorac Surg., 2015;10:115. 7. Hemodynamics of 17-mm vs. 19-mm St. Jude Medical Regent and annulus enlargement. Asian Cardiovasc Thorac Ann., 2015;23(6):670–683. 8. A giant myxoma originating from the aortic valve causing severe left ventricular tract obstruction: a case report and literature review. World J Surg Oncol., 2015;13:151. 9. Coil embolization of an anomalous bronchial artery originating from the left subclavian artery following arterial switch operation: a case report. J Med Case Rep., 2015;9:55. 10. Surgical treatment of a massive bilateral pulmonary embolus due to an entrapped thrombus in a patent foramen ovale: a case report. J Med Case Rep., 2015;9:51. 11. Huge ascending aortic aneurysm with an intraluminal thrombus in an embolic event-free patient. Interv Med Appl Sci., 2015;7(1):30–32. 12. The peacock tail technique: a modified reconstruction technique for tricuspid valve repair in Ebstein's malformation. Ann Thorac Surg., 2014;97(6):e183–e185. 13. Early and mid-term functional and hemodynamic evaluation of the St. Jude Medical Regent 17 mm aortic valve mechanical prosthesis. J Heart Valve Dis., 2014;23(1):112–121. 14. One and a half ventricle repair in association with tricuspid valve repair according to "peacock tail" technique in patients with Ebstein's malformation and failing right ventricle. J Card Surg., 2014;29(3):383–389. 15. Perventricular device closure of a large residual perimembranous interventricular septal defect after previous surgical correction. J Cardiothorac Surg., 2014;9:12. 16. A giant cardiac malignant peripheral nerve sheath tumor presenting with total obstruction of the superior vena cava. Ann Thorac Surg., 2014;97(1):e7–e9. 17. Surgical outcome of reoperation due to left atrioventricular valve regurgitation after previous correction of complete atrioventricular septal defect. J Card Surg., 2013;28(6):756–763. 18. Surgical removal of an intravenous leiomyoma with intracardiac extension and pulmonary benign metastases. Heart Lung Circ., 2014;23(2):174–176. 19. Aortic origin of the right pulmonary artery: surgical techniques and outcome. Ann Thorac Surg., 2009;87(2):677–678. 20. A rare coronary anomaly consisting in a single right coronary ostium, in an adult undergoing surgical coronary revascularization. Annals of Medicine and Surgery (In press). 21. Surgical treatment of a giant unruptured aneurysm of the noncoronary sinus of Valsalva. J Cardiothorac Surgery (In press). 22. “Extroverted Cuff", a modified elephant trunk technique for distal anastomosis of ragged descending aorta. J Cardiothorac Surgery (In press). 23. Severe aortic coarctation with left ventricular failure disguising an anomalous origin of the left coronary artery. Heart Surgery Forum (In press). 24. Calcified Amorphous Tumor of the Right Ventricle, Complicated with Thrombosis of the Right Pulmonary Artery in Adult Male: Surgical Treatment. J Med Case Reports (In press). 25. Surgical treatment of post-infarction left ventricular pseudoaneurysm: Case series highlighting various surgical strategies. Annals of Medicine and Surgery, 2017;16:44–51. 26. Early and mid-term outcome of the St. Jude Medical Regent 19mm aortic valve mechanical prosthesis: Functional and hemodynamic evaluation. Heart Lung Circ., 2017;28:S1443–S1450. 27. Perioperative management of a child with hypoplastic left heart syndrome undergoing cryptorchidism surgery. Journal of Medical Sciences, 2022;10(C):272–275. 28. Multidrug-resistant Acinetobacter Baumannii Mediastinitis: Case report and short view. The Journal of Infection in Developing Countries, 2024 (in press). 29. Calcified amorphous tumor of the mitral valve causing stroke: a rare case of heart tumor. Heart and Mind, 2025;9(2):165–168. ---- Artikuj nĂ« shtypin e vendit (autor ose bashkĂ«autor) 1. Infarkti akut eksperimental i miokardit. B/autor, Buletin i U.T., Seria Shkencat MjekĂ«sore, nr.3, 1984. 2. Operimet e pĂ«rsĂ«ritura nĂ« zemĂ«r tĂ« hapur gjatĂ« veseve tĂ« fituara. B/autor, Buletin i U.T., Seria Shkencat MjekĂ«sore, nr.4, 1987. 3. Pervoja jonĂ« nĂ« mjekimin kirurgjikal tĂ« sĂ«mundjes sĂ« valvulĂ«s trikuspidale. B/autor, Buletin i U.T., Seria Shkencat MjekĂ«sore, nr.4, 1987. 4. VlerĂ«simi hemodinamik i sipĂ«rfaqes sĂ« orificiumit dhe i kalcifikimeve nĂ« vesin mitral. B/autor, Semundjet e ZemrĂ«s dhe tĂ« EnĂ«ve tĂ« Gjakut, nr.2. 5. Pervoja e KlinikĂ«s I tĂ« KirurgjisĂ« nĂ« mjekimin e TetralogjisĂ« Fallot. Autor, Buletin i U.T., Seria Shkencat MjekĂ«sore, nr.1, 1989. 6. Roli i anuloplastikĂ«s mitrale me unazĂ« Carpentier nĂ« pĂ«rmirĂ«simin e rezultateve tĂ« kirurgjisĂ« rekonstruktive mitrale. B/autor, Buletin i U.T., Seria Shkencat MjekĂ«sore, nr.1, 1990. 7. Obstruksioni i traktit tĂ« defluksionit tĂ« ventrikulit tĂ« djathtĂ« nga metastaza kardiake, carcinoma tiroide folikulare. B/autor, Buletini i Shkencave MjekĂ«sore, 2007;38:41. 8. Tromboza e atriumit tĂ« djathtĂ«. B/autor, Buletini i Shkencave MjekĂ«sore, 2007;38:45. 9. Trajtimi i suksesshĂ«m kirurgjikal i njĂ« aneurizme gjigande ekstrakardiake tĂ« parupturuar tĂ« sinusit jo-koronar tĂ« ValsalvĂ«s. Autor, Buletini i Shkencave MjekĂ«sore, 2008;39(2):112–116. 10. Korrigjimi kirurgjikal i hershĂ«m i TetralogjisĂ« Fallot: Eksperienca jonĂ«. Autor, Revista Shqiptare e KardiologjisĂ«, 2008;7(2):25–29. 11. Koleksion periprostetik pas interventit Bentall. B/autor, Buletini i ShoqatĂ«s Shqiptare tĂ« EkokardiografisĂ«, nr.5, Mars 2012:35–37. 12. Mini-torakotomia si teknikĂ« e re pĂ«r korrigjimin e difektit interatrial. B/autor, Revista Shqiptare e KardiologjisĂ«, 2012;XI(1):15–18. 13. Riparimi i suksesshĂ«m i kanalit atrio-ventrikular tĂ« pjesshĂ«m tĂ« njĂ« paciente 50-vjeçare. B/autor, Revista Shqiptare e KardiologjisĂ«, 2012;XI(1):39–42. 14. Trajtimi i anomalise Ebstein me plastike tĂ« valvulĂ«s trikuspidale dhe shunt bidireksional Glenn, sipas korrigjimit 1,5 ventrikular, nĂ« paciente me disfunksion tĂ« ventrikulit tĂ« djathtĂ«. B/autor, Revista Shqiptare e KardiologjisĂ«, 2012;XI(2):13–22. 15. Trajtimi i suksesshĂ«m kardiokirurgjikal i tromboembolisĂ« pulmonare akute dhe heqja e trombeve tĂ« vendosur nĂ« atriumin e majtĂ« dhe tĂ« djathtĂ«. B/autor, Revista Shqiptare e KardiologjisĂ«, 2012;XI(2):56–59. 16. Mix blood cardioplegia (MBC) in redo patients undergoing mitral valve replacement surgery. B/autor, Buletin of Medical Sciences, 2013;45(1):34–38. 17. Epidemiological data of congenital heart disease in our center. B/autor, Buletin of Medical Sciences, 2013;45(1):101–105. 18. Diagnostikimi dhe korrigjimi kirurgjikal i Koarktacionit tĂ« AortĂ«s tek neonatet: eksperienca trevjeçare e QSUT. B/autor, Revista Shqiptare e KardiologjisĂ«, 2013;XII(1):24–28. 19. Rezultatet e afĂ«rta nĂ« paciente qĂ« i janĂ« nĂ«nshtruar zĂ«vendĂ«simit tĂ« rrĂ«njĂ«s sĂ« aortĂ«s sipas teknikes Bentall. B/autor, Revista Shqiptare e KardiologjisĂ«, 2013;XII(1):80. 20. Surgical correction of a pulmonary artery branch originating abnormally from aorta. Autor, Buletin of Medical Sciences, 2013;44(3):25–32. 21. Zemra triatriale (Cor triatriatum). B/autor, Revista Shqiptare e KardiologjisĂ«, 2013;XII(2):46–48. 22. Implantimi i protezĂ«s sĂ« parĂ« aortale “suturless” nĂ« vendin tonĂ«: VĂ«shtrim i shkurtĂ«r panoramic mbi pĂ«rdorimin e kĂ«tyre lloj protezash. B/autor, Revista Shqiptare e KardiologjisĂ«, 2021;XX(3):82–86. 23. Riparimi i difektit tĂ« septumit interventricular dhe rimodelimi i ventrikulit tĂ« majtĂ« post IAM dhe post Covid 2019. B/autor, Revista Shqiptare e KardiologjisĂ«, 2022;XXI(2):60–68. 24. Cardiac trauma: Management strategies short panoramic view. B/autor, Albanian Journal of Trauma and Emergency Surgery, 2023;7(1):1189–1195.

  • Michael Douglas dhe Catherine Zeta-Jones: njĂ« histori dashurie qĂ« sfidon kohĂ«n

    Michael Douglas dhe Catherine Zeta-Jones: njĂ« histori dashurie qĂ« sfidon kohĂ«n. NĂ« njĂ« univers ku dritat e Hollywood-it ndriçojnĂ« fort, por shpesh veniten shpejt, rrallĂ« gjen histori dashurie qĂ« qĂ«ndrojnĂ« tĂ« pacenuara nga koha. Michael Douglas dhe Catherine Zeta-Jones janĂ« njĂ« nga ato pĂ«rjashtime tĂ« shndritshme — njĂ« çift qĂ« kĂ«tĂ« vit feston 25 vjet martesĂ«, ndĂ«rsa romanca e tyre vazhdon tĂ« shkĂ«lqejĂ« si njĂ« film klasik qĂ« nuk humbet kurrĂ« magjinĂ«. Michael, sot 81 vjeç, trashĂ«gimtar i njĂ« dinastie filmike dhe me njĂ« karrierĂ« qĂ« ka lĂ«nĂ« gjurmĂ« nĂ« kinemanĂ« botĂ«rore, u formĂ«sua nĂ« dramĂ« nĂ« University of California, Santa Barbara dhe stĂ«rvitjen e perfeksionoi nĂ« institucionet prestigjioze tĂ« artit skenik nĂ« New York. NdĂ«rsa Catherine, 56 vjeçe, ylli britanik qĂ« mahniti botĂ«n me rolin e saj nĂ« The Mask of Zorro dhe fitoi njĂ« Oscar pĂ«r Chicago, u rrit nĂ« skenĂ« qĂ« nga fĂ«mijĂ«ria, duke u pĂ«rgatitur nĂ« Arts Educational Schools London. Por historia qĂ« i bashkoi nuk Ă«shtĂ« thjesht bashkim dy karrierash tĂ« mĂ«dha — Ă«shtĂ« njĂ« kapitull i bukur, romantik dhe paksa i pabesueshĂ«m, si vetĂ« magjia e kinemasĂ«. Takimi i tyre ndodhi nĂ« vitin 1998, nĂ« Festivalin e Filmit nĂ« Deauville, FrancĂ«. Catherine sapo ishte ngjitur nĂ« majat e famĂ«s, ndĂ«rsa Michael ishte prej kohĂ«sh njĂ« emĂ«r i ngulitur nĂ« historinĂ« e kinemasĂ«. MiqtĂ« e pĂ«rbashkĂ«t i vendosĂ«n nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n tavolinĂ«. Biseda rridhte lehtĂ«sisht, ndoshta sepse qĂ« tĂ« dy e njihnin mirĂ« botĂ«n e artit, ndoshta sepse kishte njĂ« lloj magnetizmi tĂ« qetĂ« qĂ« i tĂ«rhiqte drejt njĂ«ri-tjetrit. Dhe pastaj ndodhi momenti qĂ« Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« pjesĂ« e legjendĂ«s sĂ« tyre. NĂ« fund tĂ« mbrĂ«mjes, me njĂ« sinqeritet tĂ« çuditshĂ«m por prekĂ«s, Michael i tha Catherine-it: “UnĂ« do tĂ« jem babai i fĂ«mijĂ«ve tĂ« tu.” Catherine e kujton gjithmonĂ« me buzĂ«qeshje, sepse pĂ«rgjigjja e saj ishte po aq e Ă«mbĂ«l sa edhe e prerĂ«: “Ke thĂ«nĂ« gjĂ«nĂ« e gabuar nĂ« takimin e parĂ«.” MegjithatĂ«, ajo fjali — qĂ« nĂ« dukje e nxituar — nuk e zbehu aspak shkĂ«ndijĂ«n. PĂ«rkundrazi, ajo tregoi zemrĂ«n e hapur tĂ« Michael-it dhe çiltĂ«rsinĂ« e njĂ« njeriu qĂ« nuk frikĂ«sohej tĂ« shprehte atĂ« qĂ« ndiente. Ai vazhdoi ta kĂ«rkonte me delikatesĂ«, me humor, me lule e mesazhe. Catherine, e mahnitur nga sinqeriteti dhe kĂ«mbĂ«ngulja e tij, filloi ta shihte nĂ« njĂ« dritĂ« tjetĂ«r. Romanca lindi mes udhĂ«timeve, takimeve tĂ« fshehta dhe bisedave tĂ« gjata qĂ« zbuluan ngjashmĂ«ritĂ« e tyre tĂ« thella. PavarĂ«sisht diferencĂ«s sĂ« moshĂ«s, ata gjetĂ«n harmoninĂ« nĂ« vlera, nĂ« botĂ«kuptim, nĂ« dĂ«shirĂ«n pĂ«r familje. NĂ« vitin 1999, Michael i propozoi Catherine-it nĂ« Aspen, nĂ« njĂ« mbrĂ«mje intime, dhe mĂ« 18 nĂ«ntor 2000, ata u martuan nĂ« njĂ« ceremoni madhĂ«shtore nĂ« New York — njĂ« dasmĂ« qĂ« mediat e quajtĂ«n “martesa mbretĂ«rore e Hollywood-it”. Sot, ata janĂ« prindĂ«r tĂ« dy fĂ«mijĂ«ve: Dylan Michael Douglas dhe Carys Zeta Douglas. NjĂ« familje qĂ« ka preferuar ekuilibrin, ruajtjen e intimitetit dhe dashurinĂ« pĂ«rtej famĂ«s. Dhe ndoshta kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse historia e tyre qĂ«ndron. Sepse ajo nuk lindi nĂ« njĂ« skenĂ« hollivudiane, por nĂ« njĂ« takim tĂ« vĂ«rtetĂ«, nga dy njerĂ«z tĂ« vĂ«rtetĂ«. NjĂ« dashuri qĂ« u rrit nĂ« heshtje, u forcua me kohĂ«n dhe sot, 25 vjet mĂ« vonĂ«, vazhdon tĂ« jetĂ« njĂ« prej rrĂ«fimeve mĂ« tĂ« bukura tĂ« botĂ«s sĂ« artit.

  • Filozofia e Aristotelit ka ndikim tĂ« gjerĂ« dhe mbulon shumĂ« fusha tĂ« tjera tĂ« filozofisĂ« dhe mendimit.

    Aristoteli Filozofia e Aristotelit ka ndikim tĂ« gjerĂ« dhe mbulon shumĂ« fusha tĂ« tjera tĂ« filozofisĂ« dhe mendimit. Ja disa detaje mĂ« tĂ« thelluara nĂ« fusha tĂ« ndryshme: 1. Metafizika: Aristoteli Ă«shtĂ« njohur pĂ«r teorinĂ« e tij tĂ« "substancĂ«s", e cila Ă«shtĂ« ajo qĂ« Ă«shtĂ« realja dhe qĂ«ndron pas tĂ« gjitha ndryshimeve. Ai e ndau realitetin nĂ« dy kategori kryesore: Forma: PĂ«rmbajtja ose esenca e diçkaje, qĂ« Ă«shtĂ« e pĂ«rhershme dhe e pandryshueshme. Masa: Çdo objekt Ă«shtĂ« njĂ« bashkĂ«ngjitje e formĂ«s dhe masĂ«s (materies), qĂ« janĂ« tĂ« lidhura ngushtĂ« dhe nuk mund tĂ« ekzistojnĂ« pa njĂ«ra-tjetrĂ«n. Aristoteli gjithashtu pĂ«rdori konceptin e "çështjes" dhe "pĂ«rgjigjes" pĂ«r tĂ« shpjeguar se si çdo ndryshim ndodh nĂ« natyrĂ«, pĂ«rmes katĂ«r llojeve tĂ« shkakĂ«ve: Shkaku material: ÇfarĂ« Ă«shtĂ« njĂ« gjĂ«? Shkaku formues: Si Ă«shtĂ« e strukturuar? Shkaku i veprimit: Pse ndodhi? Shkaku final: Cili Ă«shtĂ« qĂ«llimi? 2. Logjika dhe Dialektika: Aristoteli Ă«shtĂ« i njohur pĂ«r zhvillimin e logjikĂ«s formale dhe krijimin e "silogjizmit", qĂ« Ă«shtĂ« njĂ« formĂ« deduksioni pĂ«r tĂ« nxjerrĂ« pĂ«rfundime tĂ« vlefshme. Silogjizmi pĂ«rbĂ«het nga tri pjesĂ«: Premisa e parĂ« (e pĂ«rgjithshme) Premisa e dytĂ« (e veçantĂ«) PĂ«rfundimi, qĂ« Ă«shtĂ« i natyrshĂ«m nĂ«se premisat janĂ« tĂ« vĂ«rteta. Ai gjithashtu zhvilloi metodat e mendimit tĂ« mirĂ« dhe argumentimit qĂ« pĂ«rdoren ende nĂ« filozofi dhe shkencĂ«. 3. Etika: Aristoteli Ă«shtĂ« themelues i etikĂ«s sĂ« virtytit, ku qĂ«llimi i jetĂ«s Ă«shtĂ« tĂ« arrish eudaimoninĂ« (lumturinĂ« e vĂ«rtetĂ« dhe qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« e brendshme). Sipas tij, kjo arrihet pĂ«rmes veprimeve tĂ« virtytshme. Ai dalloi midis dy lloje tĂ« virtyteve: Virtyti moral: Si mund tĂ« veprojmĂ« drejt pĂ«r tĂ« arritur ekuilibrin (p.sh., bujaria, guximi). Virtyti intelektual: Si mund tĂ« arrijmĂ« tĂ« kuptojmĂ« dhe zhvillojmĂ« mendimin e duhur (p.sh., mençuria, arsyetimi). Ai gjithashtu besonte se virtyti Ă«shtĂ« njĂ« mes i ekstremeve (p.sh., trimĂ«ria Ă«shtĂ« mes frikĂ«s dhe guximit tĂ« tepruar). 4. Politika: Aristoteli shkroi pĂ«r organizimin dhe natyrĂ«n e shoqĂ«risĂ« nĂ« veprĂ«n e tij "Politika". Ai e ndau shtetin nĂ« tri forma tĂ« ndryshme: Monarkia: Qeverisja nga njĂ« individ, kur Ă«shtĂ« e mirĂ«. Aristokracia: Qeverisja nga njĂ« grup i privilegjuar, kur Ă«shtĂ« e drejtĂ«. Republika: Qeverisja nga shumica e qytetarĂ«ve, kur Ă«shtĂ« e barabartĂ«. Ai gjithashtu ishte kritik ndaj formave tĂ« keqe tĂ« kĂ«tyre qeverisjeve: Tiranit (shpĂ«rthimi i monarkisĂ«). OligarkisĂ« (shpĂ«rthimi i aristokracisĂ«). DemokracisĂ« (kur shumica keqpĂ«rdor pushtetin). Aristoteli besonte se njĂ« shoqĂ«ri e mirĂ« Ă«shtĂ« ajo qĂ« ka njĂ« mesatare tĂ« shĂ«ndetshme tĂ« fuqisĂ« politike, dhe qĂ«llimi i politikĂ«s Ă«shtĂ« tĂ« sigurojĂ« mirĂ«qenien dhe arritjen e eudaimonisĂ«. 5. Shkenca dhe Natyrorja: Aristoteli ishte njĂ« pionier nĂ« studimin e natyrĂ«s dhe krijoi shumĂ« teorira nĂ« fushat si biologjia, fizikĂ«, dhe astronomia. Ai zhvilloi njĂ« metodĂ« tĂ« vĂ«zhgimit tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« dhe sistematizimin e informacionit. Disa prej kontributet tĂ« tij janĂ«: Biologjia: Ai studionte organizmat dhe e ndau botĂ«n nĂ« shtazĂ« dhe bime, duke zhvilluar njĂ« sistem klasifikimi tĂ« gjallĂ«ve. Kinematika: Ai diskutoi lĂ«vizjen dhe tĂ«rheqjen, megjithatĂ« teoritĂ« e tij nĂ« fizikĂ« u tejkaluan mĂ« vonĂ« nga Galileo dhe Newton. Astronomia: Ai besonte se Toka ishte qendra e universit, ide qĂ« mbizotĂ«ronte deri nĂ« periudhĂ«n e Kopernikut. 6. Estetika: Aristoteli gjithashtu zhvilloi teori pĂ«r artin dhe estetikĂ«n. NĂ« veprĂ«n e tij "Poetika", ai shqyrtoi natyrĂ«n e tragjedisĂ« dhe veprat dramatike. Ai argumentoi se tragjedia ka dy elementĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m: Katarzisa: PĂ«rshtypja e pastrimit emocional qĂ« ndjekĂ«sit ndjejnĂ« nga veprimet dramatike. Mimesis: Kopjimi i realitetit, qĂ« Ă«shtĂ« thelbĂ«sor pĂ«r artin dhe veprat e artit. NĂ« pĂ«rmbledhje, filozofia e Aristotelit Ă«shtĂ« jashtĂ«zakonisht e gjerĂ« dhe e thellĂ«, duke ofruar njĂ« bazĂ« pĂ«r shumĂ« fusha tĂ« studimit dhe duke ndikuar nĂ« mendimin filozofik pĂ«r shumĂ« shekuj. Ja disa thĂ«nie tĂ« tjera tĂ« njohura nga Aristoteli: 1. "Çdo njeri Ă«shtĂ« ai qĂ« vepron, ashtu siç Ă«shtĂ« veprimi." 2. "Liria e vĂ«rtetĂ« Ă«shtĂ« tĂ« veprosh sipas arsyes." 3. "TĂ« gjithĂ« njerĂ«zit kĂ«rkojnĂ« lumturi, por disa e kĂ«rkojnĂ« atĂ« nĂ« mĂ«nyra tĂ« ndryshme." 4. "Nuk Ă«shtĂ« e mundur tĂ« jetosh njĂ« jetĂ« tĂ« lumtur pa pasur arsyen dhe virtytin." 5. "Eksistenca e njĂ« njeriu Ă«shtĂ« e lidhur ngushtĂ«sisht me qĂ«llimin e tij dhe kuptimin e jetĂ«s." KĂ«to thĂ«nie reflektojnĂ« mendimin e Aristotelit mbi natyrĂ«n e virtytit, moralit dhe kĂ«rkimin e lumturisĂ« si njĂ« qĂ«llim jetese. Ja disa thĂ«nie tĂ« tjera tĂ« njohura nga Aristoteli:

  • NĂ« jetĂ«n e Margarita XhepĂ«s pati nje dashuri te madhe: Xhaviti. Ai gjithashtu aktor, por nĂ« Teatrin e Kukullave e megjithatĂ« i bashkoi arti zemrat dhe qeniet e tyre.

    NĂ« jetĂ«n e Margarita XhepĂ«s pati nje dashuri te madhe: Xhaviti. Ai gjithashtu aktor, por nĂ« Teatrin e Kukullave e megjithatĂ« i bashkoi arti zemrat dhe qeniet e tyre. NĂ« intervistĂ«n “NĂ« kurthin e Piter Pan” nĂ« Tv Klan, Margarita Xhepa pĂ«rkufizon jetĂ«n me bashkĂ«shortin e saj dhe raportin e veçantĂ« mes tyre. I bashkoi arti, jetĂ«n e ndĂ«rtuan bashkĂ«: Kush ishte dashuria e Margarita Xhepa: NĂ« radhĂ« tĂ« parĂ« ishim artistĂ« tĂ« dy, edhe ai ishte artist, edhe unĂ«, na bashkoi arti. Vija re tek ai njeri qĂ« tĂ« parĂ«n kishte qytetari, kishte fisnikĂ«ri sepse vinte nga njĂ« familje fisnikĂ«sh, nga njĂ« familje me emĂ«r tĂ« mirĂ«. Kjo ka tĂ« bĂ«jĂ« shumĂ« sepse fĂ«mijĂ«t kryesorja janĂ« familja, edukata qĂ« marrin. PikĂ«risht mençuria, dĂ«shira pĂ«r artin na bashkoi. Ai e donte shumĂ« artin, por edhe unĂ« e doja. TĂ« dy punonim, sugjeronim me njĂ«ri-tjetrin, ndihmonim njĂ«ri-tjetrin. Ka qenĂ« gjĂ« shumĂ« e bukur. Profesioni i pĂ«rbashkĂ«t ndikonte nĂ« mirĂ«kuptimin mes tyre. PavarĂ«sisht roleve, kontakteve me njerĂ«z tĂ« tjerĂ«, asnjĂ«ri nuk bĂ«hej xheloz pĂ«r tjetrin sepse e dinin qĂ« dashuria e vĂ«rtetĂ« ishte ndryshe, pikĂ«risht ajo qĂ« mbanin nĂ« zemrat e tyre. Margarita Xhepa: As na ka shkuar ndĂ«rmend sepse edhe ai ishte artist, kishte partnerĂ«t e vet, edhe unĂ«, nĂ« asnjĂ« mĂ«nyrĂ« sepse ajo Ă«shtĂ« njĂ« truk fundi i fundit nĂ« art qĂ« bĂ«jmĂ«, kurse dashuria e vĂ«rtetĂ« shprehet ndryshe, por truket qĂ« pĂ«rdorim nĂ« film dhe role janĂ« tjetĂ«r gjĂ« dhe ne e kuptonim mirĂ« njĂ«ri-tjetrin. Kur aktorja ishte 52 vjeçe, Xhaviti u nda nga kjo botĂ« dhe kjo e bĂ«ri Margarita XhepĂ«n t’i pĂ«rkushtohej plotĂ«sisht tre djemve, krenarisĂ« sĂ« tyre mĂ« tĂ« madhe. Margarita Xhepa: Tre djem, njĂ«ri mĂ« i mirĂ« se tjetri e kjo ka qenĂ« dashuri e madhe sepse bashkĂ« me Xhavitin i kemi rritur kĂ«ta tre djem dhe mĂ« vjen mirĂ« qĂ« morĂ«n diçka por mĂ« tepĂ«r kanĂ« marrĂ« nga babai i tyre se sa nga unĂ«, kĂ«shtu them unĂ« kĂ«shtu qĂ« na u bĂ«nĂ« tĂ« mirĂ« dhe kjo Ă«shtĂ« krenaria e prindĂ«rve. DolĂ«n nĂ« jetĂ« pĂ«r veten e tyre, pĂ«r neve qĂ« na kanĂ« dhĂ«nĂ« kĂ«naqĂ«si, por edhe pĂ«r shoqĂ«rinĂ«, pĂ«r punĂ«t qĂ« bĂ«nin.

  • Pse Ă«shtĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m ndriçimi i peizazhit? Me avancimin e teknologjisĂ«, pĂ«rfshirja e veçorive inteligjente nĂ« drita po fiton popullaritet.

    ÇfarĂ« Ă«shtĂ« ndriçimi i peizazhit? Ndriçimi i peizazhit i referohet ndriçimit tĂ« kopshteve dhe zonave tĂ« tjera publike dhe private tĂ« jashtme. Ai pĂ«rfshin ndriçimin e sigurisĂ«, ndriçimin e rrugĂ«ve dhe mĂ« shumĂ«. Sa i pĂ«rket stileve tĂ« instalimeve, do tĂ« keni shumĂ« mundĂ«si pĂ«r tĂ« ndriçuar peizazhin tuaj. KĂ«tu pĂ«rfshihen shiritat LED, dritat e globit, dritat e shtyllave, dritat diellore, dritat e sensorĂ«ve tĂ« lĂ«vizjes, etj.  NdĂ«rsa dritat e peizazhit pĂ«rballen me sfida mjedisore si pluhuri, stuhitĂ«, shiu, etj., izolimi i ujit dhe pluhurit janĂ« tĂ« nevojshĂ«m. KĂ«to kĂ«rkesa ndryshojnĂ« nga ndriçimi i zakonshĂ«m i banesave. Dritat e peizazhit vijnĂ« me njĂ« strukturĂ« tĂ« fortĂ« dhe janĂ« shumĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme, gjĂ« qĂ« i bĂ«n ato tĂ« shtrenjta. PĂ«r tĂ« ditur mĂ« shumĂ« rreth kĂ«saj, kaloni nĂ«pĂ«r kĂ«tĂ« artikull - Pse Ă«shtĂ« kaq i shtrenjtĂ« ndriçimi i peizazhit? Pse Ă«shtĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m ndriçimi i peizazhit? A do tĂ« ndiheni tĂ« sigurt duke ecur nĂ«pĂ«r shtigje tĂ« errĂ«ta gjatĂ« natĂ«s? Sigurisht qĂ« jo. Pra, qĂ«llimi kryesor i ndriçimit tĂ« peizazhit Ă«shtĂ« tĂ« sigurojĂ« sigurinĂ« dhe dukshmĂ«rinĂ« e duhur. HajdutĂ«t dhe grabitĂ«sit synojnĂ« zona tĂ« errĂ«ta. Dhe tĂ« kesh njĂ« peizazh tĂ« ndriçuar pĂ«rreth mund t'ju shpĂ«tojĂ« nga sulme tĂ« tilla. PĂ«rveç kĂ«saj, ajo rrit bukurinĂ« e arkitekturĂ«s dhe objekteve tĂ« tjera pĂ«rreth. PĂ«r shembull, nĂ«se keni pemĂ« ose kopshte tĂ« mĂ«dha rreth shtĂ«pisĂ« tuaj, ndriçimi i tyre do ta bĂ«jĂ« hapĂ«sirĂ«n tuaj tĂ«rheqĂ«se vizualisht. Kjo rrit mĂ« tej vlerĂ«n e pronĂ«s. IdetĂ« krijuese tĂ« ndriçimit tĂ« peizazhit 1. Kombinoni dritat e globit me gurë  Duke pasur gurĂ« nĂ« kopshtin tuaj i jep hapĂ«sirĂ«s tuaj njĂ« pamje tĂ« mahnitshme. PĂ«r tĂ« plotĂ«suar kĂ«tĂ« pamje, zgjidhni dritat globe. Ndriçimi i butĂ« i shpĂ«rndarĂ« i dritave tĂ« globit kur bie mbi gurĂ« krijon njĂ« rezultat qiellor. PĂ«r kĂ«tĂ« rast, ju sugjeroj tĂ« zgjidhni dritat me ngjyra tĂ« ngrohta me temperatura ngjyrash qĂ« variojnĂ« nga 2500K deri nĂ« 3000K. Kjo do ta bĂ«jĂ« zonĂ«n tuaj tĂ« banimit tĂ« ndihet mĂ« komode.  2. Dritat shumĂ«ngjyrĂ«she pĂ«r tĂ« nxjerrĂ« nĂ« pah arkitekturat  NĂ« vend qĂ« tĂ« pĂ«rdorni ngjyra tĂ« thjeshta tĂ« bardha, pse tĂ« mos shtoni disa ngjyra nĂ« peizazhin tuaj? Ju mund tĂ« instaloni ndriçues shumĂ«ngjyrĂ«sh nĂ« muret kufitare tĂ« shtĂ«pisĂ« tuaj. Kjo do tĂ« nxjerrĂ« nĂ« pah strukturĂ«n e ndĂ«rtesĂ«s, duke e bĂ«rĂ« atĂ« mĂ« tĂ«rheqĂ«se gjatĂ« natĂ«s. Drita me shirit LED Ă«shtĂ« gjithashtu njĂ« opsion i mirĂ« kĂ«tu. PĂ«r shembull, pĂ«rdorni shirita LED RGB nĂ« tokĂ«n kufitare tĂ« shtĂ«pisĂ« ose shtigjeve tuaja. Ky lloj ndriçimi funksionon mĂ« sĂ« miri pĂ«r tĂ« dekoruar shtĂ«pinĂ« tuaj gjatĂ« stinĂ«ve festive si Halloween ose Krishtlindjet. Krishtlindjet po vijnĂ« sĂ« shpejti, prandaj lexoni kĂ«tĂ« artikull pĂ«r tĂ« planifikuar paraprakisht ndriçimin tuaj- NjĂ« udhĂ«zues kompresiv pĂ«r dritat LED pĂ«r Krishtlindje . 3. Shkoni pĂ«r Uplighting nĂ« shtĂ«pinĂ« tuaj Ndriçimi Ă«shtĂ« njĂ« tjetĂ«r strategji e shkĂ«lqyer pĂ«r tĂ« ndriçuar peizazhin tuaj. Zakonisht, dritat e poshtme pĂ«rdoren pĂ«r ndriçimin e pĂ«rgjithshĂ«m. Por duke pĂ«rdorur ndriçuesit, ju mund tĂ« pĂ«rmirĂ«soni bukurinĂ« e shtĂ«pisĂ« tuaj nĂ« mĂ«nyrĂ« mĂ« efektive. Ky lloj ndriçimi funksionon mĂ« mirĂ« kur keni mure, shkĂ«mbinj ose gurĂ« me teksturĂ« nĂ« zonĂ«n pĂ«rreth. Hija e kĂ«tyre ndriçuesve sjell njĂ« prekje magjike nĂ« hapĂ«sirĂ«n tuaj. 4. LojĂ« me hije me dritĂ« Krijimi i njĂ« efekti hijezues duket i mahnitshĂ«m nĂ«se keni njĂ« zonĂ« tĂ« madhe tĂ« shtĂ«pisĂ« ose kopshtit. Synoni disa pjesĂ« tĂ« kopshtit tuaj dhe instaloni dritat e shkurtra si llamba. Mundohuni t'i vendosni kĂ«to pajisje mbi shkurre ose bimĂ« me gjatĂ«si tĂ« vogĂ«l. Mos e ndriçoni tĂ« gjithĂ« zonĂ«n; mbajini disa hapĂ«sira tĂ« errĂ«ta dhe ndriçoni tĂ« tjerat. Ky lloj ndriçimi do tĂ« krijojĂ« njĂ« efekt tĂ« shkĂ«lqyer hijesh. Mund tĂ« provoni gjithashtu tĂ« eksperimentoni duke instaluar ndriçues me temperatura tĂ« ndryshme ngjyrash nĂ« kopsht. NjĂ« ndriçim i tillĂ« i pĂ«rshtatet mĂ« sĂ« miri hoteleve dhe peizazheve turistike.  5. Ngritja mbi bimĂ«t  NĂ«se keni bimĂ« tĂ« mĂ«dha rreth peizazhit tuaj, provoni tĂ« shtoni ndriçues. KĂ«to drita do tĂ« shfaqen pemĂ«t nga fundi, duke krijuar njĂ« iluzion hapĂ«sire. Ju mund t'i pĂ«rdorni kĂ«to si ndriçim tĂ« theksuar pĂ«r peizazhin tuaj. Eksperimentoni me instalimin e dritave tĂ« shumta tĂ« vogla rreth pemĂ«ve tĂ« mĂ«dha; zgjedhja e pajisjeve me kĂ«nd tĂ« rrezeve tĂ« ulĂ«ta do tĂ« funksionojĂ« mĂ« mirĂ«. Dhe nĂ«se keni ndonjĂ« sipĂ«rfaqe uji, si nĂ« foto, reflektimi i dritĂ«s do ta bĂ«jĂ« atmosferĂ«n mĂ« tĂ« bukur. PĂ«r mĂ« shumĂ« informacion rreth kĂ«ndit tĂ« rrezes, mund tĂ« kontrolloni Gjithçka qĂ« duhet tĂ« dini rreth kĂ«ndit tĂ« rrezes . 6. Intensifikoni pamjen rustike shkĂ«mbore me drita tĂ« ngrohta  Zonat e peizazhit tĂ« parqeve ose vendeve tĂ« tjera argĂ«tuese qĂ« kanĂ« struktura shkĂ«mbore janĂ« tĂ« shkĂ«lqyera pĂ«r ndriçim. Ju mund tĂ« nxirrni nĂ« pah strukturĂ«n shkĂ«mbore duke zbatuar ndriçimin e theksuar nĂ« kĂ«to zona. Shkoni pĂ«r teknikĂ«n e fshehjes dhe kĂ«rkimit; instaloni ndriçim tĂ« vogĂ«l tĂ« integruar midis shkĂ«mbinjve. Ndezjet e dritĂ«s portokalli ose tĂ« verdhĂ« me temperatura mĂ« tĂ« ulĂ«ta tĂ« ngjyrave do ta plotĂ«sojnĂ« kĂ«tĂ« pamje. Pasqyrimi i ndriçimit tĂ« ngrohtĂ« nĂ« shkĂ«mb do tĂ« krijojĂ« njĂ« iluzion zjarri nĂ« shpellĂ«! 7. Krijo njĂ« shteg tĂ« ujit me drita blu  Shtigjet e zonĂ«s tuaj tĂ« kopshtit janĂ« njĂ« vend tjetĂ«r pĂ«r tĂ« shkuar pĂ«r ndriçim krijues. Dhe nĂ«se keni vendkalime tĂ« ngritura, mund tĂ« jetĂ« njĂ« lĂ«vizje e madhe qĂ« ndryshon lojĂ«n duke krijuar njĂ« efekt tĂ« ujit. PĂ«r kĂ«tĂ«, do t'ju duhet njĂ« dritĂ« me shirit LED me ngjyrĂ« blu dhe ta instaloni nĂ«n vendkalimet e ngritura, ashtu siç tregon fotografia. Sigurohuni qĂ« tĂ« ketĂ« hapĂ«sirĂ« ​​tĂ« mjaftueshme midis peizazhit dhe shtigjeve tĂ« ngritura pĂ«r tĂ« marrĂ« efektin lundrues. MegjithatĂ«, mund t'i provoni kĂ«to me çdo shirit LED me ngjyrĂ« tĂ« ndryshme nga bluja.  8. Ndriçim minimal pĂ«r njĂ« atmosferĂ« tĂ« qetë  NĂ«se nuk dĂ«shironi ndriçim tĂ« ndritshĂ«m rreth peizazheve tuaja tĂ« banimit, mbajeni atĂ« minimal me ndriçim tĂ« butĂ« me theks. Zgjidhni disa pika nĂ« zonĂ«n tuaj dhe instaloni ndriçues tĂ« vegjĂ«l nĂ« ato pika. Nuk ka nevojĂ« tĂ« ndriçoni sipĂ«rfaqen totale; vetĂ«m siguroni ndriçim tĂ« mjaftueshĂ«m pĂ«r sigurinĂ« ose ecjen gjatĂ« natĂ«s. Ndriçimi i butĂ« i kĂ«tyre dritave qĂ« dalin nga pemĂ«t sjell njĂ« atmosferĂ« simpatike. Kjo do t'i bĂ«jĂ« zonat tuaja pĂ«rreth tĂ« duken tĂ« qeta dhe komode.  9. Krijoni njĂ« mjedis tĂ« qetĂ« me ndezjen e qirinjve  Keni njĂ« vend ndenjĂ«se nĂ« natyrĂ« dhe dĂ«shironi t'i jepni njĂ« ambient komod? Shkoni pĂ«r ndezjen e qirinjve. Do tĂ« gjeni shumĂ« pajisje LED pĂ«r ndriçimin e qirinjve qĂ« krijojnĂ« njĂ« iluzion si qiri. Vendosja e kĂ«tyre dritave mund tĂ« funksionojĂ« mirĂ« si ndriçim humori. Ju duhet ta provoni kĂ«tĂ« konfigurim tĂ« dritĂ«s sĂ« qirinjve nĂ«se keni njĂ« pemĂ« tĂ« madhe nĂ« shtĂ«pinĂ« tuaj, hotelin ose resortin tuaj. VizitorĂ«t do tĂ« duan tĂ« kalojnĂ« orĂ« tĂ« tĂ«ra nĂ« njĂ« zonĂ« kaq tĂ« bukur dhe romantike tĂ« ndriçuar.  10. Ndriçimi i modelit magjik nĂ« rrugĂ« PĂ«rdorimi i pajisjeve LED tĂ« dizajnuara pĂ«r shtigjet Ă«shtĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« e shkĂ«lqyeshme pĂ«r tĂ« ndriçuar shtigjet tuaja rezidenciale ose tregtare. Ju do tĂ« gjeni llamba kalimi me madhĂ«si tĂ« ndryshme qĂ« krijojnĂ« modele tĂ« gjithanshme tĂ« dritĂ«s. Dizajni i kĂ«tij ndriçimi do tĂ« sjellĂ« njĂ« prekje magjike nĂ« shtigjet tuaja. VizitorĂ«t, veçanĂ«risht fĂ«mijĂ«t, do tĂ« magjepsen kur shohin njĂ« mjedis tĂ« tillĂ« drite. Dhe nĂ«se shkoni pĂ«r njĂ« ndriçim tĂ« tillĂ« pĂ«r parqe, do tĂ« krijojĂ« njĂ« atmosferĂ« tĂ« mirĂ« pĂ«r shĂ«titjet e natĂ«s. PĂ«r tĂ« marrĂ« ndriçimin e rrugĂ«ve ose rrugĂ«ve tĂ« nivelit tĂ« lartĂ«, kontrolloni kĂ«tĂ«- 10 prodhuesit kryesorĂ« tĂ« dritave LED nĂ« KinĂ« . 11. PĂ«rdorni Dritat Diellore By The Path  Kur ndriçoni njĂ« peizazh ose njĂ« zonĂ« tjetĂ«r tĂ« jashtme, fatura e energjisĂ« elektrike Ă«shtĂ« njĂ« shqetĂ«sim i madh pasi kĂ«to pajisje qĂ«ndrojnĂ« gjatĂ« gjithĂ« natĂ«s. NĂ« kĂ«tĂ« rast, marrja e ndriçimit diellor Ă«shtĂ« vendimi mĂ« i mirĂ«. Ju mund tĂ« pĂ«rdorni dritat diellore nĂ« shtegun e shtĂ«pisĂ« tuaj, restoranteve, vendpushimeve ose nĂ« çdo zonĂ« tjetĂ«r publike. Dritat do tĂ« ruajnĂ« energji gjatĂ« ditĂ«s dhe do tĂ« shkĂ«lqejnĂ« gjatĂ« natĂ«s. PĂ«rveç kĂ«saj, kĂ«to pajisje vijnĂ« nĂ« shumĂ« dizajne tĂ«rheqĂ«se. KĂ«shtu, do tĂ« kurseni faturat tuaja tĂ« energjisĂ« elektrike dhe do tĂ« zbukuroni hapĂ«sirĂ«n tuaj.  12. Ndriçimi i FshehtĂ« NĂ« ShatĂ«rvanĂ«t e Ujit Pasja e njĂ« shatĂ«rvani nĂ« zonĂ«n tuaj hap njĂ« derĂ« pĂ«r zbatimin e ndriçimit krijues. Ju mund tĂ« pĂ«rdorni ndriçues tĂ« zbehtĂ« ose me lumen tĂ« ulĂ«t pĂ«r tĂ« pĂ«rmirĂ«suar bukurinĂ« e ujĂ«varave. Reflektimet e dritave nĂ« ujin qĂ« rrjedh duken magjike. NĂ« kĂ«tĂ« rast, ndriçimi indirekt funksionon mĂ« mirĂ«. Mund tĂ« krijoni njĂ« efekt ndriçimi tĂ« fshehur me shirita LED ose tĂ« pĂ«rdorni ndonjĂ« dritĂ« tjetĂ«r LED. Por çfarĂ«do qĂ« tĂ« zgjidhni, sigurohuni qĂ« fiksimi tĂ« jetĂ« i lartĂ« VlerĂ«simet IP .  13. Ndriçimi i Trupit Ujor Ndriçimi i theksuar rreth trupave ujorĂ« Ă«shtĂ« njĂ« ide e mahnitshme e ndriçimit tĂ« peizazhit. NĂ« resorte dhe hotele me pesĂ« yje, krijohen pellgje tĂ« mĂ«dha deri tĂ« mesme pĂ«r t'i dhĂ«nĂ« njĂ« atmosferĂ« mĂ« natyrale hapĂ«sirĂ«s. Kjo krijon njĂ« ambient tĂ« qetĂ« dhe pozitiv nĂ« hapĂ«sirĂ«n tuaj. Ju mund tĂ« shtoni dritat me kĂ«nd tĂ« rrezeve tĂ« ulĂ«ta nĂ« pika tĂ« ndryshme tĂ« trupit tĂ« ujit dhe rreth pemĂ«ve pĂ«rreth pĂ«r t'i shfaqur ato. Prodhimi i njĂ« ndriçimi tĂ« tillĂ« me siguri do t'ju habisĂ«.  14. Ndriçimi i rrugĂ«s sĂ« ylberit Jeni pas ndriçimit me ngjyra? AtĂ«herĂ« pse tĂ« mos krijoni njĂ« shteg ylberi? DritĂ« me shirit LED tĂ« adresueshĂ«m Ă«shtĂ« ajo qĂ« ju nevojitet pĂ«r tĂ« krijuar njĂ« efekt tĂ« tillĂ« ndriçimi. KĂ«to pajisje vijnĂ« me njĂ« çip IC qĂ« ju lejon tĂ« kontrolloni ngjyrĂ«n e secilit segment. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse ata njihen si shirita LED tĂ« Ă«ndrrave ose magjike. NĂ«se keni njĂ« shteg tĂ« lakuar, formoni shiritin LED duke ndjekur kurbĂ«n. Ju gjithashtu mund tĂ« shtoni gurĂ« tĂ« vegjĂ«l rreth ndriçimit pĂ«r tĂ« rritur bukurinĂ«.  15. PĂ«rdorni Fairy Lights nĂ« Patio Patio Ă«shtĂ« njĂ« nga peizazhet mĂ« tĂ«rheqĂ«se tĂ« zonĂ«s sĂ« banimit. Ky Ă«shtĂ« vendi ku pushoni me miqtĂ« dhe familjen tuaj, hani darkĂ« dhe snack, ose shijoni dritĂ«n e plotĂ« tĂ« hĂ«nĂ«s me gjelbĂ«rimin pĂ«rreth. Prandaj, pa dyshim, Ă«shtĂ« njĂ« vend i veçantĂ« pĂ«r shtĂ«pinĂ« tuaj. Dhe pĂ«r ta bĂ«rĂ« kĂ«tĂ« mĂ« tĂ« veçantĂ«, drita zanash Ă«shtĂ« ajo qĂ« ju nevojitet. Thjesht vendosni katĂ«r shtylla nĂ« zonĂ«n e ndenjjes sĂ« oborrit dhe varni dritat e zanave nĂ« tĂ«. Ju mund tĂ« jeni kreativ me dizajnin. PĂ«r shembull, krijimi i njĂ« perde ndriçimi Ă«shtĂ« njĂ« ide e shkĂ«lqyer. PĂ«rveç kĂ«saj, ju mund t'i pĂ«rdorni kĂ«to drita zanash rreth pemĂ«ve ose shkurreve tĂ« mĂ«dha.  16. Downlight On The Fence Dritat LED vijnĂ« nĂ« variante tĂ« ndryshme qĂ« ju japin njĂ« gamĂ« tĂ« gjerĂ« opsionesh pĂ«r ndriçimin e gardhit. Ju mund tĂ« pĂ«rdorni çdo lloj downlight qĂ« plotĂ«son mĂ« sĂ« miri gardhin tuaj. Dritat e projektimit janĂ« njĂ« opsion i shkĂ«lqyeshĂ«m kĂ«tu. Drita qĂ« rrjedh nĂ« mur krijon njĂ« ndriçim tĂ« bukur me theks. Ju gjithashtu mund tĂ« pĂ«rdorni pajisje projektuese me shpĂ«rndarĂ«s pĂ«r tĂ« krijuar ndriçim tĂ« butĂ«. Dritat e zanave janĂ« gjithashtu njĂ« opsion i shkĂ«lqyeshĂ«m kĂ«tu. MegjithatĂ«, çfarĂ«do pajisje qĂ« zgjidhni, mbani nĂ« mend ambientin dhe dizajnin e zonĂ«s suaj. Sigurohuni qĂ« pajisja qĂ« zgjidhni tĂ« komplimentojĂ« pamjen e pĂ«rgjithshme.  17. MbjellĂ«s tĂ« mĂ«dhenj me dritĂ« me lule PĂ«rdorimi i mbjellĂ«sve tĂ« ndriçuar do tĂ« sjellĂ« njĂ« faktor mahnitĂ«s nĂ« zonĂ«n tuaj tĂ« peizazhit. Ju mund ta blini kĂ«tĂ« kategori tenxheresh nga tregjet online ose tĂ« kĂ«rkoni nĂ« tregjet lokale. Ato vijnĂ« nĂ« ngjyra dhe dizajne tĂ« ndryshme. Ju mund tĂ« zgjidhni ngjyrat bazĂ« tĂ« bardha ose tĂ« zgjidhni opsione shumĂ«ngjyrĂ«she. NĂ« vend qĂ« tĂ« zgjidhni ndonjĂ« ngjyrĂ« grimcash, provoni tĂ« kombinoni mbjellĂ«s me ngjyra tĂ« ndryshme pĂ«r ndriçimin. Kjo do t'i japĂ« njĂ« pamje tĂ« ndryshme hapĂ«sirĂ«s suaj. MegjithatĂ«, nĂ« zgjedhjen e bimĂ«ve pĂ«r kĂ«to mbjellĂ«se, merrni parasysh madhĂ«sinĂ« e tenxhere.   18. Ndriçimi i tokĂ«s buzĂ« pishinĂ«s Shiritat LED janĂ« njĂ« mundĂ«si e shkĂ«lqyer pĂ«r ndriçimin e pishinĂ«s. Ju mund t'i pĂ«rdorni ato pĂ«r tĂ« pĂ«rshkruar zonĂ«n e pishinĂ«s nga brenda ose jashtĂ«. Por sigurohuni qĂ« ata tĂ« kenĂ« njĂ« vlerĂ«sim mĂ« tĂ« lartĂ« IP; IP98 Ă«shtĂ« alternativa mĂ« e sigurt pĂ«r tĂ« shkuar. MegjithatĂ«, dritat e integruara plotĂ«sojnĂ« mĂ« sĂ« miri dritĂ«n e shiritit LED. Ju mund tĂ« pĂ«rdorni dritat e zhytura nĂ« vendet e ndenjjes pranĂ« pishinĂ«s. Kur bĂ«het fjalĂ« pĂ«r ngjyrĂ«n, dritat blu i pĂ«rshtaten mĂ« sĂ« miri buzĂ« pishinĂ«s. Por ju mund tĂ« pĂ«rdorni çdo lloj ngjyre qĂ« i pĂ«rshtatet mĂ« shumĂ« hapĂ«sirĂ«s suaj. MegjithatĂ«, unĂ« ju sugjeroj tĂ« shkoni pĂ«r dritat RGB. Kjo do t'ju lejojĂ« tĂ« personalizoni ngjyrĂ«n e pishinĂ«s tuaj sipas disponimit tuaj. PĂ«r mĂ« shumĂ« ide pĂ«r ndriçimin e pishinĂ«s, kontrolloni kĂ«tĂ«- Ndriçimi i pishinĂ«s: UdhĂ«zuesi pĂ«rfundimtar . 19. PĂ«rdorni dritat e sensorit tĂ« lĂ«vizjes  Dritat e sensorĂ«ve tĂ« lĂ«vizjes janĂ« njĂ« opsion i mirĂ« pĂ«r shtigjet e kopshtit. Avantazhi i pĂ«rdorimit tĂ« kĂ«tyre dritave Ă«shtĂ« se ato zbulojnĂ« lĂ«vizjen e objekteve tĂ« gjalla dhe i ndezin ose fikin ato. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« veçori e shkĂ«lqyer pĂ«r sigurinĂ« dhe kursimin e faturave tĂ« energjisĂ« elektrike. MegjithatĂ«, fillimisht duhet tĂ« shpenzoni mĂ« shumĂ« sepse kĂ«to ndriçime inteligjente tĂ« teknologjisĂ« sĂ« lartĂ« janĂ« tĂ« shtrenjta. KĂ«to drita mund t'i pĂ«rdorni edhe nĂ« portĂ«n hyrĂ«se tĂ« zonĂ«s tuaj ose nĂ« shkallĂ«t.  20. Efekti i ndriçimit tĂ« shkallĂ«ve tĂ« fshehura ShkallĂ«t e jashtme janĂ« njĂ« mundĂ«si tĂ«rheqĂ«se ndriçimi pĂ«r peizazhet komerciale dhe rezidenciale. Mund tĂ« ndriçoni shkallĂ«t, hapat, parmakĂ«t, etj. Dritat me shirita LED dhe ndriçimi i mbyllur janĂ« opsionet mĂ« tĂ« njohura pĂ«r ndriçimin e shkallĂ«ve. Ju mund tĂ« shkoni pĂ«r ndriçim tĂ« zhytur nĂ« shkallĂ«t ose skajet e shkallĂ«ve. SidoqoftĂ«, ky lloj i vendosjes sĂ« dritĂ«s sĂ« integruar Ă«shtĂ« mjaft i shtrenjtĂ«. NĂ« kĂ«tĂ« rast, dritat me shirita LED janĂ« njĂ« opsion mĂ« i mirĂ«. FalĂ« mbĂ«shtetĂ«sve tĂ« tij ngjitĂ«s qĂ« bĂ«jnĂ« instalimi i ndriçimit tĂ« shkallĂ«ve super e lehtĂ«. Ju mund tĂ« eksperimentoni me kĂ«to pajisje drite fleksibĂ«l pĂ«r tĂ« sjellĂ« njĂ« faktor wow nĂ« shkallĂ«t tuaja. Shikoni kĂ«tĂ« artikull pĂ«r mĂ« shumĂ« ide - 16 Ide pĂ«r ndriçimin e shkallĂ«ve me drita LED me shirita .  KonsideratĂ« kur zgjidhni pajisje pĂ«r ndriçimin e peizazhit  Dritat e peizazhit janĂ« instaluar jashtĂ«. Pra, natyrisht, ato merren me kushte tĂ« pafavorshme klimatike. KĂ«to pajisje kanĂ« nevojĂ« pĂ«r njĂ« strukturĂ« mĂ« tĂ« fortĂ« se ndriçimi i zakonshĂ«m i brendshĂ«m pĂ«r t'i bĂ«rĂ« ballĂ« njĂ« mjedisi tĂ« tillĂ«. Pra, mĂ« poshtĂ«, unĂ« kam renditur disa pika qĂ« duhet tĂ« keni parasysh kur zgjidhni dritat e peizazhit-  Color Temperatura TĂ« dy temperaturat e ngjyrave tĂ« ftohta dhe tĂ« ngrohta janĂ« tĂ« njohura pĂ«r ndriçimin e peizazhit. Por meqenĂ«se temperatura e ngjyrĂ«s sĂ« dritĂ«s ndikon shumĂ« nĂ« ambientin, tregohuni tĂ« mençur gjatĂ« zgjedhjes. Dritat e ngrohta me CCT tĂ« ulĂ«t janĂ« zgjidhja mĂ« e mirĂ« nĂ«se dĂ«shironi njĂ« ambient tĂ« qetĂ« dhe komod. Zakonisht, resortet ose peizazhet e hoteleve kanĂ« ndriçim tĂ« ngrohtĂ« tĂ« peizazhit. NĂ« tĂ« kundĂ«rt, nĂ« parqe do tĂ« gjeni ndriçim tĂ« kĂ«ndshĂ«m qĂ« i mban njerĂ«zit energjikĂ« dhe tĂ« motivuar pĂ«r stĂ«rvitje. NĂ«se ende jeni tĂ« hutuar rreth zgjedhjes sĂ« CCT-sĂ« sĂ« duhur, lexoni kĂ«tĂ« artikull- Si tĂ« zgjidhni temperaturĂ«n e ngjyrĂ«s sĂ« shiritit LED? IP Rating VlerĂ«simi IP Ă«shtĂ« njĂ« faktor vendimtar pĂ«r t'u marrĂ« parasysh pĂ«r ndriçimin e peizazhit. NjĂ« vlerĂ«sim mĂ« i lartĂ« IP do tĂ« sigurojĂ« qĂ« pajisja juaj tĂ« jetĂ« e papĂ«rshkueshme nga pluhuri dhe uji. Ndriçimi i peizazhit jo vetĂ«m pĂ«rballet me stuhinĂ« ose ujin e shiut; kur ujisni bimĂ«t e kopshtit, kĂ«to drita gjithashtu vijnĂ« nĂ« kontakt tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« me ujin. Pra, nĂ«se dritat tuaja nuk janĂ« tĂ« mbyllura, uji do tĂ« hyjĂ« nĂ« pajisje dhe do tĂ« dĂ«mtojĂ« llambĂ«n. Prandaj, duhet tĂ« kontrolloni vlerĂ«simet e IP-sĂ« pĂ«rpara se tĂ« blini ndonjĂ« pajisje pĂ«r zonĂ«n tuaj. PĂ«r tĂ« ditur mĂ« shumĂ« rreth vlerĂ«simit IP, kontrolloni kĂ«tĂ«- VlerĂ«simi IP: UdhĂ«zuesi pĂ«rfundimtar . VlerĂ«simi IK PĂ«r tĂ« mbrojtur pajisjet tuaja tĂ« dritĂ«s nga ndikimi mekanik, gjithmonĂ« merrni parasysh vlerĂ«simet IK. IK do tĂ« thotĂ« Mbrojtja nga Ndikimi. KĂ«to vlerĂ«sime vlerĂ«sohen nga IK00 nĂ« IK10. Tani, pse Ă«shtĂ« kjo e rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r ndriçimin e peizazhit? PĂ«r shembull, nĂ«se keni instaluar njĂ« pajisje ndriçimi nĂ« oborrin e shtĂ«pisĂ« tuaj, çka nĂ«se fĂ«mija godet dritĂ«n me forcĂ« me njĂ« top? NĂ«se drita ka njĂ« vlerĂ«sim mĂ« tĂ« ulĂ«t IK, ajo ka njĂ« rrezik mĂ« tĂ« lartĂ« pĂ«r t'u thyer. PĂ«r tĂ« shmangur kĂ«tĂ« situatĂ«, merrni parasysh shkallĂ«n e mbrojtjes qĂ« kĂ«rkon hapĂ«sira juaj dhe zgjidhni njĂ« pajisje nĂ« pĂ«rputhje me rrethanat. NĂ« kĂ«tĂ« rast, ky udhĂ«zues do t'ju ndihmojĂ« - VlerĂ«simi i IK: UdhĂ«zuesi pĂ«rfundimtar . Karakteristikat e zgjuara Me avancimin e teknologjisĂ«, pĂ«rfshirja e veçorive inteligjente nĂ« drita po fiton popullaritet. Pra, pse mbetet prapa? Ju gjithashtu duhet tĂ« zbatoni ndriçimin inteligjent nĂ« peizazhet tuaja. PĂ«r shembull, mund tĂ« pĂ«rdorni dritat e sensorit tĂ« lĂ«vizjes ose pajisje tĂ« adresueshme, duke i dhĂ«nĂ« hapĂ«sirĂ«s tuaj njĂ« atmosferĂ« tĂ« teknologjisĂ« sĂ« lartĂ«. Kjo teknikĂ« funksionon mĂ« sĂ« miri pĂ«r ndriçimin komercial tĂ« peizazhit. Pasja e dritave inteligjente tĂ«rheq vĂ«mendjen e vizitorĂ«ve dhe kĂ«shtu rrit vlerĂ«n e biznesit tuaj. PĂ«r t'ju mbajtur tĂ« pĂ«rditĂ«suar me ndriçimin modern, kontrolloni kĂ«tĂ«- 12 tendencat e ndriçimit tĂ« peizazhit LED qĂ« duhet tĂ« dini pĂ«r vitin 2023 . Efikasitetin e EnergjisĂ« Dritat e peizazhit mbahen ndezur gjatĂ« gjithĂ« natĂ«s, ndaj duhet tĂ« keni kujdes pĂ«r konsumin e tyre tĂ« energjisĂ«. Pa dyshim, LED-et janĂ« alternativa mĂ« e mirĂ« pĂ«r efikasitetin e energjisĂ«. PĂ«rdor rreth 80% mĂ« pak energji sesa ndriçimi tradicional. KĂ«shtu, pĂ«rdorimi i pajisjeve LED do tĂ« kursejĂ« faturat tuaja tĂ« energjisĂ« elektrike. Por a kanĂ« tĂ« gjitha LED-tĂ« cilĂ«si apo qĂ«ndrueshmĂ«ri tĂ« lartĂ«? Jo, pĂ«r t'u siguruar qĂ« po pĂ«rdorni njĂ« pajisje me cilĂ«si tĂ« mirĂ«, Ă«shtĂ« thelbĂ«sore tĂ« ndiqni njĂ« produkt origjinal nga njĂ« markĂ« me reputacion. Shikoni kĂ«tĂ« artikull pĂ«r zgjidhjet mĂ« tĂ« mira tĂ« ndriçimit LED- Prodhuesit dhe furnizuesit kryesorĂ« tĂ« dritave tĂ« shiritave LED nĂ« KinĂ« 2023 . Kostoja e pĂ«rgjithshme Dritat e peizazhit janĂ« mjaft tĂ« shtrenjta nĂ« krahasim me ndriçimet e tjera tradicionale tĂ« banesave. Pra, duhet tĂ« bĂ«ni njĂ« buxhet sĂ« pari pĂ«rpara se tĂ« zgjidhni ndonjĂ« tĂ« ardhme tĂ« lehtĂ«. Mos harroni, çmimi i llambave ndryshon nga marka nĂ« markĂ«. Por çmimi i pĂ«rballueshĂ«m nuk do tĂ« thotĂ« domosdoshmĂ«risht cilĂ«si e dobĂ«t. MegjithatĂ«, niveli i lumenit, vlerĂ«simi IP dhe IK, voltazhi, materiali i llambĂ«s, etj., ndikojnĂ« nĂ« çmimin e pajisjes. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, nuk duhet tĂ« nĂ«nvlerĂ«soni politikat e garancisĂ« kur gjeni llamba tĂ« pĂ«rballueshme.  Albumi fotografik

  • John Galsworthy (1867-1933) ishte njĂ« shkrimtar, dramaturg dhe humanist britanik, i njohur mĂ« sĂ« shumti pĂ«r veprĂ«n e tij epike Saga e ForsajtĂ«ve. Ai u nderua me Çmimin Nobel.

    John Galsworthy ishte njĂ« nga shkrimtarĂ«t mĂ« tĂ« mĂ«dhenj tĂ« shekullit tĂ« 20-tĂ«, dhe vepra e tij ka mbetur njĂ« burim i pasur pĂ«r studime dhe refleksione. "Lulet e MollĂ«s" dhe "Saga e ForsajtĂ«ve" janĂ« vetĂ«m dy nga shumĂ« krijimet e tij qĂ« mbajnĂ« njĂ« ndjeshmĂ«ri tĂ« thellĂ« ndaj dilemave shoqĂ«rore dhe emocionale. Galsworthy u dallua pĂ«r aftĂ«sinĂ« e tij pĂ«r tĂ« parĂ« dhe pĂ«rshkruar kompleksitetin e shpirtit njerĂ«zor, veçanĂ«risht kur pĂ«rballohej me pĂ«rçarjet sociale dhe pasiguritĂ« e jetĂ«s. A keni lexuar ndonjĂ« nga veprat e tij? Si e keni pĂ«rjetuar ndjenjĂ«n e dashurisĂ« dhe dramĂ«s qĂ« ai pĂ«rcjell nĂ« shkrimet e tij? John Galsworthy (1867-1933) ishte njĂ« shkrimtar, dramaturg dhe humanist britanik, i njohur mĂ« sĂ« shumti pĂ«r veprĂ«n e tij epike Saga e ForsajtĂ«ve . Ai u nderua me Çmimin Nobel nĂ« LetĂ«rsi nĂ« vitin 1932  pĂ«r narrativĂ«n e tij tĂ« fuqishme dhe pĂ«rshkrimin e shkĂ«lqyer tĂ« jetĂ«s dhe shoqĂ«risĂ« britanike tĂ« kohĂ«s sĂ« tij. FatkeqĂ«sisht, ai u nda nga jeta vetĂ«m dy muaj mĂ« vonĂ«, mĂ« 31 janar 1933 . Origjina dhe Jeta e Tij John Galsworthy lindi mĂ« 14 gusht 1867  nĂ« Kingston upon Thames, Angli, nĂ« njĂ« familje tĂ« pasur. Fillimisht studioi drejtĂ«si nĂ« New College, Oxford , por nuk e ushtroi kurrĂ« kĂ«tĂ« profesion. NĂ« vend tĂ« kĂ«saj, ai u pĂ«rkushtua letĂ«rsisĂ« dhe u bĂ« njĂ« nga kritikĂ«t mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m tĂ« sistemit klasor britanik. Galsworthy ishte gjithashtu njĂ« aktivist pĂ«r tĂ« drejtat e njeriut , duke mbĂ«shtetur reformat sociale dhe pĂ«rmirĂ«simin e kushteve tĂ« tĂ« burgosurve. Veprat mĂ« tĂ« njohura tĂ« Galsworthy-t Ai shkroi njĂ« sĂ«rĂ« romanesh, tregimesh tĂ« shkurtra dhe dramash. Disa nga veprat e tij mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme janĂ«: 1. Saga e ForsajtĂ«ve (The Forsyte Saga) – 1906-1921 NjĂ« trilogi epike qĂ« pĂ«rshkruan historinĂ« e familjes Forsajt nĂ« njĂ« periudhĂ« tranzicioni social. Librat kryesorĂ« janĂ«: Pronari  (The Man of Property, 1906) NĂ« njĂ« lak ndriçues  (In Chancery, 1920) NĂ« dhomĂ«n e qetĂ«sisĂ«  (To Let, 1921) Kjo sagĂ« pasqyron ndryshimet nĂ« shoqĂ«rinĂ« britanike dhe konfliktet mes brezave. MĂ« vonĂ«, Galsworthy vazhdoi historinĂ« me dy trilogji tĂ« tjera: A Modern Comedy  dhe End of the Chapter . 2. Lulet e MollĂ«s (The Apple Tree, 1916) NjĂ« tregim prekĂ«s pĂ«r njĂ« dashuri tragjike, i frymĂ«zuar nga "Gjethet e barit" tĂ« Walt Whitman-it. Historia flet pĂ«r njĂ« romancĂ« tĂ« pamundur dhe pasojat e saj, duke pĂ«rdorur natyrĂ«n si njĂ« simbol tĂ« emocioneve njerĂ«zore. 3. Shpirtrat e LirĂ« (The Freelands, 1915) NjĂ« roman qĂ« trajton çështjet sociale dhe tensionet mes klasave shoqĂ«rore. 4. Ishulli i bardhĂ« (The White Monkey, 1924) Vazhdim i SagĂ«s sĂ« ForsajtĂ«ve , i cili pĂ«rqendrohet nĂ« brezin e ri dhe ndryshimet nĂ« shoqĂ«ri pas LuftĂ«s sĂ« ParĂ« BotĂ«rore. 5. Teatrot e tij Galsworthy ishte edhe dramaturg i suksesshĂ«m. Dramaturgjia e tij trajtonte tema sociale dhe morale. Disa nga dramat mĂ« tĂ« njohura janĂ«: DrejtĂ«sia  (Justice, 1910) – njĂ« kritikĂ« ndaj sistemit penal britanik Loja e Silver Box  (The Silver Box, 1906) – trajton hipokrizinĂ« sociale PĂ«rtej  (Loyalties, 1922) – flet pĂ«r paragjykimet dhe klasĂ«n shoqĂ«rore TrashĂ«gimia e Galsworthy-t Galsworthy u bĂ« njĂ« figurĂ« e rĂ«ndĂ«sishme nĂ« letĂ«rsinĂ« britanike tĂ« shekullit tĂ« 20-tĂ«, duke ndikuar nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si paraqiteshin çështjet sociale dhe psikologjia njerĂ«zore nĂ« romanet e tij. Stili i tij realist dhe analiza e thellĂ« e shoqĂ«risĂ« vazhdojnĂ« tĂ« vlerĂ«sohen edhe sot. Pergatiti .Li liana Pere.

  • Charles Darwin ishte njĂ« shkencĂ«tar britanik, i njohur pĂ«r teorinĂ« e evolucionit me anĂ« tĂ« seleksionimit natyror.

    Charles Darwin ishte njĂ« shkencĂ«tar britanik, i njohur pĂ«r teorinĂ« e evolucionit me anĂ« tĂ« seleksionimit natyror. Ja njĂ« pasqyrĂ« e pĂ«rgjithshme mbi jetĂ«n, veprĂ«n dhe ndikimin e tij: Kush ishte Darwin? Charles Robert Darwin lindi mĂ« 12 shkurt 1809 nĂ« Shrewsbury, Angli, dhe vdiq mĂ« 19 prill 1882 nĂ« Kent. Ai vinte nga njĂ« familje e pasur dhe intelektuale. Babai i tij, Robert Darwin, ishte mjek, ndĂ«rsa gjyshi i tij, Erasmus Darwin, ishte filozof dhe natyralist. Arsimi dhe formimi i tij Darwin u arsimua fillimisht nĂ« ShkollĂ«n Shrewsbury. NĂ« vitin 1825, u regjistrua nĂ« Universitetin e Edinburgut pĂ«r tĂ« studiuar mjekĂ«sinĂ«, por nuk ishte i interesuar pĂ«r kĂ«tĂ« fushĂ«. MĂ« vonĂ«, ai u transferua nĂ« Universitetin e Kembrixhit, ku studioi teologji me synimin pĂ«r t’u bĂ«rĂ« prift. MegjithatĂ«, pasionet e tij kryesore ishin natyra dhe biologjia. NĂ« Kembrixh, ai u njoh me profesorĂ« dhe natyralistĂ« qĂ« e udhĂ«zuan drejt shkencĂ«s. Ku jetoi? Darwin kaloi pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« jetĂ«s nĂ« Shrewsbury dhe mĂ« vonĂ« nĂ« Down House, Kent, ku kreu shumicĂ«n e studimeve tĂ« tij mbi evolucionin. GjatĂ« rinisĂ« sĂ« tij, ai udhĂ«toi nĂ« shumĂ« vende tĂ« botĂ«s, veçanĂ«risht gjatĂ« ekspeditĂ«s me anijen HMS Beagle (1831-1836), qĂ« e çoi nĂ« AmerikĂ«n e Jugut, Ishujt Galapagos dhe shumĂ« vende tĂ« tjera. Veprat kryesore 1. "Origjina e Llojeve" (1859) – Libri mĂ« i famshĂ«m i tij, ku paraqiti teorinĂ« e evolucionit me seleksionim natyror. 2. "Zbritja e Njeriut dhe PĂ«rzgjedhja nĂ« Lidhje me Seksin" (1871) – Zgjeroi idetĂ« e tij pĂ«r evolucionin te njerĂ«zit. 3. "Shprehja e Ndjenjave te Njeriu dhe KafshĂ«t" (1872) – Hulumtoi evolucionin e emocioneve. 4. "Ndryshimi i KafshĂ«ve dhe BimĂ«ve nĂ«n Domestikim" (1868) – Analizoi rolin e seleksionimit artificial. Lidhja e ideve tĂ« Darwin me filozofinĂ« Darwin pati njĂ« ndikim tĂ« madh nĂ« filozofi, veçanĂ«risht nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si njerĂ«zit e kuptojnĂ« natyrĂ«n dhe rolin e tyre nĂ« univers: KundĂ«rshtimi i ideve tradicionale – Darwin sfidoi botĂ«kuptimin fetar tĂ« krijimit tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« nga Zoti. Ndikimi nĂ« ekzistencializĂ«m – FilozofĂ« si Nietzsche dhe Sartre pĂ«rdorĂ«n idetĂ« e tij pĂ«r tĂ« argumentuar mbi mungesĂ«n e njĂ« qĂ«llimi tĂ« paracaktuar tĂ« jetĂ«s. Ndikimi te pragmatizmi – FilozofĂ«t si William James dhe John Dewey pĂ«rdorĂ«n evolucionin pĂ«r tĂ« shpjeguar zhvillimin e ideve dhe shoqĂ«rive. Ndikimi nĂ« botĂ«kuptimin modern Shkenca – Evolucioni Ă«shtĂ« themeli i biologjisĂ« moderne dhe gjenetikĂ«s. Psikologjia – IdetĂ« e Darwin ndihmuan nĂ« zhvillimin e psikologjisĂ« evolucionare. Sociologjia – Konceptet e tij u pĂ«rdorĂ«n (ndonjĂ«herĂ« gabimisht) nĂ« teoritĂ« sociale si darvinizmi shoqĂ«ror. Etika dhe feja – Ai ngriti pyetje tĂ« reja mbi moralin dhe ekzistencĂ«n e Zotit. NĂ« pĂ«rmbledhje, Darwin ishte njĂ« shkencĂ«tar i madh qĂ« ndryshoi rrĂ«njĂ«sisht mĂ«nyrĂ«n se si e kuptojmĂ« jetĂ«n dhe zhvillimin e saj nĂ« TokĂ«. IdetĂ« e tij vazhdojnĂ« tĂ« jenĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme edhe sot. Evolucioni, si koncept shkencor, ka pasur ndikim tĂ« madh nĂ« shumĂ« fusha tĂ« jetĂ«s dhe ka ndihmuar nĂ« zhvillimin e njohurive nĂ« biologji, psikologji, mjekĂ«si, dhe fusha tĂ« tjera. Shpjegimi i evolucionit dhe aplikimi i tij nĂ« shkencĂ« ka çuar nĂ« rezultate tĂ« shumta dhe tĂ« rĂ«ndĂ«sishme. Biologjia : Teoria e evolucionit nga seleksioni natyror, e propozuar nga Charles Darwin, ka shpĂ«rthyer kuptimin qĂ« kishim pĂ«r ndryshimin e specieve gjatĂ« kohĂ«s. Aplikimet e kĂ«saj teorie janĂ« parĂ« nĂ« studimin e biodiversitetit dhe adaptimeve tĂ« specieve, si dhe nĂ« kĂ«rkimin mbi sĂ«mundjet infektive, pasi evolucioni i mikroorganizmave ndihmon nĂ« zhvillimin e antibiotikĂ«ve dhe vaksinave. MjekĂ«sia : NjohuritĂ« mbi evolucionin kanĂ« ndihmuar nĂ« zhvillimin e kurave pĂ«r sĂ«mundje tĂ« ndryshme. Studimi i evoluimit tĂ« viruseve dhe baktereve ka çuar nĂ« krijimin e antibiotikĂ«ve dhe ilaçeve antivirale. Po ashtu, teoritĂ« evolutive kanĂ« ndihmuar nĂ« kuptimin e mekanizmave tĂ« trashĂ«gimisĂ« dhe tĂ« shfaqjes sĂ« sĂ«mundjeve gjenetike. Psikologjia : Evolucioni ka ofruar njĂ« kuptim tĂ« mekanizmave tĂ« sjelljes dhe zhvillimit tĂ« trurit tĂ« njeriut, duke ndihmuar nĂ« shpjegimin e aftĂ«sive sociale, emocionale, dhe mendore tĂ« individĂ«ve. Kjo ka çuar nĂ« zhvillimin e terapive psikologjike dhe kuptimin mĂ« tĂ« thellĂ« tĂ« sjelljes njerĂ«zore. Teknologjia dhe inxhinieria : NjĂ« nga aplikimet mĂ« interesante tĂ« evolucionit Ă«shtĂ« nĂ« fushĂ«n e algoritmeve evolucionare. KĂ«to janĂ« teknika qĂ« imitojnĂ« proceset natyrore tĂ« seleksionimit pĂ«r tĂ« optimizuar dhe pĂ«rmirĂ«suar sisteme komplekse, siç janĂ« zhvillimi i softuerĂ«ve dhe kĂ«rkimin nĂ« fushĂ«n e inteligjencĂ«s artificiale. NĂ« pĂ«rgjithĂ«si, evolucionin e kemi parĂ« si njĂ« rritje tĂ« kuptimit tonĂ« mbi jetĂ«n dhe natyrĂ«n, dhe aplikimi i tij nĂ« shkencĂ« ka sjellĂ« pĂ«rparime tĂ« mĂ«dha, veçanĂ«risht nĂ« mjekĂ«si, bioteknologji, dhe inxhinieri. Ajo Ă«shtĂ« e ndĂ«rlidhur ngushtĂ« me kĂ«rkimin shkencor dhe ka ndihmuar pĂ«r tĂ« pĂ«rmirĂ«suar jetĂ«n e njeriut.

  • Paul Samuelson – Mjeshtri i EkonomisĂ« Moderne dhe Arkitekti i GjuhĂ«s Shkencore Ekonomike.

    — Paul A. Samuelson Paul Samuelson – Mjeshtri i EkonomisĂ« Moderne dhe Arkitekti i GjuhĂ«s Shkencore Ekonomike. NjĂ« nobelist qĂ« solli ndryshim. NĂ« historinĂ« e mendimit ekonomik, Paul Anthony Samuelson mban vendin e njĂ« reformatori metodologjik:  Ai i solli ekonomisĂ« precizionin matematikĂ«s pa e ndarĂ« nga qĂ«llimi njerĂ«zor.  Metoda e tij ishte e qartĂ« dhe ambicioze: tĂ« bĂ«jĂ« nga ekonomia njĂ« disiplinĂ« tĂ« testueshme dhe tĂ« pĂ«rdorshme — njĂ« shkencĂ« qĂ« nuk thotĂ« vetĂ«m se çfarĂ« ndodh, por pse ndodh dhe si mund tĂ« pĂ«rmirĂ«sohet. > “NĂ«se mund ta shpjegosh qartĂ«, do tĂ« thotĂ« se e ke kuptuar.” — Paul A. Samuelson Lindur nĂ« Gary, Indiana, Samuelson u formua intelektualisht nĂ« University of Chicago dhe Harvard,  dhe mĂ« pas krijoi karrierĂ«n e tij te Massachusetts Institute of Technology (MIT).  Aty ai zhvilloi bindjen se ekonomia duhet tĂ« kombinojĂ« racionalitetin deduktiv me njohjen empirike. NjĂ« mendje qĂ« guxon tĂ« mendojĂ« ndryshe, tĂ« shohĂ« pĂ«rtej tabelave, numrave dhe teorive tĂ« thata – njĂ« mendje qĂ« kĂ«rkon kuptim.  Paul Samuelson ishte pikĂ«risht kjo mendje: ekonomisti qĂ« i dha sistem ekonomisĂ«, por edhe kuptim shoqĂ«risĂ«.  Ai nuk e pa kurrĂ« ekonominĂ« si njĂ« mekanizĂ«m tĂ« verbĂ«r tĂ« tregut, por si njĂ« organizĂ«m tĂ« gjallĂ«, ku çdo pulsim i çmimit, çdo frymĂ«marrje e konsumit dhe çdo lĂ«vizje e politikave publike pĂ«rfaqĂ«sonte jetĂ«n reale tĂ« njerĂ«zve. Profesionalisht, ai ishte njĂ« akademik i rrallĂ«, njĂ« shkencĂ«tar i mendimit ekonomik qĂ« kaloi jetĂ«n mes auditorĂ«ve dhe kĂ«rkimit shkencor nĂ« Massachusetts Institute of Technology (MIT), ku pĂ«r dekada formoi breza tĂ« tĂ«rĂ« ekonomistĂ«sh qĂ« sot udhĂ«heqin botĂ«n. Ai ishte pedagog, studiues, kĂ«shilltar qeveritar, dhe mbi tĂ« gjitha – njĂ« ndĂ«rtues paradigme. NĂ« kĂ«rkimet e tij, Samuelson nuk kĂ«rkoi thjesht t’i jepte pĂ«rgjigje pyetjeve tĂ« vjetra tĂ« ekonomisĂ«, por tĂ« ngrinte njĂ« gjuhĂ« tĂ« re pĂ«r t’i formuluar ato. Ai ishte i pari qĂ« futi me dinjitet matematikĂ«n si mjet themelor nĂ« analizĂ«n ekonomike, duke treguar se logjika e saktĂ« mund tĂ« shĂ«rbejĂ« si urĂ« mes teorisĂ« dhe jetĂ«s reale.  NĂ« librin e tij madhor Foundations of Economic Analysis (1947), ai ndĂ«rtoi themelet e ekonomisĂ« moderne si shkencĂ« e plotĂ«, e mbĂ«shtetur nĂ« barazi, ekuilibĂ«r dhe racionalitet, por gjithmonĂ« me njĂ« ndjesi tĂ« thellĂ« njerĂ«zore pas çdo ekuacioni. KĂ«rkimet e tij pĂ«rfshijnĂ« fusha qĂ« prekin çdo kĂ«nd tĂ« ekonomisĂ«: nga teoria e mirĂ«qenies dhe analiza e tregut tĂ« punĂ«s, te modelet e politikave fiskale dhe monetare.  Ai ishte njĂ« nga arkitektĂ«t intelektualĂ« tĂ« ekonomisĂ« pas LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore – njĂ« periudhĂ« qĂ« kĂ«rkonte jo vetĂ«m rindĂ«rtim fizik, por edhe moral, teorik, dhe social. PikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ« vizion tĂ« gjerĂ« dhe pĂ«r pĂ«rpjekjet pĂ«r ta ngritur analizĂ«n ekonomike nĂ« nivelin e njĂ« shkence tĂ« vĂ«rtetĂ«,  "Samuelson u nderua nĂ« vitin 1970 me Çmimin Nobel nĂ« Shkencat Ekonomike".  Komiteti i Nobelit e pĂ«rshkroi me fjalĂ« qĂ« mbeten tĂ« pavdekshme:  “PĂ«r pĂ«rpjekjet e tij pĂ«r tĂ« ngritur nivelin shkencor tĂ« analizĂ«s ekonomike”.  Por pĂ«rtej kĂ«tij vlerĂ«simi formal, çmimi ishte njĂ« pranim se ekonomia kishte hyrĂ« nĂ« epokĂ«n e saj moderne,  falĂ« mendjes sĂ« njĂ« njeriu qĂ« dinte tĂ« shihte pĂ«rtej numrave. Ai e pa ekonominĂ« si njĂ« reflektim tĂ« qenies njerĂ«zore – njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« kuptuar se si njeriu kĂ«rkon ekuilibĂ«r, drejtĂ«si, dhe mirĂ«qenie. NĂ« çdo formulĂ« tĂ« tij fshihet njĂ« mendim estetik, njĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r harmoni, njĂ« pyetje e heshtur mbi vetĂ« natyrĂ«n e njeriut:  A mund tĂ« ketĂ« ekonomi pa etikĂ«?  A mund tĂ« ketĂ« zhvillim pa drejtĂ«si? NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, Samuelson nuk ishte vetĂ«m ekonomist, por njĂ« filozof i rendit botĂ«ror, njĂ« humanist qĂ« na mĂ«son se pas çdo tregu, qĂ«ndron njĂ« njeri; pas çdo politike, njĂ« shpresĂ«; dhe pas çdo analize . NĂ« horizontin e mendimit modern, ku ekonomia shpesh shfaqet si njĂ« gjuhĂ« e ftohtĂ« numrash,  Paul Samuelson doli si njĂ« ekonomist i madh  i sistemit racional — njĂ« njeri qĂ« e pa ligjin ekonomik si ritĂ«m tĂ« jetĂ«s, dhe tregun si pasqyrĂ«. Paul Anthony Samuelson lindi mĂ« 15 maj 1915, nĂ« Gary, Indiana, nĂ« njĂ« familje hebreje emigrantĂ«sh nga Lituania. PrindĂ«rit e tij, Frank Samuelson dhe Ella Lipton, ishin njerĂ«z tĂ« punĂ«s, tĂ« pĂ«rkushtuar ndaj dijes dhe ndershmĂ«risĂ«, me njĂ« kulturĂ« qĂ« ndĂ«rthurte disilinĂ«n e hebrenjve tĂ« EuropĂ«s Lindore me Ă«ndrrĂ«n amerikane. NĂ« qytetin industrial ku hekuri e tymi ishin melodia e pĂ«rditshme, Paul i vogĂ«l kĂ«rkonte njĂ« tjetĂ«r melodi – atĂ« tĂ« strukturave tĂ« padukshme qĂ« lĂ«vizin njerĂ«zit, tregjet dhe shoqĂ«ritĂ«. Ai e mĂ«soi herĂ«t se ekonomia nuk Ă«shtĂ« thjesht pĂ«r para, por pĂ«r mĂ«nyrĂ«n si jetohet dhe si ndahen mundĂ«sitĂ«. NĂ« University of Chicago, ku hyri nĂ« moshĂ«n 16-vjeçare, Samuelson pĂ«rthithi atmosferĂ«n e debatit intelektual me etjen e njĂ« filozofi tĂ« ri. Ai mĂ«soi nga mendje si Frank Knight dhe Jacob Viner, por nuk u mjaftua me dogma – ai kĂ«rkoi pse-nĂ« pas çdo ligji ekonomik. Pas studimeve nĂ« Chicago, ai shkoi nĂ« Harvard University, ku pĂ«rfundoi doktoratĂ«n nĂ« ekonomi nĂ« vitin 1941. NĂ« Harvard, ai pĂ«rvetĂ«soi mendimin keynesian, por e pĂ«rpunoi me saktĂ«sinĂ« matematikore tĂ« njĂ« fizicisti. Ishin kĂ«to vite qĂ« formĂ«suan gjuhĂ«n e tij tĂ« dyfishtĂ«: racionalen e matematikĂ«s dhe sensibilen e filozofisĂ« morale. NĂ« vitin 1940, Samuelson u bashkua me Massachusetts Institute of Technology (MIT), ku do tĂ« qĂ«ndronte gjatĂ« gjithĂ« jetĂ«s. Aty krijoi njĂ« laborator mendimi qĂ« do tĂ« formonte breza ekonomistĂ«sh qĂ« udhĂ«hoqĂ«n politika publike, institucione ndĂ«rkombĂ«tare dhe qeveri. Ai ishte kĂ«shilltar pĂ«r Presidentin Kennedy, Presidentin Johnson dhe shumĂ« institucione ndĂ«rkombĂ«tare si Federal Reserve dhe Treasury Department. Puna e tij pĂ«rfshinte modelet e rritjes ekonomike, analizĂ«n e mirĂ«qenies, teorinĂ« e tregtisĂ« ndĂ«rkombĂ«tare, inflacionin dhe papunĂ«sinĂ«. NĂ« çdo analizĂ«, qĂ«llimi i tij ishte i njĂ«jtĂ«: tĂ« gjejĂ« ekuilibrin midis teorisĂ« dhe jetĂ«s. Samuelson pĂ«rdori matematikĂ«n pĂ«r tĂ« pĂ«rshkruar mekanizmat ekonomikĂ« me saktĂ«si shkencore.  Po ta analizojmĂ« shohim se : Ai tregoi se ligjet ekonomike janĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme, si ligjet e natyrĂ«s, por i nĂ«nshtrohen motivimeve njerĂ«zore. MĂ«simi i saj: logjika mund tĂ« bashkĂ«jetojĂ« me ndjeshmĂ«rinĂ«; shkenca mund tĂ« kuptojĂ« njeriun. Ai i solli idetĂ« ekonomike nĂ« njĂ« gjuhĂ« tĂ« thjeshtĂ«, duke bĂ«rĂ« qĂ« çdo student tĂ« kuptojĂ« se tregu, inflacioni dhe punĂ«simi nuk janĂ« mistere, por pjesĂ« tĂ« pĂ«rditshmĂ«risĂ« sonĂ«. MĂ«simi i tij: dijet nuk janĂ« pĂ«r elitĂ«n, por pĂ«r tĂ« gjithĂ« qĂ« kĂ«rkojnĂ« tĂ« kuptojnĂ« botĂ«n.   UdhĂ«toi nĂ« strukturat matematikore tĂ« vendimmarrjes ekonomike. Ai tregoi se edhe brenda llogaritjeve tĂ« thata fshihet  Paul Samuelson nuk ndĂ«rtoi thjesht teori; ai ndĂ«rtoi mĂ«nyra tĂ« reja tĂ« tĂ« menduarit. IdetĂ« e tij ndikuan nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si qeveritĂ« hartojnĂ« politikat fiskale, si bankat qendrore masin inflacionin, si mĂ«suesit shpjegojnĂ« ekonominĂ«. NĂ« çdo cep tĂ« globit, ku njĂ« student hap librin e tij, ekonomia ndalon sĂ« qeni numĂ«r dhe bĂ«het reflektim. NĂ« mendimin e tij, çdo treg ishte njĂ« arenĂ« ku njeriu pĂ«rpiqet tĂ« harmonizojĂ« dĂ«shirat me kufijtĂ«, ashtu si Aristoteli shihte politikĂ«n si kĂ«rkim i virtytit mes dy ekstremeve. Samuelson ishte njĂ« Aristotel i epokĂ«s moderne, qĂ« besoi se arsyeja ekonomike duhet tĂ« jetĂ« gjithmonĂ« nĂ« shĂ«rbim tĂ« sĂ« mirĂ«s sĂ« pĂ«rbashkĂ«t. Veprat kryesore : 1. Foundations of Economic Analysis (1947) — vepra themel. Koment: PĂ«rligjĂ«n formalizimin matematikor tĂ« teorisĂ« ekonomike; vendosi standardet e analizĂ«s sĂ« ekuilibrit dhe optimizimit. ËshtĂ« punĂ« metodologjike: nga ajo rrjedh transformimi i ekonomisĂ« nĂ« njĂ« fushĂ« ku hipotezat janĂ« tĂ« matshme dhe testueshme. 2. Economics: An Introductory Analysis (1948, dhe edicione tĂ« mĂ«vonshme) — teksti pedagogjik mĂ« i ndikuar i shekullit XX. Koment: NĂ« kĂ«tĂ« libĂ«r Samuelson sintetizoi idetĂ« neoklasike dhe keynesiane, duke ofruar njĂ« kornizĂ« tĂ« qartĂ« mĂ«simore. Libri e bĂ«ri ekonominĂ« tĂ« qasshme pa sakrifikuar rigorin. 3. Linear Programming and Economic Analysis (1958) — bashkĂ«punim me Dorfman dhe Solow. Koment: Zgjeroi mjetet e optimizimit nĂ« ekonominĂ« aplikuese; ndikoi mĂ«nyrĂ«n si planifikohen alokimet dhe politikat e efikasitetit. 4. Artikujt dhe analizat (rreth 400 artikuj) — kontribuime tĂ« pĂ«rhapura nĂ« teori makroekonomike, mirĂ«qenie, teoria e tregtisĂ« dhe politikĂ« publike. Koment: Vepra artikullore çoi idetĂ« e tij nga modeli te politika, duke treguar bashkĂ«lidhjen mes analizĂ«s dhe aplikimit. Krahasim filozofik — vendi i Samuelson-it nĂ« traditĂ« PĂ«r tĂ« kuptuar thellĂ« Samuelsonin, duhet tĂ« vendosim metodĂ«n dhe qĂ«llimin e tij krahas traditave filozofike dhe ekonomike qĂ« e paraprinĂ« dhe me tĂ« cilat ai dialogoi. 1. Me Aristotelin (etikĂ« praktike dhe teleologji) Krahasimi: Aristoteli shqyrtonte "mirĂ«n e pĂ«rbashkĂ«t" dhe formĂ«n mĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« jetĂ«s; Samuelson, nĂ« nivel modern, e kanalizoi kĂ«tĂ« shqetĂ«sim nĂ« terma tĂ« mirĂ«qenies sociale dhe teorive normative ( p.sh . analiza e mirĂ«qenies, parimet e alokimit). Dallimi metodologjik: Aristoteli ishte filozof normativ; Samuelson u kujdes tĂ« formulojĂ« kriteret normative nĂ« terma qĂ« mund tĂ« mateshin dhe tĂ« vlerĂ«soheshin empiricisht. 2. Me Adam Smith (moraliteti dhe "dora e padukshme") Krahasimi: Smith vuri theksin te mekanizmat spontanĂ« tĂ« tregut dhe te lidhja midis moralit dhe interesit vetjake; Samuelson formalizoi mjete pĂ«r tĂ« analizuar kĂ«to mekanizma dhe pĂ«r tĂ« kuptuar kufizimet dhe dĂ«shtimet e tregut ( p.sh . mallrat publike, externalitetet). Dallimi: Smith ishte shkencĂ«tar-moralist i natyrĂ«s sĂ« tregut; Samuelson ofroi instrumente matematikore pĂ«r tĂ« vlerĂ«suar kur dhe pse ndĂ«rhyrja shtetĂ«rore Ă«shtĂ« e nevojshme. 3. Me John Maynard Keynes (teoria makro dhe pasiguritĂ«) Krahasimi: Keynes propozoi njĂ« paradigmĂ« tĂ« re makro qĂ« thekson rolin e pritshmĂ«rive dhe politikĂ«s fiskale; Samuelson u angazhua ta bĂ«jĂ« kĂ«tĂ« paradigmĂ« tĂ« qartĂ« dhe tĂ« aftĂ« pĂ«r pĂ«rdorim formal (neoklasik–keynesian synthesis). Dallimi: Keynes ishte shpesh mĂ« afĂ«r intuicionit dhe kontekstit historik; Samuelson e kanalizoi kĂ«tĂ« nĂ« modele ku efektet makroekonomike mund tĂ« diskutohet me terminologji precise. 4. Me RenĂ© Descartes dhe traditĂ«n racionaliste (metoda deduktive, matematika si mjet) Krahasimi: Si Descartes, Samuelson besonte te metoda e qartĂ«sisĂ« dhe deduksionit; matematika Ă«shtĂ« mjeti pĂ«r tĂ« arritur qartĂ«sinĂ«. Dallimi: Samuelson kombinon kĂ«tĂ« deduksion me testimin empiric — pra, nuk mjafton teoria elegante: ajo duhet tĂ« pĂ«rballet me tĂ« dhĂ«nat. 5. Me utilitarizmin (Bentham, Mill) dhe filozofinĂ« e mirĂ«qenies Krahasimi: ShumĂ« nga konceptet e mirĂ«qenies dhe vlerĂ«simit social nĂ« ekonominĂ« e Samuelson-it reflektojnĂ« preokupime utilitare: vlerĂ«simi i politikave sipas ndikimit nĂ« mirĂ«qenie. Dallimi: Samuelson synon ta bĂ«jĂ« kĂ«tĂ« vlerĂ«sim metodik dhe tĂ« matshĂ«m, duke shmangur retorikĂ«n morale pa kriterĂ«. 6. Me filozofinĂ« e shkencĂ«s moderne (Popper, Kuhn) Krahasimi: Samuelson kĂ«rkonte theorie qĂ« mund tĂ« testohen dhe t’i nĂ«nshtrohen rishikimit — njĂ« frymĂ« qĂ« afrohet me idetĂ« e falsifikimit dhe testimit.  Transformimi qĂ« ai solli (formalizimi i ekonomisĂ« mund tĂ« shihet si njĂ« ndryshim paradigme (Kuhn-i) nĂ« mĂ«nyrĂ«n e ushtrimit tĂ« disiplinĂ«s. Dallimi: Ekonomia mbart kompleksitetin e sjelljes njerĂ«zore, pra testimi dhe falsifikimi shpesh ndeshen me vĂ«shtirĂ«si empirike; Samuelson punoi pĂ«r tĂ« ulur kĂ«tĂ« hendek pĂ«rmes mjeteve matematike dhe metodave te sa Pse mori Çmimin Nobel — theks filozofik dhe metodologjik Komiteti i Nobelit (1970) nderoi Samuelson-in “pĂ«r pĂ«rpjekjet e tij pĂ«r tĂ« ngritur nivelin shkencor tĂ« analizĂ«s ekonomike”. ÇfarĂ« do tĂ« thotĂ« kjo nĂ« terma filozofikĂ«? Formalizim metodik:  Ai transformoi ekonominĂ« nga njĂ« fushĂ« pjesĂ«risht deskriptive/filozofike nĂ« njĂ« disiplinĂ« me modele tĂ« qarta, hipoteza dhe metoda testimi — kjo i afroi ekonomisĂ« kriteret e njĂ« shkence empirike. Sinteza teorike: PĂ«rmes teksteve dhe modeleve tĂ« tij, ai krijoi korniza qĂ« lidhin mikroekonominĂ« me makroekonominĂ«, dhe teorinĂ« me politikat — duke e bĂ«rĂ« teorinĂ« tĂ« pĂ«rdorshme pĂ«r zgjidhje reale. Pedagogjia dhe pĂ«rhapja: Libri i tij mĂ«simor bĂ«ri qĂ« gjuhĂ« e re (matematika dhe analiza) tĂ« pĂ«rhapej globalisht, duke formuar gjenerata qĂ« praktikonin ekonominĂ« me kĂ«tĂ« qasje. QĂ«llimi humanist:  NĂ« thelb tĂ« metodĂ«s sĂ« tij qĂ«ndronte vetĂ« kĂ«rkesa etike: qĂ« analiza tĂ« shĂ«rbente pĂ«r mirĂ«qenie; kĂ«shtu, formalizimi nuk ishte pĂ«r elegancĂ« tĂ« thatĂ«, por pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« mĂ« tĂ« efektshme politikĂ«n publike. Pra, Nobel-i ishte vlerĂ«sim i njĂ« ndryshimi epistemologjik:  Samuelson i dha ekonomisĂ« njĂ« identitet shkencor, ndĂ«rkohĂ« qĂ« ruajti vĂ«mendjen pĂ«r ndikimin social tĂ« teorisĂ«. Samuelson qĂ«ndron si urĂ«: ai merr seriozisht kĂ«rkesĂ«n pĂ«r saktĂ«si (matematika, testimi), por e vendos atĂ« " GjithnjĂ« nĂ« shĂ«rbim tĂ« pyetjes normative — si tĂ« pĂ«rmirĂ«sojmĂ« jetĂ«n njerĂ«zore pĂ«rmes politikĂ«s ekonomike. Ky kombinim e bĂ«n trashĂ«giminĂ« e tij tĂ« dyfishtĂ«: metodologjike dhe humane." > “NĂ« fund tĂ« fundit, ekonomia nuk Ă«shtĂ« pĂ«r xhepat — Ă«shtĂ« pĂ«r njerĂ«zit.” — Paul A. Samuelson “Ekonomia Ă«shtĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« kuptuar botĂ«n, jo vetĂ«m pĂ«r ta matur atĂ«.” — Paul A. Samuelson Paul Samuelson mbetet  Mjeshtri i EkonomisĂ« Moderne dhe Arkitekti i GjuhĂ«s Shkencore Ekonomike NĂ« historinĂ« e mendimit ekonomik,  Paul Anthony Samuelson mban vendin e njĂ« reformatori metodologjik: ai i solli ekonomisĂ« precizionin matematikĂ«s pa e ndarĂ« nga qĂ«llimi njerĂ«zor. Metoda e tij ishte e qartĂ« dhe ambicioze: tĂ« bĂ«jĂ« nga ekonomia njĂ« disiplinĂ« tĂ« testueshme dhe tĂ« pĂ«rdorshme — njĂ« shkencĂ« qĂ« nuk thotĂ« vetĂ«m se çfarĂ« ndodh, por pse ndodh dhe si mund tĂ« pĂ«rmirĂ«sohet. > “NĂ«se mund ta shpjegosh qartĂ«, do tĂ« thotĂ« se e ke kuptuar.” — Paul A. Samuelson I Lindur mĂ« 15 maj 1915 nĂ« Gary, Indiana, Samuelson u formua intelektualisht nĂ« University of Chicago dhe Harvard, dhe mĂ« pas krijoi karrierĂ«n e tij te Massachusetts Institute of Technology (MIT). Aty ai zhvilloi bindjen se ekonomia duhet tĂ« kombinojĂ« racionalitetin deduktiv me njohjen empirike — njĂ« qĂ«ndrim qĂ« lidh metodĂ«n shkencore me kĂ«rkesĂ«n morale pĂ«r zgjidhje praktike. PĂ«r tĂ« kuptuar thellĂ« Samuelsonin, duhet tĂ« vendosim metodĂ«n dhe qĂ«llimin e tij krahas traditave filozofike dhe ekonomike qĂ« e paraprinĂ« dhe me tĂ« cilat ai dialogoi. 1. Me Aristotelin (etikĂ« praktike dhe teleologji) Krahasimi: Aristoteli shqyrtonte "mirĂ«n e pĂ«rbashkĂ«t" dhe formĂ«n mĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« jetĂ«s;  Samuelson, nĂ« nivel modern, e kanalizoi kĂ«tĂ« shqetĂ«sim nĂ« terma tĂ« mirĂ«qenies sociale dhe teorive normative ( p.sh . analiza e mirĂ«qenies, parimet e alokimit). Dallimi metodologjik: Aristoteli ishte filozof normativ; Samuelson u kujdes tĂ« formulojĂ« kriteret normative nĂ« terma qĂ« mund tĂ« mateshin dhe tĂ« vlerĂ«soheshin empiricisht.  Samuelson formalizoi mjete pĂ«r tĂ« analizuar kĂ«to mekanizma dhe pĂ«r tĂ« kuptuar kufizimet dhe dĂ«shtimet e tregut ( p.sh . mallrat publike, externalitetet). Samuelson nuk ishte filozof tradicional; ai ishte metodolog i shkollĂ«s sĂ« mendimit qĂ« kĂ«rkon tĂ« bashkojĂ« qartĂ«sinĂ« e matematikĂ«s me ndjeshmĂ«rinĂ« normative tĂ« filozofisĂ« politike dhe ekonomike.  NĂ« praktikĂ«, ai ndĂ«rtoi njĂ« ndĂ«rfaqe midis argumentit filozofik (pĂ«r çfarĂ« duhet tĂ« synojĂ« shoqĂ«ria) dhe metodĂ«s shkencore (si ta matim dhe si ta testojmĂ« atĂ« synim). Komiteti i Nobelit (1970) nderoi Samuelson-in “pĂ«r pĂ«rpjekjet e tij pĂ«r tĂ« ngritur nivelin shkencor tĂ« analizĂ«s ekonomike”.  ÇfarĂ« do tĂ« thotĂ« kjo nĂ« terma filozofikĂ«? Ai transformoi ekonominĂ« nga njĂ« fushĂ« pjesĂ«risht deskriptive/filozofike nĂ« njĂ« disiplinĂ« me modele tĂ« qarta, hipoteza dhe metoda testimi — kjo i afroi ekonomisĂ« kriteret e njĂ« shkence empirike. PĂ«rmes teksteve dhe modeleve tĂ« tij, ai krijoi korniza qĂ« lidhin mikroekonominĂ« me makroekonominĂ«, dhe teorinĂ« me politikat — duke e bĂ«rĂ« teorinĂ« tĂ« pĂ«rdorshme pĂ«r zgjidhje reale. Libri i tij mĂ«simor bĂ«ri qĂ« gjuhĂ« e re (matematika dhe analiza) tĂ« pĂ«rhapej globalisht, duke formuar gjenerata qĂ« praktikonin ekonominĂ« me kĂ«tĂ« qasje.  NĂ« thelb tĂ« metodĂ«s sĂ« tij qĂ«ndronte vetĂ« kĂ«rkesa etike: qĂ« analiza tĂ« shĂ«rbente pĂ«r mirĂ«qenie. Samuelson qĂ«ndron si urĂ«: ai merr seriozisht kĂ«rkesĂ«n pĂ«r saktĂ«si (matematika, testimi), por e vendos atĂ« gjithnjĂ« nĂ« shĂ«rbim tĂ« pyetjes normative — si tĂ« pĂ«rmirĂ«sojmĂ« jetĂ«n njerĂ«zore pĂ«rmes politikĂ«s ekonomike. Ky kombinim e bĂ«n trashĂ«giminĂ« e tij tĂ« dyfishtĂ«: metodologjike dhe humane. > “NĂ« fund tĂ« fundit, ekonomia nuk Ă«shtĂ« pĂ«r xhepat  — Ă«shtĂ« pĂ«r njerĂ«zit.” — Paul A. Samuelson  Referencat: Burime kryesore: Paul A. Samuelson, Foundations of Economic Analysis, Harvard University Press, 1947. Paul A. Samuelson, Economics: An Introductory Analysis, McGraw-Hill, 1948. R. Dorfman, P. A. Samuelson & R. Solow, Linear Programming and Economic Analysis, McGraw-Hill, 1958. Nobel Prize Committee, The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences 1970 – Paul A. Samuelson, NobelPrize.org . R. E. Backhouse, Foundations of Modern Economics: Paul Samuelson and the Transformation of Economic Analysis, Oxford University Press, 2017. M. Blaug, The Methodology of Economics, Cambridge University Press, 1992. D. Colander & H. Landreth, The Coming of Keynesianism to America, Edward Elgar, 2001. D. W. Hands, Reflection Without Rules: Economic Methodology and Contemporary Science Theory, Cambridge University Press, 2001. Kreditim autorĂ«sh Artikull origjinal: © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author. Prestige Magazine.  TĂ« gjitha tĂ« drejtat e rezervuara.

  • Sami FrashĂ«ri rilindas i shquar, dijetar i madh, shkrimtar publicist, dhe ideologu i lĂ«vizjes kombĂ«tare

    Personalitete/Sami FrashĂ«ri (1850-1904) ishte rilindas i shquar, di jetar i madh, shkrimtar, publicist dhe ideologu kryesor i LĂ«vizjes KombĂ«tare Sami FrashĂ«ri (1 qershor 1850-18 qershor 1904), rilindĂ«s, erudit dhe dijetar i pĂ«rmasave botĂ«rore Sami FrashĂ«ri (1850-1904) ishte rilindas i shquar, dijetar i madh, shkrimtar, publicist dhe ideologu kryesor i LĂ«vizjes KombĂ«tare 01/06/2018 Personalitete Sami Bej FrashĂ«ri, njĂ«ri ndĂ«r personalitetet mĂ« tĂ« shquara tĂ« kombit, por edhe i kulturĂ«s botĂ«rore u lind mĂ« 1 qershor tĂ« vitit 1850, nĂ« fshatin FrashĂ«r tĂ« PĂ«rmetit. Ka vdekur mĂ« 18 qershor 1904, nĂ« Stamboll. Ai ishte rilindas i shquar, dijetar i madh, shkrimtar, publicist dhe ideologu kryesor i LĂ«vizjes KombĂ«tare Shqiptare. NĂ« literaturĂ«n e huaj Ă«shtĂ« i njohur me emrin Shemseddin Sami. Lindi nĂ« FrashĂ«r tĂ« PĂ«rmetit mĂ« 1 qershor 1850. Ishte njĂ« nga djemtĂ« e Halit bej Dakollarit. MĂ«simet e para i mori nĂ« fshatin e lindjes. MĂ« 1865 sĂ« bashku me pesĂ« vĂ«llezĂ«rit e tij dhe dy motrat u vendos nĂ« JaninĂ«. KĂ«tu sĂ« bashku me vĂ«llanĂ«, Naimin, Sami FrashĂ«ri kreu shkollĂ«n e mesme greke “Zosimea”, ku pĂ«rveç kulturĂ«s sĂ« pĂ«rgjithshme, pĂ«rvetĂ«soi krahas greqishtes sĂ« re e tĂ« vjetĂ«r edhe gjuhĂ«n latine si dhe gjuhĂ«n frĂ«nge dhe atĂ« italiane. NĂ« TetovĂ«, nga Mahmut Efendiu (Kalkendelenli Mahmut Efendi), mĂ«soi arabisht, persisht dhe turqisht . MĂ« 1872 u vendos nĂ« Stamboll ku zhvilloi njĂ« veprimtari tĂ« gjerĂ« patriotike pĂ«r çlirimin dhe bashkimin kombĂ«tar tĂ« popullit shqiptar dhe bashkĂ«punoi me pĂ«rfaqĂ«suesit mĂ« pĂ«rparimtarĂ« tĂ« lĂ«vizjes demokratike-borgjeze turke. Ishte njĂ« ndĂ«r organizatorĂ«t kryesorĂ« tĂ« “Komitetit Qendror pĂ«r mbrojtjen e tĂ« drejtave tĂ« kombĂ«sisĂ« shqiptare” dhe me themelimin e “ShoqĂ«risĂ« sĂ« tĂ« shtypurit me shkronja shqip” (1879) u zgjodh kryetar i saj. Samiu drejtoi revistat e para nĂ« gjuhĂ«n shqipe “Drita” dhe pastaj “Dituria” (Stamboll, 1884-85) ku shkroi njĂ« numĂ«r tĂ« madh artikujsh. PĂ«r nevojat e shkollĂ«s shqipe hartoi librat “Abetare e gjuhĂ«s shqipe” (1886), “Shkronjtore e gjuhĂ«s shqipe” (gramatika, 1886) dhe “ShkronjĂ«â€ (Gjeografia, 1888) nĂ« gjuhĂ«n shqipe. Nga veprat mĂ« tĂ« shquara tĂ« kĂ«tij mendimtari tĂ« shquar, patriot, demokrat dhe iluminist Ă«shtĂ« “ShqipĂ«ria ç’ka qenĂ«, ç’ështĂ« e ç’do tĂ« bĂ«het”, botuar mĂ« 1899 pa emĂ«r autori nĂ« Bukuresht. Ky traktat u bĂ« manifesti i Rilindjes KombĂ«tare Shqiptare, vepra qĂ« sintetizoi programin e lĂ«vizjes, strategjinĂ« dhe taktikĂ«n e saj. NĂ« tĂ« u shprehĂ«n idealet demokratike tĂ« zhvillimit politik e shoqĂ«ror tĂ« vendit, tĂ« zhvillimit tĂ« arsimit, tĂ« kulturĂ«s e tĂ« shkencĂ«s. Sami FrashĂ«ri hartoi dhe njĂ« fjalor tĂ« gjuhĂ«s shqipe i cili mbeti i pabotuar. Gjithashtu ai la nĂ« dorĂ«shkrim njĂ« pĂ«rmbledhje kĂ«ngĂ«sh popullore shqiptare. Çështjen shqiptare Sami FrashĂ«ri e mbrojti edhe nĂ« organet e ndryshme tĂ« shtypit qĂ« drejtoi, sidomos nĂ« gazetĂ«n turke “Terxhuman-i Shark”. Sami FrashĂ«ri Ă«shtĂ« autor i 57 veprave nĂ« gjuhĂ«n shqipe, turke dhe arabe duke pĂ«rfshirĂ« kĂ«tu edhe revistat e gazetat qĂ« i drejtoi duke botuar vetĂ« nĂ« to. Çështjen shqiptare dhe historinĂ« e popullit shqiptar Sami FrashĂ«ri i trajton edhe nĂ« veprat nĂ« gjuhĂ«n turke e sidomos nĂ« artikujt e botuar nĂ« shtypin e kohĂ«s, si edhe nĂ« veprat letrare me motive nga jeta shqiptare. Si dijetar i madh Sami FrashĂ«ri dha kontributin e tij tĂ« vyer nĂ« disa fusha tĂ« shkencĂ«s ku u dallua si pĂ«rfaqĂ«sues i mendimit tĂ« pĂ«rparuar materialist, jo vetĂ«m pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, por edhe pĂ«r vendet e Lindjes. ËshtĂ« autor i fjalorit normativ tĂ« gjuhĂ«s turke (Kamus-i tĂŒrki, 1901) i cili ruan vlerĂ«n e vet tĂ« madhe edhe nĂ« ditĂ«t e sotme. Fjalori “Kamus-i tĂŒrki” pĂ«rmban mbi 40 mijĂ« fjalĂ« e shprehje gjuhĂ«sore dhe Ă«shtĂ« pajisur me njĂ« parathĂ«nie tĂ« gjatĂ« tĂ« shkruar nga vetĂ« Samiu ku parashtron parimet e tij mbi fjalorin e njĂ« gjuhe letrare. Samiu Ă«shtĂ« edhe autor i disa fjalorĂ«ve dygjuhĂ«sh frĂ«ngjisht-turqisht 1882); turqisht-frĂ«ngjisht 1885); arabisht-turqisht (Kamus-i arabi). Vepra madhore e Sami FrashĂ«ri nĂ« gjuhĂ«n turke Ă«shtĂ« Enciklopedia e tij “Kamus-ul alĂąm” (1900) nĂ« 6 vĂ«llime, ku Samiu u jep njĂ« vend tĂ«dukshĂ«m botĂ«s shqiptare, figurave tĂ« rĂ«ndĂ«sishme qĂ« ka nxjerrĂ« populli shqiptar gjatĂ« historisĂ« sĂ« tij. NĂ« enciklopedinĂ« e Samiut gjenden njoftime pĂ«r institucionet shtetĂ«rore, arsimore, fetare etj., si edhe tĂ« dhĂ«na gjeografike jo vetĂ«m pĂ«r qytetet dhe qendrat administrative mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« ShqipĂ«risĂ«, por edhe pĂ«r fshatrat mĂ« tĂ« njohura. Si shkrimtar Sami FrashĂ«ri shkroi nĂ« gjuhĂ«n turke drama e romane. Vepra mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tregimtare Sami FrashĂ«ri “Besa”, e botuar mĂ« 1875 (?) e ka marrĂ« subjektin nga jeta shqiptare. Ajo u shfaq nĂ« teatrin perandorak nĂ« Stamboll mĂ« 1874, njĂ« vit para se tĂ« botohej. PĂ«r popullarizimin e dijeve shkencore shkroj disa libra dhe broshura, tĂ« ciat i pĂ«rmblodhi nĂ« “BibliotekĂ«n e xhepit”, hartoi tekste tĂ« ndryshme, botoi antologji me pjesĂ« tĂ« zgjedhura nga letĂ«rsia botĂ«rore dhe kryesisht orientale, ai la nĂ« dorĂ«shkrim 11 vepra kryesisht nga fusha e gjuhĂ«sisĂ« dhe e letĂ«rsisĂ«. Sami FrashĂ«ri ishte edhe njĂ« gazetar i talentuar. Ai ka bashkĂ«punuar me shkrime dhe ka qenĂ« redaktor dhe kryeredaktor nĂ« disa gazeta si psh: “” (“MĂ«ngjezi” 1876), ku pĂ«r njĂ« kohĂ« ishte kryeredaktor, (“Java”) etj. NĂ« punĂ«n krijuese tĂ« Sami FrashĂ«ri njĂ« vend tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m zĂ«nĂ« edhe pĂ«rkthimet, e kryesisht ato nga frĂ«ngjishtja. Ai shquhej pĂ«r kulturĂ«n e tij tĂ« gjerĂ« nĂ« shumĂ« fusha. Biblioteka personale e tij kishte 20,000 vĂ«llime. PĂ«r veprimtarinĂ« patriotike edhe pĂ«r frymĂ«n pĂ«rparimtare qĂ« pĂ«rshkon veprat e tij Porta e LartĂ« e ndoqi dhe e persekutoi Sami FrashĂ«rin, duke e internuar e izoluar. Vitet e fundit atij i qe ndaluar tĂ« dilte nga shtĂ«pia. Atdhetari i shquar vdiq nĂ« Stamboll. Titujt e veprave: Gjave (1876) ShqipĂ«ria çŽka qenĂ«, çŽështĂ« e çŽdo tĂ« bĂ«het (1899) [2] Besa dramĂ« (osmanisht) [2] Kamus-i Turki fjalor (osmanisht- Kamus al alam enciklopedia e parĂ« osmane e gjeografisĂ« dhe historisĂ«.[2] Kamus-i Fransevi, 1882 Fjalor osmanisht-frĂ«ngjisht Kamus-i Fransevi, 1885 Fjalor osmanisht-frĂ«ngjisht Kamus-i Arabi, Fjalor arabisht-osmanisht Dheu ËshtĂ« Flori[2] Dashuria e Talatit pĂ«r Fitneten Himmetu-l-Himam fi neshri-l-Islam SAMI FRASHËRI (1850 – 1904) FIGURA MË E SPIKATUR E RILINDJES KOMBËTARE SHQIPTARE NGA EDITORI 7 JANAR, 2023 12 MINUTA PËR TË LEXUAR 2 COMMENTS NjĂ« historiografi e Sami FrashĂ«rit, e pĂ«rkthyer nga gjuha turke SAMI FRASHËRI (1850 – 1904) FIGURA MË E SPIKATUR E RILINDJES KOMBËTARE SHQIPTARE DHE HISTORISË MODERNE TURKE Shemsettin Sami FrashĂ«ri, i njohur ndĂ«r shqiptarĂ«t si Sami Bej FrashĂ«ri, ka qenĂ« dhe mbetet njĂ« nga figurat mĂ« tĂ« spikatura jo vetĂ«m tĂ« Rilindjes KombĂ«tare Shqiptare, por edhe tĂ« vetĂ« historisĂ« moderne turke. Me veprat e tij madhore: /Kamus’i Fransevi (1882-1905, fjalor frengjisht – turqisht), Kamus’i Fransevi (1885, fjalor turqisht – frengjisht), Kamus’ul Alam (6 vĂ«llime, 1889 – 1898, enciklopedi e pĂ«rgjithshme), Kamus’i Arabi (1898, fjalor arabisht – turqisht, i papĂ«rfunduar), Kamus’i Turki (2 vĂ«llime, 1899 – 1900), / Sami FrashĂ«ri, si shkrimtar dhe akademik, zuri njĂ« vend tĂ« patjetĂ«rsuar nĂ« historinĂ« e kohĂ«s ku ai jetoi dhe punoi. NĂ« vijim pashtriku.org boton njĂ« historiografi tĂ« Sami FrashĂ«rit, tĂ« pĂ«rkthyer nga gjuha turke. ( * ) PĂ«rgatitĂ«s enciklopedish, fjalorĂ«sh dhe shkrimtar turk me origjinĂ« shqiptare. Ky Ă«shtĂ« shkrimtari i romanit tĂ« parĂ« tĂ« shkruajtur me shkronjat truke “Taashuk-i Talat dhe Fitnat (1872)”, i enciklopedisĂ« sĂ« parĂ« turke “Kamus-ul Alam (1889-1898) dhe i fjalorit tĂ« parĂ« [nĂ« kuptimin e plotĂ« tĂ« fjalĂ«s] modern turqisht “Kamus-i Turki (1901). Gjithashtu ka shkruar edhe fjalorĂ«t “Kamus-i Fransevi” frengjisht dhe “Kamus-i Arabi” arabisht. SĂ« bashku me vĂ«llain e tij tĂ« madh Abdyl FrashĂ«rin, kanĂ« bĂ«rĂ« alfabetin e parĂ« tĂ« gjuhĂ«s shqipe duke pĂ«rdorur shkronjat latine dhe ato greke nĂ« 1879. Kurse nĂ« 1886 ka shkruar njĂ« libĂ«r mbi gramatikĂ«n e gjuhĂ«s shqipe. VĂ«llai i tij, Naim FrashĂ«ri, pranohet si themeluesi i poezisĂ« shqiptare. NjĂ«kohĂ«shit (Shemsettin Sami) Ă«shtĂ« edhe babai i Ali Sami Jen, themeluesi i klubit sportiv Galatasaray. Ka lindur nĂ« vitin 1850 nĂ« ShqipĂ«rinĂ« jugore, nĂ« njĂ« fshat tĂ« quajtur FrashĂ«r tĂ« rrethit tĂ« Beratit. Ai Ă«shtĂ« djali i dytĂ« nga gjashtĂ« fĂ«mijĂ«t e Halit’it (i ati) tĂ« familjes FrashĂ«ri. Kurse dy prej fĂ«mijĂ«ve tĂ« tjerĂ«, Naimi dhe Abduli kanĂ« luajtur njĂ« rol shumĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« historinĂ« e ShqipĂ«risĂ«. Arsimin e mesĂ«m e ka mbaruar nĂ« shkollĂ«n e mesme Zosimea nĂ« JaninĂ«, e cila ndodhet nĂ« GreqinĂ« e sotme. Krahas greqishtes sĂ« vjetĂ«r (dhe te re), frengjistes dhe italishtes, ai mĂ«soi edhe turqisht, arabisht dhe persisht. MeqenĂ«se familja e tij ishte e besimit bektashi, ai zgjodhi tĂ« ndiqte rrugĂ«n e tyre. Ka punuar njĂ« kohĂ« si sekretar (shkruajtĂ«s i letrave) i guvernatorit nĂ« JaninĂ«. NĂ« 1871 shkoi nĂ« Stamboll dhe filloi tĂ« punojĂ« nĂ« njĂ« shtypshkronjĂ«. GjatĂ« kĂ«saj kohe gjithashtu u mor me botimin (pjesĂ«-pjesĂ«) e romaneve “Taashuk-i Talat dhe Fitnat (1872-1873)”. Ka punuar edhe nĂ« gazetat “Siraxh” dhe “Hadika” te Ebuzzija Teufik’it. KĂ«to gazeta mĂ« vonĂ« u mbyllĂ«n meqĂ«nĂ«se filluan tĂ« shkruanin kundĂ«r osmanllinjve tĂ« rinj. Pas famĂ«s qĂ« fitoi me shfaqjen e tragjedisĂ« “Majori Plak” tĂ« pĂ«rkthyer nga frengjishtja nĂ« 1874, shkruajti dhe vuri nĂ« skenĂ« shfaqjen “Besa”, e cila trajtonte problemet e ShqipĂ«risĂ« sĂ« asaj kohe. NĂ« 1874 u dĂ«rgua nĂ« Trablusgarp pĂ«r tĂ« drejtuar punimet nĂ« gazetĂ«n e vilajetit. Shemsettini qĂ«ndroi atje, nĂ«ntĂ« muaj. PĂ«rpara kĂ«saj detyre ai udhĂ«toi pĂ«r nĂ« Itali. Me t’u kthyer nĂ« Stamboll nĂ« 1876 sĂ« bashku me Mihran Efendi Nakashjan filluan tĂ« botonin gazetĂ«n “Sabah”. Kjo gazetĂ« fitoi njĂ« popullaritet tĂ« madh nĂ« njĂ« kohĂ« tĂ« shkurtĂ«r dhe u arrit tĂ« botohej me tirazh shumĂ« tĂ« madh, gjĂ« qĂ« nuk ishte parĂ«, deri nĂ« atĂ« kohĂ«, nĂ« shtypin turk. NĂ« 1877 qĂ«ndroi pĂ«r njĂ« kohĂ« nĂ« Rodos dhe punoi si mbajtĂ«s i vulave tĂ« guvernatorit. Pas kthimit, shkrimin e tij “Shundan Bundan” [Nga kĂ«tu pĂ«r atje] qĂ« shkruante tek gazeta Sabah e vazhdoi tek gazeta Tercuman’i Shark. GjatĂ« kĂ«saj kohe u mor shumĂ« edhe me çështjet e ShqipĂ«risĂ«. Nga njĂ«ri krah pĂ«rkrahte “LĂ«vizja pĂ«r Bashkimin Shqiptar” tĂ« drejtuar nga vĂ«llai i tij Abduli, nga krahu tjetĂ«r dilte kundĂ«r ndarjes sĂ« ShqipĂ«risĂ« nga Shteti Osman. NĂ« 1880 me urdhĂ«r tĂ« Sulltan Abdulhamid’it u thirr nĂ« pallat dhe filloi punĂ«n nĂ« Komisionin e Kontrollit Ushtarak si sekretar. KĂ«tĂ« punĂ« e vazhdoi deri nĂ« fund tĂ« jetĂ«s sĂ« tij dhe nga pĂ«rfitimet ekonomike qĂ« mori kĂ«tu, pati mĂ« shumĂ« kohĂ« dhe mundĂ«si pĂ«r t’iu kushtuar edhe mĂ« shumĂ« librave tĂ« tij. GjatĂ« kĂ«tyre viteve pĂ«rktheu librin “Robinson Kruzo” tĂ« Daniel Defoe’s dhe librin “TĂ« mjerĂ«t” tĂ« Viktor Hygo’s. NĂ« vitet 1882-1883 botoi veprĂ«n e tij tĂ« madhe tĂ« parĂ« “Kamus-i Fransevi” (fjalor frengjisht-turqisht) dhe nĂ« 1885 njĂ« pjesĂ« tĂ« po kĂ«saj vepre nĂ« turqisht-frengjisht. Si rezultat i kĂ«saj vepre, Sulltan Abdulhamid’i e dekoroi atĂ« me medaljen e nderit. Duke filluar nga viti 1889 dhe pĂ«r nĂ«ntĂ« vjet shkruajti (vetĂ«) dhe botoi enciklopedinĂ« “Kamus-ul Alam” pas sĂ« cilĂ«s u bĂ« edhe njĂ« nga shkrimtarĂ«t mĂ« me zĂ« nĂ« Turqi. Akoma pa e pĂ«rfunduar “Kamus-ul Alam” nĂ« 1896-1897 botoi pjesĂ«-pjesĂ« fjalorin me tĂ« gjerĂ« arabisht-turqisht. Arriti tĂ« botojĂ« vetĂ«m 504 faqe deri tek shkronja “xhim”. NĂ« 1898 pas rregullimeve qĂ« i bĂ«ri Shemsettin Sami, u botuan nĂ«pĂ«r gazeta njĂ« seri artikujsh. NĂ« 1899 filloi tĂ« shkruaj fjalorin e parĂ« turqisht-turqshit “Kamus-i Turki” sipas parimeve moderne tĂ« asaj kohe. NĂ« 1901 pasi e botoi kĂ«tĂ« vepĂ«r tĂ« madhe, ia dedikoi veten plotĂ«sisht kĂ«rkimeve mbi gjuhĂ«n turke. NĂ« 1902 pĂ«rgatiti pĂ«rkthimin e “Kutadgu Bilik” dhe nĂ« 1903 tĂ« “Orhun Abideleri”. Ai ndĂ«rroi jetĂ« nĂ« shtĂ«pinĂ« e tij nĂ« Erenköy, akoma pa e mbaruar veprĂ«n e tij “Ortaçağ Kipçakçası” (Kipçak, Ă«shtĂ« njĂ« fis turk qĂ« gjatĂ« shekujve XI-XV ka jetuar nĂ« brigjet e Detit tĂ« Zi, kurse nĂ« ditĂ«t e sotme jetojnĂ« nĂ« Egjipt dhe Siri). Edhe pse me origjinĂ« shqiptare dhe i interesuar drejtpĂ«rsĂ«drejti me çështjet e ShqipĂ«risĂ«, ka mbrojtur pĂ«rherĂ« modernizimin e shtetit Osman dhe ka theksuar shumĂ« rĂ«ndĂ«sinĂ« e turqishtes si gjuhĂ« e pĂ«rbashkĂ«t e perandorisĂ«. PĂ«r studimin e turqishtes, modernizimin dhe mĂ«simin e saj nĂ« fusha tĂ« ndryshme, jo vetĂ«m nĂ« kohĂ«n e Shemsettin Samiut, por nĂ« tĂ« gjitha kohĂ«rat kanĂ« qenĂ« tĂ« pakĂ«t personat si ai. Fjalori turqisht-turqisht “Kamus-i Turki” Ă«shtĂ« shkruajtur me turqishten osmane dhe pĂ«rbĂ«het nga tre gjuhe (turqisht, arabisht, persisht). FjalĂ«ve arabisht dhe persisht, ashtu si edhe nĂ« fjalorĂ«t e vjetĂ«r, i Ă«shtĂ« kushtuar njĂ« kujdes i veçantĂ« nĂ« pĂ«rdorimin e tyre nĂ« gjuhĂ«n e pĂ«rditshme. KĂ«tyre fjalĂ«ve nuk u Ă«shtĂ« dhĂ«nĂ« kuptimi i tyre i vĂ«rtetĂ«, por kuptimi sipas gjuhĂ«s sĂ« pĂ«rdorur turke. Gjithashtu i Ă«shtĂ« kushtuar kujdes i veçantĂ« edhe fjalĂ«ve tĂ« huazuara nga gjuhĂ«t perĂ«ndimore. Por ajo qĂ« Ă«shtĂ« mĂ« e rĂ«ndĂ«sishmja Ă«shtĂ« se kujdesi mĂ« i veçantĂ« i Ă«shtĂ« kushtuar turqishtes (shtylla kurrizore e osmanishtes) dhe etimologjisĂ« sĂ« saj. Shemsettin Sami ka mbrojtur pĂ«rherĂ« çështjen e thjeshtimit dhe turqizimit tĂ« gjuhĂ«s, prandaj pĂ«r kĂ«tĂ«, shumĂ« herĂ« ka kĂ«rkuar qĂ« nĂ«se nevojitet t’i kthehet pĂ«rseri burimeve tĂ« turqishtes sĂ« vjetĂ«r (madje edhe tĂ« turqishtes sĂ« lindjes [Çağatayca]). Libri “ShqipĂ«ria çfarĂ« ishte, çfarĂ« Ă«shtĂ«, çfarĂ« do tĂ« bĂ«het” pishtari i Rilindjes KombĂ«tare, i pĂ«rket Shemsettin Samiut. Duke iu mbĂ«shtetur kĂ«saj vepre, ky bashkĂ« me Naimin dhe Abdulin quhen si kokat e mendjes kombĂ«tare shqiptare. NĂ« kryeqytetin e ShqipĂ«risĂ«, TiranĂ«, nĂ« njĂ«rin prej shesheve tĂ« tij, gjendet edhe busti i Samiut. Libri “ShqipĂ«ria çfarĂ« ishte, çfarĂ« Ă«shtĂ«, çfarĂ« do tĂ« bĂ«het” pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« 1899 u shkruajt nĂ« gjuhĂ«n shqipe (pa emrin e autorit). MĂ« vonĂ« u botua nĂ« frengjisht dhe nĂ« 1904 pas vdekjes sĂ« Shemsettin Samit ky libĂ«r u botua nĂ« Sofje (bashkĂ« me emrin e tij si autor) i pĂ«rkthyer nga gjuha shqipe nĂ« turqisht fjalĂ« pĂ«r fjalĂ«. HistorianĂ«t turq, nĂ« pĂ«rgjithĂ«si nuk e pranojnĂ« kĂ«tĂ« si vepĂ«r tĂ« Shemsettin Samit, por kĂ«tĂ« ngjarje e vlerĂ«sojnĂ« si njĂ« pĂ«rpjekje e tij pĂ«r tĂ« rritur edhe mĂ« shumĂ« famĂ«n e tij nĂ« Rilindjen KombĂ«tare (shqiptare). Duke marrĂ« parasysh interesin e madh qĂ« ka treguar Shemsettin Samiu nĂ« çështjet turke dhe ato osmane, mendohet se kjo e vĂ«rteton nĂ« njĂ« farĂ« mĂ«nyre kĂ«tĂ« mendim. PĂ«rkundĂ«r kĂ«saj nuk ka asnjĂ« pikĂ« dyshimi pĂ«r autorĂ«sinĂ« e tij nĂ« veprat e tij shqipe. Romani “Taashuk-i Talat dhe Fitnat” i Shemsettin Samit qĂ« nga 1872 filloi tĂ« botohej pjesĂ« – pjesĂ« nĂ« gazetĂ«n “Hadika”. Dhe nĂ« verĂ«n e vitit 1873 pĂ«rfundoi botimi i tij. Ky roman qĂ« tregon pĂ«r dashurinĂ« e Talat’it me Fitnat’it, nĂ« letĂ«rsinĂ« turke vlerĂ«sohet si romani i parĂ« turqisht. Vepra e Shemsettin Samit (romani) i shkruar me shkronja turke, Ă«shtĂ« njĂ« çështje qĂ« nuk Ă«shtĂ« vĂ«rtetuar plotĂ«sisht nĂ«se ky Ă«shtĂ« romani i parĂ« ose jo. Por, pĂ«r nga popullariteti qĂ« ka fituar, ky Ă«shtĂ« padyshim romani i parĂ«. V e p r a t – Roman Taashuk-i Talat dhe Fitnat (1873) – TeatĂ«r Besa (1874) Sejdi Jahja (1875) Gave (1876) Mezalim-i Endulus (nuk Ă«shtĂ« botuar) Vixhdan (nuk Ă«shtĂ« botuar) – PĂ«rkthime Florian, GalatĂ©e (1773) Dumanoir & d’Ennery – Majori Plak (1874) Daniel Defoe – Robinson Kruzo Viktor Hygo – TĂ« mjerĂ«t (1880, mungon vĂ«llimi i fundit) Ali bin Ebi Talib – Esh’ar-i Muntehabe (1900, pĂ«rkthime nga Divan’i i Ali bin Ebu Talib) – Fjalor dhe Enciklopedi Kamus-i Fransevi (1882-1905, fjalor frengjisht-turqisht) Kamus-i Fransevi (1885, fjalor turqisht-frengjisht) Kamus-ul Alam (6 vĂ«llime, 1889-1898, enciklopedi e pĂ«rgjithshme) Kamus-i Arabi (1898, fjalor arabisht-turqisht, i papĂ«rfunduar) Kamus-i Turki (2 vĂ«llime, 1899-1900) – Librat e gramatikĂ«s (gjuhĂ«sore) Usul-i Tenkit dhe Tertib (1886) Nev’usul Sarf-i Turki (1891, gramatika moderne turqisht) Elif-ba Turki (1898, libĂ«r pĂ«r mĂ«simin e arabishtes, sipas metodĂ«s sĂ« re] Usul-i Xhedid-i Kauaid-i Arabije (1910, libĂ«r pĂ«r mĂ«simin e arabishtes, sipas metodĂ«s sĂ« re) Tatbikat-i Arabije (1911) PĂ«rveç kĂ«tyreve, ka shkruajtur edhe libra tĂ« vegjĂ«l mbi astronominĂ«, gjeologjinĂ«, historia e Islamit, antropologjinĂ«, gratĂ«, mitologjinĂ«, gramatikĂ«n. Ka mbledhur anekdoda nĂ« njĂ« botim me dy vĂ«llime “Letaif”. Ka mbledhur fjalĂ« tĂ« urta nĂ« njĂ« botim me katĂ«r vĂ«llime “Emsal”. Ka botuar pĂ«r ciklet shkollore alfabete dhe libra leximi. NjĂ«kohĂ«sisht ka botuar edhe disa vepra nĂ« shqip sĂ« bashku me librin e gramatikĂ«s “Abetarja e ShkronjĂ«torja”. ____________ *) E pĂ«rktheu dhe e pĂ«rshtati nĂ« shqip: Andi Kallushi, 07. 08. 2010 Burimet: – Shkrimi mĂ« me vlerĂ« i shkruar pĂ«r Shemsettin Samin Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« nga Prof. Dr. Ömer Faruk Akun dhe kjo Ă«shtĂ« botuar nga Alfa Yayınları Istanbul (1998). – Islam Ansiklopedisi, M.E.B. vĂ«llimi i 11’tĂ«, faqet 411-422. http://www.turkceciler.com/semsettin_sami.html *** NjĂ« pĂ«rgjigjie pĂ«r mohuesit e pellazgĂ«ve PELLAZGËT KANË FOLUR KËTË GJUHË QË FLASIM NE SOT, KA THËNË SAMI FRASHËRI “Pa dyshim PellazgĂ«t janĂ« kombi mĂ« i vjetĂ«r arian i EuropĂ«s. Ka shumĂ« fakte dhe shumĂ« rrĂ«fime qĂ« na tregojnĂ« se PellazgĂ«t qĂ« ne na duken si njĂ« pĂ«rrallĂ« pĂ«r faktin qĂ« janĂ« njĂ« komb shumĂ« i lashtĂ«, kanĂ« folur kĂ«tĂ« gjuhĂ« qĂ« flasim edhe ne sot e kĂ«saj dite. Emrat e perĂ«ndive qĂ« PellazgĂ«t u faleshin, i ka huazuar mitologjia e grekĂ«ve dhe romakĂ«ve, por edhe shumĂ« fjalĂ« tĂ« tjera qĂ« historia i ka ruajtur si emra vendesh etj,.. duken qĂ« janĂ« fjalĂ« thjeshtĂ« shqip edhe na tregojnĂ« qĂ« PellazgĂ«t kanĂ« folur mijra vjet mĂ« parĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n gjuhĂ« qĂ« flasim edhe ne sot, pothuajse pa ndryshime, ose me aq pak ndryshime saqĂ« po tĂ« dilte ndonjĂ« pellazg do tĂ« mund tĂ« flisnim me tĂ« si flet njĂ« gegĂ« me njĂ« toskĂ«. ” – kĂ«shtu ka shkruar Sami FrashĂ«ri nĂ« librin “ShqipĂ«ria ç’ka qenĂ«, ç’ështĂ« e ç’do tĂ« bĂ«het”. NĂ« vazhdim lexoni njĂ« fragment tĂ« shkĂ«putur nga ky libĂ«r: “Emrat e perĂ«ndive qĂ« PellazgĂ«t u faleshin, i ka huazuar mitologjia e grekĂ«ve dhe romakĂ«ve, por edhe shumĂ« fjalĂ« tĂ« tjera qĂ« historia i ka ruajtur si emra vendesh etj,.. duken qĂ« janĂ« fjalĂ« thjeshtĂ« shqip edhe na tregojnĂ« qĂ« PellazgĂ«t kanĂ« folur mijra vjet mĂ« parĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n gjuhĂ« qĂ« flasim edhe ne sot, pothuajse pa ndryshime, ose me aq pak ndryshime saqĂ« po tĂ« dilte ndonjĂ« pellazg do tĂ« mund tĂ« flisnim me tĂ« si flet njĂ« gegĂ« me njĂ« toskĂ«. ShqiptarĂ«t flasin njĂ« nga mĂ« tĂ« vjetra e mĂ« tĂ« bukura gjuhĂ« tĂ« dheut. GjuhĂ«t qĂ« kanĂ« qĂ«nĂ« tĂ« ngjashme dhe bashkĂ«kohĂ«se me gjuhĂ«n shqipe janĂ« zhdukur prej mijĂ«ra vjetĂ«sh, dhe nuk fliten mĂ« nĂ« asnjĂ« vend tĂ« botĂ«s. NĂ« vendin e tyre fliten gjuhĂ«t qĂ« rrjedhin prej tyre. Shqipja si gjuhĂ« Ă«shtĂ« e ngjashme me greqishten e vjetĂ«r, me latinishten, me sanskritishten gjuhĂ« e vjetĂ«r e IndisĂ«, me zendishten gjuhĂ« e PersisĂ« sĂ« vjetĂ«r, me keltishten, me teutonishten etj. Por kĂ«to gjuhĂ« qĂ« numĂ«ruam mĂ« sipĂ«r janĂ« me tĂ« reja se gjuha shqipe dhe kanĂ« mijĂ«ra vjet qĂ« nuk fliten mĂ«, dhe rrojnĂ« tĂ« shkruara vetĂ«m nĂ« faqet e disa librave shumĂ« tĂ« vjetĂ«r. KĂ«to gjuhĂ« quhen “gjuhĂ« tĂ« vdekura”, dhe shqipja, gjuha jonĂ« qĂ« Ă«shtĂ« mĂ« e vjetĂ«r nga ato Ă«shtĂ« e gjallĂ« dhe flitet edhe sot si nĂ« kohĂ«n e PellazgĂ«ve. Pa dyshim PellazgĂ«t janĂ« kombi mĂ« i vjetĂ«r arian i EuropĂ«s. Ka shumĂ« fakte dhe shumĂ« rrĂ«fime qĂ« na tregojnĂ« se PellazgĂ«t qĂ« ne na duken si njĂ« pĂ«rrallĂ« pĂ«r faktin qĂ« janĂ« njĂ« komb shumĂ« i lashtĂ«, kanĂ« folur kĂ«tĂ« gjuhĂ« qĂ« flasim edhe ne sot e kĂ«saj dite. Emrat e perĂ«ndive qĂ« PellazgĂ«t u faleshin, i ka huazuar mitologjia e grekĂ«ve dhe romakĂ«ve, por edhe shumĂ« fjalĂ« tĂ« tjera qĂ« historia i ka ruajtur si emra vendesh etj,.. duken qĂ« janĂ« fjalĂ« thjeshtĂ« shqip edhe na tregojnĂ« qĂ« PellazgĂ«t kanĂ« folur mijra vjet mĂ« parĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n gjuhĂ« qĂ« flasim edhe ne sot, pothuajse pa ndryshime, ose me aq pak ndryshime saqĂ« po tĂ« dilte ndonjĂ« pellazg do tĂ« mund tĂ« flisnim me tĂ« si flet njĂ« gegĂ« me njĂ« toskĂ«. *** Gramatika e gjuhĂ«s shqipe, lakimi dhe zgjedhimi, hollĂ«sia e nyjeve, dhe e pĂ«remrave e tĂ« tjera bukuri tĂ« kĂ«saj gjuhe, qĂ« jo vetĂ«m asnjĂ« nga gjuhĂ«t e sotme nuk i ka, por as gjuhĂ«t e vjetra nuk i kanĂ«, na tregojnĂ« qĂ« shqipja Ă«shtĂ« njĂ« gjuhĂ« shumĂ« e vjetĂ«r dhe na vjen nga kohĂ«t e qĂ«motĂ«shme e ruajtur e paprishur dhe e pandryshuar. ShĂ«nja e kombit Ă«shtĂ« gjuha. Çdo komb njihet me anĂ« tĂ« gjuhĂ«s. Ata njerĂ«z qĂ« harrojnĂ« apo nuk flasin mĂ« gjuhĂ«n e tyre, me kalimin e kohĂ«s bĂ«hen qytetarĂ« tĂ« atij kombi qĂ« i flasin gjuhĂ«n. ShumĂ« qytetĂ«rime qĂ« janĂ« zhdukur mos pandehni se vdiqĂ«n ose u vranĂ« tĂ« gjithĂ«, jo, por u pĂ«rzien me kombe tĂ« tjerĂ« dhe morĂ«n gjuhĂ«n e tyre dhe u bĂ«nĂ« pjesĂ« e tyre. KĂ«shtu u zhdukĂ«n Maqedonasit, ThrakĂ«t, Frigasit, dhe shumĂ« popullĂ«si tĂ« tjera qĂ« nuk ishin pellazgĂ« d.m.th. shqiptarĂ« si ne, pra kĂ«to popullĂ«si sot nuk janĂ« por u zhukĂ«n dhe u harruan sepse humbĂ«n gjuhĂ«n e tyre. Por shqiptarĂ«t e atij vendi qĂ« sot quhet ShqipĂ«ri e kanĂ« ruajtur fort mirĂ« gjuhĂ«n e tyre, dhe kĂ«shtu edhe sot nĂ« kĂ«tĂ« vend flitet gjuha e PellazgĂ«ve tĂ« lashtĂ«. – Si kanĂ« mundur shqiptarĂ«t tĂ« ruajnĂ« gjuhĂ«n e tyre tĂ« plotĂ« e tĂ« paprishur pĂ«r njĂ« kohĂ« kaq tĂ« madhe? – Si ka mundĂ«si qĂ« gjuha shqipe nuk Ă«shtĂ« prishur dhe nuk Ă«shtĂ« ndryshuar edhe pse nuk ka pasur shkronja dhe libra, dhe duke mos qĂ«nĂ« e shkruar dhe duke mos e mĂ«suar nĂ«pĂ«r shkolla, kur gjuhĂ« tĂ« shkruara dhe tĂ« krijuara me kujdes tĂ« madh janĂ« prishur aq shumĂ« sa sot quhen gjuhĂ« tĂ« tjera? PĂ«rgjigja e kĂ«tyre pyetjeve Ă«shtĂ« fare e lehtĂ«: ShqiptarĂ«t e kanĂ« mbajtur gjuhĂ«n dhe kombin e tyre jo me shkronja, jo me dituri dhe sa me qytetĂ«rim, por vetĂ«m me pastĂ«rti, duke qĂ«nĂ« gjithmonĂ« vetĂ«m dhe duke mos u pĂ«rzjerĂ« me tĂ« tjerĂ«, dhe duke mos futur tĂ« huaj nĂ« vendin e tyre. TĂ« qĂ«ndruarit larg nga e gjithĂ« bota, nga dituritĂ«, nga tregĂ«tia me njĂ« fjalĂ« tĂ« jetuarit nĂ«pĂ«r male, u ka ruajtur shqiptarĂ«ve kombin dhe gjuhĂ«n. Se pĂ«rse shqiptarĂ«t nuk kanĂ« menduar tĂ« shkruajnĂ« gjuhĂ«n e tyre, kjo Ă«shtĂ« njĂ« çudi e madhe. Nuk flasim pĂ«r ato fise tĂ« vegjĂ«l dhe tĂ« shpĂ«rndarĂ« tĂ« PellazgĂ«ve dhe tĂ« IlirĂ«ve tĂ« vjetĂ«r, sepse ata duke jetuar nĂ«pĂ«r male nuk kishin nevojç qĂ« tĂ« shkruanin dhe as nuk u vinte ndĂ«r ment njĂ« gjĂ« e tillĂ«. Por Maqedonasit qĂ« kishin njĂ« mbretĂ«ri tĂ« sofistikuar, ashtu edhe mbretĂ«ria e Pirros nĂ« Epir dhe e TeutĂ«s nĂ« Iliri pĂ«rse nuk patĂ«n nevojĂ« qĂ« tĂ« shkruajnĂ« gjuhĂ«n e tyre? Filipi i MaqedonisĂ« qĂ« donte qĂ« tĂ« zgjeronte mbretĂ«rinĂ« e tij dhe tĂ« pushtonte GreqinĂ«, pĂ«rse nuk bĂ«ri tĂ« shkruhej gjuha e tij ashtu si greqishtja? Aleksandri i Madh le tĂ« themi qĂ« nuk pati kohĂ«, por PtolemenjtĂ« qĂ« zgjuan diturinĂ« dhe gjuhĂ«n greke nĂ« Aleksandri, si nuk menduan pĂ«r gjuhĂ«n e tyre qĂ« ti bĂ«nin njĂ« palĂ« shkronja, duke parĂ« tĂ« gjithĂ« kombet e AzisĂ« dhe tĂ« Egjiptit qĂ« shkruanin cilido nĂ« gjuhĂ«n e tij? RomakĂ«t mĂ«sonin filozofinĂ« nĂ« gjuhĂ«n greke, por kishin bĂ«rĂ« shkronja edhe pĂ«r gjuhĂ«n e tyre latinishten, kĂ«shtu qĂ« shumĂ« gjĂ«ra i shkruanin dhe i lexonin nĂ« kĂ«tĂ« gjuhĂ«. Johan George von Hahn (1811-1869), filologu i madh gjerman, ka shkruar shumĂ« tĂ« vĂ«rteta pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, dhe ka gjetur nĂ« njĂ« vend tĂ« ShqipĂ«risĂ« njĂ« gur tĂ« shkruar shqip me disa shkronja tĂ« cilat u ngjajnĂ« shumĂ« shkronjave fiqinishte edhe duken tĂ« marra prej atyre por pa qenĂ« vetĂ« ato. Por kĂ«to shkronja nuk janĂ« parĂ« gjetkĂ«, dhe as dihet qĂ« tĂ« kenĂ« qenĂ« tĂ« pĂ«rdorura nĂ« ShqipĂ«ri. Disa varre dhe tĂ« tjerĂ« gurĂ« tĂ« shkruara me shkronja greke nĂ« AzinĂ« e VogĂ«l afĂ«r AngoresĂ«, si edhe disa tĂ« tjerĂ« tĂ« shkruara me shkronja latine nĂ« Etruri tĂ« ItalisĂ«, gjuha e tĂ« cilĂ«ve (gjuha e shkruar mbi varret dhe gurĂ«t) nuk Ă«shtĂ« as greqisht as latinisht, duken tĂ« jenĂ« shkruar nĂ« gjuhĂ«n shqipe prej Frigasve dhe EtruskĂ«ve tĂ« vjetĂ«r, tĂ« cilĂ«t ishin PellazgĂ« d.m.th. shqiptarĂ«. Kuptohet qĂ« shqiptarĂ«t e vjetĂ«r kanĂ« shkruar gjuhĂ«n e tyre me ato shkronja qĂ« njihnin, kĂ«shtu qĂ« ata shkruanin herĂ« me shkronja arabe, herĂ« me shkronja greke dhe latine. Kjo ka ndodhur sepse shqiptarĂ«t nuk kanĂ« menduar kurrĂ« qĂ« tĂ« pĂ«rgatitnin njĂ« palĂ« shkronja pĂ«r tĂ« shkruar gjuhĂ«n e tyre: dhe gjuha shqipe kishte mbetur deri nĂ« kohĂ«n tonĂ« gjuhĂ« e pashkruar.”

  • Ervis Gega-Dodi njĂ« yll nĂ« botĂ«n e artit, tashmĂš nĂš detyrĂšn: Drejtor i Fondacionit tĂ« nderuar "Villa Musica", nĂš Gjermani. PĂšrgatiti: Dr. Liliana Pere

    Profili i Ervis Gega Dodi Ngritja e paprecedentĂ« e njĂ« artisti shqiptar pĂ«r tĂ« udhĂ«hequr njĂ« institucion tĂ« madh kulturor evropian. Ervis Gega-Dodi, njĂ« figurĂ« e njohur nĂ« botĂ«n e artit, Ă«shtĂ« emĂ«ruar Drejtor i Fondacionit tĂ« nderuar "Villa Musica", fondacionit mĂ« tĂ« madh shtetĂ«ror tĂ« muzikĂ«s nĂ« Gjermani. Ky emĂ«rim shĂ«non njĂ« moment historik unik, pasi ajo Ă«shtĂ« gruaja e parĂ« me origjinĂ« shqiptare qĂ« mban njĂ« pozicion kaq tĂ« lartĂ« nĂ« historinĂ« e Fondacionit. Por si arriti ketu violinistja e talentuar Ervis Gega ? Le ta pershkruajme shkurt udhĂ«timin e saj profesional. Ervis Gega Dodi Ă«shtĂ« njĂ« violiniste e shquar shqiptare. NĂ« vitin 1990, Gega u largua nga ShqipĂ«ria sĂ« bashku me familjen e saj. Studimet e larta pĂ«r violinĂ« i kreu nĂ« LondĂ«r. NĂ« vitin 1996, Ervisi mori diplomĂ«n prestigjioze tĂ« recitalit koncert me çmimin mĂ« tĂ« lartĂ« "Premier Prix" nga Shkolla e MuzikĂ«s dhe DramĂ«s Guildhall. PĂ«r mĂ« shumĂ« se njĂ« dekadĂ«, ajo ka qenĂ« pedagoge nĂ« universitete tĂ« ndryshme tĂ« muzikĂ«s nĂ« Gjermani dhe e angazhuar nĂ« evente solo, duke marrĂ« vlerĂ«sime tĂ« vazhdueshme si nga mediat gjermane ashtu edhe nga ato shqiptare. Aktualisht ĂšshtĂš me banim nĂ« Bon me familjen e saj.Ajo eshte nje familjare model dhe nje nene e urte e shkelqyer. Ervis Gega Ă«shtĂ« violinistja mĂ« e re nĂ« AkademinĂ« e MuzikĂ«s sĂ« DhomĂ«s "Villa Musica", e njohur si pedagoge e nderuar qĂ« nga viti 2006.U nderua me titullin Profesor nĂ« Gjermani nĂ« vitin 2013. Violinistja dhe docentja Ervis Gega Dodi, nderohet me çmim nĂ« Gjermani 2018 - Universiteti-Johannes Gutenberg Mainz nĂ« Gjermani nderoi violinisten dhe docenten Ervis Gega Dodi me çmimin mĂ« tĂ« lartĂ« pĂ«r mĂ«simdhĂ«nĂ«sit e muzikĂ«s. Ambasada e ShqipĂ«risĂ« nĂ« Gjermani, bĂ«n tĂ« ditur se çmimi iu dha Gega Dodit me motivazionin “rezultate tĂ« shquara” nĂ« veprimtarinĂ« mĂ«simdhĂ«nĂ«se tĂ« docentes sĂ« muzikĂ«s me origjinĂ« shqiptare. VeprimtarinĂ« si docente Ervis Gega-Dodi e zhvillon krahas veprimtarisĂ« koncertale nĂ« sallat mĂ« tĂ« shquara koncertale tĂ« GjermanisĂ« dhe jashtĂ« saj. Loja e saj virtuoze nĂ« violinĂ« Ă«shtĂ« vlerĂ«suar gjithashtu me çmime tĂ« larta. NĂ« njĂ« botĂ« ku ekselenca nderohet, Ervis Gega shkĂ«lqen si njĂ« drite talenti artistik. Kontributet e saj nĂ« botĂ«n e muzikĂ«s, si interpretuese dhe edukatore, nĂ«nvizojnĂ« ndikimin e saj tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m nĂ« peizazhin kulturor. Teksa luan nĂ« kompleksitetin e identitetit tĂ« saj tĂ« dyfishtĂ« dhe triumfon , Ervis Gega mbetet njĂ« simbol i shpresĂ«s dhe i artit pĂ«r muzikantĂ«t aspirantĂ« kudo. RrugĂ«timi i Ervis GegĂ«s ilustron jo vetĂ«m aftĂ«sinĂ« e saj muzikore, por edhe qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« dhe pĂ«rkushtimin e saj ndaj profesionit si violinist, artiste ekselente ne muziken boterore. Nga lĂ«nia e atdheut pĂ«r tĂ« ndjekur pasionin e saj e deri te njohja ndĂ«rkombĂ«tare si virtuoze, historia e saj magjeps audiencĂ«n me talentin dhe mjeshtĂ«rinĂ« e saj, Ajo qĂ«ndron si njĂ« dĂ«shmi e fuqisĂ« transformuese tĂ« muzikĂ«s dhe shpirtit tĂ« palĂ«kundur tĂ« talentit dhe persosmerise ne ngjitje. Ervis Gega-Dodi, merr njĂ« pozicion Drejtor, kaq tĂ« lartĂ« nĂ« Fondacionin Villa Musica. NĂ« zemĂ«r tĂ« GjermanisĂ«, njĂ« violiniste dhe nje grua e shquar ka marrĂ« drejtimin e njĂ« prej fondacioneve mĂ« prestigjioze muzikore nĂ« vend. EmĂ«rimi i saj i fundit si gruaja e parĂ« nĂ« historinĂ« e Fondacionit qĂ« mban njĂ« pozicion kaq tĂ« shquar shĂ«non njĂ« moment historik. NjĂ« simfoni e ekselencĂ«s E themeluar me njĂ« mision pĂ«r tĂ« nxitur talentet e rinj muzikorĂ« nga tĂ« gjitha anĂ«t e globit, Villa Musica qĂ«ndron si njĂ« drite shprese pĂ«r artistĂ«t e rinj. Me njĂ« formacion vjetor prej 140 koncertesh nĂ«pĂ«r vende tĂ« ndryshme, ky fondacion jo vetĂ«m qĂ« shfaq talente tĂ« jashtĂ«zakonshme, por gjithashtu ofron bursa pĂ«r studentĂ«t e talentuar. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, Villa Musica ofron mbĂ«shtetje nĂ« formĂ«n e instrumenteve muzikore tĂ« njohura pĂ«r periudha tĂ« caktuara, duke pasuruar rrugĂ«timin artistik tĂ« muzikantĂ«ve premtues. UdhĂ«heqja e HarmonisĂ« NĂ« kuadĂ«r tĂ« rolit tĂ« saj, zonja Gega-Dodi Ă«shtĂ« pĂ«rfshirĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« ndĂ«rlikuar nĂ« Festivalin. Rhrin Vokal si pjesĂ« e detyrave tĂ« saj. Le tĂš mesojme detyrat konkrete aktuale te Ervisit: 1.Drejtore Artistike e Fondacionit Villa Musica. 2. Drejtore Artistike e Filarmonise se Bonnit. 3. ⁠Professore ne Universitetin Johannes Guttenberg Mainz. 4. ⁠Professore ne Konservatorin Peter Cornelius. 5. ⁠Drejtuse Artistike e Cmimit te Muzikes se Dhomes „ Hans Gal Preis“ te Akademise se Shkencave Mainz. 6. ⁠Drejtore Artistike E Festivalit „ Rhein Vokal“ Artist qĂ« performon nĂ« violinĂ« NjĂ« Testament pĂ«r Talentin dhe Arritjen Duke vlerĂ«suar aftĂ«sitĂ« e saj tĂ« jashtĂ«zakonshme dhe angazhimin e palĂ«kundur, Sekretari i Shtetit pĂ«r KulturĂ«n, Z. JĂŒrgen Hardeck, e cilĂ«soi Prof. Ervis Gega si njĂ« menaxher thellĂ«sisht tĂ« suksesshĂ«m, njĂ« violiniste shumĂ« tĂ« talentuar dhe njĂ« pedagoge tĂ« nderuar. Ekspertiza e saj e shumĂ«anshme dhe pĂ«rkushtimi i pashembullt shkĂ«lqejnĂ« nĂ« gjithçka qĂ« ajo ndĂ«rmerr, duke frymĂ«zuar ata qĂ« e rrethojnĂ«. NjĂ« Maestro muzikor! NĂ« njĂ« botĂ« ku vlerĂ«simet shpesh dominohen nga burrat, ngjitja e Ervis Gega-Dodit nĂ« zenitin e Fondacionit Villa Musica nuk Ă«shtĂ« thjesht njĂ« fitore personale, por njĂ« triumf pĂ«r gratĂ« nĂ« art. UdhĂ«timi i saj shĂ«rben si njĂ« motivim pĂ«r artistĂ«t aspirues dhe njĂ« testament i fuqisĂ« sĂ« pasionit, talentit dhe kĂ«mbĂ«nguljes nĂ« ndjekjen e Ă«ndrrave. Kur explorojme dhe lĂšvrojme nĂ« njĂ« botĂ« muzikore qĂ« kapĂ«rcen kohĂ«n dhe hapĂ«sirĂ«n shikoime se ngjarja madhĂ«shtore qĂ« ndodhi nĂ« Steinhalle tĂ« Muzeut ShtetĂ«ror, Villa Musica mahniti audiencĂ«n me njĂ« koncert magjepsĂ«s mĂ« 21 shtator nĂ« orĂ«n 19:00. Por kjo nuk Ă«shtĂ« e gjitha - ky koncert shĂ«non festĂ«n debutuese pĂ«r drejtorin e ri muzikor, Ervis Gega, duke premtuar njĂ« mbrĂ«mje tĂ« mbushur me talent dhe shkĂ«lqim e saj muzikor tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m. Thyerja e barrierave beri qe te ngrihet ne kete detyre njĂ« artiste e talentuar shqiptare pĂ«r tĂ« udhĂ«hequr njĂ« institucion tĂ« madh kulturor evropian. Ervis Gega-Dodi, njĂ« figurĂ« e njohur nĂ« botĂ«n e artit, Ă«shtĂ« emĂ«ruar Drejtor i Fondacionit tĂ« nderuar "Villa Musica", fondacionit mĂ« tĂ« madh shtetĂ«ror tĂ« muzikĂ«s nĂ« Gjermani. Ky emĂ«rim shĂ«non njĂ« moment historik unik, pasi ajo Ă«shtĂ« gruaja e parĂ« me origjinĂ« shqiptare qĂ« mban njĂ« pozicion kaq tĂ« lartĂ« nĂ« historinĂ« e Fondacionit. Fondacioni Villa Musica Ă«shtĂ« njĂ« institucion i nderuar qĂ« ushqen talentet e reja muzikore nga e gjithĂ« bota. I njohur pĂ«r organizimin e 140 koncerteve nĂ« vit nĂ« ambiente tĂ« ndryshme, Fondacioni ofron bursa financiare pĂ«r studentĂ«t e shquar dhe i mbĂ«shtet ata me instrumente tĂ« njohur pĂ«r njĂ« periudhĂ« tĂ« caktuar. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, pĂ«rgjegjĂ«sitĂ« e zonjĂ«s Gega-Dodi pĂ«rfshijnĂ« mbikĂ«qyrjen e Festivalit tĂ« kĂ«ngĂ«ve "Rhein Vokal", duke shfaqur aftĂ«sitĂ« e saj tĂ« gjithanshme drejtuese. GjatĂ« njĂ« konference pĂ«r shtyp, Sekretari i Shtetit pĂ«r KulturĂ«n, z. JĂŒrgen Hardeck, vlerĂ«soi Prof. Ervis Gega si njĂ« menaxher tepĂ«r tĂ« suksesshĂ«m, njĂ« violinist shumĂ« tĂ« talentuar dhe njĂ« pedagog tĂ« dalluar. Kompleti i saj i larmishĂ«m i aftĂ«sive dhe pĂ«rkushtimi i palĂ«kundur kanĂ« kontribuar padyshim nĂ« ngjitjen e saj tĂ« jashtĂ«zakonshme nĂ« kĂ«tĂ« rol me ndikim nĂ« peizazhin kulturor. UdhĂ«timi i Ervis Gega-Dodit ilustron fuqinĂ« e potencialit te saj muzikor, aftĂšsite dhe thyerjes barrirave tĂ« tavaneve prej xhami nĂ« fushĂ«n e artit dhe kulturĂ«s. UdhĂ«heqja e saj vizionare dhe ndikimi i thellĂ« nĂ« Fondacionin Villa Musica sinjalizojnĂ« njĂ« epokĂ« tĂ« re gjithĂ«pĂ«rfshirjeje dhe pĂ«rsosmĂ«rie nĂ« sferĂ«n kulturore evropiane. Le tĂ« marrim frymĂ«zim nga historia e Ervis Gega-Dodit, duke treguar se talenti, pasioni dhe kĂ«mbĂ«ngulja nuk njohin kufij. EmĂ«rimi i saj nuk Ă«shtĂ« thjesht njĂ« triumf personal, por njĂ« dĂ«shmi e mundĂ«sive tĂ« pakufishme kur kapĂ«rcehen veshtiresi dge pergatitja eshte e madhe dhe teper serioze, dhe mundĂ«sitĂ« pĂ«rqafohen me besim dhe vendosmĂ«ri. PĂ«rqafoni frymĂ«n e madhĂšshtise, talentit, punes e mençurisĂš dhe virtuozitetit tĂ« mishĂ«ruar nga Ervis Gega-Dodi, Realiteti i suksesshem i Ervisit na lumturon, dĂ«shmon ndikimin transformues tĂ« njĂ« artisti shqiptar nĂ« ballĂ« tĂ« formĂ«simit tĂ« narrativĂ«s kulturore tĂ« EvropĂ«s. Le tĂ« shĂ«rbejĂ« udhĂ«timi i saj si njĂ« drite shprese dhe inkurajimi pĂ«r artistĂ«t aspirantĂ«, duke dĂ«shmuar se rruga drejt suksesit Ă«shtĂ« farkĂ«tuar nga qĂ«ndrueshmĂ«ria, origjinaliteti dhe besimi i palĂ«kundur nĂ« aftĂ«sitĂ« e dikujt. Arritja e shquar historike e Ervis Gega-Dodit si Drejtor i Fondacionit Villa Musica nĂ« Gjermani simbolizon njĂ« triumf tĂ« diversitetit, talentit dhe kĂ«mbĂ«nguljes nĂ« peizazhin kulturor evropian. UdhĂ«heqja e saj paralajmĂ«ron njĂ« epokĂ« tĂ« re gjithĂ«pĂ«rfshirjeje dhe pĂ«rsosmĂ«rie, duke frymĂ«zuar brezat qĂ« do tĂ« vijnĂ« pĂ«r tĂ« thyer barrierat, pĂ«r tĂ« sfiduar pritshmĂ«ritĂ« dhe pĂ«r tĂ« luftuar pĂ«r madhĂ«shti nĂ« ndjekjet e tyre artistike. Bashkohuni me ne pĂ«r tĂ« festuar rrugĂ«timin e jashtĂ«zakonshĂ«m tĂ« Ervis Gega-Dodit dhe ndikimin transformues qĂ« ajo vazhdon tĂ« ketĂ« nĂ« botĂ«n e muzikĂ«s dhe kulturĂ«s. Albumi Fotografik Pergatiti:Dr Liliana Pere.

 REVISTA  PRESTIGE

Revista Prestige është një platformë dixhitale kulturore dhe edukative që ofron info të thella dhe të larmishme nga te  gjitha fushat.
Ajo prezanton, nderon, kujton dhe promovon figura të shquara shqiptare dhe ndërkombëtare, duke krijuar një urë lidhëse mes teknologjisë, inteligjencës dhe kujtesës njerëzore.

​

REVISTA PRESTIGE është anëtare e platformes akademike  ACADEMIA EDU me mbi 15,770 universitete dhe 270 milion anëtarë e studiues.
 

© 2024 Prestige Blog. All Rights Reserved.

revistprestige@gmail.com

© Revista Prestige 2023 - 2026

  • Facebook
  • Instagram
  • Pinterest
  • Twitter
  • LinkedIn
  • Whatsapp
  • Facebook

Facebook

  • Twitter

Twitter

  • Instagram
  • Pinterest

About Us

bottom of page