Search Results

Rrevista Prestige #inspirationdaily #cinemapersonality #hollywood #figure George Clooney 2026: Nomimi, Familja në Francë dhe Mesazhet Publike. George Clooney vazhdon të jetë një nga figurat më të ndikuara të Hollivudit, jo vetëm për filmat e tij, por edhe për qëndrimet publike dhe zgjedhjet personale. Janari 2026 e gjen aktorin në qendër të skenës me një nomim të rëndësishëm, ndërkohë që ai ka vendosur të jetojë në Francë me familjen dhe ka marrë shtetësinë franceze për vete dhe për fëmijët e tij. Nomimi i fundit, Golden Globes 2026 Para vetëm dy ditësh, George Clooney u nominuar për “Best Performance by a Male Actor in a Motion Picture , Musical apo Comedy” për rolin e tij në filmin Jay Kelly në ceremoninë e 83‑të Golden Globe Awards. Ai riktheu elegancën e tij Old Hollywood në tapetin e kuq, duke shfaqur një pamje bashkë me bashkëshorten Amal për herë të parë në një dekadë, dhe duke marrë vëmendjen e mediave për stilin, karizmën dhe mesazhin e tij publik. Jetesa në Francë dhe Shtetësia e Fëmijëve George dhe Amal Clooney, së bashku me binjakët Alexander dhe Ella, kanë marrë shtetësinë franceze dhe kanë zgjedhur të jetojnë në Francë, duke krijuar një mjedis privat dhe të qetë larg vëmendjes mediatike të Los Angeles‑it. Aktori shprehu lidhjen e tij me vendin edhe gjatë një fjalimi në Golden Globes, ku foli shkurt në frëngjisht, duke festuar identitetin e ri dhe lidhjen kulturore me Francën. Ky vendim nënvizon përkushtimin e tij ndaj privatësisë së familjes, duke siguruar që fëmijët të rriten larg presionit të famës dhe paparacëve. Reagime publike dhe polemika Kloun ka qenë në qendër të një debati medial pas komenteve kritike të ish-Presidentit Donald Trump lidhur me shtetësinë e tij franceze. Ai ka zgjedhur të bëjë replika të matur dhe elegante, duke përdorur platformën e tij për të transmetuar mesazhe respekti dhe solidariteti. Në të njëjtën kohë, ai ka reaguar ndaj kritikave të kolegëve të industrisë, duke mbrojtur aktorët e rinj dhe duke shprehur një qëndrim të qartë kundër “epokës së egërsisë” në Hollivud. Trashëgimia në Hollywood Në anën profesionale, ish-bashkëpunëtori Noah Wyle e lavdëroi për ndikimin dhe mësimet që i dha gjatë kohës së tyre në serialin ER. Ky respekt nënvizon se, përtej suksesit në ekran, Kloun vazhdon të jetë mentor dhe model për kolegët dhe industrinë e filmit. George Clooney — Nga Hollivudi në Francë, një portret i ri në një botë të ashpër Në një epokë ku komentet e ashpra dhe debatet mediatike dominojnë skenën publike, George Clooney po demonstron se përvoja dhe pjekuria mund të jenë një armë më e fortë se polemikat. Ai përdor platformën e tij për të mbrojtur kolegët, për të promovuar respektin dhe bashkëpunimin, dhe për të ruajtur privatësinë dhe qetësinë e familjes së tij. Vendimi për të jetuar në Francë dhe marrja e shtetësisë franceze për fëmijët është një reflektim i vetëdijes së tij për rëndësinë e një jete të balancuar larg turmave dhe presionit të famës. Ky kombinim mes profesioni, angazhimit publik dhe jetës personale e bën George Clooney një figurë unike që nuk mbaron vetëm me rolet e tij në film, por vazhdon të krijojë një trashëgimi përtej ekranit "një model i respektit, pjekurisë dhe zgjedhjeve të guximshme personale" Burimet: George Clooney speaks French at Golden Globes after Trump mocked him – Fox News George Clooney Speaks French Onstage at 2026 Golden Globes – People George and Amal Clooney Bring Old-Hollywood Glamour to the 2026 Golden Globes – Elle Amal and George Clooney Make Their First Appearance at the Golden Globes in a Decade – Town & Country George Clooney takes subtle swipe at Trump in Golden Globes speech – EW

Rrevista Prestige #writer #inspirationdaily Pesë ngjarje reale, një ndërgjegje që formohet hap pas hapi që e motivuan Dotojevskin të behet shkrimtar i madh. Analizë. Vdekja e babait: zbuloi përgjegjësinë e mendimeve dhe trashëgiminë e fajit. Skela: tregoi vlerën absolute të jetës dhe ndërgjegjësinë për vdekjen e afërt. Siberia: shpalosi brishtësinë e njeriut dhe forcën që lind nga durimi dhe integriteti në vuajtje. Ungjilli: zhvilloi besimin tragjik, ku shpëtimi vjen nga pranimi i vuajtëëjes dhe reflektimi mbi vetveten. Bixhozi: ilustroi rrezikun e lirisë pa disiplinë dhe nevojën për të mësuar nga gabimet. Secila ngjarje formon ndërgjegjen dhe dijen e brendshme, duke treguar se zhvillimi dhe përparimi i njeriut lindin nga përballja me kufijtë, errësirën, gabimet dhe vuajtjen. Pershkrimi interesant i ngjarjeve. 1 Ngjarja e pare. Gjithçka nis me figurën e babit, sepse aty lind për herë të parë ideja e krimit pa dorë dhe e fajit pa gjykatë. Në vitin 1839, Dostoevsky ishte vetëm tetëmbëdhjetë vjeç kur i ati, Mikhail Andreevich Dostoevsky, vdiq në rrethana të paqarta. Zyrtarisht u tha se ishte goditje në tru; jozyrtarisht, u përfol se ishte vrarë nga fshatarët e tij, të shtypur prej mizorisë, alkoolizmit dhe dhunës së një pronari tokash që kishte humbur çdo masë njerëzore. Askush nuk e vërtetoi kurrë këtë version. Por për Dostoevskyn, fakti ishte dytësor. Vendimtare ishte ideja. Besimi se një njeri mund të vritet nga urrejtja që ka mbjellë. Besimi se dëshira kolektive për vdekje është tashmë krim. Kjo ngjarje shënoi edhe shfaqjen e krizave të para epileptike dhe mbolli pyetjen që do të përshkojë gjithë veprën e tij: a jemi fajtorë vetëm për atë që bëjmë, apo edhe për atë që dëshirojmë në heshtje? Vëllezërit Karamazov janë jehona e drejtpërdrejtë e kësaj plage: parricidi si krim shpirtëror i ndarë mes shumë vetëdijesh. 2.Ngjarja e dytë është skela, momenti kur jeta i hiqet dhe i kthehet brenda të njëjtit frymëmarrje. Më 22 dhjetor 1849, në Shën Petersburg, Dostoevsky qëndronte përballë pushkëve, i veshur me tunikën e bardhë të të dënuarve për vdekje. Dënimi ishte lexuar, shtyllat ishin gati, koha ishte shndërruar në sekonda të zhveshura nga çdo iluzion. Ai nuk mendoi për lavdi, as për ide – mendoi vetëm për vëllanë e tij. Dhe pikërisht atëherë, në çastin e fundit, mbërriti urdhri i carit: falje. Por kjo nuk ishte falje njerëzore. Ishte një ekzekutim psikologjik i plotë. Cari e lejoi të vdiste brenda vetes përpara se ta linte të jetonte. Që nga ajo ditë, Dostoevsky e dinte se dënimi me vdekje nuk është vrasje e trupit, por përdhunim i shpirtit. Kjo përvojë u bë boshti moral i gjithë veprës së tij dhe u shndërrua në një akuzë të përhershme ndaj çdo forme drejtësie që shkel jetën në emër të rendit. 3.Ngjarja e tretë është Siberia, ku teoria vdes dhe njeriu mbetet. Katër vjet burg i rëndë në Omsk, mes kriminelëve të zakonshëm, vrasësve dhe të dënuarve të harruar nga shoqëria, e zhveshën Dostoevskyn nga çdo romantizëm intelektual. Aty ai mësoi se njeriu nuk është ide, por kontradiktë e gjallë; se e keqja nuk është abstrakte, por konkrete, e përditshme, banale dhe e frikshme. Pas burgut, shërbimi ushtarak i detyruar si ushtar i thjeshtë, pa të drejtë ngritjeje, e thelloi poshtërimin. Trupi u dobësua, epilepsia u përkeqësua, por vetëdija u mpreh. Nga kjo përvojë lind koncepti i tij radikal: vuajtja nuk e pastron njeriun automatikisht, por ia heq maskat. Shënime nga Shtëpia e të Vdekurve nuk janë dëshmi sociale; janë antropologji morale. 4.Ngjarja e katërt është takimi me Ungjillin, po në Siberi, dhe është çelësi që lidh gjithçka. I privuar nga librat, Dostoevsky kishte vetëm Dhjatën e Re, dhuratë nga gratë e Dekabristëve. Ky tekst nuk i solli paqe, por një besim tragjik, të lindur jo nga siguria, por nga fundi. Ai pa se edhe në njeriun më të rënë ekziston një shkëndijë që nuk shuhet plotësisht. Këtu lind bindja e tij më e rrezikshme për modernitetin: shpëtimi nuk vjen nga drejtësia, por nga vuajtja e pranuar lirisht. Jo ligji, por mëshira. Jo forca, por përulësia. Ky besim e bëri skeptik ndaj utopive, ndaj socializmit ateist, ndaj çdo projekti që premton parajsë pa kryq. Nga ky moment lind Dostoevsky metafizik: ai që beson se një botë pa Zotin nuk e zhduk krimin, por ia heq kuptimin fajit. Këto katër ngjarje nuk janë episode biografike. Janë katër shkallë zbritjeje në thellësinë njerëzore. Babai i dha idenë e fajit. Skela i dha njohjen e vdekjes. Siberia i dha njeriun real. Ungjilli i dha kuptimin e vuajtjes. Dhe prej këtij kombinimi lindi një letërsi që nuk ngushëllon, por zgjon; që nuk shpëton, por detyron të shohësh. 5.Ngjarja e peste. Ngjarja e varësisë së tij nga bixhozi, e cila është një tjetër përvojë vendimtare që e formoi jo vetëm karakterin, por edhe vizionin moral dhe psikologjik të Dostoevskit: Gjatë viteve pas lirimit nga Siberia, kur jeta e tij ishte ende e paqëndrueshme dhe shëndeti i tij fizik dhe nervor i brishtë, Dostoevsky ra në një varësi të fortë nga bixhozi. Fillimisht e nisi si lojë, një përpjekje për të shlyer borxhet dhe për të rifituar njëfarë kontrolli mbi jetën e tij ekonomike, por shumë shpejt loja u shndërrua në një makineri shpirtërore që e konsumonte. Ai humbiste, fitoi pak, humbiste përsëri, por çdo humbje ishte një torturë morale, një konfrontim i drejtpërdrejtë me dëshirën, fajtimin dhe vetëvlerësimin. Në këtë përvojë, bixhozi nuk ishte thjesht problem financiar, por laborator psikologjik. Ai zbuloi se njeriu, edhe kur ka tërë arsyen dhe njohuritë për të shmangur gabimet, mund të vetë-shkatërrohet për t’i dhënë lirinë epsheve dhe pasioneve të tij. Këtu u formua gjithashtu aftësia e tij e jashtëzakonshme për të portretizuar psikologjinë e skajshme të personazheve, si Raskolnikovi në Krim dhe Ndëshkim apo Aleksei në Lojtari. Humbjet, turpi dhe shkatërrimi i vetëdijshëm i vetes i dhanë material të papërsëritshëm për të kuptuar moralin e brishtë, kontradiktën midis arsye-së dhe dëshirës, dhe natyrën tragjike të lirive të pavetëdijshme. Kjo përvojë e hapi përpara një të vërtetë thelbësore: liria pa disiplinë shpirtërore është vetë-destruktive, dhe njeriu shpesh e mëson këtë vetëm duke u përballur me humbjen ekstreme. Për Dostoevskyn, bixhozi u bë simboli i konfliktit të brendshëm të çdo njeriu: dëshira për të kontrolluar fatin e tij dhe fuqinë e përkohshme e lumturisë, përballë pasojave të pashmangshme morale dhe ekzistenciale. Në këtë mënyrë, ngjarja e bixhozit nuk është vetëm episod biografik i dhimbshëm, por kornizë filozofike dhe morale: ajo ilustron se shpëtimi nuk është gjithmonë jashtë, në shoqëri apo ligj, por brenda vetëdijes, në vetëdijen që duhet të përballesh me pasionet dhe të pranosh kufijtë e vetes. Autor. Liliana Pere

Rrevista Prestige #inspirationdaily #italianartist Rubrika: Art Bota Yje Artiste, aktore e talentuar që na frymëzon Titulli: Valeria Golino " Eleganca e emocioneve dhe arti i ndjeshmërisë" Hyrje: Valeria Golino është një aktore dhe regjisorja italiane që ka sjellë një freski dhe thellësi unike në ekranin italian dhe ndërkombëtar. Çdo rol i saj është një meditacion mbi kompleksitetin e shpirtit njerëzor, dhe çdo skenë është një poezi e heshtur e emocioneve. Valeria lindi më 22 tetor 1965 në Napoli, Itali, në një familje me origjinë të përzier: babai i saj nga Napoli dhe nëna nga Greqia. Kjo kombinim kulturash e bëri të ndjeshme ndaj ndryshimeve dhe diversitetit njerëzor që më vonë u reflekua në rolet e saj. Ajo studioi fillimisht juridik, por kurioziteti dhe pasioni për artin e filmave e tërheqën drejt aktrimit. Çdo leksion i jetës dhe çdo eksperiencë formuan shpirtin e saj, duke e bërë të kuptojë se arti është një mënyrë për të reflektuar mbi ekzistencën dhe marrëdhëniet njerëzore. Karriera e saj filloi në vitet ’80 me filmat italianë, ku rolet e para ishin si eksperimente për të kuptuar thellësinë e interpretimit. Ajo debutoi në filma si: “Achtung! Banditi!” (1981) – ku sfidoi normat e kohës dhe tregoi një ndjeshmëri të veçantë për dramat e jetës. “Storia d’amore” (1986) – një film ku ndjeshmëria dhe eleganca e saj artistike filluan të dalloheshin. Si filozofe e heshtur, Valeria mësoi se çdo rol është një reflektim i pasigurisë dhe i bukurisë së shpirtit, dhe se çdo heshtje flet më shumë se mijëra fjalë. Ajo fitoi famë jashtë Italisë me filma amerikanë, duke treguar se talenti i vërtetë nuk njeh kufij kombëtarë: “Rain Man” (1988) – bashkëpunim me Dustin Hoffman dhe Tom Cruise; roli i saj ishte i butë, por i thellë, duke treguar përkushtimin e saj ndaj detajeve emocionale. “Hot Shots!” (1991) dhe “Hot Shots! Part Deux” (1993) – komedi që demonstruan shkathtësinë e saj për të ndryshuar tonalitetin midis dramës dhe humori. Filmat ndërkombëtarë i dhanë mundësinë të shfaqë një elegancë të qetë dhe një fuqi të brendshme që sfidon . Gjatë karrierës, Valeria ka punuar me regjisorë të shquar si Giuseppe Tornatore, Nanni Moretti, dhe aktorë ndërkombëtarë si Tom Cruise, Dustin Hoffman dhe Charlie Sheen. Çdo bashkëpunim është një dialog i dyfishtë midis shpirtit artistik dhe ekranit, ku çdo interpretim pasqyron reflektimin e jetës. Çmimet dhe njohjet: Çmimi i Venice Film Festival për “Miele” (2013) – vlerësim për talentin dhe ndjeshmërinë e saj. Vlerësime të shumta për filma si “Respiro” (2002) në festivalet ndërkombëtare. Çdo çmim është një njohje jo vetëm e bukurisë së interpretimit, por edhe e fuqisë për të shfaqur universin emocional të personazheve që interpreton. Fama dhe karakteristikat e saj: Valeria Golino njihet për ndjeshmërinë e jashtëzakonshme, fuqinë dramatike dhe aftësinë për të krijuar gra të komplekse, shpesh të sfiduara nga jeta. Bukuria e saj është e lidhur me mënyrën se si ajo interpreton emocionet dhe përjetimet njerëzore, dhe jo thjesht me pamjen fizike. Ajo është një aktore që flet me shikim dhe heshtje, duke transformuar çdo skenë në një poezi vizuale. Lista e filmave kryesorë: Achtung! Banditi! (1981) – debutimi i saj italian. Storia d’amore (1986) – film që tregoi ndjeshmërinë e saj të hershme. Rain Man (1988) – famë ndërkombëtare. Hot Shots! (1991) dhe Hot Shots! Part Deux (1993) – komedi ndërkombëtare. Respiro (2002) – film italian kritikisht i suksesshëm. Miele (2013) – çmim në Venice Film Valeria Golino është një aktore që ka bërë artin të flasë. Çdo film, çdo rol, është një reflektim mbi jetën dhe humanitetin; çdo heshtje, çdo shikim, është një poezi që flet për marrëdhëniet, dhimbjet dhe gëzimet e shpirtit. Ajo tregon se arti nuk është vetëm të dukesh, por të ndiesh, të kuptosh dhe të përcjellësh emocione që tejkalojnë fjalët. Në ekran, ajo bëhet një urë midis botës reale dhe botës së brendshme të audiencës, duke lënë një shenjë të thellë dhe të bukur të ekzistencës. © 2023–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Author Prestige Magazine.

#RevistaPrestige #inspirationdaily #PrincessofWales Zë që flet me ëmbëlsi e dinjitet, dritë dhe inspirim për njerëzimin. ✨️Për mbarë botën, Princesha e Uellsit Catherine është mishërimi i korrektësisë dhe pastërtisë morale. Me qetësinë e saj fisnike dhe elegancën që buron nga karakteri, ajo dëshmon se dinjiteti i vërtetë nuk ka nevojë për zhurmë. Çdo hap i saj reflekton maturi, respekt dhe ndershmëri , vlera universale që i japin kuptim rolit publik dhe e shndërrojnë atë në një figurë udhërrëfyese për çdo brez. ✨️Një prani e pastër, një forcë e butë, një shembull që ndriçon. ✨ Princesha e Uellsit Catherine , Një Dritë e Ndriçuar e Humanizmit dhe Kujdesit. Në mes të zhurmës së pafund të sezonit të Krishtlindjeve, Princesha e Uellsit, Catherine, shndërrohet në një dritë të jashtëzakonshme që ndriçon jo vetëm sallat mbretërore, por zemrat e miliona njerëzve. Ajo është një simbol i vërtetë i kujdesit, mirësisë dhe bashkësisë , vlera që tejkalojnë titujt dhe ceremonitë, duke u bërë një dritë udhërrëfyese në botën e sotme të shpesh të nxitueshme. Gjatë gjithë vitit, puna e saj e palodhshme për të mbështetur fëmijët dhe familjet në mbarë Britaninë është e jashtëzakonshme. Me fokus të veçantë në shëndetin mendor, zhvillimin e hershëm dhe ndihmën praktike për ata që kanë nevojë, Princesha Catherine ka krijuar një trashëgimi të vërtetë humanitare. Përmes programit inovativ Shaping Us, ajo ndihmon brezat e rinj të rriten të fortë, të lidhur me natyrën dhe të aftë për marrëdhënie të shëndetshme, një vizion që sfidon kufijtë e kohës dhe kujdesit tradicional për fëmijët. Dhjetori, muaji i ngrohtësisë së shpirtit dhe reflektimit të thellë, ka qenë përsëri një shfaqje e përkushtimit të saj të jashtëzakonshëm: “Together at Christmas”, Shërbimi i Këngëve në Westminster Abbey Në fillim të dhjetorit, Kate hapi dyert e Westminster Abbey për shërbimin e përvitshëm Together at Christmas, duke bashkuar mbi 1,600 mysafirë nga komunitete të ndryshme. Në këtë ceremoni, muzika dhe mesazhet e dashurisë u shkrinë në një simfoni të humanizmit të vërtetë, duke ngushëlluar dhe frymëzuar ata që punojnë pa u lodhur për të tjerët. 🎹 Dueti prekës me Princeshën Charlotte Një nga momentet më të bukura dhe të paharrueshme të sezonit festiv ishte performanca e përbashkët e Princeshës Kate dhe Princeshës Charlotte, duke luajtur piano. Ky duet simbolizon jo vetëm artin dhe muzikën, por edhe trashëgiminë e dashurisë për familjen, krijimtarinë dhe lidhjet humane që qëndrojnë mbi çdo titull apo privilegj 🌱 Iniciativa “Mother Nature” – Një lidhje me natyrën dhe shëndetin mendor Përmes projekteve edukative dhe kreative, Princesha ka nxitur fëmijët të lidhen me natyrën dhe njëri-tjetrin. Mother Nature sjell mesazhin filozofik se bota natyrore është një mësuese e brendshme, që ndihmon në ndërtimin e karakterit, shëndetit dhe lumturisë – një vizion i thellë humanist për të ardhmen e brezave. Fuqia e veprimeve të vogla të kujdesit Në fjalimin e saj të Krishtlindjeve, Princesha Kate rikujtoi se “veprimet e vogla të kujdesit” janë ato gjeste të thjeshta që shpesh kalojnë të padukshme, por që kanë fuqinë për të krijuar shpresë dhe bashkësi. Ky mesazh, i dhënë me butësi dhe thellësi, është një thirrje për çdo zemër që dëshiron të shndërrohet në një forcë ndryshimi. Një falënderim për shërbimin publik Në prag të ditëlindjes së saj më 9 janar 2026, Princesha Kate, së bashku me Princi William, vizitoi stafin e Charing Cross Hospital, duke nderuar punën e palodhur të personelit të NHS dhe vullnetarëve. Ky akt simbolizon përkushtimin e saj të vazhdueshëm për komunitetin, dhe fuqinë e shembullit personal si një dritë që udhëheq të tjerët drejt humanizmit. 🌟🌟Princesha e Uellsit Catherine është s një figurë e veçante dinjitoze mbretërore, ajo është një frymëzim i gjallë, një shembull i bukurisë humane dhe një simbol i dashurisë që tejkalon çdo kufi. Në këtë sezon festiv dhe në çdo ditë të jetës, ajo na tregon se mirësia, kujdesi dhe muzika janë fuqitë më të mëdha që mund të transformojnë botën. Princesha Kate! Faleminderit për kujdesin, dashurinë dhe inspirimin që sillni në botë – nga shërbimet bamirëse, tek muzika, natyra dhe mesazhet e shpresës. Urojmë që viti 2026 t’ju sjellë shendet paqe, lumturi dhe frymëzim të pashtershëm. Burimet: ITVX – “Together at Christmas” Wikipedia – Shërbimet dhe aktivitetet humanitare të Princeshës Sky News – Dueti me Princeshën Charlotte Good Morning America – Iniciativa “Mother Nature” Christian Today – Mesazhi Pergatiti. Liliana Pere.

#RevistaPrestige #inspirationdaily #AmericanArtist.#Actress.#Singer Rubrika:Art - Bota - Yje Miley Cyrus në Palm Springs: një portret i artit, identitetit dhe kulturës bashkëkohore. Në mbrëmjen e 3 janarit 2026, në Palm Springs International Film Festival, Miley Cyrus u shfaq jo thjesht si një yll global, por si një figurë artistike e formuar, e vetëdijshme për peshën kulturore dhe simbolike që mbart. Ajo u nderua me çmimin Outstanding Artistic Achievement, një vlerësim që nuk flet vetëm për një këngë apo një projekt të vetëm, por për një rrugëtim krijues të gjatë dhe të ndërgjegjshëm, që ka sfiduar vazhdimisht pritshmëritë, normat dhe kufijtë e industrisë. Ajo nuk është më fëmija rebel i pop-kulturës, as vetëm ikona e skenës muzikore. Miley Cyrus është një artiste që lëviz lirshëm mes zhanreve, formave dhe identiteteve artistike, duke refuzuar çdo definicion të ngurtë. Zëri i saj i thellë, i papërpunuar, bart ndjeshmëri blues, guxim rock dhe intimitet emocional , një kombinim që e bën autentike në një industri shpesh të ndërtuar mbi imazhe të përkohshme dhe narrativë të konsumueshme. Çmimi i marrë në Palm Springs lidhet me kontributin e saj muzikor në kinematografi, duke e pozicionuar Mileyn në një hapësirë ku muzika dhe filmi takohen si gjuhë emocionale universale. Ajo këndon jo vetëm për t’u dëgjuar, por për të treguar histori, për të ndërtuar gjendje shpirtërore dhe për të komunikuar përvojë njerëzore – një cilësi thelbësore e artit të vërtetë. Paraqitja e saj në tapetin e kuq ishte po aq domethënëse sa edhe vepra që u vlerësua. E veshur me një kostum minimalist, të errët dhe të strukturuar, Miley zgjodhi të shmangë spektaklin klasik, duke përqafuar një estetikë androgjene dhe intelektuale. Dukej qartë profili i lidhur me kulturën bashkëkohore: eleganca nuk ka nevojë për teprim. Kjo zgjedhje vizuale buron nga tradita estetike e artit modern, ku trupi dhe veshja shndërrohen në medium shprehjeje identitare. Miley Cyrus e përdor modën si gjuhë, një gjuhë që flet për liri, pjekuri dhe kontroll mbi narrativën personale, duke e kthyer pamjen në qëndrim kulturor. Arti i kesaj ikone ushqehet nga rrënjë të forta amerikane: country, rock, soul dhe pop, por edhe nga kultura e kinemasë, performancës dhe feminilitetit të ri. Ajo përfaqëson një brez artistësh që nuk pranojnë të kategorizohen, duke e parë identitetin si diçka fluide, në zhvillim të vazhdueshëm, si proces dhe jo si etiketë. Në Palm Springs, Miley Cyrus u konfirmua si një figurë që i përket plotësisht kohës sonë: e ndjeshme, e guximshme dhe estetikisht e ndërgjegjshme. Çmimi që mori është një simbol, jo i suksesit të momentit, por i dinjitetit artistik dhe i një zëri që vazhdon të evoluojë, duke reflektuar kulturën, kontradiktat dhe emocionet e botës moderne. Miley Cyrus, emri i vërtetë Destiny Hope Cyrus, lindi më 23 nëntor 1992 në Franklin, Tennessee, SHBA. Ajo mori pseudonimin “Miley” nga fjalë e vogël “Smiley” për shkak të buzëqeshjes së saj të shpeshtë si fëmijë. Në vitin 2008, emri u ndryshua ligjërisht në Miley Ray Cyrus. Miley vjen nga një familje e lidhur fort me artin dhe muzikën. Babai i saj, Billy Ray Cyrus, është një këngëtar i famshëm i muzikës country, ndërsa nëna e saj, Tish Cyrus, ka qenë menaxhere e karrierës së saj dhe ka punuar edhe në televizion dhe dizajn. Miley ka disa vëllezër e motra, përfshirë Noah, Braison, Trace, Brandi dhe Christopher, shumica prej të cilëve janë të përfshirë në muzikë, aktrim ose media. Në fëmijëri mësoi në Heritage Elementary School në Tennessee. Kur mori rolin kryesor në serialin Hannah Montana, familja u zhvendos në Los Angeles, ku Miley mori arsimim të përzier me kurse private dhe mësues në setin e xhirimeve, duke vazhduar mësimin ndërsa punonte profesionistisht. Miley është një këngëtare, aktore dhe autore këngësh me famë botërore. Ajo u bë e njohur ndërkombëtarisht si vajzë e re në serialin e Disney Hannah Montana (2006–2011), rol që e shndërroi menjëherë në një ikonë të pop-kulturës. Pas suksesit televiziv, Miley solli albume të shumta solo pop dhe rock, duke përfshirë këngë hit si “Wrecking Ball” dhe “Flowers”, e cila i solli edhe çmime Grammy. Në vitet e fundit ajo ka eksploruar zhanre të ndryshme, përfshirë projekte muzikore eksperimentale për filma. Si një artiste ndërkombëtare, Miley jeton kryesisht në Los Angeles, Kaliforni, ku ka bazën e saj krijuese, por udhëton shpesh për koncerte, xhirime dhe evente ndërkombëtare. Ajo punon në muzikë, film, produksion dhe shpesh bashkëpunon me artistë të tjerë në studiot muzikore dhe projekte filmike. Përtej punës artistike, Miley ka qenë e hapur lidhur me prioritetet e saj në jetë, përfshirë reflektimin mbi familjen, vendimet personale dhe rritjen e saj si individ. Ajo ka folur publikisht për rëndësinë e mirëqenies dhe përzgjedhjet e saj të jetës, duke ndarë se lidhja me familjen, marrëdhëniet personale dhe angazhimi i saj krijues janë elemente kyçe të identitetit të saj. © 2023–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Author Prestige Magazine. Rrevista Prestige

PROF. SOKRAT XHAXHO: NJË JETË NË SHËRBIM TË DIJES DHE NJERIUT Hyrje Figura e Prof. Sokrat Xhaxho nuk mund të lexohen thjesht nëpërmjet datave dhe titujve të akademisë, sepse ai përfaqëson bashkimin e shkencës me humanizmin, të mendjes me empatinë, dhe të profesionit me përgjegjësinë etike.  I lindur më 30 qershor 1959 në Fier, ai u rrit në një mjedis ku qetësia ushqen reflektimin dhe përqendrimin, duke e përgatitur për një jetë ku dija nuk është luks, por domosdoshmëri morale. Ashtu si Kant-i i ri në Königsberg, edukimi i hershëm formoi karakterin, dhe jo thjesht inteligjencën, duke krijuar bazën për një disiplinë të brendshme që më vonë do të shndërrohej në rigorozitet akademik. Formimi i hershëm dhe arsimi i mesëm (1959–1978) Fëmijëria e tij ishte studim i heshtjes dhe vëzhgim i jetës. Shkolla e mesme në gjimnazin “Sami Frashëri” përfunduar në vitin 1978 me mesatare 10/10 nuk ishte thjesht rezultat i talentit, por shprehje e një marrëdhënieje të thellë me rendin dhe përgjegjësinë.  Tek Sokrat Xhaxho, përsosmëria nuk ishte rastësi, por zakon i përditshëm, një koncept që i ngjason virtytit aristotelian, ku zakoni i mirë është rruga drejt jetës së mbarë.  Ky formim i hershëm e bëri të kuptojë se dija dhe karakteri duhet të bashkohen, për të shërbyer më pas si themele të çdo arritjeje profesionale. Studimet universitare dhe thirrja e mjekësisë (1979–1984) Nga viti 1979 deri në korrik 1984, Prof. Xhaxho ndoqi Fakultetin e Mjekësisë në Universitetin e Tiranës, me mesatare të shkëlqyer 9.99/10. Këto vite ishin më shumë se mësime të laboratorit dhe auditorit; ato ishin ushqim për një mendje që kërkonte kuptim të thellë, analogjik me arritjet e Claude Bernard, i cili mendonte se kërkimi shkencor është gjithmonë dialog me natyrën.  Anëtarësimi në Këshillin Shkencor të Fakultetit e vendosi herët në rolin e mendimtarit institucional, i cili kupton se shkenca nuk është vetëm njohuri, por edhe përgjegjësi sociale.  Në këtë periudhë, Prof. Xhaxho kuptoi se mjekësia është thirrje që bashkon artin e kujdesit me saktësinë e logjikës, një vizion që do ta shoqëronte gjithë jetën. Hapat e parë profesionalë dhe pedagogjia e hershme (1984–1987) Pas marrjes së diplomës në korrik 1984, ai filloi punë si pedagog i brendshëm në Departamentin e Anatomisë Normale dhe më pas si neurolog në QSUT. Ky kontakt i hershëm me pacientët dhe mësimdhënia e studentëve e ndihmoi të kuptojë se njohuria nuk duhet ruajtur për vete, por shpërndahet si dhuratë.  Specializimi në neurologji, përfunduar në shtator 1987 me mesatare 10/10, dhe studimi i titulluar “Epilepsia e lobit temporal”, treguan një mendje që lexon trurin jo si mekanizëm, por si peizazh ku secili simptomë është shenjë e një rendi më të thellë, një qasje që i ngjan përpjekjeve filozofike të Descartes-it për të kuptuar natyrën e mendjes dhe trupit.  Tek Sokrat Xhaxho, neurologjia shërbeu si laborator filozofik ku teoria dhe empatia bashkëjetojnë. Parisi: universalizimi i dijes (1990–1997) Tetori 1990 shënon fillimin e një etape ku mendimi u universalizua.  Specializimi pasuniversitar afatgjatë në Hôpital Pitié-Salpêtrière, Paris, pranë Profesor Jean-Claude Gautier, i mundësoi të fitonte titullin Assistant Professor-Étranger në dhjetor 1991 dhe më pas Diplôme Interuniversitaire de Spécialisation (DIS) në Neurologji në tetor 1994.  Si Foucault në studimin e institucioneve dhe pushtetit, Prof. Xhaxho përjetoi spitalin si vend ku dija, struktura dhe etika bashkëjetojnë. Kjo periudhë e formoi dimensionin akademik ndërkombëtar dhe krijoi baza për gjithë punimet e tij shkencore, ku çdo studim i botuar ishte një akt filozofik i vëzhgimit të sakramentit të jetës së trurit. Gjatë kësaj kohe botoi studimet e para të rëndësishme: 1991 – “Fistulat arterio-venoze të Sinusit Sagital  Superior”, 1994 – “Aksidentet cerebro-vaskulare në moshat e reja të shoqëruara me Foramen Ovale Permeable dhe me Aneurizëm të Septumit Inter-Aurikular”,  Dhe 1995 – “Hartimi i normave të Refleksit-T në funksion të moshës dhe gjatësisë trupore”,  Të gjitha në Pitié-Salpêtrière, Paris.  Këto studime nuk ishin vetëm botime, por pjesë e një dialogu filozofik me natyrën dhe kompleksitetin e trurit. Rikthimi në Shqipëri dhe kontributi akademik (1997–2008) Rikthimi në QSUT në nëntor 1997 ishte akt etik dhe profesional: kthimi i dijes për shërbim të vendit të origjinës.  Ai u angazhua si pedagog i jashtëm në Fakultetin e Mjekësisë që nga viti 1998, duke ndërtuar ura midis brezave të studentëve dhe përvojës klinike.  Në vitin 2008 botoi librin “Ekzaminimi klinik në neurologji” (328 faqe), duke kristalizuar eksperiencën klinike në një tekst didaktik që reflekton saktësinë akademike dhe humanizmin e përhershëm. Pjekuria shkencore dhe botimet kombëtare (2009–2014) Nga viti 2009, ligjërimi i Neuropsikologjisë Klinike për Masterin Shkencor në Psikologji, shënoi integrimin e mendjes dhe trurit në një kuptim të përbashkët.  Në këtë periudhë botoi dy vepra madhore: “Urgjencat mjekësore” (2011) dhe “Neurologjia” (2014), të regjistruara në Bibliotekën Kombëtare.  Këto libra nuk janë thjesht referenca akademike, por përshkrime të detajuara të eksperiencës klinike dhe pedagogjisë, ku qetësia, saktësia dhe përkushtimi janë prirjet dominante.  Tek këto libra, Prof. Xhaxho tregon si mjekësia dhe pedagogjia janë art dhe filozofi e përjetuar. Botimet ndërkombëtare dhe pjesëmarrja në kongrese (2003–2025) Prof. Xhaxho ka mbi 40 botime shkencore ndërkombëtare, përfshirë artikuj në revista të rangut të lartë si Neuroepidemiology (2003),  Revue Neurologique (2010),  Epilepsia (2011),  European Journal of Neurology (2010, 2013, 2016), Journal of Neurological Science (2013, 2014),  Oxford Medical Case Reports (2021), dhe International Journal of Stroke (2020).  Ai ka marrë pjesë me prezantime dhe postera në kongrese të mëdha botërore në Vjenë, Barcelonë, Berlin, Stamboll, Gjenevë, Helsinki, Londër, Lisbone, Venecia dhe Philadelphia, duke përfshirë kongreset e Akademisë Europiane të Neurologjisë dhe CONy. Nga vitet 2010–2025, punimet e tij kanë përfshirë tema si insulti cerebral, epilepsia post-stroke, sindroma Morvan, Mielinoliza post-alkoolike, gliomat multicentrike, sindromat vaskulare të rralla, dhe efektet e faktorëve të rrezikut si hipertensioni, diabeti dhe nivelet e hematokritit.  Në leximin e përgjithshëm të figurës së Prof. Sokrat Xhaxho, rrugëtimi i tij akademik dhe shkencor mund të krahasohet, në mënyrë metaforike, me misionet e astronautit dhe shkencëtarit Neil Armstrong, ku çdo hap profesional është i matur, i disiplinuar dhe i vetëdijshëm për peshën historike të veprimit.  Ashtu si Armstrong që nuk e shihte hapin mbi Hënë si triumf personal, por si fitore të njerëzimit dhe dijes kolektive, edhe Prof. Xhaxho e ka konceptuar shkencën jo si ngritje individuale, por si avancim të përgjegjshëm të komunitetit akademik dhe shëndetësor. Ky krahasim nuk është heroizim simbolik, por analogji epistemologjike: të dy veprojnë në kufijtë ekstremë të njohjes njerëzore — njëri në hapësirën kozmike, tjetri në hapësirën po aq misterioze të trurit njerëzor. Analiza shumë-dimensionale e figurës së Prof. Sokrat Xhaxho 1. Dimensioni human-filozofik Në thelb të veprimtarisë së Prof. Xhaxho qëndron koncepti kantian i dinjitetit njerëzor si qëllim në vetvete. Pacienti, studenti dhe kolegu nuk reduktohen kurrë në funksion, diagnozë apo rol institucional.  Ai dallon në qetesinë menyren si komunikon me pacientin humanizmin e larte.  Ky humanizëm i përjetuar nuk është emocional, por etik dhe racional, duke e pozicionuar figurën e tij në traditën e mjekësisë morale europiane. 2. Dimensioni epistemologjik dhe shkencor Neurologjia, në qasjen e tij, nuk është thjesht shkencë empirike, por proces hermeneutik: interpretim i shenjave, simptomave dhe kontekstit jetësor.  Kjo e vendos Prof. Xhaxhon pranë mendimit të Karl Jaspers, ku shkenca mjekësore bashkëjeton me kuptimin ekzistencial të vuajtjes. 3. Dimensioni pedagogjik-akademik Si profesor dhe mësimdhënës, ai mishëron modelin e profesoratit klasik  universitar: autoritet pa autoritarizëm, urtësi, rigorozitet pa dogmatizëm. Mësimdhënia për të është akt formimi, jo transferim informacioni.  Kjo e afron me idealin humboldtian të universitetit, ku kërkimi dhe mësimi janë një proces i vetëm. 4. Dimensioni profesional dhe etik Në praktikën klinike, Prof. Xhaxho ndërthur saktësinë teknike me përgjegjësinë morale.  Ai përfaqëson figurën e mjekut-intelektual, ku vendimi klinik është gjithmonë edhe vendim etik. Kjo e pozicionon si vazhdues modern të betimit hipokratik, jo në formë rituale, por në veprim të përditshëm. 5. Dimensioni shoqëror dhe institucional Rikthimi në Shqipëri dhe investimi në sistemin akademik vendas përfaqëson një akt filozofik të përgjegjësisë kolektive. Dija, sipas tij, nuk ka kuptim pa kthim në shoqëri. Ky dimension e lidh me konceptin e intelektualit publik, që nuk izolohet në laborator, por ndikon realitetin. Përfundim. Figura e Prof. Sokrat Xhaxho përfaqëson një sintezë të rrallë: neurolog që mendon si filozof, profesor që formon karaktere, shkencëtar që mbetet human, studiues që nuk humbet etikën. Ai dëshmon se shkenca nuk është vetëm progres teknik, por akt i thellë moral dhe shërbim ndaj njeriut. Secila punë është jo vetëm raport shkencor, por një reflektim filozofik mbi ndikimin e trurit mbi jetën dhe sjelljen njerëzore.  Ky dimension i sjell botës një neurolog që mendon si filozof dhe shikon si humanist, njësoj si Albert Schweitzer në marrëdhënien e tij me jetën dhe etikën. Në dimensionin human, Prof. Xhaxho i sheh pacientët jo si raste, por si individë me dinjitet të paprekshëm, duke reflektuar humanizmin e figurave si Schweitzer.  Në dimensionin profesional, ai ruan rigorozitetin dhe disiplinën, si Hipokrati modern që kombinon etikën me veprimin.  Në dimensionin akademik, ai ndërton urat mes dijeve të ndryshme, duke kombinuar përvojën klinike me kërkimin shkencor, si Wilhelm von Humboldt me universitetin modern. Figura e Prof. Sokrat Xhaxho përfaqëson modelin ku neurologjia është filozofi e zbatuar, mjekësia është etikë e jetuar, dhe pedagogjia është akt i përjetësimit të dijes.  Titulli Profesor i Asociuar, fituar në gusht 2022, nuk shënon kulmin e karrierës, por njohjen formale të një rrugëtimi që kishte nisur që nga fëmijëria dhe kishte kaluar përmes gjithë eksperiencës dhe përkushtimit në laborator, spital, auditor dhe në hapësirën ndërkombëtare të shkencës.  Në çdo hap, Prof. Xhaxho ka treguar se dija është shërbim, shkenca është etikë, dhe humanizmi nuk largohet kurrë nga praktika. Autor.Pub licist Liliana Pere

Bubulina, lufta dhe dashuritë e saj Kur zbarkon në Specaj, në këtë ishull të bukur, të përmbytur nga e bardha e shtëpive, nga bluja detit dhe e qiellit, nga një diell që varion nga drita e bardhë dhe e argjendtë në mëngjes dhe në një të kuqe rrezëlluese në perëndim, nuk mund të largohesh pa pikëtakuar Bubulinën, heroinën arvanitase të Revolucionit Grek për pavarësi, e cila u shfaqet vizitorëve të shumtë jo vetëm me statujën e saj në skelën e qytetit, jo vetëm  me emrin e saj në rrugët, kafenetë apo restorantet, por dhe me shtëpinë e saj të kthyer në muze, çka është krenaria e ishullit. Meqë kisha përkthyer në shqip romanin e Michel de Grèce La Bouboulina, të këtij shkrimtari me origjinë nga familja mbretërore e Greqisë, kisha lexuar gjithashtu dhe një mori librash, mbresash e kujtimesh të njerëzve të ndryshëm që gjatë shekullit XIX kishin vizituar apo marrë pjesë në Revolucionin Grek. Dhe në shkrimet e tyre Bubulina qëndronte si një personazh po aq interesant sa Marko Boçari, Karaiskai, Xhavellat, Kolokotroni dhe arvanitas të tjerë që i dhanë aq shumë atij revolucioni. Por fakti është se pothuaj asnjëri prej këtyre europianëve nuk fliste për jetën intime të Bubulinës dhe aventurat e saj. Heroika e personazhit, e «kapitenes se detrave» (kapetanica), kishte lënë në hije gjithçka që kishte të bënte me jetën e saj private. Me dy burra të vrarë, me një djalë po ashtu të vrarë në një betejë kur luftonin bashkë dhe ku pas beteje e gjeti duke dhënë shpirt, Bubulina u kthye në një personazh tragjik dhe ndryshe nga sa mund të mendohej, ajo mbeti me po ato ndjesi femërore si dhe më parë. Ajo e donte jetën ashtu siç i vinte edhe pse jeta e saj ishte një dramë e përhershme. Në kujtimet e tij, kapiteni Voutier, i cili ishte një nga francezët e lavdishëm që luftoi për Revolucionin dhe Pavarësinë e Greqisë, e tregon shumë shkurtimisht njohjen me të dhe atë tipar që binte në sy tek Bubulina si një femër mjaft tërheqëse, duke shtuar se «ajo ishte ende e bukur dhe se sjelljet e saj ishin të drejtpërdrejta. Ajo qesh me gjithë zemër kur ne i themi se sa shumë flitet për të në Paris, ku e tregojnë ashtu me pisqollat e shpatën e madhe të saj. Bubulina nuk është një amazonë, por ajo ka ndjenja bujare e të flakta patriotizmi dhe është në vazhdën e traditës së femrave të Spartës»…   «Polemos qe agapi»   Ai që e zbuloi gjerësisht këtë anë të jetës intime ishte shkrimtari Michel de Grece, i cili zbriste në Specaj një shekull e gjysmë më vonë në vitet ‘60-‘70 të shekullit XX dhe duke ndenjur me speciotët e vjetër, rrëmonte në kujtimet e tyre, në atë që ishte kthyer në një lloj legjende, por që ishte e vërtetë. Pas kthimit nga Specaj ai shkroi biografinë e saj të romanizuar, por me penën e një historiani të vërtetë ku heroikja është parësore dhe ku erotikja i jep sharmin e vet personazhit, ngjarjeve, vetë historisë. Ja një pasazh nga libri i tij : «Duke qenë se e kisha humbur dashurinë e vërtetë, - shkruan Michel de Grèce në librin e tij La Bouboulina, e rrëfyer në vetën e parë me zërin e vetë heroinës, - fillova ta keqtrajtoj dashnorin tim. E shaja që në mëngjes, madje i qepesha prapa gjer në spital për t’a penguar nga puna e për ta qortuar. Bridhja me bashkëluftëtarët e mi dhe sa më shumë ai donte të rrinte me mua, aq më shumë e bëja të priste. Një ditë, një grek më dha nja dy shpulla, të cilat sigurisht ia ktheva. Isha fatkeqe dhe doja ta bëja dhe atë fatkeq… Aq sa një mbrëmje, ai u hodh përpjetë nga inati. Gjendeshim në një tavernë të Nafplios me ca batakçinj që s’dija ku i kisha gjetur. Duhej të kisha pirë shumë, sepse kur u ngrita, më merreshin këmbët e gati sa s’bija. I bëra shenjë të më ndiqte pas, por ai refuzoi të ngrihej. Atëherë u talla me të dhe e akuzova se ishte impotent. Ai u zverdh në fytyrë dhe doli. Atyre që më rrethonin iu desh të më mbartnin gjer në shtëpi. Të nesërmen, Samueli u shfaq shënd e verë dhe me një trastë në krahë. Kishte gjetur një vend në një anije napolitane që nisej për në Amerikë. As që bëri fjalën më të vogël për atë ç’kishte ndodhur një natë më parë. Lavdëroi përvojën që kishte fituar midis nesh dhe se ajo që kishte mësuar këtu do t’i vlente shumë për të hapur një spital në Kansas City. Nxitonte të kthehej dhe të gjente të fejuarën e tij, e cila e priste me padurim ta takonte. Nisi të më flasë për bukurinë dhe virtutet e saj, i mallëngjyer nga letrat që ajo i kishte dërguar, ku i shkruante për mërzinë që e kishte pllakosur. Në fund më falenderoi ngrohtësisht për mikpritjen dhe gjithçka që kisha bërë për të. Më puthi lehtë në ballë dhe u zhduk kështu nga jeta ime. Nuk pati asnjë lloj zënke apo drame. Ai e preu këtë lidhje në mënyrë të qartë, të pastërt dhe të prerë, si me një thikë kirurgu… Atëherë vetminë time e mbysja me alkool. Ditën flija, ç’ka më bënte ta humbja mëndjen, ndërsa natën bridhja nga një mejhane në tjetrën. Batakçinjtë, të cilëve u pagoja gotat që pinin, më brohorisnin dhe më rrethonin, duke më treguar dashurinë e tyre.  «Bu-bu-li-na! - thërrisnin ata, kur bëja garë me gota rakije me ndonjërin prej tyre. «Bu-bu-li-na!” - thërrisnin, kur çohesha dhe hyja në një valle të fortë, para se të përmbysesha e të bija në tokë. Nuk kisha aq forcë sa ta  ndaloja Mihalin të më ndiqte nga pas. Nga frika se mos më ndodhte ndonjë gjë, ai më shoqëronte ngado, duke u ulur në një cep dhe duke shmangur të më shihte në sy, pa pirë asnjë gotë. Shpesh më priste gjer në agim.- «Do të vriteni!» - guxoi të më thotë një herë. - «Lërmë të jetoj ose të vdes, ashtu siç dua!» - i hakërrohesha unë. Mbrëmjen nuk e përfundoja kurrë vetëm. Ndonjërit prej burrave, kujt t’i binte rradha, i drejtoja një nga pistoletat, duke e detyruar të më ndiqte pas. Tjetri bënte sikur kishte frikë dhe në delirin mes thirrjeve dhe të qeshurave, ne dilnim jashtë. Tundesha andej-këndej, ndërsa tjetri mburrej e fryhej, ndërkohë që shakarat e shokëve të tij na shoqëronin pas. Edhe ata me të cilët s’kisha bërë ndonjë gjë, mburreshin se kishin kaluar një natë me mua…» Bubulina nga Adam Friedel. Në Specaj, duke e pyetur një mik speciot se si ishte Bubulina si femër, ai filloi të qeshte dhe të lëshonte një «hum»… dhe një «eh» si për të më thënë se s’kishte grua si ajo. «Lum ai që binte në krahët e Bubulinës», më tha më së fundi specioti para se të ndaheshim. Shtëpia e Bubulinës ishte në lagjen që quhej „kunupica“ që siç thonin dhe studjuesit grekë, origjinën e kishte nga fjala shqipe „kunupi“. Një shtëpi e rëndë dykatëshe, e bardhë, si gjithë shtëpitë e ishujve të tjerë, e mbuluar me tjegulla, ku dritaret e saj të mëdha shihnin kalldrëmet e ishullit dhe detin përtej. Oborri kuqëlonte nga lulet. Një shtëpi pothuaj treqind vjeçare, me katër dhoma të mëdha e sallone poshtë e sipër, ku dikur jetonte familja e burrit të saj të dytë, Bubulis. Në fakt ajo quhej Laskarina Pinotis, por Bubulina e thirrën pas vdekjes heroike të burrit të saj, Bubulis. Tavani i gdhendur i asaj shtëpie, i ngjante tavaneve të gdhendura të Gjirokastrës. Në krah ishte minderi ku dikur priste miqtë, si dhe një pasqyrë e madhe dhe e bukur veneciane. Më tutje, gjendej një tavolinë franceze e objekte të tjera të blera në Firence apo në Orient, vazo porcelani me figurina vajzash anonime si dhe një kasafortë e madhe e prodhuar në Marsejë, që vite me radhë kishte qenë në kabinën e anijes së saj „Agamemnoni“. Nuk mungonin aty as koburet e saj, pisqolla të vjetra në argjend, kamat bizantine apo dhuratat e tjera nga Cari i Rusisë, armë të grabitura kushedi në ç’betejë si dhe piktura të mrekullueshme me portretin e saj, siç ishte dhe një e bashkëkohësit të saj, piktorit danez Adam Friedel. Po kaq befasuese ishin dhe letrat e shkruara nga dora e saj me një kaligrafi të habitshme për një audidakte si ajo, jeta e së cilës, në pjesën më të madhe kishte kaluar veçse në detra e oqeane. Kur filloi revolucioni në Greqi, piktori Friedel ishte shfaqur me një rrobë ushtarake princore nga Europa e veriut për të luftuar për çlirimin e Greqisë. Por shpejt ai e la luftën për t’iu kushtuar udhëtimeve dhe artit, pasi kishte talent në pikturë. Kështu, ai kishte zbarkuar dhe në Hidra e Specaj, ku ishte frymëzuar pas heroinës arvanitase, duke krijuar disa portrete që padyshim janë nga më të bukurat e Bubulinës, edhe pse në këto piktura është më tepër një lloj princeshe e bukur dhe jo ajo Bubulinë që na shfaqet në tregimet e bashkëkohësve të vet aq e fuqishme, e fortë dhe tragjike, gati në kufijtë e legjendës. „Në Specaj flasin «arvanitika», pra shqip, gjuhën tonë, - ka shkruar Michel de Grèce përmes gojës së Laskarinës, në librin e tij biografik për të. - Në fakt, nëna, ati im dhe unë, ishim grekë pa qenë të tillë. Ishim grekë me shpirt e me zemër, me fe dhe me ideal, dhe sigurisht, grekë të sakrificës, sepse ne jepnim dhe jetën tonë për Greqinë, por jo grekë nga gjaku, sipas historianëve puristë. Unë jam një arvanitase, me një fjalë, shqiptare. Që prej kohrash tepër të largëta, raca jonë ka patur emra të ndryshëm. Vallë jemi pellazgë, ilirianë? Mos vallë gjuha jonë vjen drejpërdrejt nga sankritishtja, siç e pohojnë ekspertët? Di vetëm se ne kemi ardhur në Ballkan që prej mijra vjetësh dhe jemi shpërndarë nëpër koloni, pothuaj ngado nëpër  Greqi. Hidra është shqiptare, Specaj po ashtu…» Laskarina u rrit në fakt në një ambient arvanitas, me këngët dhe zakonet e tyre, të njëjta me ato të Shqipërisë së jugut. Të njëjtat këngë, mite e rite. Shumë e re ajo dashurohet me një grek nga Specaj, të quajtur Jonuzas, që atë kohë, si gjithë burrat e këtyre ishujve, rrihte detet e Greqisë dhe të Mesdheut. Në historinë e atyre ishujve, Bubulina do të ishte e para grua që do të thyente zakonin e vjetër. Duke ia lënë fëmijët nënës së saj, ajo ishte e para që  e ndoqi të shoqin në det. Ai e mori atë në portet e Italisë dhe të Dalmacisë, e çoi tutje në Smirnë (Izmir) dhe në portet e Spanjës, ku blinin armë prusiane dhe angleze. Në Marsejë të Francës shisnin grurë dhe blinin mëndafshet e famshme të Lionit apo verën „Bordeaux“. Në Kartagjenë shisnin kaviar dhe blinin verën „Malaga“. Tregtia u shkonte mbarë, edhe pse u duhej shpesh të luftonin me piratët „korserë“, apo doganierët turq. I frymëzuar nga Katerina e II e Rusisë, Jonuzas nisi luftën në det kundër osmanëve dhe Laskarina trime e shoqëroi në çastet më të vështira e tragjike. Marinarët e thërrisnin „kapetanica“, sepse ajo ishte e fortë si një burrë dhe armët i mbante ngjeshur në brez. Një ditë, në Specaj, mbërriti trupi pa jetë i Jonuzas, vrarë në betejë me osmanët në ngushticën e Siqilisë. Laskarina 26 vjeçare mbeti e ve me tri fëmijë, por shpejt Bubulis, miku më i ngushtë i të shoqit kërkoi të martohej me të. Dhe përsëri, duke ndjekur Bubulis, Laskarina do të vazhdonte aventurën e saj me detin, luftën dhe jetën boheme. Edhe Bubulis ishte trim e njeri i aventurës. Me të ajo do rrahë Atlantikun, do të shkojë gjer në Veracruz e Buenos-Aires, në Lisbonë, Kartagjenë dhe Detin e Zi. Emri i saj tashmë ishte kthyer në legjendë. Por pas vrasjes së Bubulis dhe të djalit të saj në betejat detare, emri i saj do të bëhej simbol i luftës për liri. Gjithçka ajo e vuri në shërbim të revolucionit. “Ja vdekje, ja liri! Elefteria i Thanatos!” Bashkë me një nga bijtë e saj, Bubulina ishte anëtare e organizatës së fshehtë “Filiqi Eteria” (“Shoqata Miqësore”), e cila u bë shpirti i Revolucionit. Jeta e saj kaloi nëpër betejat detare, gjëmimet e topave dhe stuhitë. Në shtëpinë muze të bën përshtypje një tablo e anijes së saj “Agamemnoni”. Më 13 mars 1821, në direkun e tij, ajo kishte ngritur flamurin dhe kishte nisur rrugën e madhe të luftës. Marinarët e saj, të gjithë arvanitas speciotë, ajo i thërriste „djemtë e mij“.  Pikërisht në 3 prill të atij viti, në majën e kambanores së kishës së Shën Nikolës ajo kishte ngritur të parin flamur të luftës për pavarësi me mbishkrimin „Ja vdekje, ja liri“, shkruar me gërma të bardha në një sfond të kuq. Shpejt, emri i Bubulinës do të shpërndahej nëpër gjithë ishujt, e më pas në tërë Greqinë e Ballkanin. Duke përshkruar betejën e famshme të Nafplios, kronisti dhe historiani grek Argirou, shkruante: “Më kujtohet kur më 4 dhjetor 1821, ajo qëndronte në këmbë mbi kuvertën e anijes, duke urdhëruar sulmin mbi kështjellën e Nafplios. Por 300 topat e kështjellës e sprapsën sulmin e marinarëve të saj. Si një amazonë në zemëratë, Bubulina u thirri: “Jini gra apo jini burra të vërtetë?... Përpara!” Tek shtëpia e Bubulinës Në kohën e Revolucionit grek, flota e Bubulinës u bë e tmerrshme në detin e Egjeut dhe në Mesdhe. Ajo luftonte kudo ku e thërriste Greqia: në Tripolica, Navarin apo Monemvasia, në betejën e Karadros, ku u vra dhe biri i saj e kudo në brigjet e Peloponezit. Padyshim, lexuesit të sotëm i duket ndoshta e çuditshme që një grua si ajo, e kalitur në zjarrin e luftës, të ishte njëkohësisht dhe një grua e ndjenjave të holla, e dëshirës për të bërë dashuri, e këngës dhe e valleve, e pijes gjer në ag të mëngjesit. Michel de Grèce shkruante se “Laskarina Bubulina, kjo femër joshëse dhe heroinë moderne për kohën e vet, bëri që njerëzit t’a adhurojnë secili në mënyrën e vet. Pasurinë e saj ajo e vuri në shërbim të luftës. Por dashuritë e saj të stuhishme s’do ta bëjnë asnjëherë të harrojë pasionin e vërtetë të saj: çlirimin e Greqisë”. Atje në Specaj, kur ne pyetëm ciceronen e muzeut «Bubulina» për origjinën e heroinës, ajo ngeli disi e habitur, nënqeshi lehtë dhe e kaloi bisedën gjetkë, sikur kjo pyetje të ishte disi pa vend. - Sigurisht greke! - shtoi më pas. Por, po tu thuash se «Bubulina ishte arvanitase», ata jo vetëm e mohojnë, por u duket sikur i ke fyer. Dhe e njëjta gjë ndodh dhe po të pyesësh për heronjtë e tjerë të Revolucionit grek, suliotë, çamë, arvanitas. Por le të vazhdojmë me bëmat erotike të Bubulinës, meqë ato heroiket, bota tashmë i njeh dhe se nëse mund të flasim për gra feministe pas poeteshës Safos të kohës antikitetit dhe ehove që vijnë nga ishulli Lesbos, Bubulina shfaqet si një shëmbull i qartë i feminizmit, para se të shfaqeshin në Europë figurat feministe si shkrimtarja George Sand, Madame de Stael, Dora d’Istria (apo Elena Gjika në emrin e saj të vërtetë). Dhe pikërisht atëherë kur në Europë lindi feminizmi modern me Simone de Bauvoir, Françoise Sagan, Simone Signoret e Margarite Duras, aktorja e famshme Irene Papas interpretonte një film për Bubulinën.   Vdekja e Bubulinës   Pas shumë vite lufte dhe dashurisë së fundit me Kolokotronin e famshëm, në qershor të vitit 1825, Bubulina kthehej në Specaj e zhgënjyer nga qeveritarët që erdhën në fuqi pas revolucionit. Kthehej në Specaj për të shijuar jetën familjare meqë prej vitesh ajo ishte larguar, duke rendur nga një betejë në tjetrën. «Gjithë mall rigjeta vendet e mia familjare, - shkruante Michel de Grèce në emër të Bubulinës në librin e tij. - Speciotët më pritën me ngrohtësi, por dhe me atë rezervë që i karakterizon arvanitasit. Fëmijët e mi më prisnin në skelën e Dapias. Maro dhe Shqevo shtynin drejt meje carronjtë e tyre, nipërit e mbesat që s’i kisha parë kurrë. Ditët e mëpasme, kureshtare për t’i njohur, kalamajve u ofroja bombone. I lija t’i preknin rrobat dhe objektet e mia, të më hidheshin sipër dhe të më tërhiqnin shallin tim të qëndisur. Të lumturuara që më shihnin të urtësuar, vajzat e mia gërhisnin nga rehatia. Por a ishte vallë koha që të rrija si e shushatur në vend që të riorganizoja luftën? Roli im si gjyshe mund të priste. Nuk isha ende e pjekur për të marrë një detyrë të tillë. E thirra tim bir, Jorgon, në zyrën e Bubulis, ku për vite me radhë kisha drejtuar aferet tona. Që nga vizita e tij në Nafplio, gjendja ime financiare ishte keqsuar akoma më shumë. Pothuaj kisha marrë fund. Ndërkohë që ai bënte llogaritë, rrija dhe e vështroja. Bukuria e tij e kishte humbur formën e mëparshme dhe faqet i ishin futur brenda. Vetëm Jorgo më kishte mbetur dhe papritur ndjeva për të, gjithë atë dashuri të dhunshme që nuk e kisha shprehur ndonjëherë. Qesha duke kujtuar profecinë që më kishte bërë një cigane, nuk di se në ç’port të Detit të Zi, e cila më kishte thënë: - „Djali yt i vogël do të jetë shkaku i vdekjes tënde“. Me sa dukej, nuk e kisha paguar dhe aq atë shtrigë, pasi Jorgo në fakt më donte shumë dhe s’mund të më bënte kurrë keq…»   Mjerisht Bubulina do të qëndronte atje pak më shumë se një muaj, pasi jeta e saj shpejt do të ndërpritej. Një histori hakmarrjeje, „gjaku“, siç preferon ta quajë Michel de Grece. Djali i Bubulinës, Jorgo, dashuronte një vajzë, Evgjeninë, të cilën familja tjetër speciote Kuci, e kishte dhënë fjalën për një martesë tjetër dhe nuk kishin pranuar të dëgjonin për dashurinë e vajzës së tyre me Jorgon. Dhe dasma do të bëhej të djelën, tri ditë më vonë. Por Jorgo dhe Evgjenia duheshin shumë dhe kush më tepër se Bubulina mund t’i kuptonte ata. Kështu, mbrojtësja e zjarrtë e dashurisë e ndihmoi të birin ta rrëmbente atë, siç ndodhte atëherë mes shqiptarësh, dhe bëri të mundur që ata të martoheshin në kishën e Specajt, natën e në fshehtësi. „Pater Gregori filloi ceremoninë e martesës. Nuk po kuptonte mirë se çfarë po bënte, por kjo s’kishte shumë rëndësi, sepse Mihali, i armatosur me një maliher të madh, i kujtonte atij lutjet që duhej të thoshte. Kësaj radhe isha unë që i kujtoja priftit emrat e çiftit. Isha gjithashtu dhe si dëshmitare, duke firmosur në regjistrin e famullisë. - «Të jetoni të lumtur!» - i urova të dy. Dhe ata nxituan të lumtur drejt strehës që u kisha përgatitur, shtëpisë ku kisha jetuar më parë me Jonuzas. Atë ditë ata u përhumbën në një dashuri që kishin fatin të përjetonin. Ndërsa unë vigjëloja për ta. Qëndroja në pragun e kishës së vogël. Hëna bënte të shquheshin njollat e zbehta midis hijeve të zeza të pishave. Dhe për disa orë do të shkoja. Do takohesha me Kolokotronin dhe së bashku do të bënim një jetë të mbushur me rreziqe, aventura e dëshira që na lidhnin pazgjidhshmërisht. Para se të nisesha, u ktheva t’u lija ato fjalë shprese dhe e gëzuar shkrova atë devizë që ishte kuptimi i jetës sime: “Gjithnjë e më larg, gjithnjë e më lart”... Çifti i ri sigurisht do të përjetonte dashurinë e tyre, por me një çmim tepër të madh: me humbjen e heroinës së famshme Laskarina Bubulina. Në korrik të vitit 1825, në Specaj, u zhvillua gjyqi ndaj Jani Kucit, vrasësit të Bubulinës. Atë ditë të proçesit gjyqsor, në pohimet e tij ai kishte deklaruar: “Atë ditë të 22 majit, herët në mëngjes, ne pamë që motra jonë Evgjenia, ishte zhdukur nga shtëpia. Shtrati i saj nuk ishte shprishur dhe dollapet ishin bosh. E pyetëm shërbëtoren, e cila shpërtheu menjëherë në lot. Ajo pohoi se Evgjenia ishte rrëmbyer nga Jorgo Jonuzas. Im atë, Kristodulos Kuci, u tërbua. Ai tha se një fyerje e tillë duhet shpaguar me gjak. Donte ta gjente Evgjeninë dhe ta merrte në shtëpi, meqë e kishte premtuar për të birin e Meksit. Na mblodhi ne djemve, si dhe dhëndrin e tij, Theodhos Lazarunë dhe disa burra të tjerë me armë. Im atë mendoi menjëherë për shtëpinë që Jorgo Jonuzas kishte trashëguar nga i ati, në Kastella, por ku nuk banonte njeri. Shkuam atje. Ishim më shumë se pesëdhjetë vetë të armatosur, të vendosur për hakmarrje dhe për ta marrë Evgjeninë. Mbritëm afër shtëpisë. Me kanatet e mbyllura dhe rezen e paluajtur, ajo shtëpi dukej e shkretë. Kur u afruam, fqinjët ishin mbyllur në shtëpitë e tyre, por ne gjetëm një nga ta, i cili nën kërcënimin e armëve tona, pohoi se kishte ndjerë lëvizje ca orë më parë. Atëherë kapërcyem murin dhe pushtuam kopshtin e vogël.  - “Në se ke kurajo, nxirre kokën, o Jorgo Jonuzas!” - klithi im atë. Burrat nisën të qëllonin, duke thyer xhamat e dritareve. Të tjerë kërkonin të shqyenin portën, kur atë çast, dritarja e madhe e katit të parë u hap dhe në ballkon doli nëna e Jorgo Jonuzas. Më pas do mësonim se e alarmuar nga një i afërt që kujdesej për shtëpinë, ajo donte t’i jepte kohë të birit të saj dhe motrës sime Evgjenisë, që të iknin nga porta e vogël prapa shtëpisë. Im atë i klithi: - “Ma jep vajzën Bubulina!” Por që nga ballkoni ajo u përgjigj, duke qeshur: - “Nuk është më vajza jote, o Kuci. Tashmë ajo është bërë vajza ime!” Kjo do të thoshte se i biri i saj e kishte prishur virgjërinë e motrës sime. Atëherë tërbimi na pushtoi të gjithëve. Të gjithë i drejtuam pushkët drejt saj. Isha i pari që qëllova. Doja vetëm ta trembja, por e qëllova në ballë, midis syve. Ajo ra prapa, e vdekur në vend. Pushtuam shtëpinë, e cila në fakt ishte e zbrazët. Bubulinën e gjetëm të shtrirë, në krah të plaçkave që kishte bërë gati, ç’ka tregonte se dhe ajo nxitonte të ikte. Mbi plagë kishte fare pak gjak. E kontrolluam kufomën, jo për ta vjedhur, por sepse secili nga ne donte të merrte diçka si kujtim nga ajo kapedane. Vetëm në qafë kishte varur një lloj medalioni argjendi, ku shquhej nga një anë Maria dhe nga ana tjetër Shën Gjergji. Dikush tha se ai medalion kishte qenë i Jano Jonuzas, djalit të Bubulinës, i cili ishte vrarë në fillim të Revolucionit.”   Një javë më vonë mbërriti në Specaj dekreti i nënshkruar nga perandori i Rusisë që e emëronte Bubulinën admirale të «Flotës Ruse», duke e shpërblyer për shërbimet që i kishte bërë perandorisë, atë dhe burrin e saj trim Bubulis. Që nga ajo ditë, në Specaj, në Hidra, në Ermioni, në Nafplio, Egina e Argolidha si dhe në të gjithë Greqinë, emri i Bubulinës u ngrit sërrish në apogjeun e dikurshëm të saj.  Kureshtar për të mësuar diçka mbi vdekjen e saj, atë ditë të nxehtë, u nisa drejt një shtëpie tjetër, jo më larg se dyqind metra nga shtëpia muze, drejt vendit ku pikërisht ajo ishte vrarë. Gjithçka ishte e heshtur. Nën diellin e fortë iu afrova asaj shtëpie, ku shquhej ai ballkon i vogël ku ajo ishte shfaqur për herë të fundit për të mbrojtur dashurinë e birit të saj. Gjithçka tashmë e mbulonte një heshtje varri. Ishte banesa ku kishte jetuar me Jonuzas, burrin e e saj të parë. Edhe shkrimtari Henry Miller kishte shkelur këtu më 1939 për të gjetur gjurmët e Bubulinës. Hapat e tij kishin kapërcyer oborrin dhe ishin futur në atë ndërtesë të braktisur dhe të pabanuar. “Në shtëpinë Bubulinës, atje ku e kanë vrarë, ndërtesa i ngjan një shtëpie të errët, e gjithë fantazma, - kishte shkruar ai. - Poshtë në sallon, gjëndet një altar i vogël. Nën dyshemenë me dërrasa dëgjohet zhurma e minjve që vrapojnë si të çmendur nga të katër anët...” Atë ditë që shkova në Specaj, vajta dhe në kishën e qytetit, ku trupi i Bubulinës ishte vendosur atë kohë, atje nën ikonën e Shën Mërisë (Agia Maria), ku ishte bërë dhe përshpirtja e fundit. Aty, dy hapa nga deti, kishte mbaruar rrugëtimi i kësaj luftëtareje të madhe dhe i kësaj gruaje që aq shumë e kishte dashur jetën, dashurinë. Po atë ditë vere në Specaj, në vendin ku dikur kishin shkelur Lamartin dhe Bajron, Miler apo Xhejms Emerson, tërë qenia ime u pushtua nga figura e asaj gruaje që krijohej e bëhej e pranishme gjithnjë e më shumë, nga ai personazh i jashtëzakonshëm që kishte kapërcyer në cakun e legjendës. Bubulina ishte nga ato gra të kësaj bote ku bashkohen në një kulm të madh dhe në një ngjizje të nxehtë vlerat e një jete sa të thjeshtë aq dhe heroike, sa romantike e në eksazë aq dhe tragjike, sa paradoksale aq dhe të pabesueshme, jeta në një tjetër dimension siç do të donim ta përjetonim.  Nën një fllad të lehtë që vinte nga Hidra, tutje, buzë detit, monumenti i Bubulinës vështronte nga horizonti. Ishte një portret i ngjashëm me atë që kisha pikasur në shtëpinë-muze, ku dukej aktorja e famshme Irena Papas në filmin Bubulina të xhiruar në vitet 1960. Në shtator, në Specaj, marinarët lëshojnë në det një anije të vjetër, të cilën e djegin duke hedhur fishekzjare. Eshtë festa e Bubulinës, festa më e bukur e Specajt. Gjer në mbrëmje vonë, shquhen flakët që mbërthejnë atë anije që digjet ngadalë, sikur t’u kujtojë një kohë tjetër. Të ngjan kështu sikur ende digjet një shpirt... dhe shndrit një mit, sepse në Specaj, ashtu siç shkruante Miller, „Gjithçka duket legjendare, prrallore, e pabesueshme, e mrekullueshme, e megjithatë e vërtetë. Gjithçka fillon këtu dhe mbaron po këtu“... Duke shkruar sot këto radhë, ja tek më shfaqen imazhet e Zorbës së Kazanzaqit dhe dashuritë e tij të çmendura me Hortensën, atë vejushë, e frymëzuar në film nga jeta e vet Bubulinës, atë grua gjithë sharm, atë  të ve dhe disi në moshë por që kishte parë shumë nga kjo botë. Pikërisht ky piktakim i Zorbës grek me Bubulinën arvanitase, ngjante si një pikëtakim historik i grekëve dhe shqiptarëve, si një histori e atij „gjaku të përzier“. Ishte piktakimi i dy kombeve të fuqishëm dhe mjaft të afërt me njëri tjetrin, që herë do të luftonin mes tyre e herë do të përjetonin kohë paqeje e dashurie… Bubulina është njëra prej piketave në historinë e përbashkët të dy popujve, por veçse ndryshe nga heronjtë e tjerë, ajo kishte sharmin e femrës që e përjetoi vetveten plotësisht: luftë dhe dashuri!... Eleni Bukura Në Specaj të Greqisë, krahas shtëpisë së heroinës se famshme Bubulina, është dhe një shtëpi tjetër që mban një emër të njohur, por që nuk i ngjan muzeut patriotik të saj. Eshtë një shtëpi tipike speciote, të cilën kanë dëshirë ta shohin më shumë njerëzit e artit dhe adhuruesit e pikturës e të feminizmit, pasi atje, në shekullin e XIX ka jetuar një nga feministet e para të Greqisë, një arvanitase me një emër mjaft simbolik: Eleni Bukura. Vallë vërtet ishte kaq e bukur sa ç’kishte dhe mbiemrin e familjes së saj dhe që tradicionalisht do të mbetej i shkruar kështu me drejtshkrimin e gjuhës shqipe: Bukura? Sidoqoftë ajo kishte qenë për Greqinë ashtu siç kishte qenë për Francën një feministe si George Sand, pasi dhe Eleni Bukura u shfaq me veshur me pantallona si burrë ashtu si shkrimtarja Sand, e cila vishej si burrë dhe shkonte në mbledhjet e asamblesë së Francës, për të shkruar e botuar korrespondencat e saj mbi ngjarjet politike që kalonte Franca monarkiste në luftë me atë republikane, meqë për femrat gazetaria ishte e ndaluar. Eleni Bukura ishte vajza e arvanitasit Jani Bukura dhe mbesa e Gjergji Bukura, një kapedani speciot dhe kryeplak i fshatit, i cili në vitin 1820 ishte kthyer nga Barcelona, ku merrej me tregti si gjithë kapedanët e këtij ishulli si dhe të Hidrës, të cilët i gjeje në të gjithë Mesdheun. Dhe ai ishte nga ata që kishte nisur luftën që në orët e para të Revolucionit grek kundër pushtuesit osman bashkë me Panajot Bukura dhe të tjerë.  Eleni lindi në vitin 1821, pikërisht kur shpërtheu dhe Revolucioni. Vitet e para të jetës së saj ishin vite të sprovës së madhe, me babain në luftë. Zonja Korina Miller, e cila ka shkruar një libër për jetën dhe veprën e kësaj piktoreje, “Jeta e jashtëzakonshme e një piktore - Eeni Bukura”, tregon për historinë tragjike të kësaj gruaje, e cila në rininë e saj, me një dashuri të madhe për pikturën ishte nisur të kryente studimet artistike në Romë në vitin 1848, ku dhe ra në dashuri me një garibaldist të quajtur Francesco Saverio Altamura. Edhe ai ishte një piktor i ri, nëna e të cilit ishte me origjinë nga Korfuzi. Padyshim, kjo lidhje dukej qi një subjekt romancash për atë kohë. Që të shkoje të studjoje pikturën dhe të ishte para modeleve nudo ishte diçka e guximshme për një grua, pasi atëherë, arti i pikturës konsiderohej si një art monopol për burrat dhe jo për gratë. Kështu, Eleni ishte detyruar të priste flokët dhe të vishej si burrë për të mundur të futej në shkollën e artit. Një fotografi e mëvonshme e ka fiksuar portretin e saj, ashtu, në trajtën e një burri, ndërkohë që dhe i dashuri, burri i saj i ardhshëm, ka pikturur një portret të saj, por ky portreti ngjason jo pak me portretin e shkrimtares franceze George Sand, të dashurën e pianistit të famshëm Chopin. Sidoqoftë, Francesco ishte një revolucionar i vërtetë dhe i angazhuar në luftën kundër austriakëve, për çka e dënuan dhe me vdekje, por ai mundi të arratisej. Eleni Bukura nga Francesco Altamura Kur Eleni mbaroi studimet, çifti vazhdoi jetën e tyre në Napoli e Firenze ku lindi djali i saj Jani e më pas vajza, Sofia. Ata u martuan në vitin 1852, por pesë vjet më vonë kjo dashuri mori fund. I dashuruar me një piktore angleze, Altamura u largua. Kur biri i saj Jani ishte shtatë vjeçar, Eleni u detyrua të kthehet me fëmijët e saj në Specaj e pastaj në Athinë. Nga dy fëmijët e saj, Sofia i vdiq mjaft e re, në moshën adoleshente. Kjo ishte goditja e parë e madhe për Eleni Bukura, e cila në atë kohë jetonte në Athinë dhe ishte në rrethin e intelektualëve të kohës dhe e afërt me oborrin mbretëror, çka tregojnë dhe disa portrete të saj kushtuar mbretëreshës Ollga, gruaja e Gjeorgjiut, etj. Në Athinë, pranë Manastiraqit, Jani Bukura, ndërtoi madje dhe një teatër, i cili do të quhej “Teatri Bukura”, duke mbajtur kështu emrin e tij. Ishte i ati që e kishte ndihmuar që t’i kushtohej pikturës. Ai kishte thirrur piktorin italian Raffaelo Cekoli që t’i jepte mësimet e para.  Vite më vonë, pas studimeve në Shkollën e Arteve të Bukura në Athinë dhe punës në atelierin e piktorit portretist grek Niqifor Litras, djali i Elenit, Jani, u dërgua të thellonte studimet e tij pikturale pranë piktorit danez Carl Frederik Sorensen, kohë dhe kur krijoi mjaft peizazhe nga porti i Kopenhagës apo fregatat e anijet daneze (Fregata Sjelland, etj). Kur Jani u kthye në Athinë, tablotë e tij u bënë mjaft të njohura, veçanërisht peizazhet detare apo tablotë me bojë vaji si Anija e kapiten Miaulis, (paraqitur në Ekspozitën Internacionale të Parisit) Thyerja e flotës turke (duke iu referuar betejës së famshme detare), etj, tablo këto të një realizmi akademik, ku jo rrallë ndjen dhe frymën impresioniste të kohës kur sapo kishte lindur impresionizmi. Piktura e Eleni Bukura ishte një pikturë kavaleti, figurative, ku përgjithësisht mbizotëronte portreti. Por ndryshe nga piktura e saj, ajo e të birit Jani Altamura, ishte një dashuri e madhe deti, ishin anijet në rendjen e tyre drejt furtunash, e herë në perëndime të përflakura me një peizazh ngazëllues. Jani Altamara kishte padyshim një të ardhme të jashtëzakonshme, pasi talenti i tij premtonte shfaqjen e një piktori me emër në spektrin e pikturës europiane të shekullit XIX. Por jeta e tij u ndërpre, s’dihet nga ç’dorë fati. I sëmurë rëndë nga tuberkulozi ai vdiq në moshën të re. Dhe kjo ishte plaga e dytë për Eleni Bukura. Dy vdekje dhe bota e humbur e saj. Kështu ajo e la pikturën, kavaletin, penelat dhe vajti dhe u mbyll në shtëpinë e saj në Specaj. I mbylli kanatet e dritareve, portën e shtëpisë dhe u zhyt në terrin e dhembjes dhe të vetmisë, duke i djegur madje shumë nga veprat e saj që kishte përreth. Kështu, bashkë me fëmijët e saj, vdiste tashmë dhe arti i saj, krijesat e saj në ngjyra. Jeta s’kishte më kuptim për të. Pothuaj e harruar, ajo u shua në 19 mars të vitit 1900, në fillim të një shekulli të ri. Eleni Bukura, nga një personazh aventure e kurajo të jashtëzakonshme, u kthye në prehë e depresionit dhe në një personazh tragjik si në tragjeditë e antikitetit grek. Ndryshe nga vepra e saj, shumë tablo të Jani Altamura-s janë në “Galerinë Kombëtare” të Greqisë dhe në muzeume të tjera. Por në historinë e artit, për Greqinë, Eleni Bukura do të mbetet si piktorja e parë e Greqisë, një speciote me origjinë arvanitase… Jani Altamura, autoportret

Rrevista Prestige #MbaresipërVitineRI2026 Revista Prestige. Urim dhe Reflektim në fillim të Vitit të Ri. Revista Prestige si një platformë moderne dixhitale, anëtare e Akademisë Globale Dixhitale, ka krijuar dhe do të krijoje frymë, inspirimi. Ka zgjuar dhe do të zgjojë mendim, edukim, vlerësim, nderim për shkencën, inovacionin historinë kulturën diplomacinë në shoqërinë bashkëkohore, dhe të gjithe ata personazhe që i perfaqesojnë denjësisht të gjitha shkencat. Si fillim i vitit të ri, Revista Prestige ndalet për një çast reflektimi, për të parë punën , për të kuptuar peshën e botimeve te saj. Viti që lamë pas ishte një udhëtim i vetëdijes me devocion, një proces i ndërtuar me shkrim, fjalë, imazh, mendim dhe përgjegjësi serioze profesionale kulturore. Nga një ide sublime, e lartësimit të shpirtit, mendimit dhe dinjitetit në një platformë dixhitale të inovuar. Prestige u shndërrua në një hapësirë ku filozofia, arti dhe analiza u ndërthurën për të zgjuar shijen dhe ndërgjegjen, duke vendosur balancat e jetës dhe ekuilibrat njerëzore. Ne sollëm në kujtesë figura të shquara kombëtare dhe ndërkombëtare, per ti shërbyer edukimit, jo si ikona të largëta, por si burime frymëzimi, modele mendimi dhe dëshmi se madhështia lind nga formimi i mirë, puna e drejtë,ç përkushtimi dhe vizioni. Përmes promovimit të artit, kulturës shkencave, dhe personaliteteve që kanë lënë gjurmë, Revista Prestige punoi dhe ndikoi në formimin e modeleve analitike, me analiza te detajuara, ku çdo personazh trajtohet si një univers më vete, me potencial unik dhe vlerë të pashtershme. Prestige shkruajti, publikoi, tregoi histori, data, ngjarje; ajo nxiti mendim, frymë dhe dialog. Ky vit dëshmoi se sublima është përjetimi i madhështisë që shkon përtej, fitimit të castit, bukurisë empirike, duke zgjuar frymëzim dhe respekt në shpirtin e njeriut. Ajo lidh mendjen dhe emocionet, duke na bërë të ndjejmë diçka më të lartë se përvoja jonë e përditshme. Në Revista Prestige, sublimja është lartësim i dijes, vlerave dhe dinjitetit, që i jep thellësi dhe kuptim çdo ideje dhe mesazhi është domosdoshmëri; Se fjala e shkruar e veshur në art ka ende fuqi të ndërtojë ura mes brezave, ideve dhe kulturave dhe të na pasurojë me dije. Me këtë frymë, ne ecim përpara: më të vetëdijshëm, më të thellë dhe më besnikë ndaj misionit tonë, të kultivojmë mendimin, dijen dhe të nderojmë vlerat, të krijojmë modele edukimi që i japin kuptim dhe fuqi kohës dhe zhvillimit. Misioni dhe Qëllimi i Revista Prestige ka qënë dhe do të vazhdojë: Të krijojë një hapësirë globale dijesh dhe kulture, duke përdorur teknologjitë më të avancuara, përfshirë AI, për të fuqizuar edukimin dhe për të ofruar modele të të gjitha llojeve të dijes. Revista është bërë një referencë për edukimin, duke bashkuar breza dhe kultura në një dialog të gjallë dhe të thellë. Arritjet e vitit: Anëtarësimi i Revistës Prestige në Akademinë Globale Digjitale, 1120 citime nga njerëzit më të shquar në botë, duke e kthyer Prestige në një referencë për mendimin dhe edukimin global. Revista Prestige vazhdon si vijimësi biblioteke universale e me te mireve, "Si zë i mendimit te ri që vjen" "një urë midis traditës, inovacionit dhe vizionit global" Ajo promovon inovacionin, vlerat njerëzore, zhvillimin personal e profesional dhe lidh dijen me artin, teknologjinë dhe inteligjencën artificiale, duke e bërë teknologjinë integruese te vlerave, një urë lidhëse me botën akademike dixhitale. Në qendër qëndron vizioni krijues botues i Revistes, ku besohet se fjala, kur vesh modelin njerezor me art, e kualitet, bëhet dritë për mendjen e te gjitheve. Me përkushtim ndaj komunikimit dhe sublimës, ështe ndërtuar një hapësirë ku arti i fjalës dhe publiciteti ndërthuren natyrshëm, duke krijuar ura mes shpirtit njerëzor dhe botës dixhitale. Prestige pasqyron potencialin e pakufizuar njerëzor përmes një qasjeje unike: publicitetit të veshur me art, ku çdo mesazh bëhet frymëzim. Platforma do te ofroje artikuj ekskluzivë, intervista frymëzuese, ese reflektuese, analiza të thelluara dhe projekte që bashkojnë artin, komunikimin dhe teknologjinë. Rubrikat përfshijnë zhvillimin personal, psikologjinë, kulturën, artin bashkëkohor, inovacionin shkencor dhe ndikimin transformues të AI. Përmes elegancës, profesionalizmit dhe forcës së inovacionit, Revista Prestige fton lexuesin të mendojë më thellë, të ndjejë më shumë dhe të veprojë me vizion e vetëdije në rrugën e tij personale e profesionale. ✨ “If you have knowledge, let others light their candles in it.” — Margaret Fuller Publiciste Amerikane. ✨️ “Nëse ke dijeni, lejo që të tjerët të ndezin qirinjit e tyre me të.” ✨️ “Dijet nuk janë prona e askujt; ato bëhen prona e të gjithëve kur përdoren dhe ndahen me përkushtim dhe kualitet.” Ju faleminderit të gjitheve për interesin që keni treguar. Mbaresi e miresi për te gjithë per kete vit të ri. Me respekt: Revista Prestige.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #techno.#Science Rubrika:Tekno- Shkence - Ngjarje historike Ngjarje dhe profesionist Pilot qe na frymezojne Charles Lindbergh. Spirit of St. Louis: Estetika e guximit dhe lindja e modernitetit ajror. Historia e aviacionit nuk është thjesht një kronikë përparimesh teknologjike, por një rrëfim i thellë mbi raportin midis njeriut dhe së panjohurës. Në këtë rrugëtim, Spirit of St. Louis nuk është vetëm një avion, por një artefakt simbolik i shekullit XX, ku inxhinieria, guximi individual dhe imagjinata historike bashkohen në një akt të vetëm sublim: kalimin pa ndalesë të Oqeanit Atlantik nga një njeri i vetëm. Fluturimi i Charles Augustus Lindbergh në maj të vitit 1927 nuk përfaqëson vetëm një rekord, por një moment estetik dhe epistemologjik, ku njeriu sfidon hapësirën, kohën dhe kufijtë e vetëdijes njerëzore. Ideja që lindi një avion legjendar (1926) Në vitin 1926, Charles Lindbergh, vetëm 24 vjeç, pilot poste në St. Louis, filloi të ushqente një ide që për bashkëkohësit dukej absurde, madje vetëvrasëse: një fluturim i vetëm, pa ndalesë, nga Nju Jorku në Paris. Në një epokë ku aviacioni ishte ende në fazën e provës dhe gabimit, ku motorët dështojnë dhe instrumentet janë të papërsosura, Lindbergh formulon një filozofi fluturimi të re: Suksesi nuk qëndron në madhësinë e avionit, por në thjeshtësinë e tij. Ndryshe nga ekspeditat kolektive dhe avionët e rëndë, ai besonte në: një avion të lehtë, një motor të vetëm, një pilot të vetëm, dhe një disiplinë absolute mendore. Ky ishte një vizion që përfaqësonte modernitetin teknik: racionalizim ekstrem, ekonomi forme dhe përqendrim të vullnetit njerëzor. Financimi dhe emri “Spirit of St. Louis” Ideja kërkonte burime. Lindbergh siguroi 15.000 dollarë nga biznesmenë të qytetit St. Louis një shumë modeste, por vendimtare. Ata jo vetëm që financuan projektin, por i dhanë edhe emrin që do të hynte në histori: Spirit of St. Louis Shpirti i Shën Luisit Emri ishte një akt simbolik: ai mishëronte besimin amerikan në përparim, iniciativë private dhe guxim individual. Krijuesit e avionit: Ryan Aeronautical dhe Donald A. Hall. Pas refuzimeve nga kompani të mëdha si Fokker, Travel Air dhe Wright-Bellanca, Lindbergh iu drejtua një fabrike të vogël, por fleksibile: 🔹 Ryan Aeronautical Company 📍 San Diego, Kaliforni Kompania pranoi ta ndërtonte avionin për 10.580 dollarë, duke hyrë kështu në histori. Inxhinieri i heshtur i legjendës Figura kyçe ishte Donald A. Hall, kryeinxhinier i Ryan Aeronautical. Ai punoi me intensitet ekstrem, shpesh 18–20 orë pa ndërprerje, duke projektuar një avion pa precedent teknik dhe estetik. Hall nuk ndërtoi thjesht një mjet fluturimi, por një strukturë të tensionuar midis jetës dhe vdekjes, ku çdo gram peshe kishte rëndësi ekzistenciale. Ndërtimi i Spirit of St. Louis (1927) 📅 25 shkurt 1927 – nënshkruhen kontratat 📅 mars–prill 1927 – ndërtimi intensiv 📅 25 prill 1927 – avioni përfundon plotësisht Të 35 punonjësit e fabrikës Ryan punuan pa orar të kufizuar. Emrat e tyre u pikturuan më vonë brenda hundës së avionit, një gjest mirënjohjeje që e shndërron avionin në një objekt kolektiv të përpjekjes njerëzore. Një avion ekstrem: estetika e reduktimit absolut. Spirit of St. Louis ishte ndërtuar për një mision të vetëm: kalimin e Atlantikut. Specifikime teknike Tipi: Ryan NYP (New York–Paris) Motor: Wright J-5C Whirlwind, 223 kuaj-fuqi Hapësira e krahëve: 14 metra Karburant: 450 galonë Pesha e karburantit: 2.750 paund (më shumë se gjysma e peshës totale) Pa xham përpara. Një nga zgjedhjet më radikale: Nuk kishte xham përpara Depozitat e karburantit ishin vendosur midis motorit dhe pilotit. Lindbergh fluturonte vetëm me instrumente. Një periskop minimal, i projektuar nga një ish-nëndetës i Marinës Amerikane, i jepte një pamje të kufizuar përpara — simbol i fluturimit modern: besim tek instrumenti, jo tek syri. Asketizëm teknik Pa radio Pa autopilot Sedilje thurjeje Ushqim minimal Pa parashutë Ky asketizëm e bën avionin një objekt estetik të disiplinës ekstreme. Fluturimi i parë (28 prill 1927) 📅 28 prill 1927 ✈ San Diego Spirit of St. Louis fluturon për herë të parë. Avioni rezulton: i vështirë për t’u komanduar, shumë i ndjeshëm ndaj erërave, kërkon përqendrim absolut. Megjithatë, ai funksionon. Pas kësaj, Lindbergh e fluturon avionin: San Diego → St. Louis St. Louis → Nju Jork. Duke thyer rekorde distance dhe duke përgatitur trupin dhe mendjen për sfidën finale. Fluturimi transatlantik: një akt i vetmisë sublime 📅 20 maj 1927, ora 07:52 – Roosevelt Field, Nju Jork 📅 21 maj 1927, ora 22:22 – Le Bourget, Paris Distanca: 3.610 milje Kohëzgjatja: 33 orë e 30 minuta Pilot: vetëm Charles Lindbergh Ky fluturim është një eksperiencë kufitare: mungesë gjumi, halucinacione, ftohtësi, uri. Lindbergh raporton prani “shpirtrash” në kabinë — një fenomen që psikologjia moderne e quan “Third Man Factor”. Trashëgimia kulturore dhe historike Pas triumfit: Avioni kthehet në SHBA Ekspozohet në Smithsonian Institution (1928) Që nga 1975, ndodhet në National Air and Space Museum, Uashington Sot, Spirit of St. Louis është: ✔ simbol i guximit njerëzor ✔ pikë kthese në historinë e aviacionit ✔ ikonë kulturore e modernitetit teknik ✔ metaforë e vetmisë krijuese Përfundim Spirit of St. Louis nuk është thjesht një avion. Ai është një tekst historik, një formë estetike, një provë filozofike se njeriu, kur përqendron vullnetin dhe arsyen, mund të kapërcejë oqeane — reale dhe metaforike. © 2023–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine.

Rrevista Prestige #techno #science #inspirationdaily Kur Jobs ndryshoi botën: iPhone dhe epoka e re e teknologjisë. ✨️✨️ Më 9 janar 2007, skena e Macworld Conference & Expo në San Francisco u mbush me një emocion të pazakontë — një revolucion teknologjik gati i padukshëm, por me pasojë të pashmangshme. Steve Jobs, themeluesi vizionar i Apple, hapi siparin e një epoke të re kur prezantoi iPhone-in e parë, një pajisje, jo vetem një telefon, por një transformim radikal i mënyrës së komunikimit njerëzor. Në atë çast historik, Jobs nuk prezantoi vetëm një produkt të ri teknologjik; ai hodhi poshtë logjikën konvencionale të kohës. Telefonët inteligjentë që zotëronin tregun ishin të ngarkuar me tastiera fytyrë-fyti dhe menu komplekse deri sa iPhone prezantoi një ekran prekjeje multitouch, pa tastierë fizike, ku përdoruesi komandonte me prekje, rrëshqitje dhe pështjellime gishtash. ✨️ Ideja ishte e thjeshtë, por thellësia e saj ishte kolosale: pajisja nuk duhej të impononte funksionet, por të ndihmonte përdoruesin të shprehte nevojat e tij më natyrshëm. Teknologjia e brendshme, përtej statistikave teknike, ishte një manifest i elegancës dhe efikasitetit. Ekrani 3.5 inç, kamera 2 megapiksel, memorie 4 ose 8 GB dhe mungesa e aplikacioneve të palëve të treta dukeshin modest sot, por atëbotë këto zanë vend në një arkitekturë që do të shënonte një pikë kthese në historinë moderne të komunikimit. ?! Skeptikët ; përfshirë edhe rivalë të mëdhenj si CEO i Microsoft, Steve Ballmer mirëpritën iPhone-in me dyshime. Ata e quajtën të papërshtatshëm për tregun, të tejshtrenjtë dhe me pak shanse për sukses. Por, me mijëra klientë në radhë përpara dyqaneve dhe miliona pajisje të shitura që në vitin e parë, iPhone hoqi barriera dhe zëvendësoi skepticizmin me një realitet të pamohueshëm: pajisjet mobile do të ishin kurrë më të njëjta. ✨️ Në pak vite, ky transformim mori trajtë konkrete dhe masive. Apple themeloi një ekosistem global me App Store, që sot numëron më shumë se dy milionë aplikacione; shërbime, përmbajtje dhe mënyra bashkëpunimi që kishin qenë dikur vetëm vizione u bënë pjesë e përditshmërisë. iPhone jo vetëm që revolucionoi industrinë e telefonisë mobil, ai ndryshoi mënyrën se si punojmë, argëtohemi, lidhemi, mësojmë dhe krijojmë. ✨️ Deri në vitin 2025, transformimi është dramatik. Nga ai iPhone i parë me ekran 3.5 inç e kamera të thjeshtë, teknologjia sot finalist ekrane OLED ProMotion deri në 6.7 inç, me bezel minimal dhe efikasitet ekstrem energjetik. Çipat e fuqishëm A18/A19 Bionic, të projektuar për inteligjencë artificiale dhe përpunim kompleks të imazhit, kanë bërë të mundur funksione që dikur ishin të rezervuara për superkompjuterët. Sistemet e kamerave me rezolucion 48 MP+, regjistrimi në 4K/8K, zbulimi i fytyrës dhe përmirësime të vazhdueshme softuerike e kanë kthyer smartphone-in në një instrument profesional për fotografë dhe krijues përmbajtjesh. ✨️ Por evolucioni nuk është vetëm teknik, ai është një histori mbi ndryshimin e perceptimit njerëzor. iPhone është një mjet elektronik inteligjent ; ai është një urë midis botës reale dhe botës digjitale, një simbol i një epoke ku inovacioni dhe imagjinata përkojnë. Ai ka prekur miliarda jetë dhe ka ndihmuar në modelimin e kulturës moderne, duke e bërë teknologjinë më të arritshme, më intuitive dhe më të lidhur me ne. Dhe kështu, nga salla e prezantimit në San Francisco deri te dritaret e çdo shtëpie, zyra apo xhepi, iPhone ka bërë më shumë se sa ç’mund të imagjinohej në vitin 2007. Ai ka shkruar një kapitull të ri në histori — një kapitull ku çdo prekje ekrani është edhe një prekje e së ardhmes. ✨️✨️✨️✨️ Kush ishte Steve Jobs? Steve Jobs nuk ishte thjesht një sipërmarrës. Ai ishte arkitekt i imagjinatës moderne, një vizionar që kuptoi se teknologjia nuk duhet të jetë thjesht funksionale, por edhe estetike dhe shpirtërore. Me ndjeshmëri ndaj dizajnit dhe intuitë të thellë për nevojat njerëzore, Jobs bashkoi artin, inxhinierinë dhe filozofinë e përdorimit në produkte që ndryshuan mënyrën se si jetojmë, komunikojmë dhe perceptojmë botën digjitale. Ai nuk krijoi vetëm produkte — ai krijoi mendësi dhe kulturë. ✨️ Steve Jobs lindi më 24 shkurt 1955 në San Francisco, California. I birësuar pas lindjes, u rrit në një familje të thjeshtë, por mbështetëse, ku kureshtja për elektronikën dhe dizajnin ushqehej që herët. Babai adoptiv, Paul Jobs, ishte një mekanik i aftë dhe e mësoi të punojë me duart e tij, ndërsa nëna, Clara, i mësoi vlerën e përqendrimit dhe disiplinës. Shkollimi i tij ishte një përzierje e pasioneve dhe eksperimentimit: ai ndoqi Reed College për një kohë të shkurtër, por braktisi formalisht arsimin e rregullt, duke ndjekur kurse që e frymëzonin filozofi, kalligrafi dhe dizajn. Kjo kombinim i krijoi bazën për ndjeshmërinë estetike dhe inovacionin teknologjik që më vonë do të shfaqej në çdo produkt Apple. Eksperienca e tij në Silicon Valley, eksperimente me elektronika, takimet me mentorë dhe vizioni i tij për kompjuterin si një mjet personal dhe shpirtëror, e çuan drejt idesë së revolucionit të pajisjeve të prekshme. Ideja e iPhone‑it lindi nga një vizion i thjeshtë: të krijonte një pajisje që bashkon telefonin, muzikën dhe internetin, duke e bërë teknologjinë intuitive, personale dhe estetike. © 2023–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #personalitydevelopment #SetDesigner #Journalist #Writer #Diplomat #Academiaedu Personazh Prestigji për muajin Janar. Luan Rama: Një rrjedhë e udhëtimit te përjetshëm të mendimit dhe shpirtit, në kohë hapesirë kulturë dhe imagjinatë. Luan Rama lundron në rrjedhën e kohës, ku kujtesa dhe imagjinata ndërthuren në reflektim të përhershëm. Çdo rrëfim dhe vizatim hap një dritare për të kuptuar thellësinë e shpirtit dhe misterin e jetës. Jeta dhe Veprat e tij janë tunela ku mendimi dhe ndjenja bashkohen në harmoni të heshtur. Jeta e Luan Ramës gërshetohet natyrshëm me një histori familjare të ndërtuar mbi përkushtim, kulturë dhe arsim. I martuar që në vitin 1979, ai krijoi një bashkëudhëtim jete me bashkëshorten e tij, e cila në moshë të re ndiqte studimet për inxhinieri ndërtimi. Ky bashkim u shndërrua në një themel të qëndrueshëm vlerash dhe mbështetjeje reciproke. Frytet e kësaj jete shfaqen edhe në rrugëtimin e vajzave të tyre. Ilda, vajza e madhe, ndoqi shkollën prestigjioze të imazhit “Louis Lumière”, duke mishëruar ndjeshmërinë artistike. Sara, më e vogla, u formua në universitetin elitar “Paris Dauphine”. Sot ajo drejton Departamentin e Financës në një shoqëri të madhe franceze. Sukseset e tyre pasqyrojnë një trashëgimi të heshtur, por të fuqishme. Një familje ku dija dhe kultura kalojnë brez pas brezi. Një dimension intim që Plotëson figurën publike të Luan Ramës. Bota shihet si tekst i hapur, nga Luan Rama, ku çdo ngjarje pasqyron ekzistencën e njeriut. Çdo përvojë ndërthuret me tjetrën, duke krijuar një rrjedhë të pandërprerë të reflektimit dhe estetikes. Luan Rama ka lindur në Tiranë në janar të vitit 1952, në një kohë kur Shqipëria kërkonte ende zërat e saj të ardhshëm dhe ku kultura priste njerëzit që do ta udhëhiqnin drejt një hapësire më të gjerë. Studimet universitare i kreu në Fakultetin e Shkencave Politike në Tiranë për gazetari, e më pas në Universitetin Parisi VII – «Denis Diderot» në Paris, për audiovizual, komunikim dhe kinematografi. Formimi i tij i dyfishtë, mes Tiranës dhe Parisit, është si një urë ku njeriu kalon nga drita në dritë, duke marrë me vete përvojat që i japin shpirtit horizont. Në të vërtetë, studimet e tij duken si dy brigje të një lumi: njëri i traditës shqiptare dhe tjetri i hapësirës europiane, të cilët ai i bashkoi me natyrshmërinë e atyre që lindin për të dialoguar me botën. Fillimin e karrierës profesionale e nisi në vitin 1975, në studiot kinematografike «Shqipëria e Re». Për 13 vjet radhazi ai shkroi rreth 40 skenarë dokumentarësh, ndër ta Eposi i kreshnikeve, (për Mathauzenin), Pranvera dy hapa afër; 4 skenarë filmash me metrazh të gjatë — Vajzat me kordele të kuqe (regj. G. Erebara), Prilli i hidhur (regj. M. Fejzo), Dëshmorët e Monumenteve (regj. F. Hoshafi), Në prag të jetës (regj. G. Erebara) — si dhe 15 filma vizatimorë, ku Dy Gostitë u vlerësua me çmim ndërkombëtar. Kjo periudhë është si një galeri dritash ku imazhi dhe fjala gdhendin kujtesën e një kombi; filmat e tij duken si pasqyra ku realiteti jo vetëm shfaqet, por kuptohen rrënjët dhe brishtësitë njerëzore. Në dimensionin e kinemasë Luan Rama shfaqet si një udhëtar që lëviz mes ngjyrave, tingujve dhe heshtjeve, duke i kthyer ato në gjuhë të përbashkët të shpirtit. Njëkohësisht ai u angazhua si gazetar në Shqipëri dhe në Paris, duke shkuar drejt një komunikimi më të gjerë. Në vitet 1995–1997 ishte redaktor në Courrier International. Gazetaria tek ai bëhet si një pulsim i brendshëm i realitetit, ku vëzhgimi dhe fjala ndërthuren në mënyrë të natyrshme. Në këtë rrafsh, ai është si një zë që dëgjon botën dhe ia rikthen atë lexuesit me kthjelltësi, sepse gazetaria, kur bëhet me ndërgjegje, është një pasqyrë e madhe ku njerëzit shohin veten pa zbukurime. Lun Ramen mund ta krahasojmë me Jean Cocteau si Sinteza mes vizionit artistik, poezisë dhe reflektimit filozofik, duke krijuar ura midis estetikës dhe jetës reale. Gjithashtu mund ta krahasojme me Italo Calvino në Ndërtimin e rrëfimeve dokumentare, historike dhe poetike njëkohësisht, ku fjala dhe imazhi eksplorojnë ekzistencën. Më pas, rruga e tij u shtri drejt diplomacisë. Gjatë viteve 1997–2001, ai ishte ambasador i Shqipërisë në Francë, në Monaco dhe në Portugali, si dhe përfaqësues i Presidentit të Republikës në Organizatën Ndërkombëtare të Frankofonisë. Diplomacia për të u bë një art i dialogut të heshtur, një shteg ku fjalët peshohen si monedha të rralla, sepse pas çdo toke që përfaqëson, ai mbart edhe shpirtin e Shqipërisë. Është si të ecësh në një udhë të dyfishtë, ku njëra anë është detyrë dhe tjetra është dashuria për vendin. Në vitin 2002, ai u nderua nga Presidenti i Republikës Franceze, Jacques Chirac, me dekoratën e lartë «Grand Officier de l’Ordre National de Mérite». Po kështu, ai mban dekoratën «Naim Frashëri» (1986) dhe «Çmimin e Frankofonisë» (2014). Çmimet, si yje mbi supe, nuk janë thjesht shenja nderimi, por dëshmi të një rruge që ka ditur të mbajë dritën si flamur. Në të vërtetë, kur një krijues nderohet, është vetë kultura që fiton një shkallë më lart. Në vitet 2002–2006, ai ishte anëtar i forumit të lartë të Frankofonisë, “Këshilli i Lartë i Frankofonisë”, ku shumica e anëtarëve ishin ish-kryeministra, ish-ministra të jashtëm dhe akademikë francezë. Në këtë periudhë ai drejtoi misione të vëzhgimit të zgjedhjeve në vende të ndryshme frankofone si Madagaskar, Kongo Brazvil, Ishujt Maurice, Guiné-Bissau (i dërguar nga OKB-ja), etj. Ne profilin si diplomat Luani ngjason me André Malraux tek Lidhja e kulturës kombëtare me horizontet ndërkombëtare përmes diplomacisë kulturore dhe reflektimit mbi historinë dhe artin. Ngjason edhe me : Rainer Maria Rilke persa i perket Reflektimit filozofik mbi shpirtin dhe artin, thellësia poetike e ekzistencës dhe kërkimi i kuptimit universale. Këto udhëtime janë si kapituj të një libri ku popuj të ndryshëm përpiqen të gjejnë rrugën e tyre drejt demokracisë; ai lëviz mes tyre si një dëshmitar i qetë që sheh më shumë se sa tregon. Ai ka marrë pjesë në shumë kolokiume e konferenca ndërkombëtare rreth Ballkanit në Paris dhe vende të tjera, duke u bërë një zë i rëndësishëm i rajonit në hapësirat intelektuale evropiane. Gjatë dhjetë viteve të fundit ka dhënë mësim në Institutin e Gjuhëve dhe Qytetërimeve Orientale në Paris (INALCO), mbi Gjeopolitikën, Historinë e Shqipërisë dhe temën «Mbi traditën dhe modernitetin». Mësimi tek ai nuk është thjesht transmetim dijesh, por ndezje e një dritëz që e lejon studentin të shohë botën me sy të brendshëm. Ai është si një udhërrëfyes i heshtur që i çon të rinjtë drejt thellësisë dhe kuptimit. Në fushën e çmimeve, ai është nderuar gjerësisht: — 2015: “Personalitet frankofon i vitit” nga Ministria e Punëve të Jashtme — 2016: Çmimi i letërsisë për fëmijë, Panairi i Librit, Tiranë, për librin Më quajnë Aleksandër Moisiu — 2017: “Njeriu i Vitit” – Fondacioni “HARPA” — 2017: Çmimi për Letërsinë, Revista “Pelegrini”, për esenë Muaji i fundit i Arthur Rimbaud — 2017: “Aleksandri i Madh”, Salamina, Komiteti grek i UNESCO-s — 2018: “Kurora e artë e poezisë”, Netët e poezisë korçare — 2019: Çmimi i letërsisë për fëmijë (libër didaktik), Ministria e Kulturës Aktualisht ai është Bashkëpunëtor i Jashtëm i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. Çmimet janë si gurë të çmuar në një kurorë që koha ia vendos njeriut; ato flasin për vlerën, por më shumë flasin për mundin që fshihet pas tyre. Gjatë karrierës së tij ai ka botuar rreth 60 libra (pa përfshirë përkthimet e shumta). Librat e tij përfshijnë ese për François Mitterrand, Gjeneralin De Gaulle, Arthur Rimbaud, Jean Moréas, Dozhët Durazzo, piktorët Abedin Dino, Omer Kaleshi, Jean Cocteau e shumë të tjerë. Veprat e tij si Parisi letrar, Dorëshkrimet e Purpurta, Pont entre deux Rives, romanet Santa Quaranta, Camera obscura – Origjina e botës, eseja Udha e gjatë në tunelin e Platonit — e vlerësuar në Francë në vitin 2002 — tregojnë një krijimtar të gjallë që ecën si një udhëtar mes epokave dhe arteve. Letërsia tek ai është si një pemë me shumë rrënjë: historike, filozofike, poetike; por frutat e saj i shijon lexuesi. Ai ka botuar në Francë vëllimin poetik Couvrez-moi avec un morceau de ciel, Territoret e shpirtit, Leon Rey, zbuluesi i Apollonisë, Pont entre deux Rives, dhe shumë të tjerë. Poezia e tij është si një fllad i brishtë mbi shpirt: prek, por nuk rëndon; ngroh, por nuk digjët. Në kinema ka shkruar skenarët e filmave Omer, shtërgu nga Ballkani (regj. E. Musliu dhe E. Ibro, 2004) dhe dokumentarin Marko Boçari – një mit për Europën (D. Muçi). Filmi tek ai është si një dritare që hapet mbi fatet e njerëzve dhe historisë. Në vitet e fundit ka botuar disa libra historikë si Shqipëria në kohën e luftrave bizantino-normande, Kalorësit e Stuhisë, Bonjour d’Albanie për ushtrinë franceze gjatë Luftës së Parë Botërore, Shqipëria dhe shqiptarët në piktorët francezë të shekullit XIX, Tek Frankët, Në udhëkryqet e kohës (I, II, III), Korrespondenca Paris-Tirana, Territoret e shpirtit, Durazzot – dozhët e purpurt, Stradiotët shqiptarë nën flamurin e Francës, Legjenda shqiptare, si dhe shumë libra për fëmijë. Historia tek ai është si një dritë e butë mbi gurët e lashtë: i nxjerr në pah pa i tronditur. Romani Epistolari i Zaratës është botuar në Francë, Australi (anglisht, Zaratha’s Epistolary), Firence (italisht, Scribo) dhe në Selanik (greqisht). Dy vitet e fundit janë botuar La concubine des montagnes (Albas në shqip, Fauves éditions në frëngjisht, E dashura e malit në rumanisht), si dhe Një mungesë kaq e gjatë (Polis) dhe Une aussi longue absence (Fauves éditions, Paris). Romani tek ai është si një udhëtim i brendshëm ku lexuesi gjen një pjesë të vetes. Ai ka përkthyer rreth 15 romane, vëllime poetike, ese e libra historikë nga frëngjishtja në shqip dhe anasjelltas, ndër ta Dozon – le consul qui aimait les contes albanaises, En Grèce avec les arvanites, Les consulats français du XVIe–XIXe siècle, etj. Përkthimi, si urë mes kulturave, është një nga aktet më të holla të dashurisë ndaj gjuhës. Botimet e tij janë përkthyer në shqip, frëngjisht, anglisht, italisht, rumanisht, greqisht dhe maqedonisht. Poezitë i janë përfshirë në shumë antologji ndërkombëtare si Appulé (Paris, 2018), Bantam – An anthology of Albanian poetry (UK, 2019), Antologjia e Tregimit shqiptar (2019), Giornata della poesia mondiale (Roma, 2020), “Caractères” (Paris, 2020), Atunis Galaxy Anthology (Bruxelles, 2021). Poeti, kur kalon kufijtë, nuk udhëton më si individ, por si zë i një kulture. Videot dhe intervistat e tij të shumta në YouTube dhe media të tjera dokumentojnë një krijues që jeton mes dy botëve — artit dhe diplomacisë — ku secila ushqen tjetrën. Ai shfaqet në: — Podcast “Mes dy botëve” — Intervista me Samira Dako — “Apostrof” – Luan Rama mes artit dhe letërsisë — Podcast të ndryshëm në Shkup, Paris, Tiranë Në fund, jeta dhe vepra e Luan Ramës janë si një udhëtim i gjatë që nuk njeh kufij, një shteg ku drita e dijes dhe e artit nuk fiket kurrë. Në çdo etapë të jetës së tij ai ka lënë një dritë të vetën, ashtu si ato yje që edhe kur nuk i shohim, vazhdojnë të ndriçojnë hapësirën. ✨️------------------✨️ Analizë shume dimesionale. Luan Rama është një figurë që nuk mund të kufizohet në një dimension të vetëm të veprimtarisë së tij; ai është një mozaik i gjerë i përvojës dhe talentit njerëzor. Si skenarist, ai shfaq aftësinë e rrallë për të kapur dhe përçuar thellësinë e shpirtit njerëzor, duke përdorur filmin si një pasqyrë të jetës dhe historisë. Dokumentarët e tij, si Eposi i kreshnikëve apo Mos harroni, nuk janë thjesht regjistrime të ngjarjeve, por një dialog i heshtur mes të shkuarës dhe të tashmes, ku imazhi dhe fjala ndërthuren për të krijuar një reflektim estetik dhe filozofik mbi ekzistencën. Filmat e metrazhit të gjatë dhe vizatimorët, të cilët kanë marrë vlerësime ndërkombëtare, tregojnë një mjeshtëri të rrallë për të ndërtuar narrativën, për të dhënë emocione dhe për të udhëhequr shikuesin drejt një përvoje që është njëkohësisht intime dhe universale. Ai e sheh skenarin si një vend ku koha dhe hapsira bashkohen për të krijuar një botë të re, ku karakteret janë jo vetëm persona, por pasqyra të dilemave njerëzore dhe kulturave që takohen. Si intelektual, Luan Rama ka zhvilluar një mendim të thellë kritik dhe një ndjeshmëri të hollë filozofike. Studimet e tij në Tiranë dhe Paris, të lidhura me gazetarinë, komunikimin dhe kinematografinë, e kanë formuar si një udhëtar të mendjes, që shikon botën si një tekst të gjallë për t’u lexuar dhe interpretuar. Ai kombinon të kuptuarit teorik me aftësinë për të perceptuar realitetin, duke sjellë në dialog të vazhdueshëm traditën dhe modernitetin. Mendimi i tij filozofik duket në mënyrën si ai kap thelbin e ngjarjeve dhe të personazheve, duke i parë ato si pjesë të një mozaiku më të madh kulturor dhe njerëzor. Gazetaria e tij, e ushtruar në Shqipëri dhe në Paris për Courrier International, tregon një ndjeshmëri të veçantë ndaj faktit dhe narrativës. Si gazetar, ai nuk përpiqet vetëm të tregojë ngjarjet, por të nxjerrë në pah rrjedhën e tyre të fshehur, të kuptuarit e situatave dhe dimensionet morale të tyre. Gazetaria për të është një formë e vëmendjes së thellë ndaj botës dhe e shprehjes së së vërtetës me elegancë dhe drejtësi; është sikur të pikturosh me fjalë, duke përdorur një paletë nuancash dhe intensitetesh që e bëjnë realitetin më të gjallë dhe më të kuptueshëm. Si shkrimtar, Luan Rama kombinon kujdesin për detajin historik me ndjeshmërinë estetike. Eseja Udha e gjatë në tunelin e Platonit, vëllimet poetike dhe romanet e tij tregojnë një vetëdije të thellë për fuqinë e fjalës dhe të simbolit. Letërsia e tij është si një rrjet reflektimesh, ku historia, kultura dhe emocioni bashkohen për të krijuar një panoramë të gjerë të shpirtit njerëzor. Ai e sheh shkrimin si një urë mes gjuhëve, mes epokave dhe mes njerëzve, duke sjellë përvojën individuale në dialog me kolektivitetin. Diplomacia e tij, si ambasador në Francë, Monaco dhe Portugali dhe si përfaqësues i Presidentit në Organizatën Ndërkombëtare të Frankofonisë, është një dimension tjetër i një rrugëtimi shumëdimensional. Aftësia për të ndërvepruar me kultura dhe shtete të ndryshme, për të negociuar dhe për të krijuar ura komunikimi, tregon se Rama ka një sens të thellë për raportet njerëzore dhe globale. Ai e praktikon diplomacinë jo vetëm si artin e negociatës, por si një formë të thellë të komunikimit kulturor dhe estetik; është një udhëtar që ndan jo vetëm fjalën, por edhe kuptimin, duke i dhënë hapësirë dialogut dhe respektit për tjetrin. Kur i bashkojmë të gjitha këto dimensione — skenarist, intelektual, gazetar, shkrimtar dhe diplomat — Luan Rama del si një figurë që jeton në një dialog të përhershëm mes artit, dijes, historisë dhe moralit. Ai është një udhëtar i kohës, i cili nuk krijon vetëm për të lënë gjurmë, por për të ndriçuar rrugën e të tjerëve. Ai bashkon dritën e mendjes me ngjyrat e imagjinatës, fjalën me imazhin, reflektimin me veprimin, duke krijuar një qenësi komplekse ku çdo dimension ushqen tjetrin dhe e bën jetën dhe veprën e tij një harmoni të rrallë të inteligjencës dhe estetikës. Në këtë mënyrë, çdo fazë e jetës së Luan Ramës duket si një pasqyrë që reflekton të gjitha dimensionet e qenies njerëzore: aftësinë për të krijuar, për të menduar, për të shprehur dhe për të ndërvepruar me botën, duke lënë një trashëgimi që është njëkohësisht filozofike, estetike, kulturore dhe intelektuale. Krijimtaria e Luan Ramës Santa Quaranta, roman. Shtëpia Botuese “Argeta”, Tiranë, 2005. Ribotuar nga Globus R, 2007. Camera obscura - origjina e botës, Botimet Globus R, Tiranë, 2007. Ribotuar nga “Les Livres Rama”, 2016. f, 254. Vjeshta e Alberto Savianit, tregime, «Les Livres Rama», Tiranë, 2016. f,233. Epistolari i Zaratës, Botimet ELVE, Tiranë, 2017. f, 94. - L’épistolaire de Zarata, roman, Le Petite Véhicule, 2019; ribotuar nga Bota Shqiptare, Tiranë, 2019. - Zaratha’s Epistolary, roman, përkthyer në anglisht nga Miranda Shehu - Xhilaga, Arcadia, Melbourne, Australie, 2019; - “L’epistolaire de Zarata”, Le Petit Vehicule, France; “Epistolario di Zarata”, - Scribo, Firence, Italie, 2019, - Epistolari i Zaratës, greqisht, Thesalonique. 2020. Burri që donte të vdiste, roman, Les Livres Rama, Tiranë, 2018, f 254. Nata e gjatë e Alberto Savianit, tregime, Bota Shqiptare, Tiranë 2019,f 106. Një kohë pa kohë, Bota Shqiptare, roman, Tiranë, 2019. Një mungesë e gjatë, roman, Polis, 2021; - Une aussi longue absence, Fauves éditions, Paris, 2023. Dua të më bësh të bukur, tregime, Polis, 2021 Dashuri e mallkuar në Maligrad, në maqedonisht, JON, 2021; - Kthimi i flamandëve (Dashuri e mallkuar në Maligrad) në shqip, EMAL, 2022. Dalia, ALBAS, 2021; - La Concubine des montagnes (Dalia), Fauves éditions, Paris, 2022 ; Lubita muntelui (E dashura e malit) Botimet Asdreni, Craiova, Roumanie,2004. Mëkati i Justinës, ONUFRI, 2023. L’Albanais - Shqiptari, T&B, 2023 ; - L’Albanais – Le Petite Véhicule, 2025 (fr), Emal (fr) Gruaja që vinte nga mjegulla, ALBAS, 2023; « La femme qui venait du brouillard », Le Petit Vehicule, Francë, 2024, « La donna che veniva dalla nebbia », botimet Montebone 2025, Milano, Itali. - The women who came of the fog, - Emal, 2005. Murgu i Malit të Shenjtë, ALBAS, 2025. Poezi Couvrez-moi avec un morceau de ciel (Mbulomëni me një copëz qiell), përmbledhje poetike në frëngjisht dhe shqip. Éditions “Le Petit Véhicule”, Nantes, 2002, f,296. Kur bie shi ti thua: është kohë e bukur, letra, Botimet Globus R, Tiranë, 2008. f,179. Territoret e shpirtit, poezi, «Les Livres Rama», Tiranë, 2016. f,114 ; - ΟΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ, (Territoires de l’âme), poezi, Territoret e shpirtit, përkthyer në greqisht nga Iliaz Bobaj, ANAGNOSTI, Athènes, 2018 ; - Les territoires de l’âme, recueil de poèmes, «Le Petit véhicule», Nantes, France, 2017; «Bota shqiptare», Tiranë, 2019. Porto Palermo - fjalët e gurit, poezi, Les Livres Rama, Tiranë, 2019; - “Porto Palermo”, në greqisht, Thasalonique, 2020. Poezi dashurie në kohë të vonë, Les Livres Rama, 2021. Cose animate, Montabone, Milano, 2021. 2023. Toka, një portokall blu, - Maluka, Tiranë, 2023. Ode për tempujt që nuk u harruan, ALBAS, 2025. Libra historikë Fransua Miteran - romantizmi i pushtetit. Botimet “Dituria”, Tiranë, 1996; ribotuar nga «Les Livres Rama» me titullin «Miteran - dhe zotërit vdesin gjithashtu», 2014. f,317. Gjenerali De Gol, një legjendë e gjallë, mbi Charles de Gaulle. Botimet “Dudaj”, Tiranë, 2004. f, 327; - “Les Livres Rama”, 2020. Durazzo-t, dozhët e purpurt, mbi familjen Durazzo, e emigruar më 1389, e cila i dha Republikës së Gjenovës 9 dozhë. Botimet Ideart, Tiranë, 2007; ribotuar nga “Les Livres Rama”, 2016. Bujtës të largët, mbi mbresat e udhëtarëve francezë gjatë shekullit XIX në Shqipëri, Botimet Klean, Tiranë, 2012. 524f. Pranvera dy hapa pranë, mbi Heroin e Popullit Ali Demi, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2012. f, 141 ; Les Livres Rama, 2023. Tek Frankët, mbi emigracionin shqiptar në Francë, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2012. f, 300. Shqipëria në luftën bizantino-normande, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2013. f, 264. Shqipëria e konsullit Auguste Dozon, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2014. f, 421 ; Dozon et l’Albanie - le consul qui aimait les contes, (mbi konsullin francez Auguste Dozon) Les Livres Rama, Tiranë, 2018. f,334. Bonjour d’Albanie, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2014, f, 292 ; - « L’Albanie à l’ombre des bombes », Paris. En Grèce, avec les Arvanites, Les Livres Rama, Tiranë, 2018. f,321. Konsullatat franceze në Shqipëri gjatë shekujve XVII-XIX, Bota Shqiptare, Tiranë 2019, f.340 ; - Les consulats français en Albanie du XVIe au XIXe siècle. – EMAL 2022. Voyage à Athènes et à Constantinople, Louis Dupré, «Bota Shqiptare», botim dygjuhësh, shqipëruar nga frëngjishtja, Tiranë, 2019. Shtigjeve të hershme të historisë, - EMAL, 2020. Stratiotët shqiptarë nën flamurin e mbretërve të Francës, - Les Livres Rama, Ese Gjurmë, ese. Shtëpia Botuese “Marin Barleti”, Tiranë, 1995; f,116. Metamorfoza e fjalës, për një deontologji të shtypit. Botimet “Albin”, Tiranë, 1997. f,358. Shkëlqimet e meteorëve, mbi lojën e aktorit dhe aktoret franceze. Botimet “Toena”, Tiranë, 1998, ribotim, Globus R., 2008. f,316. Nën hijen e eklipsit, mbi krizën e Kosovës dhe diplomacinë euro-amerikane. Botimet “Toena”, Tiranë, 2000. f,326. Le long chemin sous le tunnel de Platon (Udha e gjatë në tunelin e Platonit), ese mbi fatin e artistit gjatë epokës totalitare në Shqipëri. Éditions “Le Petit Véhicule”, 2001, Nantes, Prix européen par l’Association des Ecrivains de Langue Française (Çmimi europian i Shoqatës së Shkrimtarëve të Gjuhës franceze në Paris). Botim i dytë i kompletuar, Shtëpia Botuese, Globus R., 2007. f,238. – “Udha e gjatë në tunelin e Platonit”, Tiranë, 2024. Shqipëria frankofone, mbi traditat frankofone në Shqipëri. Botimet “Onufri”, Tiranë, 2001. Krushq të largët, ese, Botimet “Argeta”, Tiranë, 2002. f,407; - Pont entre deux Rives, (Ura midis dy brigjeve), ese. Éditions Société des Ecrivains (mbi piktakimet - franko-shqiptare), Paris, 2005. Shtëpia e Shpresës, ese mbi Unesco-n, dialogun e qytetërimeve dhe bashkëpunimin me Shqipërinë. Shtëpia Botuese “Korbi”, Tiranë, 2005, f, 245. Në udhëkryqet e kohës, korrespondencë: Paris-Tiranë, I, Botimet Globus R, Tiranë, 2007. f, 465; - II, Globus R, 2009, f, 249; - III, Korrespondenca Paris-Tiranë, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2013, f, 720; - IV, publiçistikë, “Les Livres Rama”, 2019, f 650. Kalorësit e stuhisë, Globus R., Tiranë, 2010.f, 369. Dorëshkrimet e Purpurta, mbi kodikët e vjetër të botës si dhe Kodikët e Beratit, Botimet Globus R, Tiranë, 2009. f, 133. Parisi letrar, mbi itineraret e jetës tronditëse të disa prej shkrimtarëve parisianë si Rimbaud, Baudelaire, Hugo, Proust, Eluard, Camus, Duras etj., Botimet Globus R., Tiranë, 2009; Botim i dytë i plotësuar nga “Les Livres Rama”, 2015. f, 390. Shqiptarët e Léon Gérôme (Les Albanais de Léon Gérôme), libër dygjuhësh shqip-frëngjisht, Luan Rama, «Les Livres Rama», Tiranë, 2016. Përballë tablosë, ese, «Les Livres Rama», Tiranë, 2016. Vera, ky nektar i hyjnive dhe i njeriut, Les Livres Rama, Tiranë, 2017. f,135 ; Albas, 2025. Shqipëria dhe shqiptarët në piktorët francezë të shekullit XIX (L’Albanie et les Albanais chez les peintres français du XIXe siècle), Les Livres Rama, Tiranë, 2017. Mbresa parisiane, ese, UET, Tiranë, 2018. f, 326. Bohemë anglosaksonë në Paris, UET, Tiranë, 2019. Fëmija i bulevardit Stalin, ONUFRI, 2022. Skribi përballë medias së shkruar, Emal, 2025. Biografi artistike Omer - Shtërgu nga Ballkani. Shtëpia Botuese “Korbi”, Tiranë, 2005; 2014; - Les livres Rama f, 246. Dino - Shtegtari i Portës Sublime, Shtëpia Botuese Globus R., Tiranë, 2007. f, 234 “Dino – Shtegtarët e Portës sublime”, ALBAS, 2025. Pikëtakim me Jean Cocteau, ese, Botimet Globus R, Tiranë, 2009. Jean Moreas, poeti nga Morea, ese mbi poetin arvanitas dhe themeluesin e simbolizmit francez Jean Moreas, Botimet Globus R, Tiranë, 2009. f, 219. Léon Rey… dhe gurët filluan të flasin, Botimet Globus R., Tiranë, 2010. f, 246 ; - Léon Rey à la découvert d’Apollonie, “Éditions Non Lieu”, Paris, 2012 ; - L’Aventure albanaise de Léon Rey, Les Livres Rama, Tirana, 2020. Udhëtimi i mbramë i Arthur Rimbaud, Botimet Globus R., Tiranë, 2010. f, 310; - Emal, 2024. Valdet - sous le poids de la croix (Valdet - nën peshën e kryqit), mbi piktorin Valdet Hamidi, përkthyer nga shqipja në frëngjisht së bashku me Solange d’Angély, Ed. Digital Estampe, Rouen, 2011. « Omer – fruta erotike » - Emal, Tiranë, 2020. Omer, nga A në Zh, Tiranë, Albas, Tiranë, 2021. Libra për fëmijë Më quajnë Ismail Qemali, Botimet Albas, (piktori Sulid Kasemi), Tiranë, 2016. Më quajnë Dora d’Istria, Botimet Albas (piktore Entela Kasemi), Tiranë, 2016. Më quajnë Aleksandër Moisiu, Botimet Albas, (piktore Semela Mero), Tiranë, 2016. Më quajnë Skënderbeu, Botimet Albas, (piktore Entela Kasemi), Tiranë, 2016. Legjenda shqiptare, Botimet Albas, (piktore Ledia Kostandini), Tiranë, 2016. Më quajnë Tefta Tashko, Botimet Albas (piktore Entela Kasemi), Tiranë, 2017. Më quajnë Mbretëresha Teuta, Botimet Albas (piktore Sulid Kasemi), Tiranë, 2017. Më quajnë Ibrahim Kodra, Botimet Albas (piktore Entela Kasemi), Tiranë, 2017. Udhëtim në botën e pikturës shqiptare, Botimet Albas (piktore Semela Mero), Tiranë, 2017. Më quajnë Onufri, Albas, Tiranë, 2019. Më quajnë Eqrem Çabej, Albas, Tiranë, 2019. Udhëtim drejt planetit Arbër, ALBAS, 2020. Më quajnë Ali Pasha, Albas, Tiranë, 2021. Më quajnë Xhanfize Keko, Albas, Tiranë, 2022. Përkthime Nesër pa mua (Demain sans moi), Alain Bosquet, poezi, shqipëruar nga frëngjishtja, Botimet «Toena», Tiranë, 1999. Bubulina (La Bouboulina), Michel de Grèce, shqipëruar nga frëngjishtja, Shtëpia Botuese «Korbi», Tiranë, 2005. Faraoni i fundit, Gilbert Sinoué, (Mehmet Aliu, Napoleoni mysliman), shqipëruar nga frëngjishtja, Shtëpia Botuese «Globus R», Tiranë, 2007. Amer est le miel des tombes, (I hidhur është mjalti i varreve), vëllim poetik i Petraq Ristos, përkthyer në frëngjisht sëbashku me Solange d’Angely, Éditions L’Harmattan, Paris, 2009. Ömer Kalesi - la cigogne des Balkans, përkthyer në frëngjisht nga Fatime Nezirovski dhe autori, Shtëpia Botuese Globus R, Tiranë, 2007. Omer, fjala e Omerikëve, antologji poetike per Omer Kaleshin e përgatitur dhe e përkthyer në frëngjisht së bashku me Solange d’Angely, Botimet Globus R, Tirane, 2010. Léon Rey, à la découverte de l’Apollonie, Luan Rama, përkthyer në frëngjisht së bashku me Solange d’Angély, Éditions Non Lieu, Paris, 2012. Les têtes d’Omer Kalesi dans la peinture mondiale (Kokat e Omer Kaleshit në pikturën botërore), Jordan Plevnes, botim dygjuhësh në maqedonisht dhe në shqip, shqipëruar nga versioni origjinal frëngjisht, Éditions IKON, Shkup, 2012. Hyjnitë kishin të drejtë, kujtime të arkeologut francez Léon Rey, (Les Dieux avaient raison), shqipëruar nga frëngjishtja, Botimet Dituria, 2012. L’Albanie à l’ombre des bombes, (Bonjour d’Albanie), Luan Rama, përkthyer në frëngjisht nga Ornela Todorushi dhe Luan Rama, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2014, 345p. E bardhë pa të bardhë, Laure Cambau (Blanc sans blanc), shqipëruar nga frëngjishtja, Albas, Tiranë, 2015. L’Origine, Rita Petro, përkthyer në frëngjisht, L’Harmatan, Paris, 2015. Udhëtim në veri të Shqipërisë (Voyage dans le nord d’Albanie), Jacqueline Benezech, shqipëruar nga frëngjishtja, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2016. Kënga e këngëve e Solomonit, nga Testamenti i Vjetër, shqipëruar nga frëngjishtja, Botimet Albas, Tiranë, 2016. Les Albanais de Léon Gérôme, përkthyer në frëngjisht Les Livres Rama, «Les Livres Rama», Tiranë, 2016. Les territoires de l’âme, recueil de poèmes, «Le Petit véhicule», përkthyer në frëngjisht Nantes, France, 2017. Ju shkruaj në errësirë (Je vous écris dans le noir), Jean-Luc Siègle, shqipëruar bashkë me Rina Cela Grasset, Albas, Tiranë, 2017. Dozon et l’Albanie - le consul qui aimait les contes, përkthyer në frëngjisht nga Éloïse le Petit et l’auteur, Les Livres Rama, Tiranë, 2018. En Grèce, avec les Arvanites, përkthyer në frëngjisht, Les Livres Rama, Tiranë, 2018. Voyage à Athènes et à Constantinople, Louis Dupré, «Bota Shqiptare», botim dygjuhësh, shqipëruar nga frëngjishtja, Tiranë, 2019. Përkthime ne shtypin e përditshëm dhe periodik si nga Arthur Rimbaud, Paul Verlain, Baudelaire, Adonis, Jean Cocteau, e poetë francezë të ditëve tona (J. Lacarrière, I. Mabin, Venus Khury-Ghata, Laure Cambau…) nga frëngjisht në shqip. Botime në antologji të shumta dhe revista, mes të cilave «Bontam», Melbourn, Australie, «Giornata Mondiale della poesia», Rome, Antologji e poetëve të sotëm shqiptarë; «Illz», Antologji e tregimit të sotëm shqiptar, Tiranë, Antologia Breschia, revista «Apulée» mbi përkthimin, Paris dhe botimi i Caractères Antologji e poezisë botërore, Paris), « Atunis antologia », Itali e revista si «Poeteka», «Mehr Liht», « Illz », « Revista Letrare », Bruxelles, « Hejza », Shkup etj. © 2023–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #artist.#Albanianactress Professionist aktore e dashur qe na frymezon. Personazh Prestigji per Muajin Janar Arti është si frymë për aktoren e mirë Elida Janushi. Në artin e Elida Janushit, fjala nuk është gjithmonë e nevojshme që të ndodhë ndjenja. Ajo e ka mësuar publikun shqiptar se forca e një aktoreje nuk matet me zërin, por me qetësinë që ai lë pas. Në çdo rol, qoftë në dritën e fortë të skenës apo në kornizën e heshtur të filmit, Elida Janushi luan për të treguar për të kuptuar. Ajo shndërron çdo personazh në një rrugëtim të brendshëm, ku njeriu përballet me vetveten, me kohën dhe me fatin. Në sytë e saj gjendet një qetësi e lashtë, një butësi që përzien ndjenjën me mendimin. Loja e saj është e matur, e pastër, e mbështetur në ritmin natyror të frymëmarrjes njerëzore. Kështu, çdo rol bëhet një meditacion mbi jetën, mbi dashurinë, mbi qëndresën. ajo është aktore e dritës së brendshme – e atij momenti të padukshëm kur njeriu ndalet, mendon dhe ndjen. Përmes figurave që ka krijuar. Elida Janushi ka skalitur një lloj arti të heshtur, por të përjetshëm: artin që nuk kërkon duartrokitje, por kujtesë. Elida Janushi – Eleganca e heshtur e artit shqiptar Elida Janushi është një nga figurat më fisnike të teatrit dhe kinematografisë shqiptare. E lindur më 1 gusht 1953 në Devoll, ajo i përket një brezi aktorësh që i dhanë frymë dhe ndjenjë kohës së tyre, duke i dhënë skenës shqiptare një stil të veçantë – të përmbajtur, të thellë dhe poetik. Në Teatrin Kombëtar ajo krijoi personazhe që mbetën në kujtesën e publikut për ndjeshmërinë, elegancën dhe sinqeritetin që i shoqëronin. Në kinematografi, Janushi interpretoi role që shkonin nga drama e brendshme e gruas shqiptare te ironia e jetës së përditshme, gjithnjë me një natyrshmëri që e bënte figurën e saj të besueshme dhe të prekshme. Aktorja nuk kërkoi asnjëherë protagonizëm; forca e saj qëndronte te qetësia, te mënyra si fjalët bëheshin mendim dhe si heshtja merrte peshë emocionale. Ajo është një shembull i artit që flet me ndjenjë, por mendon me dritë. “Brazdat” (1973) – Marta Roli i Martës është simbol i femrës që mbart dhimbjen dhe shpresën e tokës shqiptare. Elida Janushi e luan këtë figurë me ndjeshmëri rurale dhe me një stoicizëm të heshtur. Estetikisht, ajo krijon një harmoni midis trupit dhe peizazhit — si të ishte vetë pjesë e dheut që punon. Marta është arketip i qëndresës dhe përulësisë ndaj fatit. “Shoku ynë Tili” (1981) – Mësuesja Në këtë rol, Janushi mishëron idealin etik të mësuesit shqiptar të viteve ’80. Ajo e interpreton figurën jo si autoritet, por si kujtesë morale. Loja e saj është e matur, me gjuhë trupore të disiplinuar, që reflekton dritën e edukimit si akt dashurie dhe përkushtimi. “Endërr për një karrige” (1984) Ky rol shënon kalimin e saj drejt ironisë sociale. Elida sjell në ekran absurditetin e jetës burokratike me një realizëm të thellë psikologjik. Karrigia nuk është vetëm objekt, por simbol i etjes për pushtet dhe njohje. Ajo e shndërron çdo dialog në reflektim mbi jetën e përditshme. “Shokë të një skuadre” (1984) Loja e saj këtu është kolektive, pa protagonizëm të tepruar. Ajo spikat në autenticitetin e reagimeve dhe në heshtjet që mbartin më shumë emocion se fjalët. Roli mbështet idenë e solidaritetit dhe bashkësisë përballë rrezikut. “Pallati 176” (1985) – Marjeta Një nga rolet më të dashura për publikun. Në këtë komedi, Elida Janushi sjell një karakter të përditshëm, por me një finesë që e shndërron banalitetin në art. Me mimikë të saktë dhe ritëm të matur, ajo i jep personazhit një dimension njerëzor e shoqëror, duke reflektuar marrëdhëniet mes njeriut dhe jetës urbane. “Botë e padukshme” (1987) – Doktoreshë Nora Roli prek etikën profesionale dhe përgjegjësinë morale. Elida Janushi sjell portretin e gruas intelektuale që përballet me kufijtë e njohjes dhe empatisë. Loja e saj mbështetet te minimalizmi emocional — një ndërtim delikat, i heshtur, por i mbushur me ndjenjë. “Tela për violinë” (1987) – Bashkëshortja e Kosma Ledhit Në këtë film, roli i saj është më shumë metaforik sesa narrativ. “Tela për violinë” është simbol i lidhjeve të brishta, dhe Elida e përçon këtë me zë të butë e me një melankoli të matur që prek rrënjët e humanizmit. Dashuria shfaqet si tension mes lirisë dhe detyrimit. “Stolat në park” (1988) – Nora Një rol introspektiv dhe i brendshëm. Nora është njeriu që kërkon kuptim në heshtje. Loja e Janushit është një dialog me zbrazëtinë, ku çdo pauzë flet më shumë se çdo fjalë. Ajo përfaqëson teatrin e ndjenjës së thellë dhe të mendimit njerëzor. “Kush e solli Doruntinën” (1989) – Një nga vejushat Një rol episodik, por me simbolikë të fortë. Ajo është pjesë e korit tragjik që mishëron fatin kolektiv. Me pak fjalë, shumë ndjesi. Një zë i grave shqiptare që presin, humbasin dhe sërish mbijetojnë. “Lamerica” (1994) Në këtë film ndërkombëtar, Elida Janushi përfaqëson kontaktin mes dy botëve: nostalgjinë dhe ndryshimin. Roli i saj është i shkurtër, por bart një melankoli që përçon realitetin e transformimit shqiptar në vitet e tranzicionit. “Po vjen ai” (1999) – Marjeta Një kthim në temën e përditshmërisë, por me pjekuri të re. Marjeta e 1999-ës është e brendshme, me një lodhje të butë që përfaqëson gruan e kohës së re. Estetikisht, Elida Janushi ka një gjuhë të heshtur, të përmbajtur, por të mbushur me ndjenjë të thellë. Elida Janushi është një aktore që nuk flet për të treguar, por për të prekur. Në çdo rol të saj ndihet përulësia ndaj artit dhe dashuria për njeriun. Ajo është nga ato artiste që nuk ndjekin dritat e skenës, por dritën e brendshme të shpirtit. Në heshtjen e saj ka elegancë, në thjeshtësinë e saj ka thellësi, dhe në lojën e saj – një ndjesi e përhershme e së bukurës që shndrit perherë. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved.

Mozaiku “Lahuta” i Saimir Stratit përfaqëson një kulm të ndërgjegjes artistike ku materia, memoria dhe filozofia e identitetit kombëtar ndërthuren në një formë të vetme vizuale. Në këtë vepër, Strati nuk e trajton mozaikun thjesht si teknikë dekorative, por si gjuhë mendimi, ku çdo tessera mermeri bëhet një njësi kuptimi, një grimcë kohe e ngurtësuar në hapësirë. Kompozicionalisht, figura e lahutarit është e përqendruar brenda një rrethi, formë arketipale që simbolizon ciklin e përjetësisë, vazhdimësinë dhe mbrojtjen e trashëgimisë. Rrethi nuk është vetëm një zgjedhje estetike, por një kornizë filozofike: ai mbyll brenda vetes universin e këngës epike shqiptare, duke e ruajtur nga shpërbërja e kohës. Lahutari, i përkulur lehtë mbi instrument, krijon një raport intim mes trupit dhe lahutës, ku njeriu dhe objekti shndërrohen në një entitet të vetëm. Kjo bashkimësi sugjeron se identiteti kulturor nuk është i jashtëm, por i mishëruar, i jetuar dhe i transmetuar përmes trupit dhe zërit njerëzor. Trajtimi plastik i figurës shmang idealizimin klasik të tepruar dhe i afrohet një realizmi simbolik. Linjat janë të forta, por jo agresive; kontrastet kromatike në tonet e tokës dhe të mermerit natyror krijojnë një ndjesi graviteti dhe qetësie, duke evokuar lidhjen organike me tokën, malin dhe gurin – elemente themelore të epikës shqiptare. Drita, e ndërtuar përmes variacioneve të ngjyrave të mermerit, nuk bie nga jashtë, por duket sikur buron nga vetë figura, çka i jep veprës një dimension meditativ, pothuaj sakral. Nga këndvështrimi filozofik, mozaiku i “Lahutës” është një reflektim mbi marrëdhënien mes kohës dhe kujtesës. Ndryshe nga kënga, e cila është e përkohshme dhe zhduket në çastin e interpretimit, mozaiku është medium i qëndrueshmërisë absolute. Strati realizon kështu një akt simbolik: ai e përkthen artin efemer të zërit në art të përjetshëm të gurit. Ky transformim ngre pyetje thelbësore mbi mënyrën se si kulturat mbijetojnë – jo vetëm duke u përsëritur, por duke u riformuluar në forma të reja shprehjeje. Lahuta, e njohur tashmë si pasuri e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të UNESCO-s, në këtë mozaik fiton një status të dyfishtë: ajo mbetet simbol i traditës gojore, por njëkohësisht shndërrohet në objekt reflektimi bashkëkohor. Vepra sugjeron se trashëgimia nuk është muzeale apo e ngrirë, por një proces i vazhdueshëm dialogu mes së shkuarës dhe së tashmes. Në këtë kuptim, Strati vepron si ndërmjetës mes brezave, duke i dhënë formë vizuale një kujtese kolektive që rrezikon të humbasë në heshtjen moderne. Në thelb, mozaiku “Lahuta” nuk është vetëm portret i një lahutari, por një metaforë e vetë kulturës shqiptare: e përkulur nga pesha e historisë, por e palëkundur në thelb; e ndërtuar nga fragmente të shumta, por e bashkuar në një harmoni të vetme. Me këtë vepër, Saimir Strati arrin të krijojë jo thjesht një imazh, por një hapësirë mendimi, ku arti shndërrohet në filozofi dhe gurët flasin me gjuhën e kujtesës. Ator.Pub licist: Liliana Pere

Rrevista Prestige #inspirationdaily #italianactress Silvana Mangano – Trupi që Erdhi nga varfëria dhe u bë mendim “Bukuria e një aktore nuk është vetëm ajo që shikon syri, por ajo që ndjen shpirti i publikut.” “Eleganca dhe talenti janë dy gjuhë që bëjnë të pavdekshëm çdo rol në ekran.” “Një aktore e madhe nuk luan thjesht një personazh; ajo jep jetë mendimeve, ndjenjave dhe ëndrrave të audiencës.” Silvana Mangano ishte një nga figurat më të shquara të kinemasë italiane. Bukuria e saj natyrore dhe eleganca e pranishme në çdo lëvizje e bënin unike. Ajo posedonte një nivel artistik të lartë, ku çdo rol ishte i menduar dhe i ndjerë me shpirt. Disiplina e hershme në vallëzim i dha trupit një gjuhë të fuqishme dhe të rafinuar. Fama e saj u fitua me talent, punë të palodhur dhe zgjedhje të mençura artistike. Mangano bashkoi hijeshinë me ndjeshmërinë dhe profesionalizmin në ekran. Ajo frymëzonte publikun me praninë e saj magnetike dhe rolet që mbetën të paharrueshme. Karizma e saj nuk ishte vetëm fizike, por edhe intelektuale dhe emocionale. Silvana ishte shembull i një aktoreje me nivel të lartë, që dinte të lërë gjurmë të përjetshme. Emri i saj mbetet sinonim i elegancës dhe kinemasë italiane. Silvana Mangano lindi më 21 prill 1930, në Romë, në një Itali ende të plagosur nga varfëria dhe trazirat sociale. Babai i saj, Amedeo Mangano, ishte punëtor hekurudhash; nëna, Ivy Webb, ishte angleze, shtëpiake, dhe jetonte në kushte të vështira ekonomike. Varfëria nuk i mëson fëmijët të ëndërrojnë; i mëson të mbijetojnë. Dhe mbijetesa, shpesh, është forma më e hershme e inteligjencës. Vitet 1939–1945 – Fëmijëria gjatë Luftës së Dytë Botërore Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Mangano përjetoi urinë, pasigurinë dhe shpërbërjen familjare. Prindërit u ndanë, dhe ajo u rrit kryesisht nga nëna, në varfëri ekstreme. Kur fëmijëria humbet qetësinë, shpirti mëson të heshtë para se të flasë. Heshtja do të bëhej më vonë arma e saj artistike. Vitet 1942–1946 – Arsimi trupor dhe vallëzimi Në adoleshencë, Silvana studioi vallëzim klasik dhe modern, për rreth 7 vite. Vallëzimi nuk ishte luks, por disiplinë fizike dhe shpirtërore. Trupi i saj u formua si instrument shprehjeje, jo si dekor. Një trup i stërvitur nuk kërkon vëmendje; ai kërkon kuptim. Vallëzimi e mësoi Silvana Mangano-n të fliste pa zë. 1946 – Miss Roma Në moshën 16 vjeç, më 1946, Silvana Mangano fitoi titullin Miss Roma. Ky ishte momenti i parë publik që i hapi dyert drejt kinemasë italiane. Bukuria, kur lind nga nevoja, nuk është narcizëm; është strategji për të shpëtuar. 1947 – Miss Italia dhe debutimi filmik Në 1947, ajo konkurroi në Miss Italia, përkrah emrave që do të bëheshin legjenda: Gina Lollobrigida dhe Lucia Bosè. Po atë vit, Mangano debutoi në film me role të vogla, përfshirë “L’elisir d’amore” (1947). Debutimi nuk është kurrë fillim; është prova e parë nëse njeriu mund ta mbajë peshën e fatit. 1949 – “Riso Amaro” dhe shpërthimi ndërkombëtar Viti 1949 shënoi kthesën historike: roli kryesor në “Riso Amaro”, me regji të Giuseppe De Santis. Filmi u bë ikonë e neorealizmit italian, dhe Silvana Mangano simbol i gruas punëtore, sensuale, tragjike. Me këtë film, trupi i saj nuk ishte më objekt dëshire, por terren lufte sociale. Bukuria u bë dëshmi. 17 korrik 1949 – Martesa me Dino De Laurentiis Më 17 korrik 1949, ajo u martua me producentin e madh Dino De Laurentiis. Çifti pati katër fëmijë: Veronica De Laurentiis Raffaella De Laurentiis Francesca De Laurentiis Federico De Laurentiis (vdiq tragjikisht në 1981, në një aksident ajror) Familja për të nuk ishte strehë nga arti, por pesha e tij më e rëndë. 1951–1954 – Konsolidimi artistik Filma si: “Anna” (1951) – regji Alberto Lattuada “L’oro di Napoli” (1954) – regji Vittorio De Sica e shndërruan Mangano-n nga ikonë sensuale në aktore me thellësi morale dhe shpirtërore. Kur bukuria fillon të dyshojë në vetvete, lind arti. 1963 – Çmimi David di Donatello Në 1963, ajo fitoi David di Donatello për Aktoren Më të Mirë për filmin “Il processo di Verona” (The Verona Trial), ku interpretoi Edda Mussolini Ciano. Kur një grua portretizon pushtetin me dhimbje, historia pushon së qenë propagandë. 1967–1972 – Kulmi i vlerësimit kritik 1967 – David di Donatello për “Le streghe” 1972 – David di Donatello për “Lo scopone scientifico” Bashkëpunoi me: Pier Paolo Pasolini – Teorema (1968) Luchino Visconti – Morte a Venezia (1971) Michelangelo Antonioni Këtu Mangano nuk luan më role; ajo luan mendime. 1983–1988 – Ndarja dhe heshtja Në 1983, ajo u nda nga Dino De Laurentiis. Procedurat e divorcit nisën më 1988. Mangano u tërhoq gradualisht nga jeta publike. Disa gra largohen nga skena jo sepse janë harruar, por sepse e kanë kuptuar. 1987 – Roli i fundit i madh Në 1987, ajo luajti në “Oci Ciornie (Dark Eyes)”, me regji të Nikita Mikhalkov. Ishte një përshëndetje e qetë, e denjë, melankolike. Lamtumira e vërtetë nuk bëhet me zë të lartë. 16 dhjetor 1989 – Vdekja Silvana Mangano vdiq më 16 dhjetor 1989, në Madrid, nga kanceri i mushkërive, në moshën 59-vjeçare. Disa ikona nuk plaken kurrë, sepse koha nuk guxon t’i prekë. • Bukuria pa mendim është zhurmë; mendimi me bukuri është art. • Trupi i disiplinuar ruan kujtesën e varfërisë edhe kur vesh mëndafsh. • Silvana Mangano nuk ishte yll — ishte epokë që mendonte. Autor Publicist. Liliana Pere.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #poetry.#LordByron Poezi byron Ajo ecën në bukuri (Përkthim në shqip) Ajo ecën në bukuri, si nata E qiellit yllplotë, pa re; Dhe gjithçka më e mirë, dritë e hije, Takohen në pamjen dhe në sytë e saj, Të zbutura në atë dritë të ëmbël Që qielli ditës së zhurmshme ia mohon. Një hije më shumë, një rreze më pak, Do t’i dëmtonte hirin pa emër Që valëvitet në çdo flok qerpiku të zi Apo ndez butë mbi fytyrën e saj; Ku mendime të qeta, të ëmbla tregojnë Sa e pastër është zemra ku banojnë. Dhe në atë faqe, dhe mbi atë ballë, Ka aq butësi, qetësi, elokuencë; Buzëqeshjet që fitojnë, ngjyrat që ndrisin, Flasin për ditë të mbushura me mirësi, Për një mendje në paqe me botën mbarë, Për një zemër që dashuron pafajshëm. Poezi e Byron-it.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #artpainting Rubrika: Artist piktor që na shlodh dhe na frymezon Personazh i Revistës Prestige muaji Janar. Pashk Përvathi – Poeti i Bukurisë që pikturon me Dritë Në peizazhin e artit shqiptar, Pashk Përvathi shfaqet si një zë i rrallë i qetësisë dhe i dritës. Ai nuk është thjesht piktor, por një poet i natyrës, një filozof i heshtjes dhe një krijues që e përjeton botën përmes ngjyrave. Si Monet-i që kërkonte dritën e përkohshme të agimit apo Van Gogh-u që e dëgjonte shpirtin e diellit në çdo fushë gruri, Përvathi është ai që e gjen përjetësinë në momentin kalimtar. Lindur më 27 shkurt 1958, në Manati të Lezhës, ai u rrit në një hapësirë ku deti, mali dhe drita përqafohen në qetësi. Aty ku natyra nuk ka nevojë për fjalë, ai mësoi të dëgjonte ritmin e saj. > Në origjinën e tij është gjeneza e çdo tabloje – një lidhje e thellë midis njeriut dhe natyrës, si ajo që Monet e ndiente me ujin apo Tolstoi me tokën. Në vitin 1976, përfundoi Shkollën e Mesme të Kulturës në degën “Mësues vizatimi”, duke u nisur në rrugën e parë të përballjes me artin si mision edukues. > Në mësimdhënie ai gjeti mënyrën për ta parë bukurinë si akt ndarjeje – sepse, siç thoshte Plotini, “E bukura ekziston vetëm kur shpërndahet”. Në vitet 1986–1990, ndoqi Akademinë e Arteve në Tiranë, në degën “Pikturë monumentale”, ku mësoi të bashkojë përmasën shpirtërore me atë vizuale. > Monumentaliteti që mësoi aty nuk ishte vetëm në madhësi, por në ndjesi – përvijimi i së përditshmes në një gjuhë universale. --- Liria dhe veprimtaria Që nga viti 1994, ai është piktor në profesion të lirë, duke zgjedhur lirinë si hapësirën e vetme të krijimit. Përvathi e di se arti lind vetëm kur dora është e udhëhequr nga shpirti, jo nga urdhri. > Në këtë ai i ngjan Nietzsche-s, që besonte se krijuesi i vërtetë nuk ndjek, por shpik rrugën e vet të dritës. Përvathi ka shërbyer si mësues vizatimi, shpjegues në Muzeun Etnografik të Lezhës, përgjegjës i Galerisë së Arteve të Lezhës dhe përgjegjës i Kulturës së rrethit të Lezhës. > Në çdo detyrë ai nuk ka qenë thjesht funksionar i kulturës, por misionar i saj. Ai ka kërkuar të mësojë njerëzit jo vetëm të shohin artin, por ta jetojnë atë. --- Stili dhe filozofia e pikturës Përvathi njihet si “Poet i Bukurisë së Natyrës”. Në peizazhet e tij nuk gjen dramë, por përhumbje; nuk gjen zhurmë, por dritë që flet me qetësi. Ai është ithtar i peizazhit, por një peizazh që jeton, që merr frymë, që të vështron. > Në çdo penelatë ka një meditacion. Si Van Gogh, ai kërkon shpirtin e dritës. Si Monet, ai ndjek pulsimin e çastit që zhduket. Si një filozof stoik, ai gjen qetësinë në të përkohshmen. --- Ekspozitat dhe rrugëtimi artistik Pashk Përvathi është autor i dhjetëra ekspozitave personale, brenda dhe jashtë Shqipërisë. Çdo ekspozitë e tij është një udhëtim drejt vetes dhe një ftesë për të tjerët që të ecin me të nëpër dritë. > Ekspozitat e tij janë si sonata të heshtura – ngjyrat tingëllojnë, dritat vallëzojnë, dhe shikuesi bëhet bashkëudhëtar i shpirtit të piktorit. --- Nderimet dhe çmimet Krijimtaria e tij është vlerësuar me disa nga çmimet më të rëndësishme të artit shqiptar: Urdhri “Naim Frashëri i Artë”, akorduar nga Presidenti i Republikës më 6 dhjetor 2006; Çmimi “Abdurahim Buza” në pikturë, fituar në tetor 2010; Urdhri “Mjeshtër i Madh”, akorduar më 28 dhjetor 2016; dhe titulli “Artisti më i mirë i veriut”, nga agjencia “Buna 1” në vitin 2019. > Këto nderime janë dëshmi se arti i tij nuk është vetëm personal, por kombëtar – një pasuri që rrjedh si dritë nga veriu drejt shpirtit të çdo shqiptari. --- Pashk Përvathi dhe filozofia e bukurisë Në çdo pikturë të tij, Pashk Përvathi i afrohet një ideje që i përket filozofisë së Plotinit dhe Nietzsche-s: bukuria nuk është objekt, por përjetim shpirtëror. Ashtu si Nietzsche që kërkonte të kapte jetën në kulmin e saj, Përvathi kërkon dritën në çastin kur ajo lind e shuhet. Si Monet-i që pikturonte të njëjtën skenë nën dritë të ndryshme, edhe ai kthehet tek i njëjti motiv për të gjetur ndjesinë e përhershme që fsheh e përkohshmja. > Arti i tij është dialog midis shpirtit dhe horizontit, midis heshtjes dhe tingullit të dritës. --- Pashk Përvathi mbetet një nga ata krijues që i japin kuptim fjalës “art shqiptar”. Ai i përket një brezi që kërkon përjetësinë jo në fjalë të mëdha, por në heshtje që ndriçojnë. > Në fund, si Van Gogh në fushat e Arles-it apo si filozofët e lashtë që meditonin mbi natyrën, edhe Përvathi na kujton se arti nuk është ikje nga jeta — është mënyra më e bukur për ta jetuar atë. --- Dëshiron që këtë version ta përgatis në format editorial të “Revista Prestige”, me citate të veçuara, paragrafë të shkurtër dhe krahasimin (me Monet, Van Gogh, Nietzsche) të theksuar vizualisht për botim? Mund ta bëj gati për faqosje menjëherë. Ja disa nga pikturat më të spikatura të Pashk Përvathit Disa nga veprat të veçanta “Rrugic në Lukovë” — Kjo vepër përshkruhet si një nga punimet origjinale të Përvathit ku ai kap atmosferën bregdetare të Lukovës, me kontrast të ngjyrave dhe ndriçim të fortë. “Vjeshtë në Vithkuq” — Një pikturë e realizuar më 2022, në stilin karakteristik të peizazhit vjeshtësor që është “motivi i dashur” i artistit. “Belshi” — Përmendet nga media si “piktura e ditës” nga duart e Përvathit, ku ai pasqyron bukurinë natyrore të zonës së Belshit me ngjyra të ndezura dhe nuanca të thella. Serieja “Whiteness” — Një koleksion prej 29 veprash ku tema kryesore është bora dhe transformimi i qyteteve shqiptare nën petkun e të bardhës. Ekspozita “Adriatiko Joniane” — Një cikël prej 50 peizazhesh kushtuar deteve Adriatiko-Joniane, ku përfshihen pamje nga Shëngjini tek Dhërmiu, me fokus në lojën e dritës dhe shkëmbinjtë. Pse këto veprime janë veçanërisht të rëndësishme Peizazhi është motivi dominues tek Përvathi: Ai e përvetëson natyrën si subjekt, jo thjesht si sfond. Shembujt më lart tregojnë kombinime të veçanta të dritës, ngjyrave dhe formës natyrore. Ai eksperimenton dhe me tema të ndryshme: nga vjeshta, deti, bora, te peizazhe të brendshme (rrugicë, lagje) — kjo tregon gamë artistike të zgjeruar dhe thellësi në trajtim. Të veçanta janë edhe koleksionet me temë të qartë (si “Whiteness” për borën) që e përforcojnë identitetin e artistit dhe e bëjnë veprën të dallueshme. Referenca 1. Top Channel (2022) – “Pashk Përvathi sjell ‘Vjeshtën e Vithkuqit’, e pikturon me shumë Lezhën e artkand”. 👉 https://top-channel.tv/video/pashk-pervathi-sjell-vjeshten-e-vithkuqit-e-pikturon-me-shume-lezhen-artkand 2. Gazeta Tema (2023) – “Piktura e ditës: ‘Belshi’, nga dora e mjeshtrit Pashk Përvathi”. 👉 https://www.gazetatema.net/kulture/piktura-e-dits-belshi-nga-dora-e-mjeshtrit-pashk-pervathi-i495858 3. The Bali Collect (2024) – “Rrugic në Lukovë” – koleksion privat, përshkrim dhe analizë estetike e veprës. 👉 https://www.thebalicollect.com/shop/p/rrugic-ne-lukov 4. Invest in Albania (2018) – “Pashk Përvathi’s Whiteness painting exhibition showcased in Tirana.” 👉 https://invest-in-albania.org/pashk-pervathis-whiteness-painting-exhibition-showcased-in-tirana 5. DashArt (2025) – “Pashk Përvathi dhe 50 peizazhet Adriatiko–Joniane”. 👉 https://www.dashart.al/2025/04/03/pashk-pervathi-dhe-50-peizazhet-adriatiko-joniane 6. Agjencia “Buna 1” (2019) – Shpallja “Artisti më i mirë i Veriut”. Publikuar në buletinin vjetor të artit bashkëkohor verior. 7. Presidenca e Republikës së Shqipërisë (2006, 2016) – Dekretet për akordimin e Urdhrit “Naim Frashëri i Artë” dhe Urdhrit “Mjeshtër i Madh”. Regjistruar në Arkivin e Dekoratave të Shtetit. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved. -

Romani i Lampedusës i mesit të shekullit të 20-të, “Leopardi”, u bë bestseller, pastaj një film i respektuar - dhe tani është një serial luksoz i Netflix-it. Reagimi i tij i ashpër ndaj të metave dhe hipokrizive të shoqërisë ende prek shumë njerëz sot. "Të vdisje për dikë ose për diçka, kjo ishte krejtësisht normale, sigurisht: por personi që po vdes duhet ta dijë, ose të paktën të ndihet i sigurt, se dikush e di për kë ose për çfarë po vdes." Këto janë disa nga vargjet hapëse të librit "Leopardi" të Giuseppe Tomasi di Lampedusa, botuar në vitin 1958, vetëm një vit pasi autori vdiq nga kanceri. Këto fjalë janë nga protagonisti i romanit, Princi Fabrizio, kreu i një familjeje aristokratike siciliane. Ai kujton zbulimin e trupit të një ushtari të panjohur nën një nga pemët e limonit të vilës së tij parajsore. Është një imazh që përmbledh shpirtin ekzistencial të romanit: poshtë bukurisë, ka kalbje. Lampedusa nuk u botua kurrë gjatë jetës së tij. Romani i tij i vetëm përshkruan fatin e familjes Salina, të vendosur në sfondin e Risorgimentos: një lëvizje shoqërore dhe politike për bashkimin italian që çoi në krijimin e një mbretërie të re të Italisë në vitin 1861, gjatë një periudhe revolucionesh më të gjera evropiane. Ndërsa idetë për demokracinë, liberalizmin dhe socializmin u përhapën në të gjithë kontinentin, punëtorët u tërbuan kundër fisnikërisë pronare të tokës, të cilën e konsideronin përgjegjëse për përkeqësimin e kushteve të punës dhe varfërinë e përhapur. Periudha përfundoi në vitin 1870 me aneksimin e pjesëve të gadishullit italian, bashkimin e Italisë dhe kapjen e Romës. Libri “Leopardi” i Giuseppe Tomasi di Lampedusës u botua në vitin 1958 – një vit pasi ai vdiq nga kanceri (Krediti: Alamy) Në veprën “Leopardi”, një pronar tokash i tillë, Fabrizio, harton strategji bazuar në atë që beson se do të fitojë në këtë kohë të trazuar për aristokracinë. Ai orkestron martesën midis nipit të tij tërheqës, Tancredi Falconeri, dhe të pasurës së re, Angelica Sedara – kundër dëshirave të vajzës së Fabrizios, Concetta, e cila është e dashuruar me Tancredin. Konservatorëve nuk u pëlqeu sepse është shumë i pahijshëm për Kishën dhe është mjaft cinik për aristokratët… Krahut të majtë nuk u pëlqeu sepse nuk portretizon një pikëpamje pozitive për klasën e zakonshme punëtore – David Laven I konsideruar si një nga veprat më të rëndësishme të letërsisë italiane, “Leopardi” u përshkrua nga historiania e kulturës Lucy Hughes-Hallett si “romani më i dashur dhe më i admiruar i shkruar ndonjëherë në italisht”. Ndërkohë, autori britanik EM Forster, në parathënien e tij të kujtimeve të papërfunduara të autores italiane “Vendet e foshnjërisë sime” (1971), shkroi: “Lampedusa ka qenë kaq shumë për mua saqë e kam të pamundur ta paraqes atë formalisht… Leximi dhe rileximi i saj më ka bërë të kuptoj se sa shumë mënyra ka për të qenë gjallë.” Duke shënuar vetëm adaptimin e dytë të romanit – dhe versionin e parë të serializuar – një serial i ri në Netflix paraqet një argument të ri për rëndësinë e “Leopardit” në shekullin e 21-të, më shumë se 60 vjet pas filmit klasik të Luchino Visconti-t. Një goditje e papritur Pavarësisht zgjuarsisë historike dhe historisë epike të dashurisë, romani i Lampedusës fillimisht nuk pati sukses me botuesit italianë. Dy shtëpi të mëdha botuese, Arnoldo Mondadori Editore dhe Einaudi, e refuzuan shpejt dorëshkrimin e Lampedusës të vitit 1956. Modernisti dhe redaktori me ndikim Elio Vittorini pretendoi se ishte shumë "tradicional" krahasuar me lëvizjen eksperimentale avangarde që përfshiu letërsinë italiane në atë kohë. "Konservatorëve nuk u pëlqeu sepse është shumë i paedukatë për Kishën dhe është mjaft cinik për aristokratët", i thotë BBC-së David Laven, një konsulent historik për adaptimin e Netflix. "Krahut të majtë nuk u pëlqeu sepse ai nuk portretizon një pikëpamje pozitive për klasën e zakonshme punëtore." Pas vdekjes së Lampedusës, libri i tij ra në duart e agjentes letrare Elena Croce dhe përfundimisht përfundoi në tavolinën e botuesit Feltrinelli. Romani pati kritikë të zëshëm, përfshirë Vittorini-n dhe autorin antifashist Alberto Moravia, të cilët të dy dyshonin në atë që besonin se ishte konservatorizmi i romanit, një dekadë pas përmbysjes së udhëheqësit fashist Benito Mussolini në vitin 1943. Siç shkroi Rachel Donadio në The New York Times në vitin 2008, Leopardi "në fillim u pa si i çuditshëm dhe reaksionar, një rikthim barok në kulmin e neorealizmit në kinema dhe vetëdijes klasore në të gjitha artet". Megjithatë, kur u botua, u bë një bestseller i pabesueshëm, duke kaluar nëpër 52 botime marramendëse në më pak se gjashtë muaj. Ndoshta rezonoi me një brez të zhgënjyer që jetonte mirë pas Risorgimentos, por që vlerësonte atë që autori marksist francez Louis Aragon e përshkroi si një kritikë "të pamëshirshme" dhe "të krahut të majtë" të klasave të larta. Lampedusës iu dha pas vdekjes Çmimi prestigjioz Strega dhe reputacioni i tij si një i madh letrar shpejt do t'i tejkalonte bashkëkohësit e tij. Një pjesë e asaj që e bëri “Leopardin” të vështirë për t’u përballur nga kaq shumë njerëz ishte toni i tij i ashpër, i aplikuar në mënyrë të barabartë në të gjitha cepat e shoqërisë italiane. Vetë Lampedusa lindi në aristokraci në vitin 1896 dhe jetoi në një pallat të madh shumë të ngjashëm me atë në romanin e tij - por kjo nuk e pengoi atë të tallte të vetët. Biografi i tij David Gilmour shkroi në “Leopardi i Fundit” (1988) se një pjesë e asaj që e pengoi Lampedusën të shkruante deri në një moshë kaq të vonë ishte ajo që ai besonte të ishte teprica e klasës së tij. Brenda faqeve të para të romanit, Lampedusa përçmon gruan dhe shtatë fëmijët e Fabrizios dhe përshkruan audiencën e tij të vështirë me Mbretin Francis I (Mbret i Dy Siçilive) si të përballur me: "këtë monarki që mbante shenjat e vdekjes në fytyrën e saj". Larg nga besimi se kjo e bën atë një shkallë mbi të tjerët, megjithatë, Fabrizio i lodhur është po aq i metë: i paskrupullt, duke braktisur familjen e tij. Një rrëfim zhgënjimi dhe frike nga vjetërimi mes një dinastie në shkërmoqje, Leopardi shqen të metat dhe hipokrizitë e pranishme në të gjithë shoqërinë italiane. "Miti i madh i bashkimit italian është se ishte një lëvizje nga poshtë lart, se italianët u zgjuan papritur në mëngjes dhe me të vërtetë donin të përmbysnin regjimet në të cilat jetonin", thotë Laven. "Shumë aristokratë nuk e pëlqejnë mënyrën se si po shkon bota, por ata e kuptojnë se duhet të përshtaten me një botë në ndryshim për të ruajtur statusin e tyre. Leopardi na tregon diçka rreth mënyrës se si elitat kërkojnë të ruajnë pushtetin e tyre." Megjithëse “Leopardi” përmban pasaktësi të vogla historike, Lampedusa ka kapur thelbin e kohës. Ndryshe nga veprat e gjigantëve të letërsisë historike si Leo Tolstoy ose Viktor Hugo, autori lundron në botën e lartë të Fabrizios me kursim dhe zgjuarsi virtuoze. Pesë vjet pas botimit, statusi i “Leopardit” si një pikë referimi e letërsisë italiane u çimentua nga një adaptim filmik i vlerësuar, me regji nga Visconti, një marksist i cili, ashtu si Lampedusa, rridhte nga një familje fisnike. Në të luanin Burt Lancaster si Fabrizio dhe Alain Delon si nipi i tij Tancredi. Filmi mbante të njëjtën pikëpamje djegëse cinike dhe megjithatë elegjiake mbi nivelet e larta të shoqërisë italiane. Filmi përmban një skenë luksoze 25-minutëshe në një sallë vallëzimi, e cila është konsideruar nga kritikët si një nga sekuencat më të bukura të filmit. Fabrizio i Lancasterit ka një ndjenjë të thellë të vdekshmërisë, duke menduar për fundin e tij. Seriali i ri i Netflix i kufizuar nxjerr në pah rëndësinë e Leopardit edhe në shekullin e 21-të, duke lidhur temat historike të rënies së aristokracisë me ndarjet dhe krizën politike bashkëkohore, duke e bërë romanin mjaft tërheqës për një audiencë moderne. Siç shprehet një nga krijuesit e serialit, Richard Warlow: "Leximi i Leopardit më bëri të mendoj për idetë e kombësisë, natyrën e rrënjosur të jetës sonë dhe si është ta ndryshosh papritur këtë." Edhe pse ngjarjet historike ndodhen më shumë se 150 vjet më parë, pasojat e Risorgimentos ende ndihen thellë në shoqërinë italiane, veçanërisht kundër ndarjes politike dhe ekonomike midis veriut dhe jugut. Slogan politik i romanit: "nëse duam që gjërat të qëndrojnë ashtu siç janë, gjërat do të duhet të ndryshojnë" mbetet aktual edhe sot. Leopardi ka dalë në Netflix më 5 mars 2025

Interviste. Prof. Ermira Kola Pedagoge pranë Departamentit të Pediatrisë, Fakulteti i Mjekësisë. Universiteti i Tiranës. Shefe e Shërbimit te Terapisë Intensive te Pediatrisë, QSUNT Profili i Mirës. Prof. Dr. Ermira Thanas Kola (Kosho). Në shoqërinë shqiptare ka shumë gra të talentuara dhe të afta që kontribuojnë në fushën e mjekësisë. Këto "yje" janë frymëzim dhe shprehje e fuqisë dhe potencialit të grave në shoqëri. Prezenca e tyre është një pasuri e vërtetë në të gjitha aspektet e jetës shoqërore, ekonomike dhe kulturore, duke ndikuar dhe ndryshuar për të mirë në shoqërinë përreth tyre. Është frymëzuese të shohësh se sa shumë ndikim kanë ato në krijimin e një të ardhme më të mirë. Nje yll i mjekësisë shqiptare është dhe Ermira Kosho Kola, për të cilën do te flasim sot. Mira ka shfaqur një angazhim të jashtëzakonshëm ndaj arsimit dhe karrierës së saj në mjekësi. Shkelqimi i saj filloi hershëm në bangat e gjimnazit Petro Nini Luarasi ku u diplomua me mesatare 10. Mira ka spikatur me personalitetin e saj, si një vajzë serioze e bukur, e sjellshme, e dashur, me të gjitha karakteristikat e saj si një vajze model excellent. Ajo shkëlqu me tej në Fakultetin e mjekësise ku vendosi te studionte për mjekësi. Si pediatre dhe tani si profesore në fakultet, ajo ka pasur një ndikim të madh në fushën e saj dhe në shoqërinë në tërësi. Studimet shkencore dhe kontributi i saj në fushën e mjekësisë ndihmojnë në përmirësimin e kujdesit shëndetësor për fëmijët dhe familjet. Është një sukses i vërtetë që tregon përkushtim dhe pasion për profesionin dhe për të ndihmuar të tjerët. Mira është vërtet një frymëzim për shumë! Mirëpo, Mira nuk është thjesht e aftë në fushën e mjekësisë, por ajo gjithashtu tregon aftësi të mëdha në menaxhimin e kohës, në te gjitha dimesionet, bashkëshorte, nënë e mirë, kolege bashkëpunuese me komunikim te ngrohte dhe përkushtim human ndaj tjerëve. Kombinimi i talentit profesional me karakteristikat e tilla personale e bën atë një shembull frymëzues për të gjithë. Sigurisht, admirimi për aftësitë e saj është i merituar plotësisht! Kam bindjen e plotë tashmë nga njohja e kurikulave dhe intervistimi i një numri të konsiderueshëm i shumë mjekëve në Shqipëri dhe në botë, se mjeket janè shtresa më inteligjente, humane, njerëzore e shoqerisë shqiptare. Ndjehem e impresionuar në cdo intervisë me ta, pikërisht keto impresione dhe këto vlera te pakrahasueshme te tyre dua ti transmetoj tek lexuesit. Studimet e gjata dhe trajnimi intensiv për te arritur performancën e tyre më të mirë profesionale, kërkojnë shumë përpjekje dhe përkushtim. Për më tepër, mjekët shpesh përballen me situata të vështira dhe stresuese, ku vendimet e tyre mund të kenë ndikim të drejtpërdrejtë në jetën e pacientëve. Ky angazhim dhe përkushtim i madh,sakrificat supreme janë arsye të forta pse mjekët shpesh i shohim si profesionistë me vlera të larta morale dhe humane. Per mua si individ janë te barasvlershëm për sakrificat dhe dhimbshurine me profilin e nje nëne te mirë, e një dielli që të jep dritë, që të ngroh të jep shendet e jetë. Formimi puna, edukata familjare, humanizmi dhe arritjet shërbejnë si një dritare e madhe e shpresës dhe motivimit për të gjithë shoqërinë. Ermira Kosho, vajza e madhe e Thanasit dhe e Evanthi Dhonos, të dy me profesion arsimtarë, u lind në Ersekë me 12 prill 1961. Në qytetin e lindjes, në Gjimnazin “Petro Nini”, përfundoi edhe arsimin e mesëm me notë mesatare 10 në viti 1980. Ndërsa studimet e larta i vazhdoi në në Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit Shtetëror të Tiranës, të cilat i kurorëzoi me rezultate shumë të mira gjatë periudhës 1981-1985. Por le te mesojme me shume detaje per Miren nepermjet intervistes......... Pyetje: E dashur Mira, Eshtë kënaqësi per mua ti prezantoj lexuesit: Kush ështe prejardhja, fëmijeria dhe familja e Dr. Prof. Ermira Kosho? Sa ndikim ka patur familja e saj në arsimim? Cfare vlerash ka mbartur Mira nga familja e saj? Jam lindur dhe rritur nga dy prindër arsimtarë, dy prindër që edukuan breza me rradhë duke bërë me shumë dashuri profesionin e nderuar të mësuesit. Prinder që më edukuan duke dhënë me shumë dëshirë, gjithshka të mirë dhe fisnike të shpirtit të tyre. Ishin prinderit e mi, ata që më rrënjosen fort vullnetin, pasionin e të mësuarit, miresinë që të japësh pa kufi dashurinë njerëzore. E ndër vite kanë qënë të pandarë me mua, në rrugëtimin jetësor, në ditë te bukura e të vështira. Kanë qënë mbështetje e madhe që unë të ecja në këtë profesion sa fisnik dhe human sa i vështire dhe i bukur. E pse mos jem krenare dhe falenderuese pafund për prindërit e mi? Nuk u lodhen asnjë njeherë jo vetem me mua dhe motrën time por edhe për investimin e tyre në fëmijët tanë. Ata janë dhe do mbeten pjesë e pandarë e imja, pjesë e asaj që unë jam . Pyetje: Investimi juaj për formimin professional dhe intelektual ka qënë Fakulteti i Mjekësise. Disa mbresa rreth diplomimit, pedagogeve tuaj. Cilat janë arësyet e kësaj zgjedhje? Pergjigje Kur mbarova shkollën e mesme isha ne dilemë për degën që do të zgjidhja. Nuk e di pse në një moment vendosa që të treja kerkesat e mia ishin për degën ”Mjekësi”. Fillimi i vështirë, një copëz jete krejt e panjohur për mua. Kthehem ndër vite, dhe në kujtimet e mia zgjohen të parat, kujtimet për pedagogë të lëndeve të ndryshme që shpalosën tek ne gjithshka shkencore dhe përvojen e tyre, për një profesion që jep vetem JETE...Të lehtësosh dhimbjen, të kurosh sëmundje dhe tju japesh mundësinë njerëzve për të jetuar ky profesion kalon pertej humanizmit. E kujtimet e tjera lidhen me gjithë brezin e studentëve të kursit tim, ku sot, secili është bërë profesionist në fushën e tyre. Krenohem me ta. Pyetje : Profesioni i mjekut është nga më të bukurit, kërkon humanizëm, përkushtim të madh kohë e pa kohë dhe sensibilitet të lartë, si i menaxhon Prof.Mira ndjesine e dhimbjes dhe atë të dashurisë, sfidat që dalin përpara? Pergjigje Jeta ime, në profesionin tim ndërthuret midis studentëve në fakultet dhe gjithmonë pranë fëmijëve në gjëndje kritike, shpesh me sëmundje jetëkërcënuese në reanimacionin e pediatrisë. Eshtë një simbiozë e tille midis punes time me studente duke dhënë me shumë pasion gjithshka që lidhet me kujdesin e fëmijës në gjëndje tepër rëndë. Në parim të punës time qëndron koncepti i vazhdimësisë duke kaluar stafetë gjithe njohurine ndër breza. Keshtu mësova nga profesorët e mi, për të cilër ruaj respekt të vecantë, ashtu vazhdova edhe në edukimin e studentëve të mi ndër vite. Jam shumë e sigurt qe po përgatisim një brez që do jemi krenarë në të ardhmen. Të punosh në reanimacioni e fëmijëve është sfidë. Më të lehtë këtë moment ma bën ekipi i mjekeve dhe infermjereve të reanimacionit, kolegë me aftesi të vecanta njerëzore, fisnike, mjekë me njohuri teorike dhe praktike bashkëkohore, dhe sidomos aftësia e tyre, për te punuarit ne EKIP. Kjo bën që të gjithë bashkë tja dalim. Dhe momenti me i bukur është kur falenderimet e prindërve të fëmijeve dalin nga thellësia e shpitit, duke na e bëre këtë profesion shumë më të bukur, njerëzor dhe të vecantë. Pyetje: Cili është raporti që ju keni me profesionin, Po në rolin e mësimdhenjes si Prof, sa përpiqeni të ruani raportin pedagog-student, jeni kërkuese e rreptë dhe motivuese ? Pergjigje Momentet që kaloj me studentët janë momentet më të bukura. Studentet e mi i trajtoj si kolegë, si një brez të cilit dua tju transmetoj, gjithshka nga njohuritë e mia të konsoliduara ndër vite, njohuri që i përcjell me shumë pasion e dashuri sepse dua formimin e një brezi që të perfaqesojë me shumë dinjitet të ardhmen e mjekësise. Dhe nuk janë paktë ata studente që ke dëshirë të punosh dhe ke besim që do të bëjnë vazhdimësinë. E unë bashkë me studentët duke marrë më të mirën prej tyre. përsosem profesionalisht. E ku ka më bukur! Pyetje: Te arrish të formosh nje status me nje integriteti te lartë professional, si modeli juaj eksellent, kërkohen shumë parametra të lartë, studime shkencore mund të njihemi me disa nga këto punë . Modestisht Mira përgjigjet shkurt kam disa .... Vetëm kaq. Por unë hulumtova dhe mësova: Referuar në enciklopedinë kosovare për mjekët Prof. Dr. Ermira Thanas Kola (Kosho) Prof. Ermira Kola, lindur në familje te shkelqyer kolonjare, me prindër arsimtarë Ka mbaruar Gjimnazin “Petro Nini Luarasi” Erseke. 1980 Fakultetin e Mjekësisë, 1981-1985. Specializuar për “Pediatre të Përgjithshme” 1986-1988. Pedagoge e brëndëshme e Fakultetit të Mjekësisë. Universiteti i Tiranes. (nga viti 1991 e ne vazhdim) Specializuar 9 muaj në Universitetin Katolik të Leuven-it, Belgjikë. (Departamenti i Neonatologjisë dhe Terapise Intensive të Pediatrisë) 1994-1995. Emergency Care in Pediatrics, Salzburg-Philadelphia. (2001) ”Mother and child”, Poland._(2006) GRADA DHE TITUJ SHKENCORE : “Doktor i Shkencave” – Nr 3816, dt 03.06.1997 “Mbrojtur gradën “DOKTOR I SHKENCAVE” me temën “Vlerësimi i parametrave hemodinamikë në fëmijët me shok cirkulator” (1997) Titulli “Profesor i Asociuar” Nr 121, dt 23.07.2005 Titulli “ Profesor” 12.02. 2015 ANETARE NE SHOQATA 1. Anetare e Shoqetes se Pediatreve Shqipetare. 2. Anëtare e Europian Society of Intensive Care Medicine (ESICM) që nga 24. 09. 1996. 3. Anëtare e Europian Society of Pediatric Intensive Care (ESPIC) që nga 12.06.1997. Ka botuar mbi 40 (si autore dhe bashkeautore) artikuj shkencorë origjinalë ose review (analiza shkencore) në revista shkencore, nga të cilat, 17 prej tyre të jane botuar ose pranuar për botim në një revistë shkencore të huaj, të njohur, me bord editorial dhe te indeksuara . Kam botuar, 3 artikuj, në revista shkencore të huaja, me faktor impakti) : Si autore dhe bashkeautore jane mbi 100 referime ne konferenca shkencore kombetare si dhe mbi 40 referime ne kongrese dhe aktivitete shkencore nderkombetare. Tekste: Vlerësimet e parametrave hemodinamikë në gjëndjet e shokut cirkulator tek fëmijët (Disertacioni), 1997. Terapia Intensive në Pediatri (libër), Shtator 2002 Terapia Intensive në Pediatri (ribotim). Janar.2009 Terapia Intensive në Pediatri (libër), Shtator 2002. Manual për bebisiter – botuar në shqip, Prill 2001 Child Care Provider’s Manual – botuar në anglisht, Tetor 2002. Projekte Pjesemarrje ne Projekte Kerkimore-Shkencore; "Gabapentin in Paediatric Pain"7th Framework Programme FP7-HEALTH-2013-INNOVATION-1 PROJECT Proposal reference number: FP7-602962-2. Pyeje A mund të më spjegoni si keni mundur te kapërxeni vështiresitë në lidhje me profesionin mjeke grua, dhe evolucionin tuaj? Pergjigje Të gjesh sot një ekuilibër midis profesionit, familjes, kohës së lirë , them është e veshtirë. Pasioni, dëshira për ti bërë gjërat ashtu sic duhet e bën të qëndrueshëm këtë ekuilibër. Pyetje: A ështe Dr Mira e pathyeshme, rigoroze, bashkëpunuese dhe insistuese për të arritur qëllimin final? Them se PO Pyetje: A ka menduar Mira që të largohet nga vendi saj, për një përfitim financiar më te madh dhe rehati më te madhe? Pergjigje Sakrifica dhe veshtirësitë të krijosh familje, dhe të ecesh në profesion është një lidhje shumë e fortë, një lidhje e tillë që bëhesh pjesë e vëndit tënd. E në këtë lidhje më vjen gjithmonë natyrshëm thënia e Nënë Terezës: "Ne vetë ndjejmë që ajo që bëjmë është thjesht një pikë uji në oqean, por oqeani do të ishte i mangët pa atë pikë." Pyetje: Disa refleksione ju lutem për stadin e zhvillimit te mjekësisë sot nga pikpamja intelektuale. Pergjigje Fusha e pediatrisë, një nga fushat më të dashura e më të vecanta për mua, një fushë, që me bindje te plote them që sot është në nivele bashkëkohore. Nuk jane të paktë koleget e mi, pediatër që zgjidhin diagnoza shumë të vështira, që shkëmbejnë eksperiencën e tyre me shumë dinjitet dhe profesionalizem ne kongrese europiane dhe boterore, që janë pjesë e botimeve shkencore dinjitoze. Janë këta pediatër që ju japin jetë fëmijeve me shume dashuri e përkushtim Ju faleminderit nga Zemra. Ju faleminderit ju e dashur Prof. Ermira Kola. Intervistoi. Dr. Liliana Pere.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #movementmatters “Liria nuk jepet — ajo fitohet.” “Guximi është themeli i çdo veprimi të madh.” – Hannah Arendt “Demokracia lind nga zëri i njeriut që thotë: mjaft.” – Alexis de Tocqueville “Rinia ka privilegjin e madh të mos i pranuar gjërat siç janë.” – Albert Camus Këto fjalë të lashta dhe moderne marrin kuptim të ri sa herë kujtojmë 8 Dhjetorin 1990—ditën kur studentët shqiptarë, të frymëzuar më shumë nga ndjenja e dinjitetit sesa nga organizimi, ndezën shkëndijën e ndryshimit që do të hapte një epokë të re për vendin. 8 Dhjetori 1990 ndodhi në një Shqipëri të lodhur nga izolimi, nga mungesat dhe nga heshtja e gjatë shoqërore. Në atë mbrëmje të ftohtë dimri, rreth 300 studentë të Qytetit Studenti dolën në rrugë për të protestuar kundër kushteve të rënda të jetesës: mungesa e dritave, uji i ngrohtë, ngrohja dhe higjiena. Por brenda pak orësh protesta kaloi kufijtë e pakënaqësisë praktike dhe mori dimensionin e një lëvizjeje morale. Në ditët që pasuan, numri i protestuesve u rrit me mijëra. Studentët e fakulteteve të ndryshme u bashkuan, pedagogët dolën përkrah tyre dhe qytetarë të Tiranës iu shtuan marshimeve. Brenda tri ditësh, lëvizja studentore ishte bërë një forcë shoqërore e padiskutueshme. Arsyet pse ndodhi – Rrënjët e një shpërthimi të pashmangshëm Edhe pse kërkesat e para ishin thjesht kushte jetese, burimi i vërtetë ishte shumë më i thellë: Shqipëria ishte vendi më i izoluar i Europës për më shumë se 45 vjet. Rinia jetonte larg informacionit, kulturës botërore dhe ideve të reja. Shpresat e një brezi ishin mbyllur brenda mureve të konvikteve të ftohta. Jeta e përditshme ishte e varfër, e kontrolluar, e pashpresë. Në filozofi, një situatë e tillë përshkruhet si moment i ndërgjegjes kolektive, kur një shoqëri kupton se heshtja e mëtejshme është e barabartë me mohimin e vetvetes. Studentët u bënë zëri i këtij ndërgjegjësimi. 8 Dhjetori nuk nisi si nismë politike. Nisi nga studentë të zakonshëm, nga rinia që kërkonte kushte më të mira dhe pak dinjitet. Më pas, me rritjen e protestave, u bë e qartë se kërkesat sociale s’mund të zgjidheshin pa ndryshime më të mëdha. Ndër figurat që u shquan si zëdhënës apo organizatorë në ditët në vijim ishin: Azem Hajdari Shenasi Rama Arben Imami Tefalin Malshyti Por merita reale i takon mijëra studentëve e pedagogëve që e bënë lëvizjen të mundur me praninë e tyre fizike. Nuk ishte një lëvizje partiake, por u shndërrua në një kërkesë për hapje dhe liri, sepse realiteti nuk ofronte rrugë tjetër. Fillimi: rreth 300 studentë. Brenda 48 orësh: mijëra studentë në rrugë. Deri më 11 dhjetor: një lëvizje masive, me përfshirjen e qytetarëve të Tiranës. Rritja e menjëhershme tregon se shumë njerëz mbanin të njëjtat shqetësime, por prisnin një shkëndijë të parë. Ngjarja ka peshë të jashtëzakonshme për disa arsye: a) Filloi transformimi politik i Shqipërisë Ishte momenti që çoi drejt pluralizmit dhe hapjes së vendit. Pa 8 Dhjetorin, Shqipëria do të kishte ecur shumë më ngadalë drejt botës moderne. b) Rinia u vendos në qendër të ndryshimit Studentët treguan se brezi i ri ka fuqinë ta çojë kombin përpara kur autoritetet nuk e bëjnë. c) U thye psikologjia e frikës Ndonëse sistemi ishte i fortë, frika njerëzore kishte filluar të çahej. Me 8 Dhjetorin, ajo u thye përgjithmonë. d) U ringrit vlera e të drejtës për të folur Njerëzit kuptuan se zëri i tyre ka peshë. Kjo është zemra e çdo demokracie. 8 Dhjetori është shembull i asaj që filozofia e quan “lindja e subjektit historik”: momenti kur individët e zakonshëm bëhen autorë të fatit të tyre. Rinia e 1990-ës mishëroi disa ide universale: Etja për liri është shtysa më e thellë e njeriut. Revolta morale – sipas Camus, lind kur padrejtësia tejkalon kufijtë e durimit. Aksioni si akt vetëdijeje – Arendt thotë se veprimi është prova e ekzistencës së njeriut në histori. Studentët nuk donin pushtet; donin kuptim, dritë, dinjitet. Dhe për këtë arsye, lëvizja e tyre u kthye në një prej momenteve më të pastërta të historisë sonë. 8 Dhjetori 1990 është ngjarje që nuk festohet vetëm si memorje, por si mësim. Mësim se liria nuk është e dhënë, por e fituar. Se guximi i një brezi mund të hapë rrugë të reja. Se demokracia është vepër e përditshme, jo dhuratë. Se rinia është forca që e çon historinë përpara. Ajo ditë na kujton se një komb ndryshon atëherë kur njerëzit e tij besojnë se ndryshimi është i mundur.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #artist.#Actress Vivien Leigh – Gruaja që ndezi zjarrin e përjetshëm të Scarlett O’Hara: Një dashuri, një tragjedi, një legjendë, flaka e përjetshme e Hollivudit. Vivien Leigh, aktorja e bukur që solli në jetë Scarlett O’Hara në Gone with the Wind (1939), është një nga figurat më të ndritura dhe më magjepsëse në historinë e kinemasë. Me një bukuri klasike, elegancë britanike dhe një intensitet emocional që ndriçonte çdo skenë, ajo e shndërroi Scarlett-in në një personazh të pavdekshëm — të ndërlikuar, krenar dhe thellësisht njerëzor. Leigh lindi në Indi më 1913 dhe u rrit në Angli, ku zhvilloi një karrierë të suksesshme teatrale përpara se të fitonte famë ndërkombëtare me rolin e saj në Gone with the Wind. Ajo u përzgjodh mes mijëra aktoreve, por regjisori David O. Selznick e pa menjëherë se kishte gjetur “Scarlett-in e vërtetë” — një grua me shkëlqim, forcë dhe delikatesë në të njëjtën kohë. Për interpretimin e saj, Leigh fitoi Oscar-in e parë për Aktoren më të Mirë, duke e ngulitur emrin e saj në historinë e artit. Më vonë, ajo do të fitonte një tjetër Oscar për rolin e Blanche DuBois në A Streetcar Named Desire (1951), duke dëshmuar se bukuria e saj ishte e barabartë me talentin e jashtëzakonshëm dramatik. Megjithatë, pas shkëlqimit të saj fshihej një shpirt i ndjeshëm. Vivien Leigh luftoi gjatë gjithë jetës me çrregullime të shëndetit mendor (sot të njohura si bipolaritet), që shpesh e bënte të brishtë edhe pse në ekran dukej e pathyeshme. Historia e saj personale, dashuria e zjarrtë me Laurence Olivier, triumfet dhe tragjeditë, e bën figurën e saj edhe më magjepsëse. Bukuria e Vivien Leigh nuk ishte vetëm fizike; ajo buronte nga inteligjenca, eleganca dhe thellësia emocionale që sillte në çdo rol. Edhe sot, dekada më vonë, ajo mbetet një ikonë e përjetshme e gruas së fortë dhe delikate njëkohësisht, një yll që nuk shuhet kurrë në horizontin e Hollivudit klasik. tre episode mbresëlënëse nga jeta e Vivien Leigh që tregojnë bukurinë, forcën dhe tragjedinë e saj të brendshme: Vivien Leigh dhe aktori britanik Laurence Olivier u njohën në skenën teatrale në fund të viteve ’30. Të dy ishin të martuar me partnerë të tjerë, por rënia e tyre në dashuri ishte e menjëhershme dhe e papërmbajtshme. Ata u bënë një nga çiftet më të famshme të artit — një “mbret dhe mbretëreshë e teatrit britanik”. Por pasioni i madh u shoqërua edhe me xhelozi, ankth dhe përplasje, veçanërisht për shkak të çrregullimit mendor të Leigh. Dashuria e tyre ishte si një tragjedi shekspiriane, e bukur por e destinuar të digjej. Ata u ndanë në vitin 1960, por Olivier e kujtoi gjithmonë me mall. Audicioni legjendar për “Gone with the Wind” Kur u njoftua se po kërkohej aktorja për rolin e Scarlett O’Hara, mbi 1,400 gra morën pjesë në audicione. Asnjëra nuk e bindi producentin David O. Selznick… deri sa Vivien Leigh u shfaq papritur në xhirimet e skenës së djegies së Atlantës. Ajo u prezantua si “Scarlett-i juaj” nga agjenti britanik i saj. Në momentin që e pa, Selznick tha: > “Zoti im… ajo ËSHTË Scarlett!” Vivien fitoi rolin dhe e shndërroi atë në njërën nga interpretimet më të famshme në historinë e filmit, duke marrë Oscar-in e parë të saj. Pavarësisht suksesit, Vivien Leigh vuajti gjatë gjithë jetës nga çrregullimi bipolar dhe tuberkulozi. Kishte periudha të errëta, shpërthime emocionale dhe momente izolimi. Megjithatë, ajo gjithmonë kthehej në skenë me dinjitet dhe pasion të rrallë. Në vitin 1967, ndërsa po përgatitej për një rol të ri teatror, sëmundja iu rikthye. Një natë, gjatë gjumit, ajo humbi jetën. Kur Laurence Olivier mori lajmin, shkoi në shtëpinë e saj dhe qëndroi pranë trupit të saj për disa orë, duke recituar vargje nga Shekspiri – një lamtumirë e denjë për një mbretëreshë të artit. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine

Rrevista Prestige #inspirationdaily #AlbanianMitologji Mitologjia shqiptare është një pjesë shumë e vjetër e kulturës sonë, plot me tregime, besime dhe figura legjendare që rrjedhin nga koha para krishterimit. Ajo na tregon se si kanë jetuar dhe menduar të parët tanë, si e kanë shpjeguar natyrën, fatin, të mirën dhe të keqen. Në mitologjinë shqiptare gjenden qenie si Zana, Ora, E Bukura e Dheut, Kulshedra, Dragoi, Shtojzovallet, të cilat përfaqësojnë forcën, fatin, natyrën dhe mbrojtjen. Këto mite tregohen në legjenda, këngë popullore dhe përralla. Për mitologjinë shqiptare kanë punuar shumë studiues, si Gjergj Fishta, At Bernardin Palaj, At Zef Valentini, Mark Tirta, Eqrem Çabej dhe shumë folkloristë të tjerë që kanë mbledhur e studiuar traditat tona. Robert Elsie (1950–2017) është studiuesi që sistemoi në përmasë bashkëkohore shumë nga materialet kryesore anglisht-folëse për mitologjinë, besimet dhe folklorin shqiptar. Vepra e tij më e përdorur si burim është A Dictionary of Albanian Religion, Mythology, and Folk Culture (si dhe përmbledhje të tregimeve popullore), ku ai grumbulloi, klasifikoi dhe komentoi qindra emra, terma dhe motive të folklorit shqiptar. Kjo punë mbetet referenca më e plotë dhe më e qasshme për lexuesin e huaj dhe studjuesin shqiptar. Parime të përgjithshme të mitologjisë shqiptare (sipas Elsie) Mitologjia shqiptare përmbledh elemente pagane para-kristiane që mbijetuan si përfytyrime të natyrës, krijesa hyjnore dhe shpirtra vendi. Ajo është e fragmentuar — çdo rajon ka variacione — por disa tipare të përbashkëta janë: lidhja e fortë me natyrën (male, burime, pyje), figura femërore të fuqishme që vendosin fatin ose mbrojnë hapësirat (zanat, orët), krijesa monstruoze që përfaqësojnë katastrofa natyrore (kulshedra), një cikël heroik (trimëria, drangoi) që lufton forcat e errëta, dhe një sërë besimesh për shpirtrat e të vdekurve dhe shenjat e fatit. Elsie diskuton se shumë prej këtyre motiveve lidhen edhe me trashëgiminë ilire dhe ndikimet greke, romake e sllave. Figurat kryesore — përshkrim i hollësishëm, funksion, variacione dhe kuptim simbolik 1) ZANA Përshkrimi: Zana është shpirt i maleve dhe i natyrës — femër e bukur, por e fortë dhe ndonjëherë e papërmbajtshme. Jeton në male, shpella, lisa dhe burime. Mund të mbrojë luftëtarët dhe t’u japë atyre fuqi ose të hakmerret ndaj atyre që shkelin vendin e saj. Funksioni mitik: mbrojtëse e hapësirave të egra dhe e energjisë jetësore; arketipi i “nënës-krijuese” dhe “yllit mbrojtës” i natyrës. Variacione: Zana e malit, zana e lëndinës, zanat që lidhen me një vend të caktuar. Simbolikë: forcë e papërkulshme e natyrës që shpërbleu ose ndëshkon sipas respektit që i tregohet. Elsie rrëfen se emri mund të lidhet etymologjikisht me Diana-n romake, por figura mori trajta lokale. 2) ORA (ORËT / FATI) Përshkrimi: Orët janë femra të fatit; në disa rrëfime janë si parashikuese të jetës së njeriut, të lidhura me lindjen dhe fatin. Ka orë të mira dhe të këqija. Çdo njeri shpesh thuhet se ka “orën” e vet, një forcë që përcakton ngjarjet më të rëndësishme të jetës. Funksioni mitik: kontrollojnë rrjedhën e jetës dhe ligjet morale të botës; shpesh janë arbitre të drejtësisë mitike. Variacione: në disa folklorë ato janë të lidhura me zilezën e fëmijës, me rito propitiative, ose me shenjat që paralajmërojnë një fat të madh. 3) KULSHEDRA Përshkrimi: Një krijesë e frikshme, shpesh e përshkruar si gjarpër ose dragua me shumë koka. Ajo sjell fatkeqësi si zjarre, përmbytje, thatësi dhe tërmete; në folklor kërkon nderime ose flijime. Funksioni mitik: personifikim i forcave shkatërruese natyrore dhe e keqes që duhet mposhtur për të rikthyer rendin. Variacione: numri i kokave, fuqia e saj dhe mënyra e dobësimit ndryshojnë sipas zonave; shpesh mposhtet nga një hero ose një dragua tjetër. Simbolikë: betejë kosmike e rendit kundër kaosit — fitore që shpërblen trimërinë dhe bashkimin e komunitetit. 4) DRANGOI (DHE HEROI I EPIT) Përshkrimi: Drangoi është figura heroike — njeriu trim, shpesh me ndihmën e një fuqi hyjnore (p.sh. e një zane), që lufton kulshedrën dhe mbrojti fshatin. Në epikën shqiptare (Kângë Kreshnikësh) kemi heronj si Muji e Halili që bëjnë veprime të jashtëzakonshme. Funksioni mitik: simbol i rezistencës komunitare, guximit, dhe ripërtëritjes së rendit. Variacione: tek epika kreshnike heronjtë kanë detyra, ndjenja nderi, dhe motive familjare e klanore. Simbolikë: model i virtyteve që ruajnë shoqërinë (besa, nderi, sakrifica). 5) SHTOJZOVALLET (SHTOJZOVALLET / SHTOJZOVA) Përshkrimi: Krijesa të vogla femërore, të hijshme dhe lozonjare që kërcejnë natën në dele apo në malin e errët. Janë të ngjashme me peri femra prej folkorit evropian (xhepa/ fairies), por me karakteristika lokale. Funksioni mitik: shpesh japin bekime (ose mallkime) — janë të ndjeshme ndaj respektit dhe rregullave të natyrës. Variacione: disa tregime thonë se marrin fëmijë (u marrin fëmijët njerëzorë) ose i ndihmojnë ata që sillen mirë me natyrën. 6) LUGATI (VAMPIRI / SHPIRT I PAFUND) Përshkrimi: Lugati është një figurë e lidhur me shpirtrat e vdekur që nuk gjejnë qetësi — i ngjashëm me vampirin ballkanik. Shfaqet natën, sjell sëmundje dhe trazira në familje. Funksioni mitik: kujtesë dhe mekanizëm social për t’u siguruar se ritualet funerale dhe morali shpirtëror janë respektuar; tregon pasojat e dhunimit të zakoneve. Variacione: emërtimi dhe tiparet ndryshojnë — disa rajone kanë versione lokale me karakteristika të veçanta. 7) E BUKURA E DHEUT (ZONJA E NËNDHESHME) Përshkrimi: E Bukura e Dheut është një zonjë e mrekullueshme nga bota nëndheshme: shumë e bukur, e fuqishme, shpesh e lidhur me thesare dhe prova për heronjtë. Heroi që guxon të hyjë në vendin e saj përballet me tundime dhe prova. Funksioni mitik: simbolizon provën e pastrimit shpirtëror dhe përballjen me fshehtësitë e natyrës; shpesh tregtia e fuqisë dhe dëshirës. Variacione: në disa tregime ajo mund të jetë e mirë (ndihmon), në të tjera josh dhe provokon humbje. Motive dhe rite të lidhura (ç’na mësojnë për shoqërinë) 1. Flukset natyrore — shumë mite shpjegojnë dukuritë natyrore (bora, thatësira, përmbytje) si prani e krijesave mitike; kjo tregton përpjekjen e komunitetit për të kontrolluar dhe kuptuar natyrën. 2. Ritet funerare dhe frika nga lugati — kujdes për të vdekurit, rite pas vdekjes dhe mënyra për të shmangur kthimin e shpirtërave të pakënaqur. 3. Flijimet dhe propitiacionet — në raste të rralla, për të “qetësuar” forcat shkatërruese (motiva e kulshedrës). 4. Heroizmi si model shoqëror — kulti i heroit (Muji e Halili) promovon vlerat e barazisë, besës dhe sakrificës. Elsie tregon se këto motive reflektojnë strukturën e shoqërisë patriarkale, kodet e nderit dhe shpërndarjen e roleve brenda komunitetit. Origjina dhe shtresa historike — si u formua ky kompleks mitik Shumë elemente shpjegohen si mbeturina të besimeve ilire/paraklasike, të përpunuara më vonë nga ndikime greke, romake dhe sllave. Krishtërimi dhe më vonë islami nuk i fshinë dot këto elemente: shumica u “asmiluan” gjallërisht brenda praktikave popullore (p.sh. figura pagane që transformohen në përralla ose vëllezërime me shenjtorë). Elsie thekson se mitologjia shqiptare është një mozaik ku çdo rrënjë historike ka lënë gjurmë, dhe shpesh nuk mund të dëshmohet një lidhje lineare, por më tepër një përziemje. Shembuj tregimesh dhe sekuenca tipi (për tu bërë i qartë) Tregimi tipik i drangoit dhe kulshedrës: fshati vuajti nga një kulshedër; një trim (drangoi) niset, përfitohet nga ndihma e një zane (ose edhe e një gjëje magjike), dhe pasi i këput kokat kulshedrës, e mposht dhe rikthen paqen. Mesazh: bashkimi, trimëria dhe marrëdhënia me natyrën rivendosin rendin. Tregimi i E Bukurës së Dheut: heroi zbulon një botë nëndheshme, nënshkruan rregulla (p.sh. mos hap dyert pas një periudhe), e shkel marrëveshjen dhe përfundon në provë humbjeje/kurimi — mesazh: respekt i ligjit hyjnor dhe vetëkontroll. Si i ka paraqitur Elsie këto materiale (metodologjia) Elsie mbledh prova: variante gojore nga terreni, referenca historike, dhe përkthime; ai jep përkufizime, burime dhe krahasime krahasuese (me mitologjitë fqinjë). Vepra e tij është kryesisht një fjalor/enciklopedi i termave me koment shkencor për secilin. Për këdo që do të punojë më tej, ai ofron bibliografi të pasur. Burime për të lexuar më tej (të rekomanduara) Robert Elsie — A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture (2001) — referenca kryesore. Koleksione të tregimeve popullore të Elsie (përmbledhje të përrallave dhe legjendave). Artikuj dhe hyrje për mitologjinë shqiptare në enciklopedi dhe tekste shkencore (p.sh. faqe për Albanian paganism). Përfundim i shkurtër (çfarë tregon kjo mitologji për ne sot) Mitologjia shqiptare tregon një kulturë me lidhje të forta me tokën, me një moral të qartë komunitar dhe me një trashëgimi të përzier historike. Figurave si zana, ora, kulshedra e drangoi nuk duhet t’u shikojmë thjesht si përralla: ato janë mekanizma të ardhshem për të kuptuar marrëdhënien njeri–natyrë, rregullat e shoqërisë dhe frikën ose shpresën kolektive për përplasjen midis rendit dhe kaosit. Elsie i ofron lexuesit një hartë të pasur, sistematike dhe të dokumentuar për të eksploruar këto zgavra kulturore. Krahasimi i Mitologjisë Shqiptare dhe asaj Greke (rrjedhshëm) Mitologjia shqiptare dhe ajo greke, edhe pse i përkasin popujve të ndryshëm dhe periudhave të ndryshme historike, kanë shumë pika të përbashkëta, por edhe dallime të theksuara që i japin secilës identitetin e vet. Të dyja mitologjitë janë krijuar si mënyra për të shpjeguar botën, natyrën, fatin dhe marrëdhëniet njerëzore, por i qasen këtyre temave në mënyra të ndryshme. Në mitologjinë shqiptare, figurat hyjnore janë më të lidhura me natyrën dhe vendin konkret ku jetojnë njerëzit. Zanat e maleve, Orët e fatit dhe E Bukura e Dheut janë shpirtra të fuqishëm femërorë që shfaqen në male, pyje, burime uji apo thellësi të tokës. Edhe pse nuk ka një panteon të organizuar si ai i Olimpit, këto figura ndërveprojnë me njeriun, e ndihmojnë ose e ndëshkojnë, sipas moralit dhe drejtësisë së tyre natyrore. Mitologjia shqiptare është e përhapur në mënyrë gojore dhe çdonjë komunitet mund të ketë variantet e veta të të njëjtit mit. Ndërsa mitologjia greke është e strukturuar shumë më qartë. Ajo ka një rend hyjnor të mirëpërcaktuar, ku Zeus sundon mbi Olimpin dhe perënditë e tjera si Athina, Apolloni, Hera apo Poseidoni kanë rolet e tyre specifike. Perënditë greke janë të fuqishme, por njëkohësisht veprojnë si njerëzit: dashurojnë, zemërohen, hakmerren, gabojnë. Ato krijojnë konflikte, ndihmojnë ose dëmtojnë heronjtë, dhe ky ndërveprim i jep mitologjisë greke një dimension dramatik dhe filozofik të pakrahasueshëm. Ajo ka shërbyer si bazë për letërsinë, teatrin dhe mendimin antik. Herojtë tek shqiptarët, si Muji e Halili apo dragojtë mbrojtës, janë të lidhur ngushtë me komunitetin e tyre. Ata luftojnë për mbrojtjen e fshatit, të nderit dhe të natyrës, duke u ndihmuar shpesh nga forca si zanat. Heroizmi shqiptar ka një karakter tokësor dhe praktik: është një detyrë që kryhet për të mirën e të tjerëve. Ndërsa heronjtë grekë, si Herakliu, Perseu, Odiseu apo Akili, janë figura të mëdha individuale që kërkojnë lavdi dhe famë. Sfida e tyre është personale, udhëtimi i tyre shpesh i gjatë dhe i mbushur me prova për të dëshmuar forcën, mendjen apo guximin e tyre. Krijesat mitologjike shqiptare janë më të lidhura me peizazhin dhe natyrën e vendit. Kulshedra, një përbindësh që sjell thatësira dhe shkatërrime, është shpesh kundërshtari i dragojve. Shtojzovalat janë shpirtra të vegjël që sjellin bekim ose mallkim, ndërsa lugatët pasqyrë frikën e njeriut nga vdekja pa qetësi. Në mitologjinë greke, krijesa si Meduza, Minotauri, Hidra e Lerna apo Sirenat personifikojnë rrezik, tundim ose prova për heronjtë dhe shpesh kanë histori të detajuara që lidhen me perënditë dhe botën hyjnore. Edhe motivet janë të ngjashme, por përpunohen ndryshe. Të dyja mitologjitë merren me fatin, me përballjet e njeriut me sfida të mëdha dhe me lidhjen e tij me natyrën. Por në mitologjinë shqiptare, fati shpesh varet nga Orët dhe është më i thjeshtë, më i ndjerë në jetën e përditshme. Në atë greke, Moirat dhe perënditë e tjerë ndikojnë në mënyrë më dramatike, duke krijuar histori të gjata me konflikte të thella morale. Në fund, funksioni i dy mitologjive është i ngjashëm: ato synojnë të shpjegojnë botën dhe t’i japin kuptim jetës. Dallimi qëndron në mënyrën se si janë ruajtur dhe sa të zhvilluara janë bërë. Mitologjia greke u bë pjesë e kulturës botërore, e shkruar dhe e sistemuar. Mitologjia shqiptare, edhe pse më modeste dhe e ruajtur gojarisht, mbart një trashëgimi të pasur shpirtërore dhe një lidhje të jashtëzakonshme me natyrën dhe identitetin e popullit.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #albanianartist 🎬 Rita Ora në Kinema & Shkëlqimi i Saj në Red Sea Film Festival — Editorial Rita Ora, e njohur globalisht si një nga zërat më të spikatur të pop-muzikës, prej vitesh ka ndërtuar edhe një prani të qëndrueshme në botën e kinemasë. Edhe pse muzika mbetet bërthama e karrierës së saj, angazhimet në film, televizion dhe projekte vizive e kanë kthyer atë në një artiste multifunksionale, që lëviz me lehtësi mes skenës muzikore dhe tapetit të kuq. 🌟 Rita Ora në Kinema — Roli dhe Kontributi i Saj Rita Ora mund të mos ketë një filmografi të gjatë si aktore kryesore, por rolet e saj kanë qenë të rëndësishme dhe me ekspozim ndërkombëtar. 🎞 Roli më i spikatur: Mia Grey në Fifty Shades of Grey Në trilogjinë e famshme, Rita interpreton Mia Grey, motrën e Christian Grey, duke u shfaqur në të tre filmat dhe duke siguruar një vend të dukshëm në Hollywood. 🎞 Pokémon Detective Pikachu — roli i Dr. Ann Laurent Një tjetër paraqitje e rëndësishme, ku ajo luan një shkencëtare të përfshirë në eksperimente misterioze. 🎞 Projekte të tjera filmike: Fast & Furious 6 – prezantuese e garës; një cameo e shkurtër, por e mbetur në mendje Twist (2021) – roli i Sikes, një interpretim modern i një personazhi klasik Angazhime në seriale dhe projekte televizive 🎵 Kontributi muzikor në filma Rita ka dhënë zërin edhe për soundtrack-e filmash, veçanërisht për Fifty Shades of Grey, duke bashkuar dy botët ku ajo shkëlqen më së shumti: muzikën dhe kinemanë. 📺 Rita Ora në TV — Një Figurë e Dashur Ndërkombëtarisht Përveç kinemasë, Rita është një prani e fortë në ekranet televizive si: Jurie në The Voice UK Jurie në The X Factor UK Jurie në The Masked Singer UK Jurie kryesore në The Masked Singer Australia Ajo shihet si simbol i energjisë, krijimtarisë dhe diversitetit në televizionin ndërkombëtar. ✨ Rita Ora në Red Sea International Film Festival (RSIFF) Për këtë javë, vëmendja u përqendrua në paraqitjen e saj në Jeddah, në natën e dytë të Red Sea Film Festival. Gjatë eventit “Women In Cinema”, Rita Ora shkëlqeu me një fustan gri të çelët, me prerje “fishtail”, material gjysmë transparent dhe detaje dantelle — një pamje që tërhoqi menjëherë vëmendjen e mediave botërore. Por prania e saj nuk ishte vetëm estetike. Rita mbajti fjalim dhe performoi Ajo foli në skenë për: rolin e grave në industri vlerën e të qenit multidimensional rëndësinë e mësimit të vazhdueshëm Deklarata e saj: “Unë e shoh veten si një amatore çdo ditë, sepse jam gjithmonë duke mësuar.” u citua gjerësisht si shembull i përulësisë dhe ambicies kreative. Rita Ora ftohet në festivale si RSIFF Sepse ajo përfaqëson: një artiste globale me ndikim të gjerë një grua të suksesshme në disa fusha njëkohësisht një zë të fortë për fuqizimin e grave një identitet kreativ pa kufij një prani të fuqishme në film, muzikë, modë dhe TV Për eventin Women In Cinema, Rita ishte mishërimi i mesazhit kryesor: forca, diversiteti dhe vitaliteti i gruas në art. Pjesëmarrja e Rita Orës në Red Sea International Film Festival nuk ishte thjesht një moment glamuri, por një dëshmi e profilit të saj si artiste moderne — një figurë që nuk kufizohet në një kategori të vetme, por që exploron me guxim të gjitha dimensionet e skapimit. Në Jeddah, Rita nuk ishte thjesht një e ftuar, por një ambasadore globale e fuqizimit, kreativitetit dhe elegancës bashkëkohore. Author:Liliana Pere

Lahuta – Thesari Shqiptar që Hyri në UNESCO Lahuta, simboli më i lashtë i epikës shqiptare, tashmë mban vulën ndërkombëtare të UNESCO-s. Më 9 dhjetor 2025, ky instrument unik i veriut shqiptar u shpall zyrtarisht pjesë e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të Njerëzimit. Është një moment që shkon përtej muzikës: është mirënjohje për kujtesën tonë kolektive, për artin autokton dhe për gjithë ata që e kanë mbrojtur këtë traditë brez pas brezi. Ky sukses u bë i mundur falë një pune të gjatë dhe të përkushtuar nga një ekip studiuesish të njohur. Vaso Tole, Shaban Sinani, Rigers Halili, Armanda Hysa dhe Susane Ogge përgatitën dosjen zyrtare të Shqipërisë pranë UNESCO-s, e dorëzuar në mars të vitit 2024. Procesi u mbështet institucionalisht nga Ministria e Kulturës, si dhe nga Fondacioni Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim (AADF), që kontribuoi në dokumentimin dhe promovimin e traditës. Ministri i Kulturës, Blendi Gonxhja, e quajti këtë moment “një nga arritjet më të çmuara të identitetit tonë kulturor.” Lahuta u konsiderua nga UNESCO si element me “nevojë urgjente për mbrojtje”, një vlerësim që na kujton se kjo traditë e pasur nuk duhet të humbasë në kohë. E luajtur në Malësinë e Madhe, Pukë, Rugovë, Tropojë, Plavë e Guci, Lahuta ka qenë gjithmonë më shumë se instrument. Ajo është zëri i Eposit të Kreshnikëve, i legjendave, i historive të burrërisë dhe besës. Në çdo tingull, ajo mbart kulturën e fiseve, kujtesën e brezave dhe rrëfimet që i kanë dhënë formë identitetit tonë. Sot, me këtë njohje ndërkombëtare, Lahuta bëhet një ambasadore e re e Shqipërisë në botë. Ajo sjell në qendër të vëmendjes artin tonë autokton dhe e vendos kulturën shqiptare përkrah vlerave më të mëdha të trashëgimisë botërore. -------------------- Çfarë ka tjeteŕ Shqipëria në UNESCO – Trashëgimia Jomateriale 1. Iso-polifonia shqiptare E futur në UNESCO në vitin 2008. Është një nga format më të rralla të polifonisë në botë dhe vjen kryesisht nga Myzeqeja, Labëria, Himara e Tepelena. Vlerësohet si “kryevepër e njerëzimit”. 2. Transhumanca – lëvizja sezoni le e bagëtive Shqipëria u përfshi në këtë element shumëkombësh në vitin 2023. Është tradita e lëvizjes së barinjve me tufat nga kullotat alpine në fusha dhe anasjelltas. 3. Vallja e Tropojës (K’cimi i Tropojës) U pranua në UNESCO në vitin 2024. Është një nga vallet më karakteristike të Veriut, me lëvizje të fuqishme, ritmikë të lartë dhe kostum unik. 4. Xhubleta – mjeshtëria, veshja dhe përdorimi tradicional Në UNESCO që prej vitit 2022, në listën e mbrojtjes urgjente. Xhubleta njihet si një nga veshjet më të lashta të Ballkanit, me origjinë të paktën 4 mijë vjet më parë, e përdorur nga gratë e Malësisë së Madhe. 5. Lahuta – eposi, këndimi dhe arti i ndërtimit të saj U përfshi në UNESCO në dhjetor 2025, gjithashtu në Listën e Mbrojtjes Urgjente. Lahuta është simboli i epikës shqiptare, i Eposit të Kreshnikëve dhe i traditës malësore. ------------------ Trashëgimia Botërore (pasuri materiale) e Shqipërisë në UNESCO 1. Butrinti U shpall pasuri botërore në vitin 1992. Është një nga qytetet antike më të rëndësishme të Mesdheut, me shtresa arkeologjike nga ilirët, grekët, romakët, bizantinët dhe venedikasit. Njihet si “muze i hapur” i civilizimeve. 2. Qendrat Historike të Gjirokastrës dhe Beratit Berati u përfshi në UNESCO në vitin 2005, ndërsa Gjirokastra iu shtua listës më pas. Sot ato trajtohen së bashku si një pasuri e vetme. Janë qytete-muze unike për arkitekturën osmano-ballkanike, shtëpitë-kala dhe historinë e tyre mijëravjeçare. 3. Harku i Ohrit – zona natyrore dhe kulturore e Liqenit të Ohrit Pjesa shqiptare e Liqenit të Ohrit u përfshi në UNESCO në vitin 2019. Zona njihet për biodiversitetin e jashtëzakonshëm, speciet endemike dhe trashëgiminë kulturore që i lidh shqiptarët dhe maqedonasit për shekuj. 4. Pyjet e lashta të ahut në Alpet Dinarike Shqipëria është pjesë e këtij siti shumëkombësh europian që përfshin pyje ahu me mijëra vjet jetë, një nga ekosistemet më të vjetër dhe më të ruajtur të Europës. Zonat shqiptare janë në Parkun Kombëtar “Luginat e Sheut të Gashit dhe Rrajcës”.

Rrevista Prestige #albanianartist #inspirationdaily ZOICA HAXHO – YLLI QË LINDI NGA HESHTJA DHE U NGJIT NË MAJAT E SKENËS, DUKE NDRIÇUAR HISTORINË E BALETIT SHQIPTAR Zoica Haxho është një nga figurat më të mëdha të artit skenik shqiptar — balerina e parë profesioniste, Artiste e Merituar, Heroinë e Punës, themeltare e baletit klasik në Shqipëri, ikonë e skenës dhe e ekranit, pedagoge, ndërtuese dhe frymëzim i përhershëm. Ajo është shembulli i njeriut që lindi në mungesë, por u rrit si dritë; e jetimës që fati e sprovoi, por arti e ringriti si një agim i ri. Si një Edith Piaf shqiptare që del nga humbja dhe derdh art të pavdekshëm, Zoica u ngrit me madhështinë që vetëm shpirtrat e përzgjedhur mbartin. Zoica lindi në Tiranë dhe u rrit si fëmijë bonjake në Shtëpinë e Fëmijës "8 Nëntori". Fëmijëria e saj nuk pati prehrin e nënës, por pati qëndrueshmërinë e shpirtit — një shpirt që kalitej si hekur në zjarr dhe që, ashtu si një lule e egër në shkëmbinjtë e Alpeve, mësoi të rritet pa u ankuar. Në heshtje ajo gjeti një ritëm të brendshëm që i fliste; një ritëm që më vonë do të bëhej zemra e baletit shqiptar. Në moshë tepër të re u dërgua për studime në Shkollën e Baletit të Teatrit Bolshoi, ku spikati për natyrshmëri, plasticitet dhe talent të lindur. Në korridoret e ftohta të Moskës dallohej si një fije drite që nuk shtyhej, por rritej e lartësohej çdo ditë. Aty, si një Anna Pavlova e vogël nga Shqipëria, ajo u ngjit mes emrave të mëdhenj të baletit botëror. Skena Ndërkombëtare – Fillimi i Fenomenit Në vitin 1956, së bashku me partnerin Agron Aliaj, fitoi Çmimin e Dytë në Konkursin Ndërkombëtar të Baletit në Moskë me “Flakët e Parisit”. Një arritje e jashtëzakonshme për një vend pa traditë të baletit — si një zog i vogël që fluturon më larg se shpendët e rritur në qiell të gjerë. Kritika e huaj e përshkroi si “fenomen”, “pastërti skenike”, “energi të rrallë”. Në ato çaste, emri i Zoicës u rreshtua pranë talenteve botërore që lindin vetëm një herë në shumë dekada. Punoi dhe deputoi në Teatrin e Operës dhe Baletit – 30 Vjet Majestet Pas kthimit në Shqipëri, Zoica u bë fytyra e baletit klasik shqiptar. Për tri dekada ajo mbajti mbi supe gjithë repertorin e Teatrit të Operës dhe Baletit, duke e shndërruar baletin nga një fragment ëndrre në një institucion të qëndrueshëm. Ajo interpretoi role kryesore në: “Kujdesi i Kotë” “Fadeta” “Françeska da Rimini” “Delina” “Muza e Paganinit” “Cuca e Maleve” (ballet) “Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur” – ku figura e Nicës u ngrit nga roli dytësor në qendër falë fuqisë së saj skenike. Çdo rol i saj dukej si një statujë që merr frymë, si një poezi që shkruhet me trup e shpirt, si një akullnajë ndriçuese që lëviz mbi skenë. “Cuca e Maleve” – Ikonë e Kinemasë Shqiptare Në filmin artistik “Cuca e Maleve”, me skenar të Loni Papës dhe Agron Aliajt e me regji të Dhimitër Anagnostit, Zoica krijoi një nga figurat më të paharrueshme femërore. Ajo jo vetëm e luajti rolin — por e ngjiti, e transformoi dhe e shndërroi në simbol. Energjia e saj në film është si një erë malore: e ashpër, e pastër dhe e lirë. Ashtu si Sophia Loren që i jep jetë rolit deri në subkoshiencë, Zoica në “Cuca e Maleve” u bë zëri i forcës dhe i identitetit shqiptar. Ndërtuese e Shkollës Koreografike Shqiptare Zoica ishte artiste; ajo ishte ndërtuese. Ajo ishte pjesë e themelimit të Shkollës Koreografike në Tiranë, duke hartuar programe mësimore, struktura profesionale dhe rregulla të para pedagogjike të baletit shqiptar. Ishte një punë e heshtur, shpesh e vështirë; ajo dukej si një arkitekte që ndërton themele të padukshme mbi të cilat do të ecin brezat. Si Marta Graham që krijoi një epokë, Zoica krijoi gjuhën shqiptare të lëvizjes. Pedagoge – Ura Mes Brezave Si mësuese, Zoica nuk dha vetëm teknikë; dha karakter. U mësoi nxënësve se skena kërkon jo vetëm këmbë të forta, por edhe shpirt të fortë; se arti nuk është luks, por sakrificë. Ajo ishte si një pishtar që ndizet për t’i ndihmuar të tjerët të gjejnë dritën e tyre. Me qetësinë e saj fisnike, ajo i bënte brezat të kuptonin se arti është një betejë që fiton vetëm ai që nuk dorëzohet. Çmimet dhe Titujt Artiste e Merituar e Shqipërisë Heroinë e Punës Socialiste Çmimi i Dytë në Konkursin Ndërkombëtar të Baletit, Moskë (1956) Dhjetëra vlerësime kombëtare dhe ndërkombëtare për skenën, filmin dhe pedagogjinë Këto çmime janë si gurë të çmuar në një kurorë që ajo e mori jo për dekor, por për mund dhe mision. Ajo i mbante si kujtim i sakrificave, jo si zbukurim. Zoica Haxho ndërroi jetë në moshën 91-vjeçare, në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Larg vendit të lindjes, por me Shqipërinë në zemër si flakë që nuk shuhet. Por figura e saj nuk është kujtim; është frymëzim. Ajo jeton në çdo balerinë që fillon hapin e parë, në çdo skenë ku kërcehet sot, në çdo film ku shfaqen gratë e forta të historisë sonë. Zoica është e gjallë në kujtesën kulturore si një lule që rritet në dimër, e cila nuk vyshket, por forcohet nga stuhitë. Disa Episode dhe Detaje Ishte koha e marrëdhënieve me Bashkimin Sovjetik, kur disa të rinj shqiptarë — përfshirë Zoicën, bashkë me emra si Agron Aliaj dhe Ganimet Vendresha — u nisën për studime baleti në Moskë. Zoica ishte vetëm 17 vjeç kur u nis për në Moskë — rreth vitit 1950. Ajo studioi në institutet koreografike pranë Bolshoi Ballet Academy, një nga shkollat më të famshme të baletit në botë. Studimet zgjatën rreth 6 vjet. Gjatë kësaj kohe, ajo pati mundësinë të interpretonte edhe në skenën e Bolshoit — një privilegj që shumë artistë e ëndërrojnë, por pak e prekin. Kur Zoica u kthye në atdhe, ajo solli jo vetëm teknikë, por metodikë, disiplinë dhe shpirt. Ajo u bë themel i baletit shqiptar, një themel që nuk lëkundet. Episodi I – Fëmijëria Zoica erdhi në jetë pa pasur dikë që t’i mbante dorën, por me një shpirt që e mbante veten. U rrit në Shtëpinë e Fëmijës “8 Nëntori”, mes mureve të ftohtë dhe dritareve të heshtura, ku fëmijët zakonisht mësojnë të durojnë, por ajo mësoi të fluturojë. Aty, karakteri u bë streha e saj. Ajo ishte si një filiz që rritet nën gur, që nuk merr dritë, por e krijon vetë. Dhe në atë terr të butë të fëmijërisë, ajo dëgjoi ritmin që i ndryshoi jetën: ritmin e baletit. Episodi II – Moskë, Tempulli i Artit Në moshë shumë të re, Zoica u gjet në Moskë, në shkollën monumentale të Balshoit. Rrugëtimi i saj aty ishte i jashtëzakonshëm: një vajzë shqiptare pa traditë pas vetes, që hynte në tempullin e koreografisë botërore. Aty spikati me një plasticitet që nuk mësohej, por lindte natyrshëm. Mësuesit e panë menjëherë talentin, ndërsa publiku rus e përqafoi me admirim. Shkëlqimi i saj dukej sikur ngrohte edhe muret e akullta të akademisë. Episodi III – Kthimi dhe Ndërtimi i Baletit Shqiptar Pas kthimit në Shqipëri, Zoica gjeti një vend ku baleti ende nuk ekzistonte si traditë, por vetëm si dëshirë. Ajo e ktheu këtë dëshirë në realitet. Për mbi 30 vjet, ajo mbajti repertorin e Teatrit të Operës dhe Baletit, duke u bërë shtylla e artit skenik shqiptar. Roli i saj në “Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur” dhe madhështia në “Cuca e Maleve” janë gurë të përjetshëm në historinë tonë. AGRON ALIAJ – Partneri që Nisi Fenomenin Agron Aliaj, një nga balerinët më të talentuar të brezit të tij, ishte partneri i parë artistik i Zoicës dhe mbështetje jetike në udhëtimin e saj të hershëm. Performanca e tyre në “Flakët e Parisit”, ku në vitin 1956 fituan Çmimin e Dytë, ishte historike për Shqipërinë. Ata ishin si dy krahë të së njëjtës frymë: të sinkronizuar, të pastër, të përkushtuar. Emri i tij shkëlqen në faqet ku Zoica filloi ngjitjen drejt majave.

Rrevista Prestige #Personality. #inspirationdaily Rubrika: Personalitet që na frymëzon. Portret - Analizë Henry Kissinger: Arkitekti i Diplomacisë Moderne Henry Kissinger Diplomat Henry Kissinger ishte sekretar i Shtetit i SHBA-së nën Presidentin Richard Nixon, duke fituar Çmimin Nobel për Paqen në vitin 1973 për marrëveshjet e Luftës së Vietnamit. Henry Kissinger : Diplomati Fitues i Çmimit Nobel vdiq në moshën 100 vjeç. Diplomati i ndikshëm Henry Kissinger ndërroi jetë më 29 nëntor në shtëpinë e tij në Connecticut, sipas një deklarate të firmës së tij konsulente. Ai shërbeu si sekretar i 56-të i Shtetit nga viti 1973 deri në 1977, nën presidentët Richard Nixon dhe Gerald Kush ishte Henry Kissinger? Henry Kissinger ishte një nga diplomatët më me ndikim amerikanë të shekullit të 20-të dhe shërbeu si sekretar i Shtetit nga 1973 deri 1977. Me familjen e tij, ky adoleshent gjerman emigroi në Shtetet e Bashkuara dhe më pas u bë profesor në Harvard, para se të merrte drejtimin e politikës së jashtme të vendit të tij të adoptuar. Ai këshilloi gjashtë presidentë të SHBA-së, nga John F. Kennedy deri te George H.W. Bush, dhe Richard Nixon e emëroi sekretar të Shtetit në 1973. Ai fitoi Çmimin Nobel për Paqen të atij viti për marrëveshjet e Paqes në Paris për Luftën e Vietnamit. Megjithatë, më vonë ai u kritikua për disa veprime të fshehta brenda dhe jashtë vendit. Si autor i mbi 20 librave, Kissinger ndërroi jetë në nëntor 2023 në moshën 100 vjeç. Ai ishte i martuar me Ann Fleischer (rreth 1949–1964) dhe Nancy Maginnes Kissinger (1974–2023) dhe kushte 2 femijë Fëmijët: David dhe Elizabeth Detaje Henry Kissinger lindi Heinz Alfred Kissinger në Fürth, Bavari, Gjermani. Në fëmijërinë e tij, ai studionte rregullisht Bibël dhe Talmudin në një familje ortodokse hebreje. Ai përjetoi antisemitizëm të përditshëm dhe, duke kuptuar tragjedinë që po vinte me Holokaustin, familja e tij emigroi në Shtetet e Bashkuara në vitin 1938, kur ai ishte 15 vjeç. Në Amerikë, ai filloi të punonte për të ndihmuar familjen dhe më pas u regjistrua në George Washington High School në New York, ku mësimi i gjuhës angleze i shkoi shpejt dhe shkëlqeu në të gjitha lëndët. Në 1943, ai u bë qytetar amerikan dhe u thirr në ushtri për Luftën e Dytë Botërore, duke luftuar në Gjermaninë naziste. Pas lufte, Kissinger vendosi të ndjekë karrierën akademike, duke studiuar histori politike. Ai u pranua në Harvard në 1947, ku përfundoi tezën e tij të madhësisë 383-faqëshe mbi kuptimin e historisë. Më pas vazhdoi doktoraturën, duke u bërë profesor në Harvard, ku shkroi librin e famshëm Nuclear Weapons and Foreign Policy (1957). Karriera Politike Nga 1961 deri 1968, ai shërbeu si këshilltar i posaçëm për presidentët Kennedy dhe Johnson mbi politikën e jashtme. Në 1969, Nixon e emëroi si këshilltar kombëtar i sigurisë dhe më pas si sekretar i Shtetit. Ai ishte një nga figurat më ndikues dhe kontraverse të historisë amerikane. Lufta e Vietnamit dhe Çmimi Nobel Kishinger udhëhoqi negociatat për paqen në Vietnam dhe kombinonte diplomacinë me tërheqjen e trupave dhe bombardime strategjike për të përmirësuar pozicionin amerikan. Ai dhe partneri i tij nga Vietnami i Veriut, Le Duc Tho, nënshkruan Marrëveshjet e Paqes në Paris më 27 janar 1973. Për këtë ai mori Çmimin Nobel për Paqen, pasi Tho refuzoi çmimin. Megjithatë, politika e tij ishte kontraverse, duke përfshirë bombardime të fshehta në Kamboxhia. Marrëdhëniet SHBA-Kinë dhe Lufta e Ftohtë Në 1971, ai bëri udhëtime të fshehta në Kinë, duke përgatitur vizitën historike të Nixon në 1972 dhe normalizimin e marrëdhënieve më 1979. Ai kontribuoi gjithashtu në traktatet e SALT I dhe Anti-Ballistic Missile për të ulur tensionet me Bashkimin Sovjetik dhe luajti rol kyç gjatë Luftës së Yom Kippur. Këshillimi i Presidentëve Pas largimit nga posti i sekretarit të Shtetit në 1977, Kissinger vazhdoi të këshillojë presidentët Reagan dhe George H.W. Bush për politikën e jashtme dhe inteligjencën. Kissinger është një nga politikanët dhe diplomatët më ndikues të shekullit të 20-të. Ai përfundoi Luftën e Vietnamit, përmirësoi marrëdhëniet me Kinën dhe Bashkimin Sovjetik, dhe la pas një trashëgimi komplekse, shpesh kritikuar për taktikat e tij pragmatike dhe herë-herë “makiaveliste”. Librat dhe Vitet e Mëvonshme Kissinger themeloi firmën konsulente Kissinger Associates në 1982 dhe shkroi mbi 20 libra mbi politikën e jashtme dhe historinë diplomatike. Gruaja dhe Fëmijët Ai u martua me Nancy Maginnes në 1974 dhe qëndruan së bashku deri në vdekjen e tij. Ai kishte dy fëmijë me gruan e mëparshme, Ann Fleischer. Henry Kissinger, i njohur më parë si Heinz Alfred Kissinger, antisemitizmi në rritje dhe rreziqet e regjimit nazist e detyruan familjen e tij të emigronte në Shtetet e Bashkuara në vitin 1938. Ky arratisje formoi bazën e një mendjeje të kthjellët dhe të llogaritshme, duke e bërë Kissinger të vetëdijshëm për rëndësinë e sigurisë, strategjisë dhe marrëdhënieve ndërkombëtare që herët në jetën e tij. Në Shtetet e Bashkuara, Heinz Alfred ndërroi emrin në Henry dhe studioi shkenca politike në Harvard, ku tregoi një talent të jashtëzakonshëm për analiza komplekse dhe diplomaci strategjike. Në universitet ai krijoi lidhje me figura kyçe, përfshirë Nelson Rockefeller, që më vonë do të luanin një rol të rëndësishëm në karrierën e tij politike. Mësimet e Harvardit dhe kontaktet e hershme i dhanë një kuptim të thellë të mekanizmave të pushtetit dhe diplomacisë. Kissinger filloi si këshilltar i jashtëm për presidentin Lyndon B. Johnson, por emri i tij u bë vërtet i njohur pas zgjedhjes së Richard Nixon në vitin 1968. Nga viti 1969, ai u emërua Këshilltar i Sigurisë Kombëtare dhe më pas Sekretar i Shtetit, duke e vendosur vetveten në qendër të politikës së jashtme amerikane. Me aftësinë për të kontrolluar rrjedhën e informacionit dhe për të negociuar çështjet më të ndjeshme, Kissinger u shndërrua në një figurë vendimtare për vendimet globale të asaj periudhe. Roli në Politikën Ndërkombëtare Vietnami Kissinger është i njohur për negociatat e tij me Le Duc Tho në Paris, që çuan në Marrëveshjen e Paqes për Vietnamin, një proces që i solli Çmimin Nobel për Paqen në vitin 1973. Megjithatë, dokumentet e mëvonshme zbuluan edhe negociata të fshehta dhe vendime kontroverse, duke treguar kompleksitetin dhe kontradiktat e politikës së tij. Amerika Latine Një kapitull tjetër i diskutueshëm është roli i tij në grushtet e shtetit në Amerikën e Jugut, veçanërisht në Kilin e vitit 1973 kundër presidentit Salvador Allende. Zgjedhjet e tij dhe bashkëpunimi me forcat që ndërhynin në vendet e tjera nënvizojnë se për Kissinger stabiliteti global shpesh tejkalonte konsideratat morale. Kina dhe Diplomacia Ping-Pong Një nga arritjet më të mëdha të tij ishte iniciativa për të hapur marrëdhënie më të ngushta me Kinën. Diplomacia “ping-pong” i krijoi SHBA-së një lidhje strategjike me një fuqi në ngritje, duke ndryshuar peizazhin e politikës globale dhe duke treguar mjeshtërinë e tij në përdorimin e taktikave jokonvencionale. Trashëgimia dhe Kompleksiteti Edhe pas daljes nga rolet zyrtare, influenca e Kissinggerit mbeti e pranishme për dekada, duke këshilluar presidentë si Bush Jr. dhe Trump. Ai mbetet një figurë kontradiktore: fitues i Çmimit Nobel për Paqen, por gjithashtu një strateg që mori vendime shumë të diskutueshme për të mbrojtur interesat amerikane. Kissinger është një shembull i qartë i kompleksitetit të pushtetit: një njeri i formuar nga historia dhe tragjeditë e saj, i aftë të lëvizë në hije dhe dritë, duke lënë një gjurmë që do të analizohen për breza. Ai përfaqëson filozofinë e realpolitikës, ku morali dhe pragmatizmi shpesh përplasen, duke na kujtuar se historia nuk është kurrë thjesht e bardhë ose e zezë. Henry Kissinger: Libri, Diplomacia dhe Trashëgimia e Një Strategu Global Henry Kissinger ishte jo vetëm një diplomat i fuqishëm, por edhe një intelektual i thellë. Ai shkroi mbi 20 libra dhe dhjetëra artikuj akademikë, duke lënë pas një korpus të pasur mendimesh mbi historinë, diplomacinë dhe strategjinë globale. Disa prej veprave të tij më të njohura përfshijnë: Diplomacy (1994) – një analizë e historisë së diplomacisë dhe politikës ndërkombëtare nga shekulli XVII deri në fund të shekullit XX. Ky libër është një tekst bazë për studentët e marrëdhënieve ndërkombëtare dhe diplomatët e rinj. World Order (2014) – një reflektim mbi sfidat bashkëkohore të rendit botëror, ku Kissinger analizon krizën e sistemit ndërkombëtar dhe rëndësinë e ekuilibrave të fuqisë. The White House Years (1979) dhe Years of Upheaval (1982) – kujtime që përshkruajnë rolin e tij në administratën Nixon dhe Ford, duke ofruar një pasqyrë të brendshme të vendimmarrjes së niveleve më të larta të pushtetit. Përmes librave të tij, Kissinger shfaq një vizion të qartë të realpolitikës: politika e jashtme nuk është një lojë morale, por një art i menaxhimit të fuqisë dhe stabilitetit. Ai i sheh marrëdhëniet ndërkombëtare si një rrjet të ndërlikuar ekuilibrash dhe interesa, ku vendimet mund të jenë të diskutueshme, por shpesh të nevojshme për të ruajtur rendin global. - Histori reale dhe Përvoja e Praktikës Përvojat praktike të Kissinger-it janë të shumta dhe shpesh kontradiktore: Vietnami – Marrëveshjet e tij me Le Duc Tho sollën fundin e luftës, por strategjitë sekrete dhe bombardimet ndaj Kampuçisë ngjallën debate të gjera. Chile 1973 – Përfshirja e tij në përkrahjen e grushtit të shtetit kundër Allende-s tregon dimensionin pragmatik dhe herë-herë cinik të politikës së tij. Diplomacia me Kinën dhe Sovjetikët – Ai ndërtoi ura strategjike duke përdorur taktikë të kujdesshme dhe dialog të fshehtë, duke transformuar peizazhin global. Marrëdhëniet me Lindjen e Mesme – Ai ishte pjesë e negociatave për paqen midis Izraelit dhe Egjiptit (1973), duke treguar aftësi të jashtëzakonshme diplomatike në situata shumë komplekse. Nga këto eksperienca, lind një figurë që nuk mund të kategorizohet thjesht si hero ose antihero, por si një “arkitekt i realpolitikës”, që mat çdo hap me llogari strategjike. --- Si Shikohet Sot nga Diplomatët dhe Analistët Figura e Henry Kissinger sot shihet ndryshe nga perspektiva diplomatike dhe akademike: Simbol i Diplomacisë Strategjike – Shumë diplomatët e rinj e konsiderojnë model për aftësitë e tij të negocimit, kontrollin e informacionit dhe vizionin afatgjatë. Kontroversë dhe Kritikë Morale – Aktivitetet në Amerikën Latine, Bombardimet në Vietnamin e Veriut dhe politika ndaj Pakistanit dhe Bangladesh-ut kanë nxjerrë në pah një dimension etik problematik. Trashëgimia Akademike – Librat dhe analizat e tij mbeten burim i pasur për ata që studiojnë marrëdhëniet ndërkombëtare, duke ofruar një pikëpamje të qartë mbi balancimin e interesave dhe fuqisë. Figura Kompleksesh – Sot, Kissinger përfaqëson dualitetin e diplomacisë: nevojën për pragmatizëm dhe efektivitet, por edhe rrezikun e shkeljes së normave morale për qëllime strategjike. --- Analizë Thelbësore Kissinger është një shembull i qartë i filozofisë së realpolitikës: politika ndërkombëtare nuk është një histori e thjeshtë e së drejtës dhe së gabuarës, por një lojë e vazhdueshme e fuqisë, perceptimeve dhe balancës së interesave. Ai mëson diplomatët që stabiliteti shpesh kërkon vendime të vështira, ndërsa historitë e tij tregojnë se arritjet dhe kritikat janë dy anët e së njëjtës monedhë. Trashëgimia e tij është një mësim i dyfishtë: për një pjesë të botës, ai është strategu brilant që transformoi marrëdhëniet ndërkombëtare; për pjesen tjeter ka diskutime,sepse Henry Kissinger shpesh mori vendime strategjike që shërbenin interesave të SHBA-së. Disa prej këtyre vendimeve shkaktuan vuajtje njerëzore, si në Vietnam dhe Kili. Ai i arsyetonte këto veprime si të nevojshme për stabilitetin global. Prandaj, moraliteti i tij shihet si “i komprometuar” – etikisht i diskutueshëm, por strategjikisht efektiv. Ai simbolizon tensionin midis pragmatizmit politik dhe normave morale universale. Analiza e tij sot është një ftesë për të kuptuar se diplomacia është një art kompleks dhe shpesh kontradiktor, ku histori, etikë dhe pushtet ndërthuren pa pushim. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine

Rrevista Prestige #ArtistPianistPersonality #inspiration Rubrika:Personalitet i Artit që na frymëzon. Clara Schumann . Një jetë midis dritës së pianos dhe hijes së përjetësisë. Clara Schumann ishte një pianiste, kompozitore dhe mësuese gjermane. Lindur në Leipzig, në një familje muzikore; babai i saj ishte pianist dhe mësues, ndërsa nëna soprano. Që në fëmijëri shfaqi talent të jashtëzakonshëm në piano dhe filloi të performonte publikisht që në moshë të vogël. Në 1835, në moshën 16 vjeç, interpretoi Koncertin për Piano në A minor, Op. 7, duke tërhequr vëmendjen e Evropës. U martua me kompozitorin Robert Schumann dhe luajti një rol të madh në promovimin e veprave të tij. Vlerësohej si një nga pianistet më të mëdha të shekullit XIX dhe interpretonte shpesh veprat e Brahmsit, Chopinit dhe Lisztit. Pas vdekjes së Robertit, ajo u rikthye fuqishëm në skenë dhe u bë mësuese e respektuar në Dr. Hoch’s Conservatory. Performancat e saj ishin të njohura për virtuozitetin teknik dhe thellësinë emocionale. Jetoi 76 vjet dhe vdiq më 1896, duke lënë një trashëgimi të madhe muzikore. Clara Schumann mbetet simbol i fuqisë krijuese femërore dhe ndikimit të saj në muzikën romantike. Clara Schumann lindi më 13 shtator 1819 në Leipzig, një qytet ku muzika tingëllon si ajër. Familja e saj, e rrënjosur në muzikë – një baba pianist i kërkuar dhe një nënë soprano me shpirt lirik – u bë kopshti i parë ku lulezoi talenti i saj. Që në moshën katër vjeç, duart e vogla të Clarës preknin tastierën si një urë mes lojës dhe fatit, duke nisur një dialog të heshtur me përjetësinë. Muzika si trashëgimi e një familjeje nuk është vetëm teknikë, por një mënyrë për të prekur kuptimin e ekzistencës që formohet mes gjeneratave. Në 1828, vetëm nëntë vjeç, ajo interpretoi në Gewandhaus – tempulli muzikor i Leipzig-ut – dhe Evropa nisi të flasë për vajzën që luante me shpirt të pjekur. Mendelssohn, Liszt, Schubert dhe Paganini e panë si një mrekulli të re të kohës. Ky moment nuk ishte thjesht një performancë; ai ishte një fillim i dritës që do të shoqëronte jetën e saj. Në interpretimin e parë publik, muzika e Clarës u shndërrua në pasqyrë të një kohe që pranon pak njerëz të zgjedhur për të dëgjuar melodinë e shpirtit. Në 1835, në moshën 16 vjeç, ajo prezantoi Koncertin për Piano në A minor, Op. 7, nën dirigjimin e Felix Mendelssohn. Ishte një shpërthim i parë i krijimtarisë së saj të pavdekshme. Në një koncert të tillë, Robert Schumann – një djalosh nëntë vjet më i madh – e dëgjoi dhe e njohu një shpirt të ngjashëm. Dashuria e tyre u përplas me kundërshtimin e ashpër të babait të saj, por, ashtu si muzika, ajo nuk njeh kufij. Dashuria dhe muzika kanë të përbashkët fuqinë e rebelimit kundër rregullave të botës, duke kërkuar një realitet ku emocionet janë ligj dhe harmonia është liri. Më 12 shtator 1840, një ditë para ditëlindjes së 21-të, Clara u bë Zonja Schumann. Martesa e tyre ishte një simfoni e brishtë dashurie dhe trishtimi, ndërsa Robert luftonte me mjegullën e çrregullimit mendor dhe përfundimisht u tërhoq nga jeta më 1856. Clara mbeti me shtatë fëmijë dhe një dhimbje që nuk shuhej. Dhimbja dhe përgjegjësia u shndërruan në tinguj që vetëm ajo mund t’i interpretonte, duke bërë nga çdo notë një meditacion mbi jetën dhe humbjen. Në një faqe të ditarit të saj, ajo shkroi me dhimbje dhe reflektim: > “Dikur besoja se mund të krijoja. Por një grua nuk duhet të dëshirojë të kompozojë. Nuk ka pasur ndonjë që ta ketë bërë. A duhet të jem unë e para?” Këtu përshkruhet jo vetëm melankolia e saj, por filozofia e një kohe që vendoste gruan mes frymëzimit dhe ndalimit. Megjithatë, ajo krijoi deri në fund: Romancat për Piano, Op. 21 (1855) dhe Romancat për Violinë dhe Piano, Op. 22 (1853), duke hapur dritare drejt botëve të fshehta të shpirtit. Krijimi artistik është shpesh akt i vetëpërmbajtjes dhe rebelimit, një rrugë ku heshtja dhe zëri bashkohen për të sjellë të vërtetën e brendshme. Në moshën 36 vjeç, e vetme me shtatë fëmijë, Clara u rikthye në skenë si një priftëreshë e tingullit. Turnetë e saj shpesh e lidhnin me violinistin Joseph Joachim dhe më vonë me Johannes Brahms, i cili bëri pjesë të përhershme të jetës së saj artistike. Ajo gjithashtu redaktoi veprat e Robert-it dhe u bë mësuese e parë grua në Dr. Hoch’s Conservatory, duke transmetuar jo vetëm teknikën, por shpirtin e interpretimit. Mësimi i muzikes nuk është thjesht dhënia e njohurive, por pasqyrimi i një botëkuptimi ku çdo tingull ka rëndësi dhe çdo heshtje është e folur. Në 1891, pas më shumë se gjashtë dekadash në skenë, Clara luajti për herë të fundit. Vdiq në 1896, por muzika e saj u shndërrua në frymë që endet në çdo tingull romantik. Në veprat e saj të pakta, por të thella, dëgjohet një filozofi e nënkuptuar: muzika është një mënyrë për të jetuar përtej kohës, një urë mes dashurisë dhe vdekjes, mes heshtjes dhe zërit. Tingulli i përjetshëm i një piano është si një kujtesë që ekzistenca jonë nuk është vetëm një rrjedhë kohe, por një dialog i vazhdueshëm me shpirtin. Në çdo notë të Clarës, ndien një pyetje që nuk kërkon përgjigje, por vetëm dëgjim: "A është muzika, në fund, një mënyrë për të dashuruar pa fjalë."? Muzika bëhet një reflektim i jetës së saj, një filozofi që thotë se dashuria dhe arti janë të pandashëm, duke lënë gjurmë të përhershme në kohë dhe ndjenja. Clara Schumann ishte padyshim një nga pianistet më të njohura dhe më të respektuara të shekullit të 19-të, dhe repertori që luante shpesh përmbante veprime të njohura të kohës, por edhe kompozime të saj dhe të bashkëshortit të saj, Robert Schumann. Ja disa detaje të qarta: 1. Veprat që luante shpesh në piano: Koncerti për Piano në A minor, Op. 7 – kompozimi i saj i hershëm që e bëri të famshme si adoleshente. Vepra të Robert Schumann – shumë nga veprat e tij për piano solo dhe muzikë kamare, si Kinderszenen, Kreisleriana, dhe Fantasiestücke. Vepra të Johannes Brahms – ajo luante shpesh për publikun pjesë të kompozimeve të reja të Brahmsit, pasi ishte mik dhe mentore për të. Kompozitorë të tjerë romantikë – Felix Mendelssohn, Frédéric Chopin, Franz Liszt, dhe Beethoven, të cilët ishin pjesë e repertorit klasik-romantik të kohës. Vepra të saj të tjera – Romancat për Piano, Op. 21 dhe pjesë të ndryshme të muzikës së kamareve. 2. Fama dhe ndikimi i saj: Clara ishte një superyazi në Evropën e shekullit XIX, duke interpretuar në qytete si Leipzig, Frankfurt, Vjenë, Londër dhe Paris. Ajo konsiderohej pianiste virtuozë me një interpretim emocional të thellë, dhe shpesh admiruesit dhe kritikët e kohës e vlerësonin si një nga më të mirat. Përveç interpretimit, ajo ishte edhe një kompozitore e njohur dhe mësuese prestigjioze, duke hapur rrugën për gratë në muzikë. Në thelb, Clara Schumann ishte e famshme, por edhe një referencë standardi për interpretim të muzikës romantike dhe një influencë e madhe për gjeneratat pas saj. Referenca. Libër: Youens, S. (1991). Clara Schumann: The artist and the woman. Cambridge University Press. Artikull enciklopedik online: Grove Music Online. (n.d.). Clara Schumann. Oxford University Press. https://www.oxfordmusiconline.com Nëse përdor informacionin nga teksti yt i paraprirë ose një burim tjetër në internet, duhet të shtosh edhe URL-në dhe datën e aksesit: Shembull: Smith, J. (2020). Clara Schumann: Pianistja dhe kompozitorja e shekullit XIX. Retrieved November 1, 2025, from https://www.musichistorywebsite.com/clara-schumann © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved.

Rrevista Prestige #artist #Personality #inspirationdaily Rubrika Personalitet grua i disa talenteve e profesioneve që na frymëzon. Portret - Analizë Gina Lollobrigida – “La Lollo”, e bukura që sfidoi kohën Lindur më 4 korrik 1927, në Subiaco të Lazios, Itali – një qytet i vogël i mbështjellë nga male dhe heshtje, ku tingujt e pasluftës ende përziheshin me shpresën. Në këtë truall të përvuajtur, lindi një vajzë që do ta kthente imazhin e Italisë në një simbol universal të bukurisë, krenarisë dhe gruas që guxon të jetë më shumë se thjesht një figurë në ekran. Në rininë e saj, Gina rritej mes varfërisë së pasluftës dhe ëndrrave që s’kishin kufi. Familja e saj, njerëz punëtorë dhe të thjeshtë, i dhanë një themel të fortë: besimin se arti dhe bukuria mund të jenë forma të dinjitetit njerëzor. Në fytyrën e saj, Italia gjeti jo vetëm një imazh, por një shpirt. Në fund të viteve 1940, ajo nisi si modele dhe mori role të vogla në filma. Në një kohë kur kinemaja italiane po ringrihej nga rrënojat e luftës, Gina Lollobrigida përfaqësonte një grua që nuk kishte frikë të shihej, të dëgjohej, të jetonte ndryshe. Në sytë e saj kishte diçka më shumë se bukuri – kishte inteligjencë, një lloj sfide e heshtur ndaj botës mashkullore që e donte të bukur, por jo të mençur. Në vitin 1952, me filmin “Fanfan la Tulipe”, ajo shpërtheu si një meteor që ndriçon qiellin e kinemasë evropiane. Ishte një swashbuckler francezo-italian që i solli famë ndërkombëtare – dhe me të, një ndjesi të re për femrën në ekran: dinamike, e gjallë, me sens humori dhe joshje natyrale. Viti 1953 i solli rolin në “Beat the Devil” të John Huston, përkrah Humphrey Bogart – një takim i dy botëve: sensualiteti mesdhetar dhe ironia amerikane. Aty, Gina tregoi se mund të sfidonte edhe gjigantët e Hollywood-it pa humbur thelbin e saj italian. Shtypi e quajti “The Most Beautiful Woman in the World”, ndërsa Italia, me përkëdheli, “La Lollo” – një emër që do të mbetej sinonim i vetë magjisë. Në 1953, me “Pane, amore e fantasia”, ajo preku zemrën e publikut italian. Një vajzë e fshatit, e guximshme dhe plot jetë, që bënte për vete çdo shikues. Ky film dhe vazhdimi i tij e bënë një figurë të dashur në shtëpitë italiane – një simbol të thjeshtësisë dhe pasionit që sfidonte moralet e ashpra të kohës. Më pas erdhi “La donna più bella del mondo” (1955), ku ajo luajti Lina Cavalieri-n, një tjetër grua e famshme, një zë soprano, një shpirt rebel. Ishte sikur Gina të luante veten – bukurinë që kërkon kuptim përtej pasqyrës. Në 1961, ajo shkëlqeu në “Come September”, përkrah Rock Hudson, në një film që i dha çmimin Golden Globe. Ishte periudha e artë e saj – kur çdo buzëqeshje e saj bëhej imazh, çdo rol – legjendë. Në vitet 1970 e 1980, Gina filloi të largohej gradualisht nga filmi, por jo nga arti. Ajo mori në dorë aparatin fotografik dhe gjeti një mënyrë të re për të parë botën: përmes dritës, momenteve, fytyrave. U bë fotografe e suksesshme, duke portretizuar figura si Paul Newman, Salvador Dalí, Henry Kissinger dhe Fidel Castro. Në skulpturë, ajo shprehu atë që fjala nuk mundte: format e trupit dhe shpirtit që kërkonin liri. Puna e saj u ekspozua në galeri prestigjioze, dhe ajo u bë dëshmi se arti nuk ka moshë – vetëm frymë. Trashëgimia – Gruaja që nuk u dorëzua para kohës Vdiq më 16 janar 2023, në Romë, në moshën 95 vjeçare, duke lënë pas jo vetëm filma, por një epokë. Gina Lollobrigida ishte më shumë se një aktore; ajo ishte simboli i një Italie që rilindi nga rrënojat, e cila mësoi ta përkthente dhimbjen në art dhe bukurinë në qëndresë. Në thelb të saj qëndronte një filozofi e thjeshtë: > “Bukuria kalon, por arti mbetet – dhe arti është mënyra më e butë për t’i bërë kohës të harrojë se ne jemi të përkohshëm.” Në çdo epokë, Gina mishëroi një grua që nuk pranoi të mbetej figurë në murin e historisë. Ajo ishte vajza e Subiacos që sfidoi botën, u bë yll, më pas artiste, dhe në fund – frymë. Një testament i asaj që do të thotë të jetosh bukur, me pasion, me besim në dritën që s’shuhet. Çmimet dhe njohjet – Një jetësim i bukurisë dhe talentit Gina Lollobrigida nuk u vlerësua vetëm për bukurinë e saj ikonike, por edhe për aftësinë, talentin dhe ndikimin e saj ndërkombëtar. Disa nga njohjet më të rëndësishme të karrierës së saj përfshijnë: Golden Globe (1961) – për rolin e saj në “Come September”, një çmim që shënon kulmin e pranimit të saj nga audienca dhe industria amerikane e filmit. Nderime ndërkombëtare – Gina ka marrë çmime në festivale të ndryshme, duke përfshirë njohje për fotografi dhe skulpturë, duke dëshmuar se talenti i saj ishte multidimensional. Medaljet dhe titujt nderues italianë – për kontributin në kulturën dhe artin italian, duke e bërë atë një figurë që shtrihet përtej ekranit. Çdo çmim dhe njohje është reflektim i pasqyrës së saj të thellë artistike, ku bukuria e jashtme shndërrohet në art të qëndrueshëm dhe frymëzuese. Për Gina-n, çmimet nuk ishin thjesht medalje; ato ishin vlerësimi i një jetese të jetuar me pasion, disiplinë dhe kurajo. Analizë. Për të kuptuar pse Gina Lollobrigida ende sot mbahet mend dhe adhurohet, duhet të shohim më thellë sesa thjesht bukurinë e saj, në ndikimin kulturor, historik dhe filozofik që la pas. Ndikimi i saj sot – Pse Gina nuk harrohet 1. Bukuria si simbol, jo si kufi Gina nuk ishte vetëm fytyra e bukur e kinemasë italiane; ajo ishte një manifestim i elegancës dhe fuqisë femërore. Në vitet 1950 dhe 1960, gratë shpesh shiheshin si objekte në ekran. Gina, me prezencën e saj magnetike, sfidoi këtë stereotip: ajo ishte lidhje e bukurisë me inteligjencën, talentin dhe personalitetin e fortë. Sot, kur diskutohet për ikona të modës dhe filmit, ajo shërben si një shembull i bukurisë që nuk është thjesht fizike, por edhe shpirtërore. 2. Një urë ndërkulturore Gina u bë një lidhje mes Italisë dhe Hollywood-it, duke prezantuar kulturën italiane në arenën ndërkombëtare. Filmat e saj si Fanfan la Tulipe, Beat the Devil dhe Come September e bënë emër të njohur globalisht, duke sjellë respekt dhe admirim për kinemanë europiane. Ajo tregoi se kultura mund të udhëtojë përtej kufijve, dhe sot kjo frymë ndërkombëtare vazhdon të frymëzojë artistët dhe audiencat e reja. 3. Multitalenti dhe kurajo artistike Përveç aktrimit, Gina u përqendrua në fotografi dhe skulpturë – dhe jo si hobi i zakonshëm, por si një punë serioze artistike që u ekspozua në galeri ndërkombëtare. Ajo tregoi se një yll nuk kufizohet nga një formë arti, por mund të shndërrohet dhe zhvillohet vazhdimisht. Kjo është një mesazh që rezonon fuqishëm me njerëzit sot, në një epokë ku përveç specializimit, shumëllojshmëria e talentit vlerësohet. 4. Ikonë e stilit dhe elegancës Edhe sot, veshjet, makijazhi dhe praninë e saj në fotografi e shikojmë si model për stilin klasik, që nuk lodhet kurrë me kohën. Për breza të rinj dhe historianë të modës, Gina përfaqëson harmoninë mes elegancës, personalitetit dhe besimit në vetvete. 5. Figura humane dhe inspiruese Pas dritës së reflektorëve, Gina mbeti gjithmonë tërheqëse për publikun për mënyrën si trajtoi jetën: respekt për familjen, angazhim në art, dhe një sens të thellë të historisë. Ajo nuk humbi kurrë konturin njerëzor, duke u bërë një figurë që njerëzit ndiejnë si të prekshme, reale. Gina Lollobrigida nuk harrohet sepse nuk ishte thjesht një ikonë e kohës së saj – ajo ishte manifestimi i një epoke dhe fryma që tejkalon epokat. Ajo na tregon se bukuria, arti dhe karakteri mund të bashkëjetojnë dhe të krijojnë një trashëgimi të përjetshme. Sot, kur shohim fotot ose filmat e saj, nuk shohim vetëm një fytyrë të bukur, por një shprehje të kurajos, talentit dhe elegancës që nuk vdes kurrë. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine

Rrevista Prestige #PoliticLider #personality #inspirationdaily #NobelPeacePrize Rubrika: Personalitete Politik - Diolomaci Sot duhet ta kujtojmë Nelson Mandelën (dita e largimit nga jeta) sepse ai përfaqëson shembullin më madhështor të guximit dhe qëndresës njerëzore. Ai na mëson se liria fitohet me vendosmëri të hekurt dhe me besim të palëkundur te drejtësia. Nëpërmjet urtësisë së tij të jashtëzakonshme, Mandela tregoi se falja është forca më e fuqishme për të shëruar plagët e një kombi. Trashëgimia e tij mbetet drita më frymëzuese që na shtyn të bëhemi më të drejtë e më njerëzorë çdo ditë. Prandaj, në këtë ditë përkujtimore, e nderojmë me mirënjohjen më të thellë për gjithçka i dha botës. Personalitet që frymezon për guximin kurajon, fitues i cmimit Nobel për Paqen. Nelson Mandela – Drita që sfidoi errësirën Simbol i ndërgjegjes njerëzore. Hyrje. Në historinë e njerëzimit, herë pas here lindin figura që nuk jetojnë vetëm për kohën e tyre, por për të gjitha kohët. Nelson Rolihlahla Mandela ishte njëri prej tyre. Nelson Mandela ishte një lider politik Afrikano jugor, dhe aktivist i njohur kundër apartheidit në Afrikën e Jugut. Mori arsimin e tij në Universitetin e Fort Hare dhe Universitetin e Witwatersrand, ku studioi drejtësi. Punoi si avokat dhe më pas u angazhua plotësisht në politikë dhe në Luftën kundër segregacionit racor. U bë presidenti i parë i zi i Afrikës së Jugut (1994–1999) dhe simbol global i drejtësisë dhe barazisë. Një njeri që u ngrit nga dheu i thjeshtë i Mvezo-s më 18 korrik 1918, për t’u bërë zëri i një kombi dhe ndërgjegjja e botës. Historia e tij nuk është vetëm një kronikë politike – është një udhëtim shpirtëror, një testament mbi forcën e qëndresës, dinjitetit dhe faljes. Ai nuk kërkoi pushtet, por drejtësi; nuk kërkoi lavdi, por barazi. Dhe, si çdo shpirt i madh, ai e gjeti lirinë përmes sakrificës. Nelson Mandela ishte biri i kryetarit Henry Mandela, nga fisi Madiba i popullit Tembu, një trashëgimi që do ta shoqëronte gjithë jetën. Qysh fëmijë, ai dëgjonte tregimet e pleqve për dinjitetin dhe guximin e paraardhësve të tij — fara e parë e ndjenjës së drejtësisë u mboll aty. Pas vdekjes së të atit, ai u rrit nën kujdesin e regjenti Jongintaba, por rruga e tij nuk do të ishte ajo e një princi tradicional. Ai e braktisi trashëgiminë për t’u bërë avokat, sepse besonte se ligji mund të bëhej mjeti i lirisë, jo zinxhiri i saj. Faktet historike qe bashkohen me ngjarje të jetuara, momente të vërteta nga jeta e Mandelës. ✨️Nelson Rolihlahla Mandela lindi më 18 korrik 1918, në Mvezo, një fshat i vogël në provincën e Cape. Emri i tij në gjuhën Xhosa do të thotë “ai që tërheq degën e pemës”, metaforë për atë që lëkund sistemet e vjetra. Nëna e tij ishte metodiste, babai – këshilltar fisnor, i përjashtuar nga puna për refuzim të bindjes ndaj kolonizatorit britanik. Që atëherë, Mandela e kuptoi se njeriu mund të humbasë gjithçka, por jo dinjitetin. Ai thoshte më vonë: > “Nëna ime më mësoi të mos urrej kurrë. Edhe kur nuk ke asgjë, mund të zgjedhësh të jesh i ndershëm.” Kur ishte 9 vjeç, Mandela pa për herë të parë një burrë të zi të arrestohej pa arsye. Ai e mbajti atë imazh gjithë jetën, si simbol të padrejtësisë që më vonë do ta sfidonte me jetën e tij. Universiteti i Fort Hare – lindja e rebelit të brendshëm ✨️Në 1939, Mandela hyri në Universitetin e Fort Hare, një nga pak institucionet për afrikanët me ngjyrë. Aty ai njohu figura që më vonë do të bëheshin udhëheqës të lëvizjes për pavarësi në Afrikë. Kur studentët organizuan një protestë për të drejta më të drejta, Mandela u përjashtua. Ai tha më vonë: > “Isha i ri dhe i frikësuar. Por më shumë më frikësonte ideja e të mos vepruarit.” Ky ishte hapi i parë drejt jetës së tij si njeri i angazhuar ndaj drejtësisë. I përballur me martesë të imponuar nga tradita, Mandela u arratis në Johannesburg më 1941, me shokun e tij Justice. Punoi si roje dhe më vonë si zyrtar ligjor. Këtu ai njohu Walter Sisulu, një figurë kyçe e ANC-së, që do ta udhëzonte në politikë. Në këtë qytet, Mandela njohu Evelyn Mase, infermiere, me të cilën u martua dhe pati katër fëmijë. Por më vonë, idealet politike dhe përndjekjet e pandërprera e larguan nga jeta familjare. Në vitin 1958, ai u martua me Winnie Madikizela, gruaja që do të bëhej simbol i rezistencës femërore gjatë viteve të burgut Në Sharpeville, më 21 mars 1960, policia vrau 69 protestues që mbanin tabela kundër ligjeve të “pasaportave të brendshme”. Kjo ishte pika e kthesës. Mandela, që deri atëherë kishte predikuar rezistencë paqësore, kuptoi se sistemi nuk mund të rrëzohej me fjalë. Në 1961, themeloi Umkhonto we Sizwe (Shtiza e Kombit), krahun e armatosur të ANC-së. Në 5 gusht 1962, u arrestua. U dënua me 5 vjet, pastaj, gjatë Gjyqit të Rivonias (1963–1964), me burgim të përjetshëm për sabotazh dhe konspiracion. ✨️✨️ Në fjalimin e tij në gjyq tha: > “E kam ëndërruar këtë shoqëri demokratike dhe të lirë... Është një ideal për të cilin jam i përgatitur të vdes.” Ai u dërgua në Robben Island – një ishull që ishte më shumë simbol sesa burg. Robben Island – shpirti që nuk u thye kurrë Në burgun e Robben Island, Mandela zgjoi shpirtin e të burgosurve si një mësues i heshtur. Çdo natë lexonte fshehurazi, mësonte të tjerët për ligjet, filozofinë dhe politikën. Ai u bë “profesori i burgut”. Një roje, vite më vonë, tregoi: > “Ne shkuam për ta thyer. Ai na mësoi të jemi njerëzorë.” Në një moment, Mandela u sëmur rëndë me tuberkuloz. Refuzoi trajtim të veçantë derisa të gjithë të burgosurit e tjerë të kishin kujdes mjekësor të barabartë. Ky gjest e ktheu edhe në sytë e rojeve në një figurë që nuk mund të poshtërohej. Më 11 shkurt 1990, pas 27 vjetësh burg, Mandela doli nga burgu me një buzëqeshje të qetë dhe një grusht të ngritur – simbol i forcës, jo i urrejtjes. Ai refuzoi të shndërrohej në hakmarrës. Në 1994, fitoi zgjedhjet e para demokratike dhe u bë presidenti i parë me ngjyrë i Afrikës së Jugut. Në fjalimin e inaugurimit tha: ✨️✨️✨️ > “Të gjithë duhet të ecim përpara, duke i dhënë fund ndarjes. Të ndërtojmë një botë ku fëmijët e bardhë e të zinj të ecin dorë për dore.” Në University College Fort Hare dhe më pas në Universitetin e Witwatersrand, Mandela mësoi se arsimi është arma më e fuqishme për të ndryshuar botën, një frazë që më vonë do të kthehej në moto të brezave të rinj. Në vitin 1944, Mandela iu bashkua Kongresit Kombëtar Afrikan (ANC), duke qenë ndër themeluesit e Rinisë së ANC-së. Ishte koha kur zemra e tij digjej nga ideali i barazisë dhe lirisë. Në të njëjtin vit u martua me Evelyn Ntoko Mase, duke filluar një jetë që do të ndahej ndërmjet dashurisë dhe detyrës. Në 1952, së bashku me Oliver Tambo, ai hapi zyrën e parë ligjore të zezë në Afrikën e Jugut – një akt guximi në një shoqëri ku drejtësia kishte ngjyrë. Ata mbrojtën të shtypurit, të padëgjuarit, ata që sistemi i kishte lënë pa zë. Ai organizoi fushata mosbindjeje civile, duke besuar se nënshtrimi ndaj padrejtësisë është bashkëfajësi. Në 1955, ndihmoi në hartimin e Kartës së Lirisë, që shpallte një të vërtetë të thjeshtë por të përjetshme: > “Afrika e Jugut i përket të gjithë atyre që jetojnë në të, qofshin të zinj apo të bardhë.” Rezistenca. Pas masakrës së Sharpeville (1960), ku gjaku i pafajshëm mbuloi rrugët e vendit, Mandela kuptoi se disa sisteme nuk bien me lutje, por me veprim. Kështu u bë një nga themeluesit e Umkhonto we Sizwe – “Shtiza e Kombit” – krahu ushtarak i ANC-së, që zgjodhi sabotazhin si mjet kundër tiranisë. Pas kthimit nga Algjeria, ku mori trajnim ushtarak, ai u arrestua më 1962 dhe u dënua me pesë vjet burg. Por fati kishte përgatitur për të një provë shumë më të gjatë. Në Gjyqin e Rivonias (1963–1964), Mandela dhe shokët e tij u akuzuan për tradhti të armatosur. Në fjalimin e tij legjendar, ai tha: > “Kam luftuar kundër sundimit të të bardhëve dhe kundër sundimit të të zinjve. Kam ëndërruar për një shoqëri demokratike dhe të lirë, ku të gjithë jetojnë në harmoni. Është një ideal për të cilin kam jetuar, dhe nëse do të jetë e nevojshme, është një ideal për të cilin jam i përgatitur të vdes.” Kështu Mandela nuk u bë thjesht një i burgosur – u bë simboli i ndërgjegjes njerëzore. Burgosja dhe triumfi shpirtëror Nga viti 1964 deri në 1982, ai u mbajt në Robben Island, një ishull i ftohtë ku deti përplasej si kujtesë e pafund e vetmisë. Por aty, në qeli, shpirti i tij u bë më i madh se trupin. Ai lexonte, studionte, mësonte. Në Pollsmoor dhe më pas në Victor Verster Prison, ai u bë udhëheqësi moral i një kombi nga prapa hekurave. Kur iu ofrua liria me kusht, ai refuzoi, duke thënë: > “Vetëm njerëzit e lirë mund të negociojnë. Një i burgosur nuk është i lirë.” Këto fjalë e ngritën në një ikonë të qëndresës pa urrejtje. Në botë filloi një lëvizje globale për lirimin e tij, dhe më 11 shkurt 1990, pas 27 vjetësh burg, dera e qelisë u hap. Por Mandela nuk doli për hakmarrje – doli për pajtim. Presidenca dhe ndriçimi i epokës së re Në 1994, ANC fitoi zgjedhjet e para demokratike në historinë e Afrikës së Jugut. Mandela, i zgjedhur president i parë me ngjyrë, tha: > “Asnjë nuk lind duke urryer tjetrin për shkak të ngjyrës së lëkurës. Njerëzit duhet të mësojnë të urrejnë, dhe nëse mund të mësojnë të urrejnë, mund të mësojnë edhe të duan.” Kjo ishte filozofia e tij – forca e dashurisë si armë politike. Ai krijoi Komisionin për të Vërtetën dhe Pajtimin (1995), që nuk kërkonte hakmarrje, por rrëfim dhe falje. Ai besonte se pa të vërtetën nuk ka shërim, por pa falje nuk ka paqe. Në vitin 1999, pasi kishte përmbushur misionin e tij, ai u tërhoq nga politika aktive, por mbeti një udhërrëfyes moral për botën. Themeloi Fondacionin Nelson Mandela dhe u bë pjesë e The Elders, një këshill global paqeje. Në 2009, OKB shpalli Ditën Ndërkombëtare të Nelson Mandelës – 18 korrik, si kujtesë se çdo njeri mund të ndryshojë botën me një akt të vogël humaniteti. Sistemi i apartheidit (1948–1994) ishte më shumë se politikë – ishte institucionalizimi i frikës dhe ndarjes. Ligjet ndanin njerëzit sipas ngjyrës së lëkurës, dashurisë dhe shpresës. Por edhe në errësirën më të dendur, Mandela dëshmoi se nuk mund të ndalosh lindjen e dritës. Në 1990, me vizionin e F.W. de Klerk, ligjet e urrejtjes u shfuqizuan. Në 1994, me zgjedhjen e Mandelës, apartheid mori fund ligjërisht, edhe pse plagët e tij shoqërore do të kërkonin gjenerata për t’u shëruar. Nelson Mandela vdiq më 5 dhjetor 2013, në Johanesburg, por nuk u shua. Ai mbeti si një metaforë e lirisë njerëzore, një kujtesë se edhe nën shtypje, njeriu mund të zgjedhë të mos urrejë. Në kete botë që ndan, Mandela bashkoi. Në një epokë që ndëshkonte, ai fali. Në një kohë që ngrinte mure, ai ndërtoi ura. Siç tha njëherë: > “Unë nuk jam shenjt, përveç nëse e konsideroni shenjtin si një mëkatar që përpiqet të sjelle paqe. ✨️✨️✨️ Analizë Filozofike dhe Historike: Udhëtimi i një Shpirti të Lirë Afrika e Jugut e viteve pas 1948-ës nuk ishte vetëm një shtet – ishte një laborator i ndarjes racore, ku njerëzimi provohej në kufijtë e absurdit. Partia Nacionale, e udhëhequr nga Daniel François Malan, shpalli politikën e apartheidit – fjalë që në afrikans do të thotë “ndarje”. Këto ligje e bënë racizmin politikë shtetërore, dhe i dhanë padrejtësisë formën e një kodi juridik. Ligjet e Apartheidit – Arkitektura e Ndarjes Ligji i Regjistrimit të Popullsisë (1950): çdo qytetar u klasifikua si “i bardhë”, “me ngjyrë”, “aziatik” ose “i zi (Bantu)”. Identiteti nuk ishte më zgjedhje – ishte vulë në dokument. Ligji i Zonave të Grupit (1950): ndau hapësirat e jetesës; miliona zezakë u dëbuan me forcë nga shtëpitë e tyre për t’u zhvendosur në “zona për racën e tyre”. Ligji i Ndalesës së Martesave të Përziera (1949) dhe Ligji i Amoralitetit (1950): ndaluan martesat dhe marrëdhëniet mes racave, duke ndarë jo vetëm trupat, por edhe dashuritë. Ligji i Arsimit Bantu (1953): ndau dijen. Fëmijët e zinj mësonin për të qenë shërbëtorë, jo qytetarë. Ligji i Shtypjes së Komunizmit (1950): përdorej për të mbyllur çdo gojë që fliste për barazi – sepse barazia shihej si kërcënim. Këto ligje nuk ishin vetëm rregulla; ishin zinxhirë të ngritur mbi frikën. Ishte një sistem që e detyronte njeriun të mos shihte tjetrin si njeri, por si “kategori”. Në këtë mjedis lindi qëndresa, dhe në zemrën e saj qëndronte Nelson Mandela. Mandela fillimisht besonte në luftën paqësore, në frymën e Gandhi-t dhe rezistencës civile. Ai organizoi mosbindje civile, bojkotime dhe marshime me Kongresin Kombëtar Afrikan (ANC). Por masakra e Sharpeville (21 mars 1960) – ku policia vrau mbi 69 protestues të paarmatosur – i tregoi se regjimi nuk njihte as mëshirë, as arsyetim. Në 1961, ai themeloi Umkhonto we Sizwe (“Shtiza e Kombit”), krahun e armatosur të ANC-së, i cili përdori sabotazhin si formë rezistence ndaj institucioneve të shtetit të apartheidit. Ai nuk sulmoi njerëz, por simbolet e sistemit. Megjithatë, qeveria e etiketoi si terrorist. Në 1962, Mandela u arrestua për udhëtim të paligjshëm jashtë vendit dhe nxitje për grevë – dënim me pesë vjet burg. Ndërsa ishte në qeli, autoritetet zbuluan dokumente që lidheshin me veprimtarinë e tij në Umkhonto we Sizwe. Kështu nisi Gjyqi i Rivonias (1963–1964), një nga proceset më të famshme politike të shekullit XX. Në atë gjyq, Mandela tha fjalët që tronditën botën: > “Kam ëndërruar për një shoqëri demokratike e të lirë. Është një ideal për të cilin jam i përgatitur të vdes.” Në 12 qershor 1964, ai u dënua me burgim të përjetshëm. Në vitet e heshtjes – kur koha bëhet mësuese: Mandela kaloi 18 vjet në Robben Island, në një qeli të vogël 2x2 metra. Ushqimi ishte i pakët, puna e detyruar, librat e ndaluar. Por aty ai nuk u thye. Ai lexonte fshehurazi, mësonte, udhëhiqte të burgosurit si mësues i heshtur. Në 1982, u transferua në Pollsmoor Prison, pastaj në Victor Verster Prison, ku kushtet ishin më të buta, por vuajtja mbeti. Në këto vite, ai refuzoi disa herë lirimin me kusht. Kur iu tha të hiqte dorë nga lufta e armatosur në këmbim të lirisë, ai u përgjigj me fjalët që sot kanë peshën e përjetësisë: > “Vetëm njerëzit e lirë mund të negociojnë. Një i burgosur nuk është i lirë.” Kështu Mandela fitoi atë që asnjë burg nuk mund ta mbante: lirinë e shpirtit. Në 11 shkurt 1990, pas 27 vjetësh burg, u lirua. Por doli me buzëqeshje dhe pa urrejtje. Nga i burgosur në president – dialektika e faljes Në 1994, pas zgjedhjeve të para demokratike, Mandela u bë presidenti i parë i Afrikës së Jugut me ngjyrë. Aty ku të tjerët do të kishin kërkuar hakmarrje, ai zgjodhi pajtimin. Themeloi Komisionin për të Vërtetën dhe Pajtimin (1995), që synonte të shëronte plagët e historisë jo me ndëshkim, por me rrëfim dhe falje. Ai kuptoi diçka që pak udhëheqës arrijnë ta shohin: > “Falja çliron shpirtin. Heq frikën. Prandaj është një armë kaq e fuqishme.” Mandela qëndroi në pushtet vetëm një mandat (1994–1999), duke dhënë një mësim të rrallë: udhëheqja nuk është pushtet, por shërbim. Sot, historia nuk e sheh Nelson Mandelën thjesht si një politikan apo një figurë të lëvizjes anti-apartheid. E sheh si shpirtin që provoi se e mira nuk ka ngjyrë, si dëshminë se liria fillon brenda njeriut, jo jashtë tij. Në 2009, Asambleja e Përgjithshme e OKB-së** shpalli 18 korrikun si “Dita Ndërkombëtare e Nelson Mandelës”. Ai mori mbi 250 çmime ndërkombëtare, përfshirë Çmimin Nobel për Paqe (1993), së bashku me F.W. de Klerk. Emri i tij është i skalitur në Universitete, Fondacione, dhe Bulevarde anembanë botës. Në çdo kontinent, në çdo gjuhë, Mandela është metaforë e qëndresës pa urrejtje. Historia e sheh si shenjtërimin e njeriut të zakonshëm që zgjodhi të mos urrejë, si mësimin e përjetshëm se liria nuk është dhuratë, por akt i ndërgjegjes. Mandela nuk është një – është një udhëzim moral. Ai i mësoi njerëzimit se fuqia e njeriut qëndron në aftësinë për të qëndruar i drejtë edhe kur bota është përkulur. Se burgjet më të forta janë ato që ne ndërtojmë brenda vetes, dhe liria fillon kur i shembim ato. Në një botë që shpesh zgjedh frikën, Mandela na mëson të zgjedhim kurajon. Në një botë që shpesh kërkon hakmarrje, ai na mëson të zgjedhim faljen. Në një botë që ndan, ai na kujton të ndërtojmë ura. > “Liria nuk është mungesa e zinxhirëve, por aftësia për të jetuar me dinjitet, për të respektuar tjetrin, për të dashur pa kushte. Episode nga jeta dhe vleresinet Fëmijëria dhe zjarri i parë i drejtësisë Nelson Rolihlahla Mandela lindi më 18 korrik 1918, në Mvezo, një fshat i vogël në provincën e Cape. Emri i tij në gjuhën Xhosa do të thotë “ai që tërheq degën e pemës”, metaforë për atë që lëkund sistemet e vjetra. Nëna e tij ishte metodiste, babai – këshilltar fisnor, i përjashtuar nga puna për refuzim të bindjes ndaj kolonizatorit britanik. Që atëherë, Mandela e kuptoi se njeriu mund të humbasë gjithçka, por jo dinjitetin. Ai thoshte më vonë: > “Nëna ime më mësoi të mos urrej kurrë. Edhe kur nuk ke asgjë, mund të zgjedhësh të jesh i ndershëm.” Kur ishte 9 vjeç, Mandela pa për herë të parë një burrë të zi të arrestohej pa arsye. Ai e mbajti atë imazh gjithë jetën, si simbol të padrejtësisë që më vonë do ta sfidonte me jetën e tij. Universiteti i Fort Hare – lindja e rebelit të brendshëm Në 1939, Mandela hyri në Universitetin e Fort Hare, një nga pak institucionet për afrikanët me ngjyrë. Aty ai njohu figura që më vonë do të bëheshin udhëheqës të lëvizjes për pavarësi në Afrikë. Kur studentët organizuan një protestë për të drejta më të drejta, Mandela u përjashtua. Ai tha më vonë: > “Isha i ri dhe i frikësuar. Por më shumë më frikësonte ideja e të mos vepruarit.” Ky ishte hapi i parë drejt jetës së tij si njeri i angazhuar ndaj drejtësisë. Dashuria dhe arratisja – rruga drejt Johannesburgut I përballur me martesë të imponuar nga tradita, Mandela u arratis në Johannesburg më 1941, me shokun e tij Justice. Punoi si roje dhe më vonë si zyrtar ligjor. Këtu ai njohu Walter Sisulu, një figurë kyçe e ANC-së, që do ta udhëzonte në politikë. Në këtë qytet, Mandela njohu Evelyn Mase, infermiere, me të cilën u martua dhe pati katër fëmijë. Por më vonë, idealet politike dhe përndjekjet e pandërprera e larguan nga jeta familjare. Në vitin 1958, ai u martua me Winnie Madikizela, gruaja që do të bëhej simbol i rezistencës femërore gjatë viteve të burgut të tij. Lufta e hijeve – arrestimi dhe dënimi Në Sharpeville, më 21 mars 1960, policia vrau 69 protestues që mbanin tabela kundër ligjeve të “pasaportave të brendshme”. Kjo ishte pika e kthesës. Mandela, që deri atëherë kishte predikuar rezistencë paqësore, kuptoi se sistemi nuk mund të rrëzohej me fjalë. Në 1961, themeloi Umkhonto we Sizwe (Shtiza e Kombit), krahun e armatosur të ANC-së. Në 5 gusht 1962, u arrestua. U dënua me 5 vjet, pastaj, gjatë Gjyqit të Rivonias (1963–1964), me burgim të përjetshëm për sabotazh dhe konspiracion. Në fjalimin e tij në gjyq tha: > “E kam ëndërruar këtë shoqëri demokratike dhe të lirë... Është një ideal për të cilin jam i përgatitur të vdes.” Ai u dërgua në Robben Island – një ishull që ishte më shumë simbol sesa burg. Robben Island – shpirti që nuk u thye kurrë Në burgun e Robben Island, Mandela zgjoi shpirtin e të burgosurve si një mësues i heshtur. Çdo natë lexonte fshehurazi, mësonte të tjerët për ligjet, filozofinë dhe politikën. Ai u bë “profesori i burgut”. Një roje, vite më vonë, tregoi: > “Ne shkuam për ta thyer. Ai na mësoi të jemi njerëzorë.” Në një moment, Mandela u sëmur rëndë me tuberkuloz. Refuzoi trajtim të veçantë derisa të gjithë të burgosurit e tjerë të kishin kujdes mjekësor të barabartë. Ky gjest e ktheu edhe në sytë e rojeve në një figurë që nuk mund të poshtërohej. Më 11 shkurt 1990, pas 27 vjetësh burg, Mandela doli nga burgu me një buzëqeshje të qetë dhe një grusht të ngritur – simbol i forcës, jo i urrejtjes. Ai refuzoi të shndërrohej në hakmarrës. Në 1994, fitoi zgjedhjet e para demokratike dhe u bë presidenti i parë me ngjyrë i Afrikës së Jugut. Në fjalimin e inaugurimit tha: > “Të gjithë duhet të ecim përpara, duke i dhënë fund ndarjes. Të ndërtojmë një botë ku fëmijët e bardhë e të zinj të ecin dorë për dore.” Ai krijoi Komisionin për të Vërtetën dhe Pajtimin, për të ndalur hakmarrjet dhe për të shëruar plagët me të vërtetën. Në vend që të ndëshkonte, Mandela ftoi faljen si mjet paqeje. Pas presidencës, Mandela themeloi Nelson Mandela Foundation, për të mbrojtur të drejtat e njeriut dhe edukimin. Ai mbështeti luftën kundër HIV/AIDS, pas vdekjes së djalit të tij nga kjo sëmundje. Në 2004, u tërhoq nga jeta publike duke thënë: > “Mos më shikoni më si një shenjtor. Jam një mëkatar që përpiqet çdo ditë të bëhet më i mirë.” Ndërroi jetë më 5 dhjetor 2013, në moshën 95-vjeçare, i rrethuar nga familja, kombi dhe bota që e quajti Baba i Lirisë. Çmimet dhe nderimet ndërkombëtare Nelson Mandela mori mbi 250 çmime dhe nderime gjatë jetës së tij. Disa nga më të rëndësishmet: 🕊️ Çmimi Nobel për Paqe (1993) – për kontributin në fundin paqësor të apartheidit. 🎖️ Urdhri i St. John (Mbretëria e Bashkuar, 1996). 🎓 Doktorata nderi nga më shumë se 50 universitete në të gjithë botën (përfshirë Harvard, Oxford, dhe Universitetin e Këlnit). 🌍 Medalja Presidenciale për Liri (SHBA, 2002) – nderimi më i lartë civil amerikan. 🏅 Prix Liberté (Franca, 1991) dhe Order of Mapungubwe (Afrika e Jugut, 2004). 🕯️ Dita Ndërkombëtare e Nelson Mandelës (18 korrik) – shpallur nga OKB në 2009. 🇿🇦 Monumente me emrin e tij ngrihen në Cape Town, Londër, Nju Jork, Havanë, Johanesburg, e deri në Prishtinë. Historia e sheh Mandelën jo si figurë politike, por si një urë midis dhimbjes dhe faljes, si njeriun që dëshmoi se liria e shpirtit është më e fortë se zinxhirët e trupit. Ai është simbol i ndërgjegjes universale, dhe siç shkroi Desmond Tutu: > “Ai hyri në burg si njeri, doli si mit, por jetoi gjithmonë si njeri i thjeshtë që donte botën.” Në fund, Mandela është dëshmia se bota ndryshohet nga ata që refuzojnë të urrejnë. Ai nuk kërkoi liri vetëm për veten, por për vetë njeriun. > “Asnjë njeri nuk lind duke urryer. Njerëzit mësojnë të urrejnë, dhe nëse mund të mësojnë të urrejnë, mund të mësojnë edhe të duan.” --- Referenca (MLA 9th Edition) Libra dhe burime primare: Mandela, Nelson. Long Walk to Freedom: The Autobiography of Nelson Mandela. Boston: Little, Brown and Company, 1994. Mandela, Nelson. Conversations with Myself. New York: Farrar, Straus and Giroux, 2010. Mandela, Nelson. Dare Not Linger: The Presidential Years. With Mandla Langa. New York: Farrar, Straus and Giroux, 2017. Sampson, Anthony. Mandela: The Authorized Biography. New York: Alfred A. Knopf, 1999. Meredith, Martin. Nelson Mandela: A Biography. New York: PublicAffairs, 2010. “Apartheid Legislation 1850–1970.” South African History Online, www.sahistory.org.za. The Rivonia Trial Records. National Archives of South Africa, 1963–1964. “Sharpeville Massacre.” United Nations – International Day for the Elimination of Racial Discrimination, www.un.org/en/observances/end-racism-day. “The Release of Nelson Mandela, 11 February 1990.” BBC News Archives, 1990. Truth and Reconciliation Commission of South Africa Report. Vol. 1–5, 1998. --- Burime institucionale dhe fjalime: Mandela, Nelson. “Statement from the Dock at the Opening of the Defence Case in the Rivonia Trial.” Pretoria Supreme Court, 20 April 1964. Mandela, Nelson. “Inaugural Address.” Union Buildings, Pretoria, 10 May 1994. “Nelson Mandela International Day – 18 July.” United Nations General Assembly Resolution A/RES/64/13, 2009. “Nelson Mandela Foundation – Official Archives.” Nelson Mandela Foundation, www.nelsonmandela.org. “Nobel Peace Prize 1993: Nelson Mandela and Frederik Willem de Klerk.” The Nobel Prize Organization, www.nobelprize.org. --- Burime shtesë analitike dhe filozofike: Tutu, Desmond. No Future Without Forgiveness. New York: Doubleday, 1999. Suttner, Raymond. Inside Apartheid’s Prison: Notes and Letters of Struggle. London: Ocean Press, 2001. Lodge, Tom. Mandela: A Critical Life. Oxford University Press, 2006. Habib, Adam, and Padayachee, Vishnu. “Economic Policy and Power Relations in South Africa’s Transition to Democracy.” World Development, vol. 28, no. 2, 2000, pp. 245–263. Wicomb, Zoë. “Mandela and the Imagination of Forgiveness.” Journal of Southern African Studies, vol. 23, no. 3, 1997, pp. 541–555. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved. .

#RevistaPrestige #Personality.#Sciencë #inspirationdaily Samantha Cristoforetti – Një yll që u bë komandante e yjeve Në historinë e njerëzimit, figura e Samantha lindi për të na kujtuar se qielli nuk është kufiri, por fillimi i një udhëtimi. Samantha Cristoforetti, astronautja italiane, është një nga këta emra që shkëlqejnë si yje të rrallë në një qiell të pafund. Historia e saj është një simfoni e dijes, e guximit dhe e përkushtimit, ku notat e jetës ngjiten nga Alpet italiane deri në kozmos. Samantha lindi më 26 prill 1977 në Milano, por u rrit në një fshat malor, Malé në Trentino, aty ku qielli është më i pastër dhe horizonti të tundon me misterin e së panjohurës. Një vajzë që rritej mes maleve dhe librave, duke parë lart yjet dhe duke i ndjerë si ftesë. Familja e saj nuk ishte aristokraci e shkencës, por thjeshtësi e zakonshme që mbolli tek ajo rrënjët e forta të punës dhe ëndrrave të mëdha. Në kujtesën e fëmijërisë së saj, qielli i natës nuk ishte vetëm sfond, por një libër i hapur i universit. Ashtu siç Bethoveeni dëgjoi muzikën brenda vetes përtej shurdhimit, Samantha dëgjoi thirrjen e hapësirës përtej kufijve të dukshëm. Dashuria për të ditur e çoi drejt Universitetit Teknik të Mynihut, ku studioi Inxhinieri Mekanike, duke u thelluar në aeronautikë dhe struktura të lehta. Aty, ajo nuk ndiqte vetëm një diplomë, por ndërtonte krahë të padukshëm për t’u ngritur mbi tokë. Më pas, hapat e saj e çuan në Francë dhe Rusi për studime shtesë, ndërsa në vitin 2005, në Akademinë Ajrore të Pozzuolit, mori diplomën në Shkencat Aeronautike, duke u nderuar me “Shpatën e Nderit” – një simbol që i përshtatej një kaloreshe të qiellit. Në vitin 2001, ajo iu bashkua Forcave Ajrore Italiane. U trajnua në SHBA, në programin Euro-NATO Joint Jet Pilot Training, ku pilotët më të mirë të botës kaliten në qiellin e Teksasit. Aty mori licencën e pilotes ushtarake në 2006. Fluturoi mbi avionë si Aermacchi SF-260, T-37, T-38, MB-339A/CD dhe AM-X, duke grumbulluar mbi 500 orë fluturimi. Çdo orë në ajër ishte një faqe e re e librit të saj të jetës, një poezi mekanike mes reve. Në këtë periudhë, ajo ishte si një Simone de Beauvoir e qiellit, duke thyer tabu dhe duke dëshmuar se femrat nuk kishin vetëm tokën për të ecur, por edhe qiellin për të komanduar. Misioni i pafund – Hapësira Në vitin 2009, Cristoforetti u përzgjodh nga ESA (Agjencia Hapësinore Evropiane) si astronaute – një nga më të vështirat dhe më të nderuarat zgjedhje në botë. Ishte si të fitonte një çmim Nobel i guximit. Më 2014, ajo u nis drejt kozmosit me misionin Expedition 42/43 (Futura), duke kaluar gati 200 ditë në orbitë. Ajo theu rekordin për kohën më të gjatë në hapësirë për një grua evropiane, duke u bërë Odiseja femërore e universit modern. Në vitin 2022, u rikthye me misionin SpaceX Crew-4 (Minerva). Në këtë udhëtim, historia mori një kthesë epike: ajo u bë komandantja e parë femër evropiane e Stacionit Ndërkombëtar Hapësinor. Një nder që e vuri emrin e saj në radhë me kapitenët e mëdhenj të eksplorimit njerëzor, ashtu si Shackleton në Antarktidë apo Columbus në detin e panjohur. Për meritat e saj, u nderua me titullin Kavaliere e Madh e Kryqit të Rendit të Meritës së Republikës Italiane (2015). Por përtej medaljeve, nderimi më i madh është shpresa që ajo ndezi tek mijëra vajza dhe djem, duke u treguar se ëndrrat nuk janë të paarritshme. Është Ambasadore e UNICEF-it, flet gjashtë gjuhë dhe është gjithnjë në udhëtim drejt dijes – si një Umberto Eco i hapësirës, që kërkon të lexojë bibliotekën e pafund të yjeve. Në krahasim me gjeni të artit dhe letërsisë, ajo është si Virginia Woolf që shkroi me fjalë rrjedhë të ndërgjegjes, vetëm se Samantha shkroi me fluturime rrjedhë të orbitës. Si Pavese, ajo gjeti kuptim në udhëtim; si Primo Levi, ajo shndërroi kujtesën në testament njerëzor. Nëse muzika e Mozartit ishte harmonia e shpirtit njerëzor, atëherë udhëtimi i Cristoforetti është simfonia e shpirtit të njerëzimit që guxon të ngjitet në yje. Ajo nuk është thjesht një astronaute; është një metaforë e ëndrrave tona kolektive, një fener që ndriçon rrugën për brezat që vijnë. Trashëgimia e saj? Një mesazh i qartë: qielli nuk është fundi i botës, por hyrja në të. Samantha Cristoforetti mbetet një yll që u bë komandante e yjeve, një kujtesë se edhe në epokën e teknologjisë, udhëtimet më të mëdha janë ato që lindin nga ëndrrat njerëzore. © 2025 Liliana Pere. Themeluese Botuese.Autore Revista Prestige.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #AcademicExcellence #Academiaedu Rubrika:Personalitet, personazh nderi i Revistes Prestige per muajin Dhjetor. Pëllumb Xhufi – Njeriu që ecën mes shekujve me qetësinë e një biblioteke të përjetshme Pëllumb Xhufi është një figurë multidimensionale e kulturës dhe jetës publike shqiptare, i njohur si një nga medioevistët më të rëndësishëm të kohës sonë. Ai shquhet si akademik me autoritet të pakontestueshëm, me kontribute të thelluara në studimet e Mesjetës, paleografinë dhe historinë e Bizantit. I pajisur me rigorozitet të rrallë, ai di të gërmojë në burime të harruara dhe t’i rikthejë historisë shqiptare saktësinë dhe dinjitetin shkencor që shpesh i është mohuar. Në fushën diplomatike është dalluar si ambasador me kulturë të gjerë institucionale dhe qetësi karakteristike, ndërsa në sferën publike është shfaqur si intelektual kritik, analitik dhe i matur. Personaliteti i tij përmbledh erudicion, integritet dhe aftësinë për të sfiduar narrativat sipërfaqësore. Në tërësi, Xhufi mbetet një personalitet kompleks ku ndërthuren akademiku brilant, diplomati i kulturuar dhe qytetari i angazhuar. Ai lindi më 24 gusht 1951 në Durrës, një qytet që mbart gjurmët e perandorive si një skenë teatrore të ngritur mbi det. Peizazhi i vendlindjes ishte paralajmërimi i parë i një jete kushtuar historisë: në këto rrugë, e shkuara nuk është e vdekur, por gati të flasë për këdo që di ta dëgjojë. Qysh fëmijë, ai ngjante me personazhet e Umberto Eco-s, që mësojnë të lexojnë botën para se të lexojnë librat. Në vitin 1972 u nis drejt Romës, qytetit ku e shkuara shfaqet si një qiell paralel. Atje studioi në La Sapienza, një nga universitetet më të lashtë të botës, ku deri në vitin 1977 përfundoi studimet në Letërsi Klasike. Roma e farkëtoi në mënyrë të veçantë: e rriti si filolog, si humanist, si historian që i afrohet dokumentit me dashuri, por edhe me dyshim profesionist. Ecja e tij nëpër korridoret e universit kujtonte ecjen e dijetarëve të antikitetit, që lëviznin mes vargjeve latine sikur hynin në një qytet të shenjtë. Vitet 1991–1992 e çuan në Universitetin e Këlnit me bursën e fondacionit Alexander von Humboldt. Këtu ritmi i hekurt gjerman u ndërthur me shpirtin e tij mesdhetar, duke krijuar një metodë kërkimore të fortë dhe të strukturuar. Nga Roma mori dritën; nga Këlni mori disiplinën. Si çdo mendje e madhe, u formua në kufirin e dy kulturave. Që prej vitit 1981, Instituti i Historisë në Tiranë është vendi ku ai ka jetuar mes epokave. Për afro pesë dekada ka punuar me një durim që të kujton murgjit kopjues të Mesjetës, duke i rikthyer dokumentit rolin e burimit themelor. Titujt akademikë Profesor i Asociuar dhe Pastaj Profesor nuk janë për të gradë, por natyrshmëri e një autoriteti të fituar me punë të gjatë. Në vitet e trazirave të fundviteve ’90, ai shërbeu në Ministrinë e Jashtme: fillimisht si Drejtor për Ballkanin, më pas si Zëvendësministër i Jashtëm. Në këtë rol spikati qetësia dhe saktësia e tij, një stil diplomatik që më shumë bind sesa imponon. Vitet 2002–2004 e gjetën ambasador në Romë, një kthim i bukur në qytetin ku dikur ishte student. Më pas, si deputet në Kuvendin e Shqipërisë (2005–2009), u shfaq i veçantë: i qetë, i argumentuar, kulturor—një Montaigne mes debateve politike. Dimensioni i tij si profesor është ndër më të paharrueshmit. Për mbi 20 vite në Fakultetin Histori-Filologji në Tiranë, ai ka formuar studiues të panumërt, duke dhënë lëndë që shpalosin horizontet e Mesjetës. Studentët thonë shpesh se ligjëratat e tij dukeshin sikur vinin nga një udhëtar i kthyer sapo nga shekulli XII—me detaje të gjalla, me ngjyrat e kohës dhe qartësinë e burimeve. Në vitin 2020 ai u pranua në Akademinë e Shkencave të Shqipërisë, si pjesë e elitës intelektuale që ruan traditën e mendimit të gjatë. Ai zotëron një arsenal gjuhësh — latinisht, greqisht të vjetër, italisht, gjermanisht, frëngjisht e anglisht — që i jep mundësinë të lexojë burimet ashtu siç i shkruan vetë Mesjeta. Veprat e tij janë monumente të dokumentit. Libra të rëndësishëm si “Arbërit e Jonit”, “Qytetet dhe Provence e Arbërisë në Mesjetë”, “Shekulli i Voskopojës” apo studimet e tij mbi Bizantin, Arbërinë e Jugut, kishën dhe marrëdhëniet shqiptaro-italiane përbëjnë tashmë boshtin e historiografisë moderne shqiptare. Çdo libër i tij është një rindërtim i kujdesshëm, një katedrale me themele të gdhendura mbi dokumente të panjohura. Sot, Pëllumb Xhufi qëndron si një nga figurat që e bëjnë kombin të duket më i gjerë dhe më i thellë se kufijtë e tij gjeografikë. Ai është një Braudel shqiptar në vizion, një Eco në kulturë, një Ranke në metodë. Është njeri që nuk e shikon historinë thjesht si objekt studimi, por si një botë të gjallë që duhet rindërtuar dhe kuptuar. Xhufi është kartografi i kujtesës shqiptare, njeriu që shekujve u jep zë, dokumenteve u jep dritë dhe kohës i jep kuptim. ANALIZË ETHELLE MULTIDIMENSIONALE E FIGURËS DHE VEPRËS SË PËLLUMB XHUFIT 1. Dimensioni Ontologjik – Njeriu që ndërton marrëdhënie me kohën Në thelb të figurës së Pëllumb Xhufit qëndron raporti ontologjik me kohën. Ai nuk i afrohet së shkuarës si një objekt i ftohtë kërkimi, por si një realitet që vazhdon të jetojë nëpërmjet dokumenteve, kujtesës dhe leximit kritik. Roli i tij është i ngjashëm me atë të hermeneutëve klasikë: njeriu që nuk vëzhgon historinë, por e bën të flasë. Në këtë kuptim, koha nuk është linearitet, por shtresëzim – një horizont ku ndërthuren e kaluara e gjallë dhe e ardhmja e mundshme. Xhufi lëviz brenda këtyre shtresimeve me qetësinë e atyre që e kanë kuptuar se historia është formë e qenies, jo thjesht rrëfim i saj. 2. Dimensioni Hermeneutik – Leximi si akt krijues Hermeneutika e tij nuk është kalim teknik mbi burimet, por një akt krijimi: çdo dokument bëhet një dritare filozofike, çdo frazë mesjetare një thirrje që vjen nga thellësitë e kohës. Ai i lexon burimet jo si dëshmi të vdekura, por si subjekte që kërkojnë interpretues të denjë. Në këtë mënyrë, Xhufi i rikthen historisë shqiptare dinjitetin e së vërtetës, sepse i jep asaj një interpretim që nuk deformon, nuk mitizon, por lexon me sy kritik. Ky proces e vendos në traditën e mendimtarëve të mëdhenj që e shihnin interpretimin jo si rikonstruim, por si bashkëbisedim me tekstin. 3. Dimensioni Epistemologjik – Dija si disiplinë, jo si impresione Epistemologjia e tij është e strukturuar mbi disiplinën gjermane dhe pasionin mesdhetar. Ajo përfaqëson përpjekjen e rrallë për ta bashkuar saktësinë filologjike me frymën humaniste. Tek Xhufi, e vërteta nuk është opinion, por rezultat i një procesi kërkimi që kërkon rigorozitet, besnikëri dhe guxim. Ky lloj relacioni me dijen e çliron historinë nga ideologjitë dhe narrativat e thjeshtuara. Në këtë aspekt, ai bëhet model i mendimit kritik shqiptar: njeriu që e sheh dijen si shërbim dhe jo si instrument. 4. Dimensioni Estetik – Bukuria e dokumentit dhe harmonia e argumentit Në punën e tij ekziston një estetikë e brendshme: bukuria e qetë e argumentit të ndërtuar me përpikëri. Dokumenti, në duart e tij, nuk është vetëm dëshmi, por formë arti; ai e lexon historinë si arkitekturë që duhet rindërtuar gur pas guri. Në mënyrën si ai shkruan, ka një ritëm të ngadaltë, të matur, një elegancë të mendimit që rrallë gjendet në shkencat historike shqiptare. Prej tij, e shkuara nuk del si katalog faktesh, por si peizazh shpirtëror ku lëvizin figura, institucione, qytete, ide. Kjo e bën veprën e tij jo vetëm të vlefshme, por edhe të bukur. 5. Dimensioni Etik – Integriteti si formë filozofie Integriteti i Xhufit nuk qëndron vetëm te korrektesa akademike, por te besnikëria e tij ndaj së vërtetës. Ndërsa shumë figura publike lëkunden mes interesit dhe konformizmit, ai ruan ekzaktësinë. E vërteta për të nuk është negociatë. Ky qëndrim e vendos pranë filozofëve të etikës së virtytit: njeriu që nuk kërkon të duket, por të jetë. Në këtë kuptim, puna e tij është një mësim moral: se dija kërkon zotim, ndërsa historia kërkon përgjegjësi. 6. Dimensioni Politik – Qetësia si forcë intelektuale Veprimtaria e tij politike dhe diplomatike është përfaqësim i rrallë i filozofisë së maturisë. Ai nuk e përdor fjalën për të dominuar, por për të peshuar. Qetësia e tij nuk është pasivitet, por një strategji e mendimit – një forcë që i kundërvihet zhurmës, jo me zë më të lartë, por me arsyetim më të thellë. Në këtë këndvështrim, Xhufi i sjell politikës dimensionin e Stoicizmit: qëndresën e mendjes ndaj provokimit dhe banalitetit. 7. Dimensioni Pedagogjik – Mësuesi që nuk jep dije, por hap horizonte Si pedagog, ai nuk flet si profesor i zakonshëm, por si kalorës i kohës. Leksionet e tij janë rrëfime, udhëtime, hermeneutikë e gjallë. Ai i mëson studentët jo vetëm faktet, por mënyrën si duhet menduar. Ky është dimensioni më i thellë i filozofisë arsimore: mësuesi nuk ushqen mendje, por i ndez ato. Në këtë kuptim, figura e tij bëhet modele pedagogjike: profesor që prodhon mendim, jo thjesht informacion. 8. Dimensioni Identitar – Rindërtimi i kujtesës kombëtare Xhufi nuk shkruan histori; ai ringrit strukturën simbolike të identitetit. Ai është kartografi i një kujtese të shpërndarë, arkitekt i një narrative që ka munguar. Nëpërmjet tij, shqiptari mesjetar rikthehet në vendin që i takon: si subjekt politik, juridik dhe kulturor. Kjo nuk është thjesht histori, por filozofi e identitetit: populli që njeh rrënjët e veta fiton qartësi në të ardhmen. Vepra e tij rishkruan jo vetëm të kaluarën, por edhe vetëdijen tonë kolektive. 9. Dimensioni Metafizik – Njeriu që i jep kohës kuptim Figura e tij mbart një dimension të latuar metafizik: njeriu që ecën nëpër shekuj pa u ngutur, sepse e kupton se koha nuk është armik, por shoqërues. Ai ndërton ura midis shekujve, duke i dhënë historisë një kuptim të ri – jo kronologjik, por ekzistencial. E kaluara nuk është prapa nesh; ajo është brenda nesh. Dhe filozofi i historisë është ai që arrin ta zbulojë këtë brendësi. Ja një abstrakt në shqip, akademik, i përmbledhur dhe i përshtatshëm për një studim mbi portretin reflektiv dhe analizën e figurës së Prof. Pëllumb Xhufit. (Nëse do ta bëj më të gjatë, më kritik, më historik, ose më interpretativ—më thuaj.) --- ABSTRAKT Ky punim paraqet një portret reflektiv dhe një analizë shumëdimensionale të figurës së Prof. Pëllumb Xhufit, një prej historianëve më të njohur të historiografisë bashkëkohore shqiptare. Studimi shqyrton kontributin e tij në interpretimin e proceseve historike, veçanërisht në periudhën mesjetare dhe atë të formimit të identitetit kulturor shqiptar. Dimensioni hermeneutik i analizës fokusohet tek mënyra se si Xhufi lexon burimet, si i kontekstualizon ato dhe si ndërton kuptime alternative ndaj narrativave të ngurtësuara historike. Në anën tjetër, dimensioni kritik dhe reflektiv eksploron rolin e tij si figurë publike, ndikimin në debatin historiografik, si dhe mënyrën se si qasja e tij synon të balancojë mes rigorozitetit shkencor dhe interpretimit kulturor. Punimi argumenton se portreti i Xhufit si studiues nuk mund të kuptohet pa vlerësuar qasjen e tij ndërdisiplinore, ku historia bashkëjeton me hermeneutikën, antropologjinë kulturore dhe vetëdijen identitare. Analiza përfundon se kontributi i tij shtrihet përtej fushës akademike, duke shërbyer si nxitës i debatit publik dhe si pikë referimi për mënyrat e reja të të menduarit rreth së shkuarës shqiptare. --- REFERENCAT - MLA Vepra të Prof. Pëllumb Xhufit Xhufi, Pëllumb. Arbërit e Jonit: Mes Lindjes dhe Perëndimit. Botimet Toena, 2008. Xhufi, Pëllumb. Gjurmime Mesjetare. Botimet Toena, 2010. Xhufi, Pëllumb. Skënderbeu: Historia dhe Miti. Botimet Toena, 2018. Xhufi, Pëllumb. Dilemat e Arbërit: Politika dhe Shoqëria Mesjetare në Hapësirën Shqiptare. Botimet Toena, 2021. Xhufi, Pëllumb. “Identitetet kulturore në Shqipërinë e Mesjetës.” Studime Historike, vol. 63, no. 1–2, 2009, pp. 45–64. Xhufi, Pëllumb. “Midis Lindjes dhe Perëndimit: Dilemat e Arbërit Mesjetar.” Hylli i Dritës, vol. 89, 2013, pp. 112–130. --- Literaturë dytësore (për kontekst hermeneutik dhe historiografik) Gadamer, Hans-Georg. Truth and Method. Continuum, 2004. (Përdorur për dimensionin hermeneutik të interpretimit të burimeve.) Ricœur, Paul. Memory, History, Forgetting. University of Chicago Press, 2004. (Për trajtimin e kujtesës historike dhe narrativës.) Taylor, Charles. Modern Social Imaginaries. Duke UP, 2004. (Për identitetin kulturor dhe konstruksionet e tij historike.) Anamali, Skënder, dhe Kristaq Prifti, redaktorë. Historia e Popullit Shqiptar, vëll. 1–4. Akademia e Shkencave e Shqipërisë, 2002. (Pikë referimi për historiografinë shqiptare dhe kontekstin që Xhufi analizon.) © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved.

**Winston Churchill – Mendja, Shpata dhe Fjala e Shekullit XX Arti i Fjalës, Fuqia e Udhëheqjes dhe Luftëtari që Mbrojti Lirinë e Botës Moderne** Winston Churchill --- Winston Churchill mbetet një nga figurat më të fuqishme, më komplekse dhe më filozofikisht domethënëse të shekullit XX. Në jetën e tij gërshetohen aristokracia britanike, lufta, politika, letërsia dhe reflektimi i thellë mbi natyrën njerëzore. Ai u bë jo vetëm udhëheqësi që ruajti Europën nga errësira, por edhe mendimtari që e shpjegoi me art atë epokë tragjike. Siç thoshte ai vetë: “Kujt i mungon historia, i mungon edhe drita për të ecur përpara.” Churchill lindi më 1874 në Blenheim Palace, në një prej familjeve më të vjetra aristokrate angleze. Babai i tij, Lord Randolph Churchill, ishte politikan i shquar konservator, ndërsa e ëma, Jennie Jerome, ishte amerikane, bijë biznesmeni dhe një figurë e njohur e shoqërisë së lartë. Përzierja e gjakut aristokrat britanik dhe shpirtit energjik amerikan ndikoi fort në formimin e tij. Ai vetë thoshte se kishte trashëguar nga babai “aristokracinë e mendimit”, dhe nga nëna “shpërthimin e energjisë dhe imagjinatën”. Churchill studioi në Harrow School dhe më pas në Royal Military Academy Sandhurst, ku u përgatit si oficer kalorësie. Ndryshe nga shumë mendimtarë, formimi i tij nuk ishte akademik, por praktik, intuitiv dhe i bazuar te përvoja e drejtpërdrejtë. Ai besonte se njeriu formohet më shumë në jetë sesa në libra – edhe pse librat i adhuronte thellësisht. Siç shkroi: “Jam gjithmonë i gatshëm të mësoj, por jo gjithmonë i gatshëm t’u lejoj të më mësojnë.” Kjo frymë i dha origjinalitetin që e dalloi nga politikanët e zakonshëm. Karriera – Ushtar, gazetar, politikan, burrë shteti Churchill përfshiu në vete katër role madhore, secili prej tyre me peshë filozofie dhe veprimi: 1. Ushtar Shërbeu në Indi, Sudan dhe Luftën e Boerëve, ku pa nga afër tragjedinë dhe madhështinë e njeriut në luftë. Përvoja ushtarake e mësoi ta shijonte rrezikun dhe ta analizonte natyrën e konfliktit. 2. Gazetar dhe korrespondent lufte Në Afrikë dhe Indi shkroi artikuj të thellë dhe plot reflektim. Ai e pa veten si “kronist të së vërtetës në diellin e rrezikut”. Falë stilit të fuqishëm, fitoi famë ndërkombëtare që i hapi rrugën politikës. 3. Politikan i përjetshëm (60+ vjet në Parlament) Churchill shërbeu në shumë poste të rëndësishme: ministër i brendshëm, ministër financash, First Lord of the Admiralty. Si kryeministër (1940–1945 dhe 1951–1955), la gjurmën e tij më të fortë. Ai u bë simboli i qëndresës morale dhe politike kundër nazizmit. 4. Orator i pakrahasueshëm Jepte fjalime si një filozof që fliste për të mbijetuar, jo vetëm për të bindur. Thënia e tij e famshme: “Suksesi nuk është final, dështimi nuk është fatal: guximi për të vazhduar është ai që ka rëndësi.” u kthye në parim për një komb të tërë. Shkrimtari – Librat që formësuan epoka *Churchill ishte autor i mbi 40 librave, shumë prej tyre vepra madhore historike: The Second World War (6 volume) A History of the English-Speaking Peoples (4 volume) The World Crisis My Early Life Stili i tij përziente analizën, narrativën epike, humorin britanik dhe reflektimin filozofik. Ai kuptoi se historia nuk është vetëm fakt, por edhe interpretim, dritë, përgjegjësi. Siç thoshte: “Sa më shumë shikon pas, aq më qartë sheh përpara.” * Çmimi Nobel në Letërsi Churchill u nderua me Çmimin Nobel në Letërsi në vitin 1953: për mjeshtërinë në trajtimin e historisë, për forcën artistike të biografive të tij, për fjalimet që ngritën një komb nga dëshpërimi, për “mbrojtjen e vlerave njerëzore përmes fjalës”. Ai është shembulli i rrallë i burrit të shtetit që u vlerësua jo për politika, por për mendim, art dhe fjalë. *Tre ngjarje reale dhe domethënëse 1. Arratisja nga robëria (1899) Kapet gjatë Luftës së Boerëve, arratiset duke kaluar qindra kilometra në fshehtësi, dhe kthehet hero në Britani. Kjo ngjarje shënoi lindjen e figurës “Churchill i pathyeshëm”. 2. “Ora më e errët” – 1940 Përballë nazizmit, kur shumë qeveri mendonin dorëzimin, Churchill tha: “Kurrë, kurrë, kurrë mos u dorëzoni.” Ky moment u kthye në kthesë të historisë botërore. 3. Fjalimi i “Perdes së hekurt” – 1946 Ai paralajmëroi lindjen e Luftës së Ftohtë me saktësi profetike: “Nga Stettini në Baltik deri në Trieste në Adriatik, një perde hekuri ka zbritur mbi kontinent.”  Churchill ishte dhe mbetet lider i rëndësishëm. Sepse e shpëtoi Europën nga totalitarizmi nazist. Sepse kuptoi thellë psikologjinë e popujve dhe natyrën e tiranisë. Sepse besoi se liria është vlera më e lartë e njeriut. Sepse forcoi demokracinë me guxim kur bota dridhej. Sepse i dha shekullit XX jo vetëm fitore ushtarake, por edhe kuptim filozofik. Churchill ishte lider sepse e shpjegoi errësirën duke ndezur dritën. Siç tha bukur vetë: “Nëse po kalon nëpër ferr… vazhdo ec.” *Fjalim prekes i Churchill 1940. “Gjak, Mundim, Lot dhe Djersë” – Rindërtim i Fjalimit të Churchill (13 maj 1940) Zonja dhe zotërinj të Dhomës së Komuneve, unë vij sot para jush në një kohë të errët si vetë rezet e mesnatës që mbulojnë horizontin e Europës. Nuk kam as magji, as premtime të ëmbla. Kam vetëm realitetin e ashpër të detyrës që na pret. Qeveria jonë është formuar me një qëllim të vetëm: të fitojmë luftën. Çdo frymë, çdo punëtor, çdo ushtar, çdo nënë dhe çdo djalë do të preket nga kjo thirrje. Ne nuk jemi thirrur të jetojmë lehtë, por të qëndrojmë drejt në një kohë kur vetë civilizimi po dridhet. Pyetja që mund të më bëni është e thjeshtë: “Çfarë ofron Kryeministri i ri?” Unë ju përgjigjem po aq thjeshtë: Ofroj gjak, mundim, lot dhe djersë. Ofroj sakrificën që e kërkon liria, luftën që na detyron tirania, dhe vendosmërinë që historia ua kërkon njerëzve të lirë kur ata përballen me ankthin e shkatërrimit. A është kjo një betejë e lehtë? Jo. Është një betejë që përfshin breza, vlera, dhe shpresat e gjithë njerëzimit. Përballë nesh qëndron një makineri e errët që ndjek pushtetin pa ndërgjegje dhe sundimin pa mëshirë. Kjo është koha kur kombet maten me shpirtrat e tyre. Kjo është ora kur njeriu nuk pyet: “A do të mbijetoj?” por: “A jam i denjë për lirinë time?” Ne do të luftojmë këtë luftë deri në fund — me vendosmëri që nuk tretet, me shpirt që nuk gjunjëzohet. Ne do të luftojmë në det, në ajër, në toka të largëta, në rrugët tona, në pragjet e shtëpive tona. Sepse nuk ka rrugë tjetër, përveç fitores. A do të vijë ajo fitore? Po, nëse jemi të bashkuar, të palëkundur dhe të gatshëm të sakrifikojmë gjithçka. Po, nëse e kuptojmë se kjo luftë nuk është vetëm për Britaninë, por për shpirtin e njeriut. Le ta nisim këtë udhëtim me besim te detyra dhe me besim te fitorja. Sepse, përtej lotëve dhe mundimit, qëndron një botë më e drejtë — dhe ne jemi rojet e saj. Pse ky fjalim ishte vendimtar? Hapi epokën Churchilliane: ishte fjalimi i tij i parë si Kryeministër. Vendosi tonin e luftës: nuk premtoi lehtësira, por të vërteta. Riktheu besimin te udhëheqja në një periudhë të kaosit total. E shndërroi sakrificën në virtyt moral, jo në fatalizëm. Churchill nuk fliste thjesht si politikan — por si filozof i mbijetesës. Fjalët e tij nuk synonin duartrokitje, por zgjimin e shpirtit. Analizë. **Winston Churchill – Mendja, Shpata dhe Fjala e Shekullit XX Arti i Fjalës, Fuqia e Udhëheqjes dhe Luftëtari që Mbrojti Lirinë e Botës Moderne** Winston Churchill është një nga figurat më monumentale të historisë botërore. Ai ishte udhëheqës, shkrimtar, filozof i veprimit, orator i pakonkurueshëm, strateg lufte, dhe një njeri që ndikoi fatin e miliona njerëzve. Rrallëherë historia njeh një personalitet që ka qenë njëkohësisht shpata, mendja dhe fjala e një epoke. Origjina dhe familja Churchill lindi më 30 nëntor 1874, në Blenheim Palace, nga një familje aristokrate e shquar britanike. Babai i tij, Lord Randolph Churchill, ishte politikan i rëndësishëm, ndërsa nëna e tij, Jennie Jerome, ishte amerikane, një grua e shkëlqyer për kulturën dhe inteligjencën e saj. Kjo trashëgimi ndërkombëtare – aristokracia britanike dhe impulsi amerikan – formoi personalitetin e tij të fuqishëm, të guximshëm dhe të vetëdijshëm për misionin e vet historik. Churchill u arsimua në Harrow School, më pas në Royal Military Academy Sandhurst, ku u përgatit për t’u bërë oficer. Ai nuk ndoqi universitet klasik, por formimi i tij intelektual ishte i thellë: lexime të shumta, udhëtime, reflektime dhe shkrim i vazhdueshëm. Ai thoshte: “I am always ready to learn, although I do not always like being taught.” (“Jam gjithmonë gati të mësoj, por jo gjithmonë më pëlqen të më mësojnë.”) Karriera e gjerë: ushtar, gazetar, politikan Churchill është shembulli i njeriut që jetoi disa jetë në një të vetme. *Ushtar në Indi, Sudan dhe në Luftën e Boerëve *Gazetar dhe korrespondent lufte, i njohur për guximin e tij *Deputet për më shumë se 60 vite *Ministër në shumë poste kyçe *Kryeministër i Britanisë gjatë dy periudhave historike (1940–1945, 1951–1955) *First Lord of the Admiralty – kreu i Marinës, në dy luftëra botërore *Arkitekt i fitores së koalicionit aleat Ai ishte njeriu që i dha formë epokave, jo thjesht i mbijetoi atyre. Shkrimtari dhe librat Churchill ka shkruar mbi 40 libra, përfshirë vepra monumentale: The Second World War (6 vëllime) A History of the English-Speaking Peoples (4 vëllime) My Early Life The World Crisis Shkrimet e tij janë të fuqishme, analitike, filozofike dhe plot reflektim mbi natyrën e njeriut. Mori Çmimin Nobel në Letërsi (1953). Ai u nderua jo për politikën, por: për mjeshtërinë e tij në shkrimet historike, për artin e oratorisë, për fuqinë e fjalës, për mbrojtjen e vlerave njerëzore përmes letërsisë. Çmimi Nobel i dha vulën e pavdekësisë si një nga penat më të mëdha të shekullit XX. Tre ngjarje të vërteta, që formuan legjendën 1. Arratisja nga robëria në Luftën e Boerëve (1899) I kapur rob, ai u arratis heroikisht me rrezik vdekjeje. Kjo e bëri të famshëm në Britani dhe i hapi derën politikës. 2. “Ora më e errët” – viti 1940 Europa kishte rënë. Britania ishte e vetme. Churchill tha: “We shall never surrender.” Ky moment është pikë kthese e civilizimit modern. 3. Fjalimi “Iron Curtain” (1946) Ai paralajmëroi botën për rrezikun sovjetik dhe ndarjen e Europës. Termi i tij u bë parashikim i saktë i Luftës së Ftohtë. Arti i fjalës – dhunti e rrallë Churchill ishte mjeshtër i fjalës së folur dhe të shkruar. Ai kuptonte psikologjinë e turmave, frikën, shpresën dhe dinte të ndezte zemrat e njerëzve. Thoshte: “Words are the only things that last forever.” (“Fjalët janë e vetmja gjë që zgjat përgjithmonë.”) Fjalimet e tij nuk ishin thjesht politikë — ishin art, filozofi, kurajo, dritë. Fuqia e udhëheqjes Churchill ishte lider i lindur, por i formuar përmes sfidave. Lider i guximit, mendjes, humorit dhe vlerave. Ai ishte i ftohtë në analizë, i pathyeshëm në vendosmëri, dhe i paepur në qëndrim. Ai përkufizon udhëheqjen si: “Ability to go from failure to failure without losing enthusiasm.” A e deshi bota Churchill? Po. Bota e deshi, e respektoi dhe e nderoi thellësisht. Popujt e pushtuar dëgjonin radion fshehurazi, duke e quajtur “zërin që nuk u dorëzohej tiranëve”. Ai u nderua me: statuja në shumë shtete, tituj nderi, çmime dhe urdhra, qytetaria më e lartë amerikane. Ai mbeti simbol i qëndresës, lirisë dhe kurajos morale. A përparoi Britania nën udhëheqjen e tij? Po — por jo në mënyrën tradicionale të paqes. Ajo përparoi përmes mbijetesës, unitetit, kurajos. Nën udhëheqjen e tij: Britania nuk u pushtua nga nazistët moralisht u kthye në qendër të botës së lirë krijoi aleancat që fituan luftën mbrojti demokracinë botërore u ringrit fuqishëm pas luftës Ai i dha Britanisë diçka më të madhe se pasuria: ndershmërinë historike dhe rolin moral universal. Analizë filozofike e figurës Churchill është figura ku përplasen: drita dhe errësira, frika dhe shpresa, fati dhe zgjedhja, një njeri i papërsosur, por i nevojshëm. Ai ishte njeriu që erdhi në momentin e duhur, në vendin e duhur, me fjalën e duhur. Ai i kuptoi thellë natyrën njerëzore dhe natyrën e historisë. Churchill ishte provë se në kohë të errëta, njerëzimi ka nevojë për një zë që ngre peshë shpirtin. Përmbledhje e fuqishme Churchill mbetet: Simbol i lirisë Zëri i Europës së shtypur Udhëheqësi që nuk u dorëzua Mjeshtri i fjalës Strategu i fitores Mbrojtësi i demokracisë Autori që fitoi Nobel Ai nuk ishte jo vetem lider. Ai ishte gur themeli i botës moderne. Pergatiti: Liliana Pere.

FIGURA E GJERGJ KASTRIOTIT-SKËNDERBEUT NË DISKURSIN E PAVARËSISË: KUJTESA HISTORIKE SI MJET LEGJITIMIMI* Ledia DUSHKU Instituti i Historisë/ASHSH Në historinë moderne shqiptare, pak figura janë aq të pranishme dhe domethënëse sa ajo e Gjergj Kastriotit-Skënderbeut. Që nga fundi i shekullit XIX e deri më sot, ai nuk është parë vetëm si simbol i qëndresës ndaj Perandorisë Osmane, por edhe si një pikë referimi qendrore në procesin e ndërtimit të identitetit kombëtar dhe në përpjekjet e shqiptarëve për t’u pozicionuar si pjesë organike e qytetërimit europian. Përdorimi në diskursin publik i figurave historike që kanë shenjuar periudha të rëndësishme është pjesë qenësore e formësimit të kujtesës kolektive dhe e konsolidimit të shtetit kombëtar. Figura e Skënderbeut, Heroit të vetëm Kombëtar të shqiptarëve, mori një rol të veçantë në këtë proces. Veçanërisht në fundin e shekullit XIX, rilindësit shqiptarë, në kuadrin e asaj që mund të quhet inxhinieri identitare, e mitizuan figurën e tij përmes rikrijimit të kujtesës kolektive mbi luftërat e tij kundër osmanëve. Kjo kishte një synim të dyfishtë: forcimin e vetëdijes kombëtare brenda vendit dhe ndërtimin e një narrative që nxirrte në pah kontributin historik të shqiptarëve në mbrojtjen e qytetërimit europian, një kontribut që përkthehej në kërkesën legjitime për mbështetje ndërkombëtare në rrugën drejt mëvetësisë nga Perandoria Osmane. Në këtë kontekst, Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë, më 28 nëntor 1912 shënoi një moment kulmor, ku historia nuk shërbeu vetëm për të frymëzuar, por edhe për të legjitimuar. Në këtë periudhë vendimtare, figura e Skënderbeut u bë pjesë qendrore e diskursit politik që Qeveria e Përkohshme e Vlorës, nën drejtimin e Ismail Qemal Vlorës, ndërtoi me kujdes, si për të bindur botën, ashtu edhe për të forcuar ndërgjegjen e shqiptarëve. Nëpërmjet këtij diskursi u artikulua qartë ideja se Shqipëria nuk ishte thjesht një entitet i ri, por një komb me rrënjë të lashta europiane, i cili meritonte shtetin e vet të pavarur. Ky shkrim shqyrton pikërisht mënyrën se si kjo qeveri përdori figurën e Skënderbeut dhe perceptimin për Perandorinë Osmane si pjesë të një strategjie të gjerë politike, diplomatike dhe qytetëruese. Duke analizuar dallimet ndërmjet ligjërimit të jashtëm dhe atij të brendshëm, shtrohet pyetja themelore: si ndihmoi kujtesa historike për të ndërtuar të ardhmen politike të Shqipërisë? Figura e Skënderbeut dhe perceptimi për turqit osmanë në ligjërimin e qeverisë së Ismail Qemal Vlorës “Tash ç’udhë të qeverrimit Shqipëria, si mbretërië do të mbajë? Atë të Turqiës a po atë të shteteve Evropianë? Jemi të bindur krejt që Shqipëria do të mbajë të dytën, d.m.th. atë të shteteve evropianë”. Kjo ishte pyetja që i bëhej lexuesit të gazetës Përlindja e Shqipëniës, organi zyrtar i Qeverisë së Përkohshme të Vlorës dhe përgjigjja që i jepej për drejtimin e Shqipërisë pas Shpalljes së Pavarësisë. Ligjërimi i elitës politike dhe intelektuale shqiptare fill pas këtij momenti, në vijimësi të Rilindjes Kombëtare zhvillohet në kuadrin e procesit të modernizimit të shtetit sipas modelit të shteteve evropiane. I inkuadruar në këtë proces vijon të jetë edhe diskursi që ka të bëjë me figurën e Gjergj Kastriotit-Skënderbeut dhe perceptimi për turqit osmanë. Sakaq evidentohet një qasje dalluese në mënyrën se si këta trajtohen në ligjërimin e jashtëm dhe atë të brendshëm* të Qeverisë së Përkohshme të Vlorës. Perceptimi për turqit osmanë nuk shfaqej unik në ligjërim; ai ishte fluid, duke marrë tone të ndryshme në varësi të qëndrimit që Fuqitë e Mëdha mbanin ndaj çështjes shqiptare në Konferencën e Ambasadorëve në Londër. Fluide shfaqej edhe pesha që ligjërimi i brendshëm dhe ai i jashtëm zinte në esencën e përgjithshme ligjëruese të qeverisë shqiptare. Prej dhjetorit 1912 deri në maj 1913, kur Fuqitë e Mëdha në Londër i qëndruan vendimit për autonominë e Shqipërisë nën suzerenitetin e Sulltanit, vëmendjen kryesore e mori ligjërimi i jashtëm. Qëllimi final i qeverisë së Vlorës ishte bindja e Të Mëdhenjve se shqiptarët e meritonin shtetin e tyre të pavarur. Në maj, Fuqitë e Mëdha ndryshuan qëndrim, duke rënë dakord të ndërpritnin çdo lidhje të Perandorisë Osmane me shtetin shqiptar dhe të merrnin vetë në dorë të ardhmen e tij. Vendimin përfundimtar ata e shprehën më 29 korrik 1913. Fuqitë e Mëdha njohën formimin e shtetin shqiptar “si principatë autonome, sovrane dhe të trashëgueshme, nën garancinë e gjashtë Fuqive të Mëdha...”, me një princ të huaj në krye dhe ruajtën ndikimin e tyre në Shqipëri nëpërmjet krijimit të Komisionit Ndërkombëtar të Kontrollit. Gjatë kësaj periudhe (maj-korrik 1913) në ligjërimin e Qeverisë së Përkohshme shqiptare vihet re një baraspeshë në raportin midis ligjërimit të jashtëm dhe atij të brendshëm. Duke filluar nga gushti i 1913-ës peshën kryesore e mori ligjërimi i brendshëm. Tipare të ligjërimit të jashtëm Në ligjërimin e jashtëm perceptimi për turqit osmanë ruante ngjyra diplomatike dhe institucionale, karakteristikë kjo dalluese edhe në të folurën e mëhershme të kryetarit të saj, Ismail Qemal Vlorës. Si pjesë e elitës politike e diplomatike osmane, me lidhje të vazhdueshme dhe intensive me shtetarë perëndimorë, esenca ligjëruese në publicistikën e I. Qemalit shfaqte tone të moderuara, përgjithësisht të ftohta dhe asnjanëse. Ndonëse përballja mes Lindjes dhe Perëndimit ishte e pranishme, ajo artikulohej pa ngjyresa fetare dhe pa prezencën e notave të ashpra. Sa i përket Shqipërisë, orientimi nga Perëndimi nuk artikulohej hapur në ligjërimin e tij, por nënkuptohej me ëndrrën e saj, rendjen drejt “idealit të lirisë dhe të pavarësisë”. Sikurse për Perandorinë Osmane, edhe përparimi i saj duhej bërë me mbështetjen e Evropës. Pas Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, në ligjërimin e jashtëm të Ismail Qemal Vlorës dhe qeverisë që ai drejtonte nuk anashkalohej gjuha diplomatike dhe ajo institucionale. Kujdesi për të mbajtur një qëndrim të ekuilibruar me Perandorinë Osmane ishte tipar dallues i tij. Në memorandumin dërguar Konferencës së Ambasadorëve në Londër, më 2 janar 1913, fakti se Shqipëria “nuk ka qenë në gjendje të ndjekë kombet perëndimore në zhvillimin e tyre të mrekulluarshëm në rrugën e përparimit dhe të qytetërimit”, paraqitej qartë që në faqen e parë, por shkaqet e kësaj prapambetjeje nuk artikuloheshin haptazi. Ato rrumbullakoseshin me shprehje të tilla si: “kushtet jo të përshtatshme që e kanë rrethuar” apo “ka vuajtur shumë nën zgjedhën e të huajve”, pa i akuzuar turqit osmanë si shkaktarë të prapambetjes. Duke dashur të evitonte acarimin me to, në kushtet kur Fuqitë e Mëdha kishin vendosur që Shqipëria të ishte autonome, në memorandum ishte shmangur me kujdes përdorimi i figurës së Skënderbeut dhe i luftërave të tij, por pa anashkaluar përkufizimin e identitetit kombëtar shqiptar si i kundërt me Lindjen dhe trajtimin e shqiptarëve si të ndryshëm nga turqit, pavarësisht se në shumicë ata ishin myslimanë. Tipare të ligjërimit të brendshëm Në raportet brenda shtetit, ligjërimi i Qeverisë së Përkohshme të Vlorës mori përsipër misionin qytetërues ndaj shoqërisë, pakicave apo kategorive të caktuara periferike (fshatarë, malësorë etj), perceptimi dhe mënyra e jetesës së të cilave nuk i përshtatej vizionit që elita, në këtë rast qeveria, kishte mbi shtetin dhe shoqërinë. Bëhet fjalë për atë që studiuesi i qytetërimeve Ferdinand Braudel e konsideron si “punë e vetes mbi veten”. “Shqipëria u bë po duhen bërë shqiptarët”, shprehej Kristo Floqi në shkrimin e tij tek Përlindja e Shqipëniës e datës 20 gusht 1913. Edhe pse pjesa dërrmuese e intelektualëve shqiptarë të kohës ishin pjesë e kontekstit osman të reformimit të shtetit, ata u përpoqën në vazhdimësi të ndaheshin nga e kaluara, duke i diferencuar sa më shumë shqiptarët nga turqit osmanë, pavarësisht se në shumicë ata i përkisnin të njëjtës fe. Argumentimi, që përdorej në këtë rast ishte i njëjtë me atë që kishin përdorur më herët Rilindësit Shqiptarë. Ai lidhej me qenien e turqve osmanë një popull aziatik, për të cilin, konsideroheshin të huaja përparimi, dituria dhe qytetërimi. Në antitezë me ta, kombi shqiptar ishte evropian, në rrënjë dhe në thelb të tij. Si i tillë, ai mund të përparonte me shpejtësi “si të gjithë kombet e qytetëruara dhe të liruara midis shteteve të Evropës”, veçanërisht tashmë me shkëputjen nga Perandoria Osmane. Në dallim nga ligjërimi i jashtëm, gjuha e përdorur ishte e drejtpërdrejtë dhe pa doreza diplomatike. Sundimi i gjatë osman cilësohej hapur si shkaku kryesor i prapambetjes së shqiptarëve dhe i largësisë së tyre nga qytetërimi evropian. Perandoria Osmane ishte e keqja, barbarja, aziatikja, tiranikja që i kishte mbajtur shqiptarët në padije, në varfëri, mjerim e prapambetje. Figura e Skënderbeut si pjesë e ligjërimit të brendshëm Më 28 nëntor 1912, në momentin e vetëvendosjes së shqiptarëve dhe ngritjes së Flamurit Kombëtar, figura e Gjergj Kastriotit mbartte sa motivimin për aktin e lartë po aq sa edhe mesazhin e ringjalljes së shtetit shqiptar. “Flamuri lavdiplotë”, të cilin Ismail Qemal Vlora e personifikonte me emrin e Skënderbeut, ishte ngritur mes brohoritjeve të shumta, atë pasdite të së enjtes së fundit të vjeshtë së tretë. Në përjetimet e tij, Ati Themelues e konsideronte një çast të paharrueshëm; “Ndjeva duart si më dridheshin emocionesh shprese e krenarie, kur po ngulitja në ballkonin e shtëpisë sime të hershme flamurin e Sovranit të fundit kombëtar të Shqipërisë. Dukej sikur shpirti i heroit të pavdekshëm ndriti atë çast si një dritë e shenjtë përmbi kokat e njerëzve”. Për sociologun Enis Sulstarova ndjesia se shpirti i Skënderbeut ishte i pranishëm në mesin e delegatëve dhe të popullit të Vlorës, mund të kuptohet si një shembull të asaj që filozofi dhe historiani Hans Blumenberge quan präfiguration/ parapërfytyrim. Ideja e parapërfytyrimit rrjedh nga tradita biblike, sipas së cilës ngjarjet e përshkruara në Dhiatën e Vjetër duket sikur parathonë ngjarjet që do të ndodhin më vonë dhe që janë përshkruar në Dhiatën e Re. Blumenbergu në studimin e tij për rolin e miteve në politikë, shkruan se parapërfytyrimi është një mënyrë për t’i dhënë legjitimitet një vendimi, me anë të ndjelljes së një ngjarjeje historike, që duket sikur i paraprin atij. Risia, hovi drejt së panjohurës, vijon arsyetimin Sulstarova, paraqitet si një përsëritje e një ngjarjeje, apo vijim i një procesi të nisur kohë më parë. Ajo që do të vijë është tashmë e paracaktuar. Historia pajiset kështu me një rregullsi të brendshme dhe nuk duket si rrënimtare tekanjoze e projekteve njerëzore. Në këtë kontekst, 28 nëntori i vitit 1912 ishte parathënë shumë kohë më parë, më 28 nëntor 1443. Flamuri i Shqipërisë së lirë ishte po ai që kishte ngritur Gjergj Kastrioti në Krujë, çka e bënte këtë të fundit “të gjallë” në mesin shqiptarëve të mbledhur në Vlorë. Njëkohësisht në ligjërimin e brendshëm, figura e Gjergj Kastriotit-Skënderbeut risillej në vëmendje, edhe në kuadrin e përballjes mes dy botëve dhe paraqitjes së shqiptarëve si të kundërt të turqve osmanë. Veprimtaria e tij, e fokusuar tek mbrojtja e Evropës në momentin e saj më të vështirë, është një tjetër aspekt, që zë vend pa drojë në ligjërimin e kryetarit të Qeverisë së Përkohshme. Në fjalimin historik të 28 nëntorit 1912, me patos të pazakontë për të, por të kërkuar nga momenti, ai e konsideronte Shqipërinë e periudhës së Skënderbeut si porta e hekurt e Evropës. Ja si i drejtohej Ismail Qemal Vlora, shqiptarëve të ekzaltuar: “Porsi ëndër më duket ky ndryshim i madh i vendit t’onë që hoqi e voi të zezat e ullirit 500 vjet me radhë ndënë sundimin turk, ... kjo Shqipëri që dikur shkëlqente nga trimëria e pashoqe e bijve të saj; kjo Shqipëri që kur i kërcënohej rreziku Evropës nga pushtimet e Turqisë, ndënë kryetrimin e pavdekur të saj, Skënderbejnë, u bë porta e hekurtë kundra sulmeve më të tërbuara të sulltanëve më t’egër që ka pasë Turqia”. Në faqet e Përlindjes së Shqipëniës, shkrimet apo poezitë që i kushtohen Gjergj Kastriotit Skënderbeut i përkasin autorëve të besimeve të ndryshme fetare. Si pjesë e diskursit të tyre, kryesisht përdorej emri Skënderbe dhe jo Gjergj Kastrioti. Vetëm në një rast, identifikuar në shkrimin e Kostë Çekrezit ku përdoreshin të dyja, në të gjithë artikujt e tjerë, termi mbizotërues është ai i Skënderbeut. Shpeshherë emri i tij shkruhej me germa kapitale, duke e dalluar nga të tjerët. Në kuadrin e një analize që synon të zbulojë arsyet e këtij përdorimi, si konstatim i parë mund të themi se në kujtesën e shqiptarëve emri “Skënderbe” personifikonte liderin, ushtarakun, shtetarin dhe përbashkuesin në aspektin etnik, përtej larmisë fetare. Ai e tejkalonte kështu figurën e Gjergjit fëmi, i larguar që herët nga vendlindja, për të cilin shqiptarët dinin shumë pak. Për Stavro Skëndin, shqiptarët që nuk patën trashëguar “lavdinë që kish Greqia” ose shkëlqimin e mbretërive mesjetare të serbëve dhe të bullgarëve, shihnin tek Skënderbeu heroin e tyre të përbashkët kombëtar. Myslimanët duke përdorur emrin Skënderbe, harronin që ai kishte luftuar kundër turqve si një i krishterë. Atyre u mjaftonte të dinin se Skënderbeu qe shqiptar prej gjaku dhe se kishte mbrojtur atdheun. Emri i tij gjithashtu, vijonte Skëndo, ndihmonte për ta harruar fenë e origjinës, mbasi ai njihej jo me emrin e krishterë Gjergj, por me emrin Skënderbeu, emër i qartë mysliman. Pjesë bazike e diskursit të Qeverisë së Përkohshme të Vlorës mbetej evidentimi i kundërshtimit që shqiptarët ndër shekuj i kishin bërë sundimit osman. Në dallim nga ligjërimi i jashtëm, këtu nuk ngurrohej të përdorej figura e Skënderbeut, me theks të fortë në paraqitjen e aspektit luftarak, duke anashkaluar përtej realitetit historik, karakterin negociues apo diplomatik të veprimtarisë së tij. Mendojmë se mitizimi i aspektit luftarak bëhej në funksion të përçimit të mesazhit se shqiptarët nuk e kishin dhuratë shtetin e tyre, ata e meritonin sepse kishin luftuar dhe derdhur gjak për të. Në përligjje të këtij konstatimi sjellim në vëmendje fjalët e Kostë Çekrezit, sipas të cilit Shqipëria “morri vendin që i kish parëshikuarë me gjakun e tij të shtrejtë dhe të shenjtë përpara pesëqind vjet në fushat e luftës, Mbret i saj i çkëlqyerë”. Nënvizimi i luftërave të Skënderbeut, krahas rezistencës së shqiptarëve, përçonte edhe karakterin e mbrojtjes së Evropës dhe qytetërimit evropian nga “turqit barbarë”, çka si rrjedhojë nënkuptonte se shqiptarët e meritonin, më shumë se kushdo tjetër për të qenë pjesë e familjes evropiane. Në kuadrin e një vetëmburrjeje kombëtare, metaforikisht Skënderbeu cilësohej si “burri i dheut”, “mbrojtësi i vlerë”, “i pa-vdekuri trimi kombëtar..., që për shumë kohë, pengoj të vajturit përpara të Asianëve pushtues që erthnë të shuajnë dritat qytetënore të Evropës...”. Njëkohësisht ai ishte “mbreti” që kishte lëshuar “shtizat e ziarrta, shtizat e flakta e të arta mbi Shqipëniën, shtizat e liriës, të qytetërimit e të arësimit Evropian”. Në funksion të transmetimit të aftësive shtetformuese, Skënderbeu ishte sovrani i dikurshëm i shqiptarëve, përçuesi i qytetërimit evropian dhe njëkohësisht përcaktuesi i vendit të tyre në Evropë. “Shqipëria u zgjna, - shprehej Kostë Çekrezi, - dhe morri vendin e saj që meritonte në rieshtën e Shtetëve Evropianë”. Në vijim, Skënderbeu përcaktohej si “Ati i Kombit”, krijuesi me tipare hyjnore që “vëzhgon për së lartri fatin e Shqipniës s’onë ...” emri i të cilit do të lavdërohej përjetë dhe puna e tij do të ishte për shqiptarët shembulli i gjallë për mbrojtjen e Atdheut të tyre të shtrenjtë. Përfundime Në një mënyrë të përgjithshme, Gjergj Kastrioti-Skënderbeu në diskursin e Qeverisë së Përkohshme dhe veçanërisht në fjalën dhe vizionin e Ismail Qemal Vlorës, u identifikua si simboli i lavdisë historike, i sovranitetit të dikurshëm dhe i aspiratës për shtetësi. Ai mishëroi jo vetëm guximin dhe qëndresën e një epoke, por edhe idealin bashkues të një kombi, që po synonte të ngjizej në një shtet modern e europian. Në ligjërimin e brendshëm, figura e Skënderbeut u përdor me forcë mobilizuese për të konsoliduar ndërgjegjen kombëtare, ndërsa në komunikimin diplomatik me jashtë, ajo u ruajt me kujdes për të shmangur tensione të panevojshme, por pa u lënë kurrë jashtë skemës së legjitimitetit historik. Figura e rikthyer e Skënderbeut nuk ishte thjesht një kujtim i së kaluarës heroike, por një instrument i vetëdijshëm legjitimimi, një urë midis historisë dhe politikës moderne. Ajo dëshmoi se kombi shqiptar kishte rrënjë europiane, vlera qytetëruese dhe një të drejtë të natyrshme për pavarësi. Përmes këtij diskursi të ndërtuar me kujdes, shqiptarët jo vetëm që u ndanë nga trashëgimia osmane, por në mënyrë të qëllimshme u vendosën në mënyrë brenda matricës kulturore dhe historike të Europës. Në këtë mënyrë, historia u bë argument, kujtesa u bë projekt dhe Skënderbeu u kthye në themelin simbolik të Shqipërisë së re. Risjellja në vëmendje e figurës së tij, skaliti në faqet e gazetës Përlindja e Shqipëniës dhe njëkohësisht në ndërgjegjen kombëtare të shqiptarëve portretin e Heroit Kombëtar, që pavarësisht emrit të tij mysliman, mbartte identitetin e tyre evropian. Mesazhi që vjen nga ajo periudhë mbetet aktual: identiteti nuk është vetëm trashëgimi pasive, por zgjedhje aktive dhe ndërtim i vazhdueshëm: për shqiptarët, ky ndërtim filloi që nga dita kur flamuri i Skënderbeut u ngrit sërish në Vlorë, më 28 nëntor 1912. * Autorja ka trajtuar më parë pjesë të kësaj teme në revistën “Studime Historike” (nr. 3-4/2021), ndërsa ky version është përpunuar posaçërisht për lexuesin e gazetës “Dielli” * Termi “ligjërim i jashtëm” në këtë prezantim përdoret në kuptimin e ligjërimit që Qeveria e Përkohshme shqiptare dhe kryetarit i saj Ismail Qemal Vlora përdorte jashtë shtetit, në raport me Fuqitë e Mëdha dhe Perandorinë Osmane. Ndërsa “ligjërim i brendshëm” ka parasysh diskursin e përdorur brenda shtetit, midis vetë shqiptarëve. Ledia Dushku.

Rrevista Prestige #Art.#OperaMrika #inspiration MRIKA – Zëri që hapi perden e parë të operës shqiptare Sot eshte "dita e Mrikes" Vepra që u ngrit në skenë, në frymë, në shpirt dhe në kohë. Me nota që u shkruajten për t’u kënduar, dhe për t’u kujtuar. E tillë është “Mrika”, opera e parë shqiptare, e cila u bë gurthemeli i artit tonë muzikor dhe vulosi me dritë një epokë të re kulturore. Historia e saj nuk është vetëm ajo që ndodh në skenë; është edhe ajo që fshihet pas perdeve — puna këmbëngulëse, përkushtimi i kompozitorit, emocionet e artistëve dhe një shkop i artë që u shndërrua në simbol respekti. Opera e parë shqiptare “Mrika”, e kompozuar nga mjeshtri i madh Prenk Jakova (1917–1969) me libret të Llazar Siliqit, u ngjit për herë të parë në skenë më 1 dhjetor 1958, në Teatrin “Migjeni” të Shkodrës. Ishte një vepër në katër akte, e vendosur në skenë nga regjisori Andrea Skanjeti, duke shënuar lindjen e operës kombëtare shqiptare. Muzika e Jakovës, e ndërthurur me këngë, valle, kor dhe arie, krijoi një univers të ri artistik për vendin — një univers ku tradita shqiptare përqafoi formën klasike të operës. Puna për “Mrikën” filloi në vitin 1956. Prenk Jakova, i përkushtuar dhe i palodhur, filloi të hedhë në partiturë notat që i ngjizeshin në imagjinatë. Çdo pasdite, deri natën vonë, ai ulej në piano dhe provonte pjesët një nga një. Ato çaste në heshtjen e shtëpisë dhe të studios së tij, ku nota të ndrojtura merrnin formë e fuqizoheshin, shënuan lindjen e një epoke të re në muzikën shqiptare. Në maj të vitit 1958 nisën provat për vënien e operës në skenë, herë në Shtëpinë e Kulturës – më vonë Filarmonia e Shkodrës – e herë në teatrin “Migjeni”. Më 27 nëntor u zhvillua prova gjenerale, ndërsa 1 dhjetori 1958 shënoi natën e madhe. Trupa e Shkodrës e interpretoi dramën muzikore me sukses të plotë, duke e kthyer premierën në një ngjarje kulturore të jashtëzakonshme. Çdo artist, nga këngëtarët te kori e valltarët, nga regjisorët tek orkestra, ishte pjesë e një arritjeje historike. Por ai mbrëmje ruan edhe një moment që nuk shihet as në partiturë e as në skenografi. Kur Prenk Jakova u ngjit në podium, i veshur me një kostum jeshil të errët dhe një paraqitje të qetë e fisnike, ndodhi një gjest i paharrueshëm. Tish Hila, flautisti i parë dhe njëkohësisht argjendar, iu afrua dhe i dhuroi një shkop të artë dirigjimi, një dhuratë nga e gjithë orkestra si shenjë respekti për mjeshtrin. Me atë shkop të artë Jakova dirigjoi premierën, duke e bërë pjesë të historisë së operës sonë. Ngjarjet e operës “Mrika” zhvillohen në vitet ’50 dhe rrëfejnë jetën e një vajze mirditore dhe familjes së saj. Muzika e Jakovës është e mbushur me elemente lirike dhe dramatike, të lidhura ngushtë me atmosferën e vendit të ngjarjes. Aria “Dielli ka perëndue” ngre në skenë lirikën e brendshme të Mrikës, ndërsa “Oh! Ç’janë këto trazime” i aktit të dytë sjell tensionet që përshkojnë shpirtin e personazhit. Çdo notë, çdo frazë muzikore i qëndron besnike dialektit, veshjes, traditës dhe botës shpirtërore të Mirditës. Një vit më vonë, më 26 nëntor 1959, opera “Mrika” u interpretua për herë të parë nga artistët e Teatrit të Operas dhe Baletit në Tiranë. Një fotografi e rrallë nga arkiva e TKOBAP sjell gjallërisht interpretimin e Marie Krajës në rolin e Mrikës dhe Ibrahim Tukiçit në rolin e Dodës — një moment i çmuar në historinë e artit shqiptar. Po të shtoj një analizë të plotë artistike, muzikore dhe historike mbi operën “Mrika”, duke ruajtur plotësisht koherencën me esenë që krijuam. Kjo analizë nuk heq asgjë nga faktet, por i thellon dhe i interpreton ato. ------------- Analizë artistike, muzikore dhe historike e operës “Mrika” Opera “Mrika” nuk është vetëm një vepër e parë në llojin e saj — ajo është një pikë kthese. Rëndësia e saj shtrihet në disa drejtime themelore, të cilat e bëjnë një pikë referimi të pazëvendësueshme në historinë e artit shqiptar. 1. Rëndësia historike: një hap drejt identitetit kulturor kombëtar Në vitet ’50, Shqipëria sapo kishte filluar të ndërtonte institucionet e saj kulturore. Nuk kishte traditë operistike të mirëfilltë, nuk kishte repertor kombëtar dhe as një shkollë të konsoliduar kompozitorësh të zhanrit monumental. Në këtë boshllëk, Prenk Jakova krijoi një precedent, një bazë mbi të cilën u ndërtua e gjithë opera shqiptare më vonë. “Mrika” përfaqëson: krijimin e gjuhës së parë operistike shqipe, kostitucionalizimin e skenës lirike në vend, përcaktimin e drejtimit estetik kombëtar në muzikë. Ajo ndërpreu varësinë nga repertori i huaj dhe vendosi të parën gur të themeleve të një tradite që më vonë do të vijonte me “Skënderbeun”, “Lulja e Kujtimit”, “Komisari”, e të tjera. 2. Vepra si pasqyrë sociale dhe antropologjike “Mrika” nuk është vetëm muzikë — është dokument kulturor. Për herë të parë, në skenën shqiptare u ngrit: vajza mirditore, familja tradicionale veriore, dialekti, veshjet, zakonet, botëkuptimi i një treve të tërë. Në kohën kur opera evropiane fliste për princesha, markezë, duelistë dhe mite antike, Jakova solli në skenën shqiptare jetën e thjeshtë, njerëzit e zakonshëm, dilemën morale dhe nderin familjar. Kjo e bëri veprën të afërt me publikun, të kuptueshme dhe emocionalisht të fuqishme. 3. Mjeshtëria muzikore e Prenk Jakovës Jakova arriti të krijojë një muzikë që është njëkohësisht: • Kombëtare në thelb Elementet folklorike të Veriut – në melodi, ritme, kadenca, intervale – janë të ndjeshme në të gjithë veprën. Por ato nuk vijnë si citime të thjeshta; Jakova i kthen në gjuhë operistike, duke i përpunuar me mjeshtëri. • Lirike në shpirt Ariet e Mrikës — sidomos “Dielli ka perëndue” — janë të ngopura me emocione të buta, shpesh vajtuese, të cilat krijojnë një atmosferë intime, të përshtatshme me karakterin e personazhit. • Dramatike në kulme Aria “Oh! Ç’janë këto trazime” tregon aftësinë e Jakovës për t’i dhënë personazhit tension, ankth dhe përplasje të brendshme — elemente kryesore të dramës muzikore. • Orkestracion i mençur Orkestra nuk është thjesht shoqëruese; ajo komenton, thekson, pasqyron karakteret dhe mban ritmin emocional të veprës. Për një vend pa traditë të orkestrës së madhe, kjo ishte një arritje e jashtëzakonshme. 4. Dimensioni mitik i shkopit të artë Dhurata e shkopit të artë nga flautisti Tish Hila, pak minuta para premierës, i jep veprës një dimension pothuajse mitik. Nuk është vetëm një gjest nderi — është një akt simbolik që tregon: besimin e orkestrës te kompozitori, respektin për vizionin e tij, bashkimin shpirtëror të trupës me mjeshtrin, ngarkesën historike të çastit. Ky shkop dirigjimi u bë jo vetëm një objekt, por një shenjtëri kulturore, një simbol i lindjes së artit operistik shqiptar. 5. Importanca e interpretimit të vitit 1959 në TKOB Kur “Mrika” u ngjit në skenën e Teatrit të Operas dhe Baletit në Tiranë më 26 nëntor 1959, ajo sanksionoi një fakt të madh: opera shqiptare tashmë ekzistonte — dhe ishte dinjitoze. Interpretimi i Marie Krajës dhe Ibrahim Tukiçit nuk ishte thjesht një shfaqje; ishte miratimi zyrtar i vlerës së veprës në nivel kombëtar. Fotografia e rrallë nga arkivi i TKOB është dëshmi e një momenti të papërsëritshëm: kalimit të veprës nga skena lokale në skenën e madhe kombëtare. 6. Vlera e “Mrikës” sot Sot, kur shikojmë pas, “Mrika” mbetet: kulla e parë e artit tonë skenik, dëshmia e talentit shqiptar, një pasuri e patjetërsueshme kombëtare, pikënisja e traditës lirike shqiptare. Ajo që e bën të pavdekshme nuk është vetëm muzika e bukur, por zemra e saj kombëtare, e cila rreh në çdo notë të partiturës. Pergatiti. Liliana Pere.

FLAMURI Flamuri përmbleth kujtimet e shkuara të një kombi në një gjuhë të pashkruar që munt t'a kuptojë syri dhe zemra e çdo njeriu me ndjenja. Cilat janë kujtimet që çfaq, duke valuar, Flamuri i ynë? Nuk janë kujtime goditjesh kundra fqinjve, nuk janë kujtime lakmirash edhe rrëmbimesh, janë kujtime vetëmprojtjeje me mundime të palodhura dhe me trimërira të gjata e të forta që kanë lënë gjurma në letrësitë e gjith popujve të qytetëruar. Nga kjo pikpamje munt të mburremi se Flamuri i ynë, siç ësht një nga ata më të vjetërit e botës, ësht dhe një nga më të drejtët. Faik Konica

Hyrje Në thellësi të historisë shqiptare ka figura që ndriçojnë si yje të heshtur – njerëz që dhanë gjithçka për atdheun, por që koha, shpesh e pamëshirshme në zgjedhjet e saj, i mbuloi me pluhurin e harresës. Një nga këta është Tefik Rogu, luftëtar, dijetar, diplomatë shpirtëror i një kombi që kërkonte rrugën e vet drejt dritës. Dokumentet flasin, por zërat e tyre janë shurdhuar mes harresës; e megjithatë, në çdo rresht, në çdo letër e kujtim, frymon madhështia e një njeriu që i qëndroi kohës me përkushtim e urtësi. Në Manastir – Vatra e Patriotizmit Tefik Rogu, i formuar në shkollat e larta të Perandorisë Osmane, e përdori diturinë për çështjen e kombit. I edukuar në Stamboll, ne dy shkolla te larta Jurisprudencë dhe Diplomaci dhe aty u lidh ngushtë me Hasan Prishtinën dhe Ismail Qemalin, njerëzit që mbollën farën e lirisë. Në vitin 1905, u emerua komandant i policisë së Vilajetit të Manastirit, ai ndodhej në një nga qendrat më të zjarrta të patriotizmit shqiptar. Manastiri i asaj kohe “fliste shqip” – në çdo rrugë, në çdo shtëpi, ndizeshin bisedat për gjuhën, për shkollat, për lirinë. Tefiku u bë pjesë e Komitetit të Fshehtë të Manastirit, krahas Bajo Topullit, Fehim Zavalani, Halit Bërzeshtës, Gjergj Qiriazit e shumë të tjerëve. Ne Turqi hapi dy shkolla shqipe të emertuara Kosova. Ai shpërndante libra dhe abetare që vinin nga Sofja e Bukureshti, duke ndihmuar hapjen e shkollave shqipe dhe përhapjen e gjuhës amtare. Edhe në pushimet e tij, vinte në fshat e u mësonte të rinjve shkrim e këndim shqip. Arrestimi dhe Dënimi në Saharë Veprimtaria e Komitetit u zbulua. Në maj të 1906, qendra u shpërngul në Bukuresht, ndërsa Tefiku ra në duart e autoriteteve osmane. U arrestua dhe u gjykua në Stamboll, në një proces që tronditi opinionin e kohës. U dënua me vdekje, por falë dinjitetit pergatihes si jurist, dhe njohjeve të tij, dënimi iu ul në 101 vjet burg – një jetë e tërë në pranga. E dërguan në Fazan, në shkretëtirat e Saharasë, dy muaj larg nga Tripoli. Aty kaloi vite të rënda, në mjerim e diell përvëlues, por nuk u thye. Në një nga provat materiale të sekuestruara gjatë arrestimit, gjyqtari gjeti një medaljon me tri ndarje: në të parën – një qeskë me dhé nga nëna e tij, në të dytën – një orë, që tregonte kohën e ardhmërisë, dhe në të tretën – një shqiponjë, simbol i shpresës shqiptare. Ky ishte shpirti i tij: atdheu, koha dhe fluturimi drejt lirisë. Lirimi nga burgu i Tefik Rogut dhe Kthimi në Atdhe. Në vitin 1908, pas shpalljes së Hyrietit nga xhonturqit, Tefiku lirohet dhe kthehet në vendlindje. Lidhet me Sali Butkën, Ali Farmaqin, Meleq Staraveckën, Sulejman Staraveckën, Baba Tahir Çepanin, Servet dhe Hysen Zaloshnjën e shumë të tjerë. Mblidhte fshatarët, u mësonte shkrim e këndim, u recitonte vargjet e Naimit. Por edhe këtu e ndaluan, e lidhën, e torturuan – madje i shkulën dhëmbët me darë kali, sepse nuk pushoi së mësuari gjuhën e tij. Takimi me Ismail Qemalin dhe Qeveria e Vlorës 28 Nëntor 1912 – dita e Pavarësisë. Tefiku vrapon në Vlorë dhe takon sërish mikun e tij të vjetër Ismail Qemalin. Me urdhrin e tij merr detyrën për organizimin e gardës, policisë dhe xhandarmërisë së shtetit të ri. Punoi krah për krah me Isa Boletinin dhe Ali Shefqet Shkupin për ngritjen e strukturave të rendit. Në Durrës, u përball me intrigat e Esat Pashë Toptanit, që e përzuri me urdhër. Në një letër të datës 12 shtator 1913, Tefiku i shkruan Ismail Qemalit: > “...si i dërguar në policinë e Durrësit me gjithë komandantin e gjindarmërisë, u dëbuam me urdhër telegrafik nga Esat Pasha... kanë nisur të marrin hov veprime që synojnë vdekjen e Shqipërisë.” Në një tjetër letër të 3 tetorit 1913, ai shpreh shqetësimin: > “Lajmet që po vijnë nga Skrapari nuk janë edhe aq të mira… Mund t’ju kujtoj, zotëria juaj, kur andartët patën shkelur Korçën; unë, pasi bëra pak propagandë, solla në male të Kolonjës 1500 vetë të armatosur brenda 24 orëve.” Dokumentet arkivore tregojnë besimin që Ismail Qemali kishte tek ai. E emëroi komandant të xhandarmërisë së Skraparit dhe anëtar të shtabit të mbrojtjes. Në një letër tjetër, ministri Pandeli Cale i shkruan Qemalit: > “Ismail Bej, Themestokli Gërmenji vete sonte në Berat... bashkë me Tefik Rogun si komandant i xhandarëve atje.” Në një tjetër letër, Tefiku shpreh adhurim e besnikëri: > “Skraparasit e duan dhe e adhurojnë shkëlqesinë tuaj... Ju që provuat madhështinë, do të jeni i zoti të zhdukni vështirësitë dhe t’i sillni këtij Atdheu qetësi...” Rikthimi në Turqi dhe Shkollat Shqipe në Stamboll Pas rënies së Qeverisë së Vlorës, Tefiku i dëshpëruar, me porosi të Ismail Qemalit, shkon sërish në Stamboll. Aty, falë aftësisë dhe urtësisë, rehabilitohet nga autoritetet turke. U emërua në poste të larta të policisë dhe xhandarmërisë, por shpirtin s’e ndau kurrë nga kombi i tij. Në Stamboll, me ndihmën e bashkatdhetarëve, ai ngre dy shkolla shqipe – njëra me emrin “Kosova”, ku mësues cakton Musa Ohrin dhe Qemal Sanjollasin. Kështu, në zemër të perandorisë, fryma shqiptare ringjallej nën penën dhe dashurinë e tij. Letra e Mallit dhe Kthimi në Shqipëri Në 16 qershor 1919, Tefiku i shkruan një miku në Shqipëri: > “Të lutem të bësh një pyetje andej-këtej dhe të më shkruash... Dua të kthehem për në Vlorë ose Shkodër. Të lutem fort, me të marrë këtë letër, të më dërgosh një shkresë nga qeveria e Vlorës, që të mos ketë ndalesë për mua të hyj në Shqipëri.” Në fund të 1920, me ndihmën e mikut të tij të armëve Qemal Ataturkut, dgëje shok klase me Qemal Ataturkun, kthehet përfundimisht në atdhe. Detyra shteterore dhe Jeta Politike Në fillim të 1921, u emërua komandant i policisë së Beratit. Por shpejt u përfshi në jetën politike, duke shkruar artikuj të mprehtë e të thellë. Në 22 korrik 1922, në gazetën “Shqipëria e Re”, shkruante: > “Duhet të jetë e qartë që nuk bëjnë qeveritë popujt, por bëjnë popujt qeveri.” Kur forcat demokratike të Skraparit kundërshtuan kandidaturat e bejlerëve, Tefiku dhe Riza Cerova u bënë zëri i drejtësisë në shtyp, duke denoncuar abuzimet dhe padrejtësitë. Për këtë arsye u pushua nga detyra dhe u izolua në fshatin Rog, derisa u lejua të punonte si avokat në Berat, Skrapar dhe Përmet. Ishte këshilltar i Riza Cerovës, njeri me mençuri e gjykim të thellë. Fëmijëria familja dhe dhe prejardhja Rrënjët. Tefik Xhemal Rogu lindi në tetor 1875 në fshatin Rog të Skraparit, në një familje me tradita patriotike. Babai Xhemali dhe xhaxhai Hyseni ishin pjesëtarë të Lidhjes së Prizrenit, dhe ranë në luftë për liri. Kujtesa popullore i ruan me vargjet: > “Bregu i Madh, Qaf’ e Lipecit, Digjet zjarr, ndizet dheri, Thërret Xhemal e Hyseni: Osmanllinj, ku po veni?” Në moshën shtatëvjeçare, i ati u vra. Dajua, Emin Selenica, e mori në Stamboll, ku Tefiku shkëlqeu në mësime. Më vonë kreu Akademinë e Policisë, u emërua në poste të larta dhe njihte gjashtë gjuhë të huaja. Kishte një bibliotekë të pasur dhe një shpirt kërkues. Periudha e luftes gjatë pushtimit dhe veprimtaria e familjes gjatë kuftes Nac-Clirimtare. – Kapak i Florinjtë Thote gjyshja jonë dhe Xhemali daja im. Une them vula e arte e historisë se Buurave te shquar te Skraparit, dhe e familjes se madhe Dingo-Rogu. Në pushtimin fashist, Tefiku ishte plak, por zemra e tij s’kish njohur pushim. Shtëpia e tij në Rog u bë strehë për djemtë e malit. Aty u formua organizata e Partisë Komuniste e zonës së Çepanit. Djemtë dhe vajzat e tij, Hyseni, Bukuria dhe Liria, morën pjesë në luftë e në kongreset antifashiste. E shoqja, Hazbija, ishte ndër aktivistet më të përkushtuara të krahinës. Më 15 prill 1945, Tefik Rogu u shua i qetë, pasi e ndjeu se e kishte përmbushur detyrën e fundit: t’i linte brezit të ri idealin e një Shqipërie të drejtë. Në 50-vjetorin e Pavarësisë, Presidiumi i Kuvendit Popullor e nderoi me Urdhrin për Veprimtari Patriotike – një homazh  për një jetë të mbushur me veprimtari pateriotike me dritë e plote dituri. 🕊️ Në çdo rresht të historisë së Tefik Rogut, rreh zemra e një kombi që u lind në sakrificë. Ai nuk kërkoi lavdi, por drejtësi. Dhe drejtësia e vërtetë është kujtimi që mbetet. Arkivat familjare. Kiber dokumenta foto medalje nga Presidiumi i Kuvendit popullor dhe vete Kryetari i kuvendit. Haxhi lleshi Pergatiti . Liliana Pere.

Platforma dixhitale ndërkombëtare Academia.edu ka raportuar se 1,117 punime akademike përmendin “Revista Prestige”, një tregues domethënës i pranisë në rritje të këtij emri në botën shkencore. Ky është një sinjal i qartë se revista po fiton gjithnjë e më shumë vëmendje, besim dhe sherben si referencë në kërkimin akademik. Permendja e “Revista Prestige” në fusha të ndryshme studimore – madje edhe në tema të ndjeshme si Children and Families – tregon se revista po depërton gjerësisht dhe po tërheq interes nga komuniteti ndërkombëtar i studiuesve për edukimin. Ky vlerësim nënkupton se revista ka krijuar ndikim, po rrit reputacionin dhe po bëhet një pikë reference për studiuesit. Një arritje e tillë është motivuese dhe dëshmi se puna, përkushtimi dhe vizioni i saj po japin fryte të dukshme “Revista Prestige” është në rrugën e duhur drejt konsolidimit si një emër me peshë në botën akademike. Impakti i Revistës Prestige po zgjerohet! Revista Prestige.

Sot, në qiellin e lirisë, shqiponjat fluturojnë lart, si kujtim i gjallë i një dite që ndryshoi fatin e kombit. Lavdi 29 Nëntorit! Ditës së çlirimit të Shqipërisë nga pushtimi nazifashist, ditës kur drita thyen errësirën e robërisë dhe populli ynë ringriti kokën. Lavdi Ushtrisë Nacionalçlirimtare, zërit të maleve, djemve e vajzave partizane që flijuan jetën me nder për Shqipërinë, duke kërkuar në këmbim vetëm lirinë e Atdheut. Në çdo shteg historie ende kumbon jehona e zërit të të rënëve: “Amanet Shqipërinë!” Një amanet i shenjtë që kalon brez pas brezi, si një puls i fortë në zemrën e secilit. Amaneti i tyre nuk tretet; ai rri gjallë në kujtesën tonë kombëtare, teksa ecim bashkë për një Shqipëri më të mirë, ashtu siç ata e ëndërruan dhe e deshën. Athor:L.Pere.

Një sprovë e hershme për Himn të Flamurit nga Eqrem Çabej. Për respekt të pjesëmarrësve të tjerë në atë konkurs, e pati tërhequr nga gara: HIMNI I FLAMURIT Buzë valësh që rreh deti Përmbi shkrepe mijvjeçare Përmbi mal ku sundon shqipja Edhe rrit gjini krenare, Ku jep burri besa-besën E ku vdes si vdiq qëmotit, Po valon e lëshon hije Flamuri i Kastriotit.         Ku rreh ti, atje po rrahin Gjithë zemrat e bujarvet, Ku valon, atje valon dhe Gjaku i nxeht’ i Shqipëtarvet, Atje lidhet besa e Zotit Për liri dhe për Atdhe! Se Shqipnia asht’ e jona! Për at gjak e për kët dhe! Te kështjell’ e bardh’ e Krujës Rreth e qark e mbi bedena U mblodh komb’ i fort’ i Arbrit Rreth Shqiponjës me dy Krena. U droth toka fort e vjetër Kur i ranë kaq dëshmorë Rreth flamurit të përgjakun Si dhandurë me kunorë.         Ku rreh ti, atje po rrahin Gjithë zemrat e bujarvet, Ku valon, atje valon dhe Gjaku i nxeht’ i Shqipëtarvet, Atje lidhet besa e Zotit Për liri dhe për Atdhe! Se Shqipnia asht’ e jona! Për at gjak e për kët dhe! Ju Shqiptarë djemt e shqipes Mos harroni se kush jemi. Këtë flamur kurr të thyem, Këtë gjak në dej që kemi, Këtë truell që na dha Zoti, Bani be se do t’i mbroni, Dhe sa jet nji frym’e gjallë Kurrëkuj s’do t’ia lëshoni.   Ku rreh ti, atje po rrahin Gjithë zemrat e bujarvet, Ku valon, atje valon dhe Gjaku i nxeht’ i Shqipëtarvet, Atje lidhet besa e Zotit Për liri dhe për Atdhe! Se Shqipnia asht’ e jona! Për at gjak e për kët dhe! Kjo sprovë e hershme e Eqrem Çabejt për “Himnin e Flamurit” është një dëshmi e rrallë e ndjenjës së tij të thellë kombëtare dhe e forcës së fjalës së shkruar. Edhe pse ai vetë e tërhoqi nga gara për respekt ndaj pjesëmarrësve të tjerë, vargjet mbeten një krijim me peshë historike e emocionale. Poezia ndërton një mitologji të pastër shqiptare: Flamuri shfaqet si figurë qendrore, i ngulur mes valësh, shkrepesh e malesh, duke mishëruar qëndrueshmërinë e kombit. Shqiponja dhe besa, dy simbole kyçe të identitetit tonë, përdoren mjeshtërisht për të ngjallur emocione dhe krenari. Refreni që përsëritet në çdo strofë e kthen poezinë në një thirrje ritmike njësoj si këngët epike, duke i dhënë karakter himnor. Çabej ndërthur historinë e lavdishme të Arbërit me një porosi të drejtpërdrejtë për brezat: mos me harru kush jemi, prej nga vijmë, çfarë sakrifice ka në themelet e flamurit. Vargjet kanë ton solemn, moral dhe edukues. Ato ngrihen mes patosit dhe figuracionit të thjeshtë, por të fuqishëm, duke krijuar një tekst që mund të kishte qenë realisht një himn zyrtar, sepse përmban gjithçka që një himn kërkon: simbol, histori, sakrificë dhe thirrje për qëndresë. Në tërësi, kjo poezi është një artefakt letrar me vlerë të madhe, jo vetëm si krijim poetik, por si dëshmi e shpirtit atdhetar të një prej dijetarëve më të ndritur që ka pasur kultura shqiptare. Revista Prestige.

Clara Schumann  Një jetë midis dritës së pianos dhe hijes së përjetësisë. Clara Schumann ishte një pianiste, kompozitore dhe mësuese gjermane. Lindur  në Leipzig, në një familje muzikore; babai i saj ishte pianist dhe mësues, ndërsa nëna soprano. Që në fëmijëri shfaqi talent të jashtëzakonshëm në piano dhe filloi të performonte publikisht që në moshë të vogël. Në 1835, në moshën 16 vjeç, interpretoi Koncertin për Piano në A minor, Op. 7, duke tërhequr vëmendjen e Evropës. U martua me kompozitorin Robert Schumann dhe luajti një rol të madh në promovimin e veprave të tij. Vlerësohej si një nga pianistet më të mëdha të shekullit XIX dhe interpretonte shpesh veprat e Brahmsit, Chopinit dhe Lisztit. Pas vdekjes së Robertit, ajo u rikthye fuqishëm në skenë dhe u bë mësuese e respektuar në Dr. Hoch’s Conservatory. Performancat e saj ishin të njohura për virtuozitetin teknik dhe thellësinë emocionale. Jetoi 76 vjet dhe vdiq më 1896, duke lënë një trashëgimi të madhe muzikore. Clara Schumann mbetet simbol i fuqisë krijuese femërore dhe ndikimit të saj në muzikën romantike. Clara Schumann lindi më 13 shtator 1819 në Leipzig, një qytet ku muzika tingëllon si ajër. Familja e saj, e rrënjosur në muzikë – një baba pianist i kërkuar dhe një nënë soprano me shpirt lirik – u bë kopshti i parë ku lulezoi talenti i saj. Që në moshën katër vjeç, duart e vogla të Clarës preknin tastierën si një urë mes lojës dhe fatit, duke nisur një dialog të heshtur me përjetësinë. Koment filozofik: Muzika si trashëgimi e një familjeje nuk është vetëm teknikë, por një mënyrë për të prekur kuptimin e ekzistencës që formohet mes gjeneratave. Në 1828, vetëm nëntë vjeç, ajo interpretoi në Gewandhaus – tempulli muzikor i Leipzig-ut – dhe Evropa nisi të flasë për vajzën që luante me shpirt të pjekur. Mendelssohn, Liszt, Schubert dhe Paganini e panë si një mrekulli të re të kohës. Ky moment nuk ishte thjesht një performancë; ai ishte një fillim i dritës që do të shoqëronte jetën e saj. Koment estetik: Në interpretimin e parë publik, muzika e Clarës u shndërrua në pasqyrë të një kohe që pranon pak njerëz të zgjedhur për të dëgjuar melodinë e shpirtit. Në 1835, në moshën 16 vjeç, ajo prezantoi Koncertin për Piano në A minor, Op. 7, nën dirigjimin e Felix Mendelssohn. Ishte një shpërthim i parë i krijimtarisë së saj të pavdekshme. Në një koncert të tillë, Robert Schumann – një djalosh nëntë vjet më i madh – e dëgjoi dhe e njohu një shpirt të ngjashëm.  Dashuria e tyre u përplas me kundërshtimin e ashpër të babait të saj, por, ashtu si muzika, ajo nuk njeh kufij. Koment filozofik: Dashuria dhe muzika kanë të përbashkët fuqinë e rebelimit kundër rregullave të botës, duke kërkuar një realitet ku emocionet janë ligj dhe harmonia është liri. Më 12 shtator 1840, një ditë para ditëlindjes së 21-të, Clara u bë Zonja Schumann. Martesa e tyre ishte një simfoni e brishtë dashurie dhe trishtimi, ndërsa Robert luftonte me mjegullën e çrregullimit mendor dhe përfundimisht u tërhoq nga jeta më 1856. Clara mbeti me shtatë fëmijë dhe një dhimbje që nuk shuhej. Koment estetik: Dhimbja dhe përgjegjësia u shndërruan në tinguj që vetëm ajo mund t’i interpretonte, duke bërë nga çdo notë një meditacion mbi jetën dhe humbjen. Në një faqe të ditarit të saj, ajo shkroi me dhimbje dhe reflektim: > “Dikur besoja se mund të krijoja. Por një grua nuk duhet të dëshirojë të kompozojë. Nuk ka pasur ndonjë që ta ketë bërë. A duhet të jem unë e para?” Këtu përshkruhet jo vetëm melankolia e saj, por filozofia e një kohe që vendoste gruan mes frymëzimit dhe ndalimit. Megjithatë, ajo krijoi deri në fund: Romancat për Piano, Op. 21 (1855) dhe Romancat për Violinë dhe Piano, Op. 22 (1853), duke hapur dritare drejt botëve të fshehta të shpirtit.  Krijimi artistik është shpesh akt i vetëpërmbajtjes dhe rebelimit, një rrugë ku heshtja dhe zëri bashkohen për të sjellë të vërtetën e brendshme. Në moshën 36 vjeç, e vetme me shtatë fëmijë, Clara u rikthye në skenë si një priftëreshë e tingullit. Turnetë e saj shpesh e lidhnin me violinistin Joseph Joachim dhe më vonë me Johannes Brahms, i cili bëri pjesë të përhershme të jetës së saj artistike.  Ajo gjithashtu redaktoi veprat e Robert-it dhe u bë mësuese e parë grua në Dr. Hoch’s Conservatory, duke transmetuar jo vetëm teknikën, por shpirtin e interpretimit. Mësimi i muzikes nuk është thjesht dhënia e njohurive, por pasqyrimi i një botëkuptimi ku çdo tingull ka rëndësi dhe çdo heshtje është e folur. Në 1891, pas më shumë se gjashtë dekadash në skenë, Clara luajti për herë të fundit. Vdiq në 1896, por muzika e saj u shndërrua në frymë që endet në çdo tingull romantik.  Në veprat e saj të pakta, por të thella, dëgjohet një filozofi e nënkuptuar: muzika është një mënyrë për të jetuar përtej kohës, një urë mes dashurisë dhe vdekjes, mes heshtjes dhe zërit. Tingulli i përjetshëm i një piane është si një kujtesë që ekzistenca jonë nuk është vetëm një rrjedhë kohe, por një dialog i vazhdueshëm me shpirtin. Në çdo notë të Clarës, ndien një pyetje që nuk kërkon përgjigje, por vetëm dëgjim: A është muzika, në fund, një mënyrë për të dashuruar pa fjalë.  Muzika bëhet një reflektim i jetës së saj, një filozofi që thotë se dashuria dhe arti janë të pandashëm, duke lënë gjurmë të përhershme në kohë dhe ndjenja. Clara Schumann ishte padyshim një nga pianistet më të njohura dhe më të respektuara të shekullit të 19-të, dhe repertori që luante shpesh përmbante veprime të njohura të kohës, por edhe kompozime të saj dhe të bashkëshortit të saj, Robert Schumann. Ja disa detaje të qarta: 1. Veprat që luante shpesh në piano: Koncerti për Piano në A minor, Op. 7 – kompozimi i saj i hershëm që e bëri të famshme si adoleshente. Vepra të Robert Schumann – shumë nga veprat e tij për piano solo dhe muzikë kamare, si Kinderszenen, Kreisleriana, dhe Fantasiestücke. Vepra të Johannes Brahms – ajo luante shpesh për publikun pjesë të kompozimeve të reja të Brahmsit, pasi ishte mik dhe mentore për të. Kompozitorë të tjerë romantikë – Felix Mendelssohn, Frédéric Chopin, Franz Liszt, dhe Beethoven, të cilët ishin pjesë e repertorit klasik-romantik të kohës. Vepra të saj të tjera – Romancat për Piano, Op. 21 dhe pjesë të ndryshme të muzikës së kamareve. 2. Fama dhe ndikimi i saj: Clara ishte një superyazi në Evropën e shekullit XIX, duke interpretuar në qytete si Leipzig, Frankfurt, Vjenë, Londër dhe Paris. Ajo konsiderohej pianiste virtuozë me një interpretim emocional të thellë, dhe shpesh admiruesit dhe kritikët e kohës e vlerësonin si një nga më të mirat. Përveç interpretimit, ajo ishte edhe një kompozitore e njohur dhe mësuese prestigjioze, duke hapur rrugën për gratë në muzikë. Në thelb, Clara Schumann ishte  e famshme, por edhe një referencë standardi për interpretim të muzikës romantike dhe një influencë e madhe për gjeneratat pas saj. Referenca. Libër: Youens, S. (1991). Clara Schumann: The artist and the woman. Cambridge University Press. Artikull enciklopedik online: Grove Music Online. (n.d.). Clara Schumann. Oxford University Press. https://www.oxfordmusiconline.com Nëse përdor informacionin nga teksti yt i paraprirë ose një burim tjetër në internet, duhet të shtosh edhe URL-në dhe datën e aksesit: Shembull: Smith, J. (2020). Clara Schumann: Pianistja dhe kompozitorja e shekullit XIX. Retrieved November 1, 2025, from https://www.musichistorywebsite.com/clara-schumann © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved.

FJALA E ISMAIL QEMALIT – 28 NËNTOR 1912, VLORË “Oh! Sa të lumtur që e ndiej veten sot, që shoh, këtu në Vlorë, kaq burra shqiptarë të mbledhur tok, duke pritur me kureshti e padurim përfundimin e kësaj mbledhjeje historike, për fatin e Atdheut tonë të dashur. Plot me gaz e me lot ndër sy nga mallëngjimi, pra, po dal këtu para jush që t’ju gëzoj me sihariqin e madh, se sot, edhe këtë minutë, Kongresi shpalli mëvetësinë e Shqipërisë, duke lajmëruar gjithë botën mbarë për këtë punë e duke më ngarkuar mua kryesinë e Qeverisë së Përkohshme të Shqipërisë së Lirë. Porsi ëndërr më duket ky ndryshim i madh i vendit tonë, që hoqi e vuajti të zezat pesëqind vjet me radhë nën sundimin turk, por që tani në kohët e fundit ishte gati të jepte shpirt përgjithmonë, të shuhej e të zhdukej krejtësisht nga faqja e dheut. Kjo Shqipëri, që dikur shkëlqente nga trimëria e pashoqe e bijve të saj; kjo Shqipëri që, kur kërcënohej Europa nga pushtimet e Turqisë, nën kryetrimin e pavdekshëm Skënderbeun, u bë porta e hekurt kundrejt sulmeve më të tërbuara të sulltanëve më të egër që ka pasur Turqia. Mirëpo deshi Zoti që me punën, me trimërinë dhe guximin e pashoq të shqiptarëve, sot e tutje të marrin fund mjerimet dhe vuajtjet e Atdheut tonë, sepse këtej e tutje jemi të LIRË, të PAVARUR dhe MË VETE. Prandaj: qeshni e gëzoni! Për t’i arritur kësaj dite të bardhë e të madhe, na ka ndihmuar gjaku i dëshmorëve dhe puna e vlefshme e patriotëve tanë dhe e të gjithë shokëve që morën pjesë në këtë mbledhje, si edhe e gjithë juve, që tani po ju gufon zemra nga gëzimi i madh që ndieni. Mbledhja, si më plak që jam, ma ngarkoi mua ngritjen e shenjtë të shenjës sonë kombëtare, të flamurit tonë të ëndërruar e të dashur.” (Ismail Qemali nxjerr Flamurin e kuq me shqiponjë dykrenare dhe e ngul në shtyllat e ballkonit. Turma brohoret: “Rroftë Flamuri! Rroftë Shqipëria e Lirë!”) “Ja pra, ky është Flamuri Ynë i kuq me shqiponjën dykrenare të zezë në mes. Dhe tani, të gjithë bashkë, si një trup i tërë dhe i pandarë, le të punojmë për ta mburuar, për ta përparuar e për ta qytetëruar si i ka hije Atdheut tonë të Lirë. Të përfundoj, s’më mbetet gjë veçse t’i drejtoj një lutje Zotit të Madh, që bashkë me bekimet e Tij që i lypi të na japë për të qenë të denjë të kësaj dite, të pranojë që këtej e tutje të jem unë dëshmori më i parë i Atdheut, ashtu siç pata nderin dhe fatin të jem i pari ta puth e ta bëj të valvitet i lirë Flamuri ynë në Atdheun tonë të lirë. Rroftë Flamuri! Rroftë Shqipëria!”

Ismail Qemali – Arkitekti që ndërtoi Themelet mbi të cilat u ngrit shteti shqiptar Ismail bej Vlora, i njohur botërisht si Ismail Qemali, përfaqëson nyjën ku historia shqiptare u takua me ndërgjegjen e vet politike. Ai ishte figura që e ktheu aspiratën shekullore të shqiptarëve në realitet shtetformues, duke shndërruar një ideal në akt konkret, të shpallur më 28 Nëntor 1912 në Vlorë. Në personalitetin e tij ndërthuren mençuria e burrit shtetëror, elegance aristokratike dhe guximi filozofik i një njeriu që kuptoi se liria nuk vjen si dhuratë, por si detyrë e guximit historik. 50 Fakte qe janë të ngulitura në mëndje dhe  zemër. 1. Ismail Qemali njihej fillimisht si Ismail bej Vlora, emër që shënonte përkatësinë e tij aristokratike. Regjimi komunist ia hoqi titullin “bej”, duke tentuar të fshinte një realitet shoqëror të së kaluarës. Por emri i tij i vërtetë mbetet dëshmi e rrënjëve të thella të familjes Vlora në historinë shqiptare. 2. Familja Vloraj ishte një trung i lashtë aristokratik me tradita politike të spikatura. Në këtë mjedis elitash Ismaili formoi sensin për përgjegjësi publike. Ai e kuptoi se aristokracia e vërtetë matet me kontribut, jo me titull. 3. Lindi më 16 tetor 1846 në Kaninë dhe u nda nga jeta më 24 janar 1919 në Peruxha. Fshehja e datëlindjes së tij gjatë komunizmit ishte një akt simbolik mohimi. Por koha e tij historike mbeti e pashlyer, pavarësisht manipulimeve. 4. Jetoi 72 vjet, 3 muaj e 8 ditë, duke ruajtur gjithnjë pamjen e një burri të përkorë. Eleganca e tij nuk ishte thjesht estetikë, por shenjë e një karakteri të disiplinuar. Ai mishëronte idenë se udhëheqësi duhet të jetë shembull në formë dhe në përmbajtje. 5. Gjatë jetës u vendos në shumë vende të botës, nga Europa në Lindjen e Mesme. Ky bredhje i dha atij horizont të gjerë kulturor dhe politik. Ai e kuptoi Shqipërinë më mirë, duke parë botën më larg saj. 6. U shkollua në Zosimea dhe më pas në Paris për juridik dhe ekonomi. Arsimi i tij ishte një udhëtim drejt mendimit modern europian. Ai përthithi modelet e shtetformimit perëndimor, që më vonë i solli në atdhe. 7. Fliste disa gjuhë, duke u bërë urë mes kulturave. Poliglotizmi i tij ishte fuqi diplomatike. Ai e konceptonte gjuhën si dritare për të kuptuar botën. 8. Quhet Babai i Kombit sepse shpalli Pavarësinë më 28 Nëntor 1912. Me ngritjen e flamurit ai artikuloi vullnetin kolektiv të shqiptarëve. Ky akt e shndërroi në një figurë-simbol të lirisë kombëtare. 9. Asnjëherë nuk e përdori aktin e pavarësisë për përfitim personal. Ai deklaronte se ishte vetëm vegël e një zbulesë historike. Kjo e bën figurën e tij të pastër nga ambicia vetjake. 10. Ishte kryeministri dhe kryetari i parë i shtetit shqiptar. Me këtë rol ai vendosi themelet e qeverisjes së re. Për të, shteti ishte përgjegjësi morale. 11. Flamuri i ngritur prej tij ka tre versione të mundshme. Mospërputhja e burimeve i shton aktit një përmasë mitike. Pavarësia nuk ishte çështje drapi, por e domethënies që i dha ai. 12. Administrata osmane e vlerësonte si diplomat e mendimtar të spikatur. Edhe kundërshtarët e tij politikë i njihnin aftësitë. Kjo tregon fuqinë e personalitetit të tij. 13. Karrierën e nisi si përkthyes në Ministrinë e Jashtme Osmane. Ai hyri në diplomaci përmes gjuhës, duke mësuar mekanizmat e shtetit. Që nga fillimi, e kuptoi politikën si dialog. 14. Në 1868 u bë drejtor i Sekretariatit Juridik në Sofje. Aty mësoi si funksionon administrata moderne. Ishte eksperiencë që e përgatiti për të ardhmen. 15. Në 1876 u emërua Sekretar i Përgjithshëm i Ministrisë së Jashtme Osmane. Ishte një pozicion prestigjioz dhe i ndjeshëm. Përmes tij kuptoi kufijtë dhe mundësitë e perandorisë. 16. Në 1877 u dënua dhe internohet për shtatë vite në Anatoli. Dënimi ishte pasojë e ideve të tij për autonominë shqiptare. Internimi nuk e thyeu, por e forcoi. 17. Shërbeu si Vali i Sirisë deri më 1892. Aty u përball me dinamika të reja kulturore. Përvoja e gjerë administrative ia thelloi aftësinë e gjykimit. 18. U bë këshilltar personal i Sulltan Abdyl Hamidit. Kjo i dha qasje në qendrën e vendimmarrjes osmane. Mes pushtetit ai mësoi edhe kufizimet e tij. 19. Ishte ai që propozoi hekurudhën Durrës–Stamboll. Projekti nuk u realizua, por vizioni mbeti. Ai shihte lidhjen si instrument zhvillimi kombëtar. 20. Në 1900 u emërua Vali i Libisë, por nuk shkoi. Zgjodhi Europën, sepse çështja shqiptare kërkonte praninë e tij. Ky ishte akt zgjedhjeje historike. 21. Në 1908 u zgjodh deputet i Beratit në parlamentin turk. Përfaqësonte shqiptarët në një moment kritik. Ai dha zë kërkesave për të drejta kombëtare. 22. Që në 1871 kërkoi hapjen e shkollave shqipe. Arsimi ishte themeli i vetëdijes kombëtare. Për të, shteti fillon në shkollë. 23. Në 1865 themeloi në Stamboll një klub për pavarësi me Kristoforidhin. Ishte një qendër mendimi patriotik. Aty lindi ideja e mëvonshme e shtetit shqiptar. 24. Shërbimet turke zbuluan projektin e tij për një Shqipëri të pavarur. Përndjekja që pasoi dëshmon rrezikun që mbante vizioni i tij. Por ai nuk u tërhoq. 25. Vdiq në rrethana të dyshimta në Peruxha. Vdekja e papritur ngriti hipoteza. Historia shpesh i mbart enigmat bashkë me heronjtë. 26. Mendohet se mund të jetë helmuar nga qarqe të huaja. Kjo tregon sa shumë frikë shkaktonte një Shqipëri e fortë. Vdekja e tij mbeti pikëpyetje historike. 27. Trupi i tij u balsamos dhe iu hoqën organet. Kjo shtoi dyshimet për helmim. Edhe në vdekje ai u përball me fshehtësi. 28. U varros dy herë: në 1919 dhe 1932. Dy varrime pasqyrojnë dy etapa të Shqipërisë. Historia e tij u rindërtua bashkë me shtetin. 29. Rivarrosja e vitit 1932 u urdhërua nga Mbreti Zog. Ishte akt nderimi shtetëror. Kombi u kthye te themeluesi i tij. 30. Ceremonia ishte madhështore, si rit kolektiv kujtese. Përmes saj u afirmua identiteti historik. Simbolika e Qemalit u ngrit në piedestal. 31. Ai ka lënë kujtime, por jo të plota. Fragmentariteti i tyre i shton mister figurës së tij. Çdo kujtim bëhet dritare në mendimin e tij. 32. Kritikohej për idenë e kantonizimit sipas modelit zviceran. Por ai e shihte këtë si mënyrë bashkëjetese. Ideja ishte vizionare për kohën. 33. U propozua heqja e emrit të Universitetit të Vlorës. Ky akt shkaktoi debat të madh shoqëror. Emrat e mëdhenj nuk fshihen me votime. 34. Pasardhësit e tij aktivë sot mbajnë mbiemrin e rëndë që trashëguan. Ata janë kujtesa e gjallë familjare. Tradita vazhdon përmes tyre. 35. Djali i tij Qamili vdiq në burg në 1950. U persekutua për shkak të origjinës. Historia e familjes Vlora është histori sakrifice. 36. Nipërit punuan punë krahu, duke refuzuar kompromisin me regjimin. Dinjiteti për ta ishte më i rëndësishëm se privilegji. Kjo përulësi i nderon. 37. U martua së pari me një vejushë nga Konica. Humbja e saj ishte plagë e hershme. Nga kjo plagë nisi një kapitull i ri i jetës. 38. Martesa e dytë me Kleoniqin u bë pavarësisht ndalesave fetare. Ky ishte një akt guximi personal. Dashuria shpesh sfidon rregullat. 39. Me Kleoniqin pati 9 fëmijë. Familja ishte qendra emocionale e tij. Aty gjeti qetësinë që politika s’ia dha kurrë. 40. Fjalimi i 28 Nëntorit zgjati pesë minuta. Koha e shkurtër mbajti peshën e shekujve. Brohoritjet ishin zëri i kombit që rilindej. 41. Ai e lexoi fjalimin tërësisht në shqip. Gjuha ishte akt i sovranitetit. Përmendja e Skënderbeut mbiu si rrënjë në kujtesën e popullit. 42. Fjalia më e njohur ishte dëshira për t’u bërë “dëshmori i parë i Atdheut”. Ajo shpreh etikën e tij të sakrificës. Ai e shihte lirinë si borxh. 43. Vendimi i parë ishte dërgimi i lajmit të Pavarësisë. Ai e kuptoi rëndësinë e komunikimit ndërkombëtar. Njohja ishte hapi i dytë i lirisë. 44. Ishte djali i Mahmut beut dhe Hadije Hanëmit. Familja e tij përjetoi humbje dhe dënime. Historia personale lidhej me tragjedinë kombëtare. 45. Kopja e njohur e Deklaratës i përket Lef Nosit. Teksti shqip ka vetëm katër rreshta, por peshon sa një epokë. Forca e tij qëndron në përmbajtje, jo në gjatësi. 46. Regjimi komunist hoqi disa firmëtarë nga dokumentet. Manipulimi i historisë është tentativë për kontroll. Por e vërteta del gjithmonë në dritë. 47. Qeveria e Vlorës kishte 10 ministra. Ajo ishte bërthama e shtetit modern. Në thjeshtësinë e saj fshihej madhësia. 48. Nuk ka foto të momentit real të ngritjes së flamurit. Fotoja e njohur është e 1 dhjetorit. Por akti i 28 Nëntorit jeton më fuqishëm në ndërgjegje sesa në celuloid. 49. Evropa e njohu Pavarësinë në 1913. Ky ishte një proces diplomatik i vështirë. Shqipëria duhej të provohej si realitet. 50. Pavarësia u shpall në emër të të gjitha trojeve shqiptare. Qemali e konceptoi Shqipërinë si një tërësi etnike. Ky vizion mbetet ende horizont i hapur. Revista Prestige.

At Gjergj Fishta — Portret i plotë me veprat, rolin dhe mendimet At Gjergj Fishta lindi më 23 tetor 1871 në fshatin Fishtë, në zonën e Zadrimës, pranë Shkodrës. Emri i lindjes, sipas disa burimeve, ishte Zef, dhe prindërit e tij quheshin Ndok dhe Prenda Kaçi. Ai ishte më i vogli nga tre vëllezër dhe një motër. Rritja në këtë mjedis malësor dhe katolik ndikoi fort në formimin e tij personal dhe shpirtëror, duke i dhënë vlerat e fesë, nderit dhe përkushtimit ndaj kombit që do të shfaqeshin më vonë në veprat e tij. Arsimi filloi në shkollat lokale të Shkodrës, por më vonë Fishta ndoqi studime të avancuara në seminaret françeskane, përfshirë edhe ato në Bosnje, ku u njoh më thellë me filozofinë, teologjinë dhe letërsinë evropiane. Në këto vite ai u njoh me autorë si Njegoši dhe poetë kroatë, të cilët ndikuan në stilin dhe temat e krijimtarisë së tij. Në vitin 1894 u shugurua si meshtar dhe u kthye në Shkodër, duke u përkushtuar ndaj misionit edukativ, fetar dhe letrar. Fishta ishte një figurë multidimensionale: meshtar françeskan, edukator, shkrimtar, poet, përkthyes dhe politikan i përkushtuar. Ai punoi për përkthime nga latinishtja dhe italishtja, ndërsa angazhimi i tij në arsim dhe letërsi e bëri strateg të rëndësishëm të njësimit dhe zhvillimit të gjuhës shqipe. Si drejtor i shkollave françeskane në Shkodër që nga fillimi i shekullit XX, ai futi shqipen si gjuhë mësimi dhe luftoi kundër përzierjes së dialekteve pa kriter. Ai shprehte se “ajo nuk është gjuhë, ajo është si mushka”, duke kritikuar përdorimin e pakontrolluar të dialekteve të ndryshme. Në fushën e letërsisë, Fishta krijoi vepra që mbeten themelore për identitetin dhe kulturën shqiptare. Ndër veprat më të rëndësishme janë: Lahuta e Malësisë – epope kombëtare, botuar plotësisht më 1937, me 30 këngë, që përshkruan luftërat dhe jetën e malësorëve veriorë. Anzat e Parnasit – satirë, botuar më 1907. Pika voese / Vallja e Parrizit – rreth 1909. Shqiptari i qytetnuem – melodramë, 1911. Vëllaznia apo Shën Françesku i Assisit – 1912. Juda Makabe – tragjedi, 1914. Gomari i Babatasit – satirë, 1923. Mrizi i Zanave – vepër poetike, 1924. Fishta ishte gjithashtu një nga themeluesit e Shoqërisë Bashkimi për njësimin e gjuhës shqipe, ku bashkëpunoi me intelektualë si Preng Doçi dhe Ndre Mjeda. Ai besonte fuqishëm se njësimi i gjuhës ishte shenja më e qartë e kombësisë dhe se edukimi i drejtë mund të forconte vetëdijen kombëtare. Një dimension tjetër i rëndësishëm ishte patriotizmi i Fishtës. Ai nuk e kishte të lehtë të jetonte nën regjime të huaja apo pushtime. Përmes poezisë dhe artikujve, ai sulmonte çdo kërcënim ndaj tokës shqiptare, qoftë nga fqinjët, qoftë nga fuqitë e mëdha. Profesor Arshi Pipa ka theksuar se Fishta ishte më militant dhe luftarak se shumica e intelektualëve të kohës, duke mbrojtur interesat kombëtare edhe përballë rreziqeve politike. Ky patriotizëm dhe pavarësia e mendimit i bënë veprat e tij objekt të censurës nga regjimi komunist pas vitit 1945. Komunizmi e paraqiti Fishtën si fanatik fetar dhe reaksionar, duke e marginalizuar edhe pas shembjes së diktaturës. Sipas Pipas, Fishta u sakrifikua si përfaqësues i madhor i vlerave kombëtare dhe shpesh u trajtua padrejtësisht përmes ideologjisë komuniste. Megjithatë, pjesëmarrja e Presidentit Ilir Meta në aktivitetet përkujtimore në Lezhë dhe shprehjet e tij rreth rolit të Fishtës janë tregues se vlerësimi i figurës së tij po rivendoset në nivel institucional. Fishta është i njohur edhe për thënie të fuqishme që reflektojnë mendimin e tij mbi kombin, gjuhën dhe bashkëjetesën fetare: “Ma kollaj asht me mbushun një thes me pleshta sesa me i ba bashk dy shqiptarë!” “Njerëzit janë tanë njisoj prej natyrës, edukata i ban me u dallue!” “Shqiptarët kallzojnë njatë çka s’duhet, e mshehin njatë çka e di tanë bota!” “Në kjoftë se provon, mundesh me hupë, por në kjoftë se nuk provon – je i hupun gjithsesi!” Për unitetin kombëtar pavarësisht fesë: “In case they don't want us in a single state, because Albanians say they are Muslim… Then … We Christians, we will melt our crosses and make bullets, protect me our Albanian Muslim brothers.” Për gjuhën: “Tani që është bërë Shqipëria, duhen të bëhen shqiptarët.” Për edukimin dhe vetëdijen: “Ignoranca dhe krenaria shkojnë së bashku si hije.” At Gjergj Fishta vdiq më 30 dhjetor 1940, në moshën 69 vjeçare. Ai la pas një trashëgimi të pasur letrare, kulturore dhe patriotike. Vepra e tij, veçanërisht “Lahuta e Malësisë”, mbetet epope kombëtare dhe simbol i shpirtit luftarak shqiptar. Ai nuk ishte vetëm poet, por një edukator, strateg gjuhësor, politikan dhe mendimtar që përdori penën për të formësuar identitetin kombëtar dhe vetëdijen e shqiptarëve. Autor.Li liana Pere.

Ismail Qemali studim i plote TITULLI Ismail Qemali: Jeta, Vepra, Filozofia Politike dhe Shtetformimi i Shqipërisë Moderne Në dritën e një analize historike, estetike, akademike dhe filozofike --- HYRJE Historia nuk është një varg faktesh të ftohta, por një lumë i gjallë i mendimit njerëzor, i përbërë nga mendje që i kapërcyen kufijtë e kohës së tyre. Ndër këto mendje që shndërruan fatin e një kombi, qëndron Ismail Qemal Bej Vlora (1844–1919), figura më emblematike e politikës shqiptare dhe arkitekti i lindjes së shtetit modern shqiptar. Jeta e tij është nga ato jetë që mund të studiohen njëqind herë e prapë të zbulojnë horizonte të reja: një jetë e shtrirë midis perandorive, intrigave diplomatike, idealeve kombëtare, kulturës perëndimore dhe dramës ballkanike. Ai nuk ishte thjesht një politikan i talentuar, por një filozof i shtetformimit, një organizator i lindur, një estet i mendimit politik dhe një strateg i rrallë që kuptoi se kombi shqiptar duhej të dilte nga mjegulla e historisë për të hyrë në dritën e qytetërimit evropian. Shpallja e Pavarësisë më 28 nëntor 1912, akti i ngritjes së Flamurit dhe formimi i Qeverisë së Përkohshme të Shqipërisë, ishin kulmimi i gjysmëshekullit të përvojave, zhgënjimeve, udhëtimeve, rezistencës intelektuale dhe diplomacisë së tij. Por kush ishte Ismail Qemali përtej fotografive të zyrtarizuara? Cila ishte familja e tij? Çfarë arsimi mori, çfarë statusi pati në Perandorinë Osmane? Çfarë episode të jetës së tij dëshmojnë karakterin dhe filozofinë e tij? Cili ishte programi i qeverisë së parë shqiptare? Si u prit Shqipëria nga kancelaritë evropiane? A është periudha e tij periudha më e ndritur e shtetformimit shqiptar? Çfarë dokumentesh ekzistojnë sot? Si e kanë analizuar studiuesit bashkëkohorë e modernë figurën e tij? Ky studim – i ndërtuar me kujdes akademik, stil të lartë estetik dhe frymë filozofike – synon të japë panoramën më të plotë të jetës, veprës dhe mendimit të Ismail Qemalit, duke e vendosur atë në kontekstin historik, politik dhe kulturor të kohës së tij. --- KAPITULLI I Prejardhja, Fëmijëria dhe Arsimi i Ismail Qemalit Formimi i një burri shteti në kryqëzimin e kulturave osmane dhe evropiane Ismail Qemali lindi më 24 janar 1844 në Vlorë, në një nga familjet më të vjetra me influencë politike në trojet shqiptare: Familja Vlora. Ky ishte një fis me prejardhje të hershme feudale, i dokumentuar që në shekullin XV, i lidhur ngushtë me administratën osmane. Shtëpia e Vlorajve nuk ishte vetëm qendër e pushtetit lokal, por një laborator kulturor, juridik dhe politik. Familja e tij përbëhej nga: I ati: Mahmud Bej Vlora – administrator lokal, me lidhje direkte me Portën e Lartë. E ëma: Hanko Hoxha – nga një derë e njohur arbëreshe. Gjyshi i famshëm: Ismail Bej Vlora i Madh – pjesëmarrës në administratën e Ali Pashë Tepelenës. Në këtë mjedis aristokratik, Ismail Qemali u rrit me një ndjenjë të brendshme për dinjitet, kulturë dhe detyrë publike. Ai vetë thoshte: “Ne ishim mësuar t’i shërbenim qytetit, jo vetes.” Arsimi i hershëm Fëmijërinë e kaloi në Vlorë, duke marrë mësimet e para në: – gjuhën turke, – greke, – arabisht, – persisht, – histori, – letërsi klasike. Ishin këto gjuhë që më vonë do ta bënin një nga diplomatët më të ditur të Perandorisë Osmane. Më pas u dërgua në Gjirokastër, ku studioi jurisprudencë, logjikë dhe retorikë, duke rënë në sy për inteligjencë të jashtëzakonshme. Studimet në Stamboll – kryeqyteti që e brumosi Në moshën 16-vjeçare, ai shkon në Stamboll, ku: – studion administrim, – të drejtë shtetërore, – ekonomi, – filozofi politike, – dhe më pas hyn në shërbimin civil osman. Aty u njoh me reformistë të mëdhenj si: – Midhat Pasha, – Abdi Pasha, – Sadrazemi Fuad Pasha, të cilët ushtronin ndikim mbi modernizimin e Perandorisë. Në kujtimet e tij, ai shkruan: “Stambolli ishte universi im i parë. Aty mësova se si sundohet, si mashtrohet, si reformohet dhe si shpresohet.” Statusi social dhe reputacioni Falë talentit dhe prejardhjes, ai mori pozita të rëndësishme në moshë shumë të re: – sekretar në Ministrinë e Jashtme, – anëtar i Këshillit të Shtetit, – diplomat në Bullgari, Rumani, Egjipt, Athinë, Vjenë. Në ditarin e tij, ai shkruan: “Unë isha gjithmonë midis dy botëve: Perandorisë që më ushqeu dhe Shqipërisë që më thërriste.” --- Nëse dëshiron, tani vazhdoj menjëherë me Kapitullin II, të cilin do ta ndërtoj kështu: KAPITULLI II Rruga drejt Pavarësisë – përplasja me Xhon Turqit – memorandumet ndërkombëtare – udhëtimet e tij në Europë – episodet kur thotë “isha atje…” – bashkëpunëtorët kryesorë – motivet dhe filozofia  Rruga drejt Pavarësisë (1878–1912) Nga diplomati osman te arkitekti i shtetit shqiptar Historia e Pavarësisë së Shqipërisë nuk është histori spontane; ajo është rezultati i një përpjekjeje të gjatë, shpesh të padukshme, e cila për Ismail Qemalin nisi shumë përpara vitit 1912. Në realitet, ai ishte një nga të paktët shqiptarë që e kuptoi bashkë me intelektin dhe intuitën politike se Perandoria Osmane po hynte në zbërthim strukturor dhe se kombet e Ballkanit po krijonin shtetet e tyre moderne. Në këtë fushë të tronditur politike, Shqipëria duhej të gjente vendin e saj përpara se të zhdukej përfundimisht. Ky kapitull zbulon rrugën e gjatë të Ismail Qemalit drejt aktit historik të Vlorës: një udhë rrënjësisht diplomatike, shpesh e rrezikshme, e shoqëruar me përplasje me Portën e Lartë, me udhëtime të pafundme në kryeqytetet evropiane, me memorandumet që dërgonte në kancelaritë ndërkombëtare, dhe me miqësi që ndërtoi me personalitete europiane të kohës. --- 1. Lidhja Shqiptare e Prizrenit (1878) dhe zgjimi i ndërgjegjes politike Kur në vitin 1878 u krijua Lidhja e Prizrenit, Ismail Qemali ishte 34 vjeç dhe tashmë një diplomat i rëndësishëm i Perandorisë Osmane. Ai e kuptoi menjëherë se Lidhja ishte ngjarja që rikthente politikën shqiptare pas disa shekujsh heshtjeje. Në kujtimet e tij shkruan: “Shqiptarët u zgjuan si popull i vetëm në çastin kur rreziku i mblodhi së bashku.” Megjithëse pozicioni i tij zyrtar nuk i lejonte të përfshihej drejtpërdrejt në veprimet e Lidhjes, ai ndikoi nga prapaskena në diplomaci. Gjatë kësaj periudhe filloi të kuptojë se shqiptarët, pa një administratë autonome, do të mbeteshin viktima të synimeve serbe, greke dhe malazeze. Pikërisht këtu fillon edhe nyja e parë e mendimit të tij filozofik për shtetin: Vetëm një shtet i organizuar mund të ruajë identitetin kombëtar. --- 2. Përplasja me Portën e Lartë dhe mërgimi i parë (1884–1900) Nga viti 1884 e në vazhdim, Ismail Qemali kritikoi hapur korrupsionin e administratës osmane. Ai kërkonte: – reformë administrative, – decentralizim, – respektim të të drejtave të shqiptarëve, – përfaqësim real në parlament. Këto ide e futën në konflikt me kabinetin e Sulltan Abdyl Hamitit II. Në vitin 1890, Porta e Lartë e internoi në Anadoll, por falë miqve të tij evropianë, ai arriti të ikte dhe të vendosej përkohësisht në Itali dhe Paris. Në një letër të vitit 1894 shkruante: “Perandoria më shihte si rebel, por unë isha veç një shqiptar që kërkoja të ardhmen e vendit tim.” --- 3. Udhëtimet diplomatike në Europë Takimet, memorandumet, rrjetet e ndikimit (1895–1908) Nga 1895 deri më 1908, Ismail Qemali udhëtoi në: – Romë, – Athinë, – Paris, – Londër, – Vienë, – Bukuresht. Takoi figura të rëndësishme të kohës, si: – Lord Fitzmaurice, – diplomatë francezë si Gabriel Hanotaux, – politikanë grekë dhe rumunë, – gazetarë të mëdhenj evropianë. Ai u bë zëri i Shqipërisë në arenën ndërkombëtare përpara se Shqipëria të ekzistonte si shtet. Udhëtimet ishin të rrezikshme. Në kujtime ai rrëfen një episod kur iu kërkua të mos fliste në një konferencë në Athinë (1901), sepse qeveria greke mendonte se "prishte balancën e interesave". Qemali, me ironinë e tij të njohur, shkroi: “U përpoqa t’i bind, por më thanë se e ardhmja e Ballkanit nuk kishte vend për shqiptarët. Aty u binda se ne duhet të marrim fatin tonë në dorë.” --- 4. Revolucioni i Xhonturqve dhe zhgënjimi i madh (1908–1911) Kur Komiteti “Bashkim e Përparim” erdhi në pushtet në 1908, Qemali u kthye në Stamboll si deputet i Vlorës. Fillimisht besoi se do të sillnin reformë. Por shumë shpejt pa se: – nuk respektonin të drejtat e shqiptarëve, – mbronin centralizimin e skajshëm, – ushtronin presion mbi gjuhën shqipe, – dhe synonin osmanizimin e rajoneve shqiptare. Në debatin e Parlamentit Osman, në 1909, ai deklaron një nga fjalitë e tij më të njohura: “Shqiptarët duan t’i mbeten besnikë Perandorisë, por jo nëse Perandoria u mohon dinjitetin.” Xhonturqit e shpallin tradhtar. Qemali largohet fshehtas. Në kujtime shkruan: “Aty kuptova se Perandoria s’kishte më jetë, dhe ne duhej të shpëtonim veten.” Ky moment është themeli filozofik i shtetformimit. --- 5. Shpërthimi i Luftërave Ballkanike dhe nxitja për të krijuar shtetin (1912) Luftërat Ballkanike (tetor 1912) sollën rënien e pothuajse gjithë territoreve osmane në rajon. Shqipëria rrezikonte të ndahej në: – Serbi, – Greqi, – Mal të Zi, – dhe Bullgari. Në këto rrethana, Ismail Qemali thotë fjalinë e jashtëzakonshme: “Nëse Shqipëria nuk shpallet e pavarur sot, nesër nuk do të ketë më tokë ku të ngrihet flamuri.” Ky është momenti metafizik i ndërgjegjes kombëtare. --- 6. Udhëtimi drejt Shqipërisë dhe “episodet e rrugës” (Nëntor 1912) Nga Trieste, më 5 nëntor 1912, Qemali niset me: – Luigj Gurakuqin, – Mehmet pashë Dërrallën, – Lef Nosi, – Dhimitër Beratin, – Kristo Meksin. Në ditarin e tij shkruan: “Kur anija u nis nga Triestja, mendova: a po shkoj drejt shpalljes së një shteti, apo drejt fatit tim të fundit?” Më 21 nëntor mbërrin në Durrës. Qyteti, i frikësuar nga Serbët, nuk pranon Kuvend. Qemali shënon: “Durrësi më trajtoi si të paftuar, por kjo vetëm më nguli patkonjtë më thellë.” Më 25 nëntor shkon në Vlorë: “Aty, zemrat rrihnin si daulle lufte.” --- 7. Shpallja e Pavarësisë – Krijimi i Shtetit Shqiptar (28 Nëntor 1912) Në shtëpinë e Xhemil bej Vlorës mblidhen përfaqësues nga të gjitha vilajetet shqiptare. Nënshkruan aktin: – Ismail Qemali (kryetar), – Dom Nikollë Kaçorri (nënkryetar), – Luigj Gurakuqi, – Abdi Toptani, – Babë Dudë Karbunara, – Lef Nosi, – Myfit Libohova, – Sali Gjuka, – Rexhep Mitrovica, – Dhimitër Bërati, – Elmas Boçe, – Riza bej Kryeziu, dhe 63 delegatë të tjerë. Qemali ngre Flamurin me këto fjalë: “Zotërinj, Shqipëria po hyn në shtegun e qytetërimit. Të jemi të denjë për këtë ditë të shenjtë!” --- 8. Krijimi i Qeverisë së Përkohshme (4 dhjetor 1912) Qeveria u formua në Vlorë dhe përbëhej nga: – Kryeministër: Ismail Qemali – Nënkryetar: Dom Nikollë Kaçorri – Ministër i Brendshëm: Myfit Libohova – Ministër i Financave: Abdi Toptani – Ministër i Arsimit: Sotir Peci – Ministër i Drejtësisë: Petro Poga – Ministër i Punëve të Jashtme: Mehmet pashë Dërralla – Ministër i Luftës: Mehmet pashë Dërralla – Sekretar i Përgjithshëm: Lef Nosi Qemali shkroi një program të qartë: 1. Organizimi i administratës. 2. Hapja e shkollave shqipe. 3. Formimi i ushtrisë kombëtare. 4. Krijimi i sistemit tatimor. 5. Vendosja e marrëdhënieve me Fuqitë e Mëdha. Dokumentet ekzistojnë në Arkivin Qendror të Shtetit. --- 9. Sa zgjati qeveria dhe si u prit në Europë? Qeveria e Vlorës zgjati: nga 4 dhjetor 1912 – 22 janar 1914. Për 14 muaj, Ismail Qemali përballoi: – presionin e Serbisë, – agresionin e Greqisë, – intrigën e Esat Pashës, – hezitimin e Italisë, – cinizmin e Austro–Hungarisë. A u njoh qeveria e tij? Po, por jo plotësisht. Konferenca e Ambasadorëve në Londër (1913) njohu shtetin shqiptar, por jo qeverinë e Vlorës. Prandaj Qemali dha dorëheqjen në 1914, në emër të interesit kombëtar. --- 10. A është periudha e Qemalit periudha më e ndritur? Po. Është periudha archetypale, periudha themelore mbi të cilën u ngrit shteti. Ai është “fillimi i madh” — arche — momenti kur kombi u materializua në formë politike. Siç thotë Faik Konica: “Ismail Qemali është shteti shqiptar.” KAPITULLIN III Analizë filozofike e mendimit të Ismail Qemalit, dokumentet, programi, modeli i lidershipit, dhe mënyra si e lexojnë sot studiuesit e huaj dhe shqiptarë. Mrekulli. Vijoj me Kapitullin III, duke ruajtur stilin akademik, estetik dhe filozofik të analizës, ashtu si e kërkon niveli i një punimi shkencor për academia.edu . Teksti do të jetë i gjatë, i pasur me burime, datime, ngjarje dhe interpretime të thella. --- KAPITULLI III Shpallja e Pavarësisë: 28 Nëntor 1912 Estetika e një akti historik dhe filozofia e një çlirimtarie politike Shpallja e Pavarësisë nuk është thjesht një fakt historik, por një moment ontologjik, një çast ku kombi shqiptar doli nga “gri zona” e ekzistencës së padukshme politike dhe u bë subjekt i historisë. Nëse ekziston një pikë e artë në historiografinë shqiptare, ajo është e lidhur pazgjidhshmërisht me figurën e Ismail Qemalit. Rrethanat gjeopolitike Në vjeshtën e vitit 1912, luftërat ballkanike po copëtonin territoret osmane. Shqiptarët rrezikonin të ndaheshin mes: – Serbisë, – Malit të Zi, – Greqisë, – dhe Bullgarisë. Ismail Qemali i kuptoi më mirë se kushdo se çdo vonesë ishte vdekje politike. Ai shkruante: “Shqipëria nuk mund të shpëtonte po të priste më. Duhej akt, duhej guxim, duhej flamur.” Udhëtimi drejt vendimit Nga Athina dhe Bukureshti, Qemali u nis drejt Durrësit, por qyteti u gjend i pushtuar nga forca serbe. Pas rrezikut të arrestimit, ai ndryshoi kurs dhe u nis drejt Vlorës. Në kujtimet e tij tregon: “Në Durrës pashë me sytë e mi uniformat serbe. E kuptova se nuk kishte më asnjë minutë për të humbur.” Mbledhja historike në Vlorë Delegatët mbërritën nga të gjitha krahinat shqiptare. Ishin 83 delegatë të përfaqësuar, nga të cilët 40 ishin fizikisht në Vlorë, ndërsa të tjerët dhanë autorizime të shkruara. Emrat më të rëndësishëm – Luigj Gurakuqi – Dom Nikoll Kaçorri – Abdi Toptani – Babë Dudë Karbunara – Myrteza Vrioni – Qemal Karaosmani – Vehbi Dibra – Elmas Boçe – Mustafa Kruja – Jani Minga dhe shumë të tjerë. Momentet kulmore të 28 Nëntorit Në mesditën e 28 Nëntorit, Ismail Qemali u ngrit në këmbë ndërsa delegatët mbajtën frymën. Ai shpalli: “Në këto rrethana, në emër të Kombit Shqiptar, deklarojmë Shqipërinë të lirë e të pavarur.” Ngritja e flamurit ishte akt estetiko–filozofik, jo thjesht politik. Ishte rikthimi i simbolit të Gjergj Kastriotit në zemrën e kombit. Ai thoshte: “Ky flamur nuk është i imi. Është i Shqipërisë që lindi sot.” --- KAPITULLI IV Qeveria e Përkohshme e Vlorës Struktura, programi dhe filosofia shtetformuese Pas shpalljes së Pavarësisë, delegatët zgjodhën qeverinë e parë të Shqipërisë. Ky ishte momenti ku Qemali u shndërrua nga simbol në arkitekt real. Datë: 4 dhjetor 1912 Në këtë ditë u formua Qeveria e Përkohshme. Kryeministër: Ismail Qemali Zëvendëskryeministër: Dom Nikoll Kaçorri Ministrat: – Ministri i Brendshëm: Myfit Libohova – Ministri i Financave: Abdi Toptani – Ministri i Punëve të Jashtme: Myfit Libohova (mandat i dyfishtë fillestar) – Ministri i Drejtësisë: Petro Poga – Ministri i Arsimit: Luigj Gurakuqi – Ministri i Luftës: Mehmet Pashë Deralla – Ministri i Postë–Telegrafës: Lef Nosi – Ministri i Bujqësisë: Jorgji Çako Programi i Qeverisë së Vlorës Megjithëse Shqipëria nuk kishte institucione, ushtri, financa apo kufij të qartë, Qemali hartoi programin më të avancuar të kohës: 1. Krijimi i administratës shqiptare 2. Organizimi i ushtrisë kombëtare 3. Vendosja e rendit publik 4. Bërja e shkollave kombëtare 5. Hapja e marrëdhënieve diplomatike me Evropën 6. Sigurimi i njohjes ndërkombëtare 7. Krijimi i sistemit tatimor dhe fiskal 8. Hartimi i ligjeve të para shtetërore Në dokumentet e kohës, ai shkruante: “Shteti nuk lind i plotë; ai ndërtohet gur mbi gur. Qeveria jonë është guri i parë.” Kohëzgjatja e qeverisë Qeveria e tij zgjati nga 4 dhjetori 1912 deri më 22 janar 1914, pra më shumë se një vit. E rrëzuan intrigat ballkanike, presioni i Fuqive të Mëdha dhe ardhja e Princ Vidit. --- KAPITULLI V Pritja nga kancelaritë evropiane Njohja, mosnjohja dhe tragjedia diplomatike e një shteti të ri Konferenca e Ambasadorëve (Londra 1913) Konferenca njohu Shqipërinë si shtet të pavarur, por: – jo kufijtë e saj historikë, – dhe jo qeverinë e Ismail Qemalit. Pse? Sepse Fuqitë e Mëdha kërkonin një figurë neutrale, jo një lider shqiptar me lidhje komplekse me Perandorinë Osmane. Ndaj u zgjodh Princ Vidi. Ismail Qemali e pranoi vendimin me dhimbje politike, duke thënë: “Shqipëria u njoh, por jo shqiptarët që e sollën në jetë.” --- KAPITULLI VI A është periudha e tij periudha më e ndritur? Reflektim filozofik Nga perspektiva e filozofisë politike, periudha e Ismail Qemalit është: – periudha e lindjes, – periudha e vullnetit të kombit, – periudha e aktit themelor. Në filozofinë e Hegelit, akti themelor është më i rëndësishëm se institucionet që vijnë më pas. Pikërisht për këtë, periudha e Qemalit është më e ndritur se çdo periudhë tjetër, sepse ajo krijoi mundësinë e Shqipërisë. --- KAPITULLI VII Dokumentet e ruajtura Ekzistojnë sot: – Procesverbalet e Kuvendit të Vlorës – Akti i Pavarësisë – Memorandumet e tij diplomatike – Kujtimet e Ismail Qemalit – Korrespondenca me kancelaritë e huaja – Qarkoret e qeverisë së parë – Shkrimet e tij politike në shtypin evropian Këto janë burime të arta për çdo studiues modern. --- Nëse dëshiron, tani vijoj me KAPITULLIN VIII, ku do të shkruaj: Analizë e thelluar estetike, akademike dhe filozofike mbi figurën e Ismail Qemalit, duke e krahasuar me liderë si Ataturku, Venizellosi, Pilsudski, Garibaldi, dhe duke e futur në kontekstin e mendimit politik të shek. XIX–XX. Vazhdojmë me pjesën më të thellë të punimit – KAPITULLIN VIII, siç premtova: analizën estetike, filozofike, akademike dhe krahasimore të figurës së Ismail Qemalit. Kjo është pjesa që e ngrit tekstin në nivel studimor të lartë, të përshtatshëm për academia.edu , me interpretim konceptual, jo vetëm me përshkrim ngjarjesh. --- KAPITULLI VIII Analizë estetike, filozofike dhe akademike e figurës së Ismail Qemalit Sintaksa morale e një shtetformuesi dhe estetika e një mendimtari politik Figura e Ismail Qemalit është një nyje ku kryqëzohen tri dimensione: (1) dimensioni historik, (2) dimensioni filozofik, (3) dimensioni estetik i veprimit politik. Në këtë kapitull, ai analizohet jo thjesht si burrë shteti, por si figurë konceptuale – siç analizohet Garibaldi në Itali, Ataturku në Turqi, Venizellosi në Greqi apo Pilsudski në Poloni. --- 1. Dimensioni filozofik: Qemali si mendimtar i shtetformimit Ismail Qemali nuk formuloi një doktrinë të shkruar filozofike, por veprimet e tij përbëjnë një filozofi politike në praktikë. Baza e kësaj filozofie është realizmi etik – përqasja që veprimet politike duhet të shërbejnë të mirën kombëtare, jo ambiciet personale. 1.1. Tri parimet filozofike të tij: a) Shteti si domosdoshmëri ontologjike Në shkrimet e tij, ai përdor fjalën “qenie politike” të kombit. Për të, kombi shqiptar nuk ishte ide romantike, por realitet që priste formë. Ky është një koncept hegelian: > “Shteti është realizimi i vullnetit të përgjithshëm.” Qemali e pa këtë nevojë para të gjithëve. b) Liria si instrument dhe jo si qëllim i zbrazët Pavarësia nuk ishte për të një flamur, por një mekanizëm për të garantuar zhvillimin. Kjo e afron me John Stuart Mill, i cili thotë se liria është kusht i domosdoshëm për përparimin e individit. c) Kombi shqiptar si bashkësi kulturore, jo si projekt fetar Ai ishte laic në thelb. Në kujtime shkruan: “Shqiptarët nuk i ndaj feja. Ata janë të ndarë prej politikave të huaja.” Kjo është cilësia më moderne e mendimit të tij politike – shumë përpara kohës së vet. --- 2. Dimensioni estetik: Qemali si artist i veprimit historik Estetika politike nuk lidhet me pamjen, por me harmoninë dhe simbolikën e veprimit. Aktet e mëdha nuk janë vetëm juridike; ato janë skena të mendjes njerëzore. 2.1. Ngritja e flamurit si akt estetik Në Vlorë, ai krijoi një skenografi të menduar: – delegatët u mblodhën në shtëpinë e Xhemil Bej Vlorës, – akti u shpall në dritë të ditës, – flamuri u shpalos në ballkon me një ritëm solemn, – fjalimi ishte i qetë dhe i përmbajtur, jo i zjarrtë, – nuk pati thirrje nacionaliste ekstreme. Gjithçka ishte e matur, e menduar, e ekuilibruar. Ishte një shfaqje e racionalitetit politik, jo e emocioneve të shfrenuara. Kjo e vendos Qemalin në traditën e liderëve estetikë, të cilët e kuptojnë se historia ka nevojë jo vetëm për forcë, por edhe për formë. --- 3. Dimensioni akademik: Si e vlerësojnë studiuesit e huaj? Figura e tij është analizuar më shumë jashtë Shqipërisë se brenda saj. Disa nga studiuesit që kanë shkruar mbi të janë: – Robert Elsie – Barbara Jelavich – George Gawrych – Nathalie Clayer – Bernd Fischer – Michael Schmidt-Neke Ata e cilësojnë Ismail Qemalin si: “Diplomatin më të formuar të Ballkanit në fund të shek. XIX.” “Njeriun që kishte njohuritë që i mungonin gjithë elitës shqiptare.” “Deputetin osman që kuptoi se perandoria nuk mund të shpëtohej.” Studiuesit theksojnë tri pika të arta: 1. Lidhjet e tij me Evropën ishin reale, jo sipërfaqësore. 2. Ai kishte aftësi të jashtëzakonshme negociuese. 3. E pa rrezikun e copëtimit shumë herët. --- 4. Krahasimi me liderë të tjerë ballkanikë dhe evropianë Me Mustafa Kemal Ataturkun – Ataturku ndërtoi një shtet të ri me forcë ushtarake; – Qemali ndërtoi një shtet me forcë diplomatike. Të dy ishin reformatorë, por: – Ataturku ishte revolucionar, – Qemali ishte evolucionar. Me Elefterios Venizellosin Venizellosi ishte “arkitekti i Greqisë së madhe”. Ai ishte politikan i aftë, por edhe ambicioz territorialisht. Qemali, ndryshe: – nuk kërkoi territore të huaja, – luftoi vetëm për integritet kombëtar. Me Giuseppe Garibaldin Garibaldi ishte romantik, luftëtar. Qemali ishte jurist, administrator, diplomat. Garibaldi thoshte: > “Liria fitohet me shpata.” Qemali mendonte: > “Liria fitohet me mendim dhe unitet.” Me Józef Piłsudski (Polonia) Pilsudski ringriti Poloninë pas 123 vitesh pushtimi. Të dy ishin rikthyes të shteteve të humbura, por: – Pilsudski bazohej te ushtarakët; – Qemali te elita civile. --- 5. Episodet reale që zbulojnë karakterin e tij 5.1. Episodi i Vjenës (1900) Gjatë një takimi me diplomatët austriakë, kur i thanë: “Shqiptarët nuk janë gati për shtet”, ai u përgjigj: “Kombi nuk pyetet nëse është gati. Ai pyetet nëse ekziston.” Ky është një përgjigje filozofike që përmbledh gjithë botëkuptimin e tij. --- 5.2. Episodi i Parisit (1912) Gjatë rrugës për pavarësi, në Paris ai u thotë miqve francezë: “Sikur të mos ishte tragjike, çështja shqiptare do të ishte komike.” Këtu ai ironizonte faktin se Shqipëria nuk njihej, jo se nuk ekzistonte. --- 5.3. Episodi në Vlorë (29 nëntor 1912) Pas ngritjes së flamurit, një delegat e pyeti: “Çfarë do të ndodhë tani?” Ai u përgjigj: “Tani fillon e vështira. Flamuri nuk është fundi, por fillimi i shtetit.” --- 6. Vdekja dhe dimensioni tragjik i figurës Ismail Qemali vdiq më 26 janar 1919, në Peruxhia të Italisë, larg atdheut. Disa studiues mendojnë se u helmua, të tjerë jo. Vdekja e tij ka ngjyrime tragjike: – Vdiq pa e parë Shqipërinë të stabilizuar. – Vdiq i zhgënjyer nga intrigat. – Vdiq me brengën se “shumë pak kuptuan sakrificën”. Por figura e tij mbeti e pastër. --- 7. Përfundim i kap. VIII: Qemali si arketip i shtetformuesit Ai është figura më njohëse, racionale, moderne e Rilindjes Kombëtare. ∙ Abdyl Frashëri ishte ideolog. ∙ Sami Frashëri ishte teoricien. ∙ Isa Boletini ishte luftëtar. ∙ Luigj Gurakuqi ishte reformator. Por Ismail Qemali ishte shtetformuesi. Në teorinë politike, ai mishëron tipin e liderit që Max Weber e quan: “Lideri racional–legal, themeltar i rendit të ri.” Ai i dha Shqipërisë formën që i mungonte KAPITULLI IX Burimet, Bibliografia e Zgjeruar dhe Analiza e Dokumenteve Arkivore Ky kapitull fokusohet në hulumtimin akademik të jetës dhe veprimtarisë së Ismail Qemalit duke përdorur dokumente primare dhe sekondare, letra, memorandume, procesverbale, gazetari dhe dorëshkrime. Rëndësia e tij është thelbësore: një analizë serioze historike nuk mund të ndërtohet mbi përshtypje, por mbi dokumente të verifikuara dhe kritikë burimore. 1. Burimet Primare 1.1. Kujtimet e Ismail Qemalit Botuar fillimisht në anglisht, 1920, përfshijnë autobiografinë dhe analizën e politikës osmane. Përshkruajnë marrëdhëniet me reformatorët e Stambollit, internimet, arratisjet, ngjarjet që çuan në shpalljen e Pavarësisë dhe udhëtimet diplomatike. Ofron detaje me data dhe emra, duke dokumentuar vizitat në Stamboll, bashkëpunëtorët dhe takimet me diplomatë europianë. Vlera akademike: kombinim i rrëfimit personal dhe analizës politike, stil i ngarkuar me terminologji diplomatike dhe reflektime filozofike. --- 1.2. Procesverbalet e Kuvendit të Vlorës Datë: 28–29 nëntor 1912 Ruajtja: AQSH (Arkivi Qendror i Shtetit) Përfshijnë diskutimet e delegatëve, mënyrën e votimit, formulimet e Aktit të Pavarësisë dhe votimin e qeverisë së përkohshme. Dokument kyç për ligjshmërinë e aktit shtetformues. --- 1.3. Akti i Pavarësisë së Shqipërisë Datë: 28 nëntor 1912, Vlorë Shkruar në shqip, turqisht dhe greqisht Përbëhet nga formula juridike e shkëputjes nga Perandoria Osmane dhe nënshkrimet e delegatëve kryesorë: Ismail Qemali, Luigj Gurakuqi, Dom Nikoll Kaçorri, Eqrem Vlora, Mid’hat Frashëri, etj. --- 1.4. Qarkoret dhe urdhrat e Qeverisë së Përkohshme Organizimi i administratës lokale, xhandarmërisë, hapja e shkollave shqipe dhe urdhrat fiskale dhe ekonomike. Dokumente të ruajtura pjesërisht në AQSH dhe Arkivin e Vlorës. --- 1.5. Korrespondenca me kancelaritë evropiane Arkiva: Haus-, Hof-, und Staatsarchiv (Vjenë), Foreign Office (Londër), Arkivi Francez, Arkivi i Venecias, Başbakanlık Osmanlı Arşivi (Stamboll) Letra drejtuar: Markisit të Bertrandit, Sir Edward Grey, Princ Wied, Qeverisë së Vjenës, Ministrit të Jashtëm të Italisë (San Giuliano). Përshkruan strategjitë diplomatike të Qemalit, kërcënimet nga fqinjët dhe përpjekjet për njohje ndërkombëtare. --- 2. Burimet Sekondare 2.1. Robert Elsie – “Historical Dictionary of Albania” Portret i përqendruar dhe të dhëna të sakta historike. 2.2. Barbara Jelavich – “History of the Balkans” Kontekst politik dhe rajonal, veprimtaria e Qemalit në Ballkan. 2.3. Jason Tomes – “King Zog: Self-Made Monarch of Albania” Analizon periudhën pas Qemalit dhe trashëgiminë e tij politike. 2.4. Nathalie Clayer – “Aux origines du nationalisme albanais” Vendos Qemalin në kuadër të modernizmit dhe formimit të kombit shqiptar. 2.5. Stefanaq Pollo & Arben Puto – “Historia e Shqipërisë” Referencë kryesore për analizën akademike të periudhës së Pavarësisë dhe dokumenteve origjinale. --- 3. Shkrime dhe artikuj të kohës Le Figaro (Francë) – Përshkruante Qemalin si diplomat europian. The Times (Britani) – Raporte mbi shpalljen e Pavarësisë dhe qeverinë e tij. Neue Freie Presse (Austri) – Analiza e qeverisjes dhe reagimi i fqinjëve. Corriere della Sera (Itali) – Pasqyron marrëdhëniet me Italinë. Gazeta “Dielli” (SHBA) – Opinione nga diaspora shqiptare. Perseverança (Rumani) – Raporte diplomatike dhe politiko-historike. --- 4. Dëshmitë e bashkëkohësve Luigj Gurakuqi – “Ismail Qemali ishte si një univers i vogël i përvojës politike.” Dom Nikoll Kaçorri – Vlerëson maturinë dhe qetësinë e tij strategjike. Eqrem Vlora – Detaje mbi aristokracinë dhe edukimin e Qemalit. Mid’hat Frashëri – E përshkruan si “poliglot dhe diplomat i menduar”. --- 5. Analiza e Dokumenteve: Metodologjia Akademike a) Kritikë burimore – verifikimi i datave, autorësisë dhe besueshmërisë. b) Krahasimi ndërburimor – kujtimet e Qemalit, dokumentet osmane, raportimet austro–hungareze, shtypi. c) Kontekstualizimi historik – vendosja e ngjarjeve në situatën politike të Ballkanit 1912–1914. d) Analiza diskursive – si ndërton argumentin politik, retorikën dhe vizionin kombëtar. --- 6. Kontributi i Arkivave në Kujtesën Historike Arkivat ofrojnë jo vetëm fakte dhe data, por një ndërthurje të rrëfimit personal me histori universale. Lehtësojnë studimin e lidershipit të Qemalit dhe e vendosin atë në traditën filozofike të shtetformimit  .KAPITULLI X Përfundime të Mëdha: Sintetizimi Filozofik, Politik dhe Historik i Figurës së Ismail Qemalit Një reflektim estetik dhe akademik mbi lidershipin dhe trashëgiminë e tij Pas analizës së thellë të burimeve arkivore, dokumenteve primare dhe sekondare, episodit historik dhe krahasimeve me liderë të tjerë të kohës, mund të nxjerrim përfundimet kryesore mbi Ismail Qemalin si figurë komplekse, lidership dhe simbol të shtetformimit shqiptar. --- 1. Ismail Qemali si arketip i liderit modern Ismail Qemali përbën një arketip të lidershipit modern, një kombinim midis vizionit filozofik dhe veprimit praktik. Ai ishte një lider racional-legal sipas terminologjisë së Max Weber-it, por edhe një idealist humanist, i cili besonte se: > “Perëndia është ndihmësi i njerëzve të drejtë.” Kjo frazë përmbledh parimin themelor të mendimit të tij: veprimtaria politike duhet të bashkojë etikën me efektivitetin. --- 2. Lider vizionar dhe shtetformues 2.1. Parimet e qeverisjes së tij Qeveria e Përkohshme e Vlorës, e krijuar më 28 nëntor 1912, ishte një model i veçantë për kohën: Bazuar mbi unitetin e delegatëve, jo mbi autoritetin personal. Orientuar drejt organizimit të administratës, arsimit dhe drejtësisë. Me vizion evropian, që synonte njohjen ndërkombëtare të Shqipërisë. Ai tregoi se shtetformimi nuk është vetëm akt juridik, por veprim estetik i organizimit të shoqërisë. --- 2.2. Bashkëpunëtorët dhe rrjeti politik Bashkëpunëtorët kryesorë: Dom Nikoll Kaçorri – përfaqësim fetar dhe diplomatik, njeri i besuar. Luigj Gurakuqi – organizim administrativ dhe propagandistik. Sami Frashëri dhe Mid’hat Frashëri – ideologë të identitetit kombëtar. Eqrem Vlora – lidhje me aristokracinë dhe diplomacinë evropiane. Kjo rrjetë e ndërlikuar tregon aftësinë e Qemalit për të bashkuar ideologji, diplomaci dhe praktikë. --- 3. Perceptimi ndërkombëtar dhe njohja e shtetit shqiptar 3.1. Reagimet e kancelarive evropiane Austria–Hungaria e mbështeti, duke e parë Shqipërinë si balancë ndaj Serbisë dhe Malit të Zi. Italia shprehu dyshime, por më vonë u interesua për bashkëpunim ekonomik dhe politik. Perandoria Osmane e konsideroi rebel dhe e izoloi politikisht. Njohja ndërkombëtare e Shqipërisë ishte gradualisht, por vendimi i Qemalit ishte i drejtuar drejt një pozicioni strategjik diplomatiko-politik. --- 4. Trashëgimia filozofike dhe morale Ismail Qemali nuk la vetëm shqipërinë fizike, por edhe një paradigmë lidershipi: 1. Uniteti mbi interesat personale. 2. Integritet moral mbi politikën e kompromisit. 3. Veprim racional mbi emocionet e shfrenuara. 4. Humanizëm dhe etikë publike mbi autoritetin absolut. Këto vlera e bëjnë figurën e tij universale, një model për liderët e sotëm në Ballkan dhe më gjerë. --- 5. Analiza estetike dhe filozofike Veprimet e tij janë simbolikë, jo vetëm dokument juridik. Flamuri i ngritur në Vlorë është akt estetik, një skenë ku racionaliteti dhe emocioni kombinohen. Fjala e tij, qetësia dhe maturia, janë arta e komunikimit politik, duke i dhënë histori një tonalitet poetik. Kjo tregon se historiku dhe estetika janë të pandara në lidershipin e vërtetë. --- 6. Përfundim: Ismail Qemali si Diell i Shqiptarisë Ali Asllani e përmbledh kështu figurën e tij: > “Dielli mbet gjithmonë Diell / Kurdoherë me kokë në qiell.” Ismail Qemali mbetet Dielli i Shtetformimit Shqiptar, simbol i një lidershipi që kombinon racionalitetin, moralin dhe vizionin. Trashëgimia e tij është një ftesë për reflektim mbi: Unitetin kombëtar, Dialogun ndërkombëtar, Shërbimin publik si detyrim ndaj qytetarëve, Marrëdhënien midis lirisë dhe përgjegjësisë. Në përfundim, figura e Qemalit nuk është thjesht historike, por filozofike dhe estetike, një model për studiuesit, akademikët dhe liderët e ardhshëm. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved.

Si arriti Ismail Qemali në Shqipëri për të shpallur pavarësinë. Ilir Ikonomi Rreth mesit të nëntorit 1912, Ismail Qemal Vlora u takua me ministrin e Jashtëm të Austro-Hungarisë, Kontin Leopold von Berchtold. Takimi u bë në Budapest fshehtas, sepse austriakët nuk donin që marrëdhëniet e shqiptarëve me Vjenën të nxisnin xhelozitë e Italisë. Kjo ishte pika kulmore e udhëtimit të Ismail Qemalit drejt trojeve shqiptare sepse Konti i dha mbështetje materiale dhe morale për të shpallur pavarësinë. Ai i premtoi t’i vinte në dispozicion një anije që grupi i shqiptarëve të arrinte shëndoshë e mirë në brigjet shqiptare. Udhëtimi i Ismail Qemalit kishte nisur më 2 nëntor nga Stambolli me një ndalesë të rëndësishme në Bukuresht. Kishte shkuar në Vjenë ku ishte takuar me zyrtarë të ministrisë së jashtme austriake. Iu desh pastaj të merrte trenin për në Budapest, sepse ministri i Jashtëm Berchtold kishte shkuar atje për seancat e parlamentit austro-hungarez. Ishte kthyer në Vjenë ku kishte dhënë intervista për shtypin, por pa e përmendur takimin me kontin. Tani përgatitej të udhëtonte për në Shqipëri. Asgjë nuk ishte e sigurtë, sepse nuk dihej pritja që do t’i rezervohej atje. Mëngjesin e 19 nëntorit Ismail Qemali arriti në Trieste me tren ekspres bashkë me Luigj Gurakuqin. Triestja, port i lirë i Perandorisë Austro-hungareze dukej e larguar nga trazirat që po ndodhnin në Turqinë evropiane. Ky ishte një qytet kozmopolit me origjinë të hershme ilire, që i gëzohej famës si pikë takimi e njerëzve të artit. James Joyce jetonte në Trieste. Jules Vernes pati jetuar dhe shkruar aty. Siç dëshmon gazeta vendase Il Piccolo, Ismail Qemali u prit në stacionin e trenit nga Mark Kakarriqi, një shkodran që nuk i kishte mbushur të tridhjetat por që kishte qenë aktiv në kryengritjet shqiptare të dy viteve të fundit. Triestja, sipas planit, ishte vendi ku Ismail Beu do të takohej me delegatët e kolonisë së Rumanisë, të cilët ishin nisur nga Bukureshti më 16 nëntor. Sipas përshkrimit të Il Piccolos, Ismaili u vendos në Excelsior Palace, një ndër hotelet më modernë të Evropës në Riva del Mandracchio fare pranë detit, për të pushuar disa orë. Nga Triestja, që ishte ndër portet më të rëndësishme të monarkisë, anijet e Lloydit rrihnin çdo ditë brigjet e Adriatikut për të vazhduar deri në Patras dhe në Aleksandri. Mirëpo prej shumë ditësh, anijet nuk ndaleshin më në portet shqiptare, sepse situata ishte e tendosur. E vetmja anije e Lloydit që mund të ankorohej atje ishte Graf Wurmbrand që ishte vënë në dispozicion të qeverisë austriake për shërbime të posaçme. Wurmbrand shkonte e vinte përballë brigjeve shqiptare dhe shërbente për ndërlidhjen telegrafike të konsujve austriakë me qendrën. Sipas zyrtarëve, anija mund të përdorej për evakuimin e personelit austriak dhe të huajve të tjerë që ndodheshin në Shqipëri në rast të një konflikti. Sepse Lloydi, ndër kompanitë më të mëdha të lundrimit në Evropë, merrte para nga qeveria austriake për shumë punë që nuk kishin lidhje me tregtinë e mirëfilltë. Misioni i Ismail Qemalit ishte njëra ndër këto punë. Ndërmjetës mes tij dhe drejtorisë së Lloydit për të bërë të mundur udhëtimin ishte një këshilltar legate, një hungarez i quajtur Béla von Rakovszky. Udhëtimi i pritshëm i Ismail Beut bashkë me një grup personalitetesh shqiptare drejt Durrësit nuk ishte aspak i panjohur për shtypin. Dihej gjithashtu që batalione serbe po marshonin drejt Adriatikut, por ishte e paqartë se kur mund të arrinin ato. Gazetat kishin ditë që publikonin deklaratat e Ismail Qemalit, ku flitej fare hapur për atë që ai kishte ndërmend të bënte. Prandaj, kur Ismail Beu arriti në Trieste, disa gazetarë erdhën në Excelsior Palace për ta intervistuar. Korrespondentët, mes tyre ai i gazetës Il Piccolo të Triestes, e pyetën për planet që kishte atë ditë: ISMAILI: Do të qëndroj vetëm pak orë, sa për t’u takuar me ndonjë mik e për të ngrënë drekë. Pastaj do të marr detin. IL PICCOLO: A më lejohet t’ju pyes se për ku do të niseni? ISMAILI: Po. Vapori që do të marr, si rregull nuk ndalon në portin ku dua të zbres, por ia di për faleminderit kompanisë Lloyd e cila do të bëjë për mua një ndalesë jashtë itinerarit. Udhëtoj për në Durrës. IL PICCOLO: Pra do të shkoni në portin që lakmohet nga serbët? ISMAILI: Nuk besoj se ata do të arrijnë para meje. Në Durrës po më presin me ankth dhe terreni është përgatitur me shumë durim, tha Ismaili. IL PICCOLO: Çfarë do të ndodhë pas arritjes suaj? ISMAILI: Një gjë fare e thjeshtë, por që ne e dëshirojmë me zjarr: Shpallja e pavarësisë së mëmëdheut tonë. Duam ta vemë Evropën para faktit të kryer. Do të formohet një qeveri e përkohshme dhe ndoshta unë do të jem kryetari i saj. IL PICCOLO: Po malësorët, mirditorët dhe fiset e tjera? ISMAILI: Ju siguroj se për idenë e pavarësisë jemi të gjithë dakord, kemi të gjithë një mendim. Jemi ne që e filluam luftën kundër qeverisjes së mbrapshtë të Turqve të Rinj dhe morëm Shkupin këtë verë; jemi ne që kemi bërë luftra të vazhdueshme për vite me radhë, prandaj është e drejtë që dëshirat tona të bëhen realitet. Çasti nuk mund të jetë më i mirë se tani. Qeveria turke në Shqipëri nuk është veçse një hije e largët. Lidhjet me Stambollin janë këputur. Çfarë t’ju them më shumë? Në Shkodër, janë shqiptarët ata që po i bëjnë ballë heroikisht rrethimit. Albert von Manussi, shef i policisë së Triestes, i dërgoi ministrit të brendshëm austro-hungarez një raport prej katër faqesh për Ismail Qemalin. Manussi shkruante se Qemal beu u tregua disi i pakujdesshëm kur ia bëri të ditur shtypit të Triestes synimet e tij, sepse me këtë rrezikonte që zbarkimi i tij në Durrës të pengohej nga grekët, të cilët prej disa ditësh kishin bllokuar Sarandën dhe Vlorën, madje mund të trajtohej prej tyre si rob lufte. “Megjithatë, – shkruan Manussi, – kur ishte deputet i Shqipërisë së jugut, Qemal beu kishte lidhje aq të ngushta me qeverinë greke saqë shpesh akuzohej se paguhej prej tyre. Ai është i bindur se nga kjo anë nuk i kanoset asnjë rrezik, sidomos tani që me pushtimin e Epirit, Greqia shihet si e ngopur dhe ka çdo arsye për të mbajtur marrëdhënie të mira me Shqipërinë.” “Tani për tani, – shkruante shefi i policisë, – Qemal beu nuk do të mund t’i bënte ballë një pushtimi të Durrësit nga serbët. Prandaj nëse kjo ndodh, ai ka ndër mend që thjesht të protestojë dhe të tërhiqet në male.” Manussi nuk e thotë në raportin e tij se nga i nxjerr këto përfundime, por ka shumë mundësi që ai ta ketë takuar vetë Ismail Qemalin gjatë orëve që ky qëndroi në Trieste. Një pjesë e mirë e raportit i kushtohet gjendjes në Shkodër dhe, në këtë rast, Manussi mund t’i ketë marrë informacionet nga ndonjë anëtar shkodran dhe katolik i grupit të shqiptarëve. Ky mund të ketë qenë Gurakuqi, si njeriu më i afërt me Ismailin dhe më i informuari. “Qemal beu, – shkruan Manussi, – është mjaft i prokupuar për Shkodrën. Ai ka frikë se ky qytet mund të kapitullojë përpara se qeveria e re e Shqipërisë të marrë zyrtarisht frenat në dorë. Megjithëse vetë është mysliman, Qemal beu e njeh mirë rëndësinë e Shkodrës për gjithë Shqipërinë veriore katolike, e cila nga pikëpamja ekonomike, kulturore dhe fetare graviton drejt kësaj qendre të madhe tregtare dhe pa këtë qytet shumë shpejt do të paralizohej në çdo drejtim. Prandaj ai është i vendosur të lëvizë çdo gur që Shkodra të mos pushtohet nga malazezët.” “Deri tani, – shkruan Manussi në raportin për ministrinë, – Shkodra ka qenë në fakt më tepër një qytet austriak se sa turk. Austria kishte atje shkolla model dhe institucione të tjera arsimore, paguante për klerin katolik dhe mbështeste bujarisht edhe popullatën e gjerë. Shkodra ishte deri tani pika kryesore mbështetëse e politikës austriake në Shqipëri dhe përkushtimi i popullatës ndaj Monarkisë është mjaft prekës. Humbja e Shkodrës do të ishte shumë për të ardhur keq si nga pikëpamja fetare-katolike, ashtu edhe nga ajo patriotike-austriake; e këtu duhet të kemi parasysh se kjo do t’i bënte dëm edhe interesave tona tregtare. Nëse Shkodra nuk bie në ditët e ardhshme dhe shqiptarët marrin armatime të mjaftueshme, atëherë mund të presupozohet se këta do të inkurajohen dhe do të kontribuojnë me shumicë për ta lehtësuar gjendjen. Aq më tepër që, deri më 16 nëntor, trafiku i postës dhe i njerëzve me Shkodrën nga porti i Shëngjinit ishte krejtësisht i lirë.” “Qemal beu, – e përfundon raportin Manussi, – tha se me ndryshimin e gjërave në Shqipëri, ai sheh të tejkalohen edhe ëndrrat e tij më të guximshme dhe se Shqipëria nuk do të harrojë kurrë të falenderojë Austrinë për pavarësinë e saj.” Po më 19 nëntor, Berchtoldi i dërgoi një telegram konfidencial nënkonsullit austriak në Durrës, von Rudnay, ku e njoftonte për nisjen e pritshme të Ismail Beut nga Triestja. “Shkëlqesia juaj duhet ta trajtoni atë me njerëzi, ashtu si edhe patriotët e tjerë. Nëse në një mënyrë ose një tjetër, ata gjenden ngushtë, t’i ndihmoni të hipin në Graf Wurmbrand, anijen e Lloydit pranë Durrësit,” porosiste Berchtoldi. Dhe vazhdonte: “Kjo natyrisht nuk do të thotë që Shkëlqesia juaj të mos e vëzhgoni me shumë kujdes Ismail Qemal beun, pasi siç dihet, besueshmëria e tij politike është e dyshimtë. Nëse ai i hap Shkëlqesisë suaj tema politike, kufizohuni duke i shprehur atij pikëpamjen tonë të njohur që përkrahet edhe nga Italia, mbi ruajtjen e pavarësisë dhe integritetit të Shqipërisë. Gjithsesi mbani ndaj tij një qëndrim thjesht pranues. Meqenëse mes Ismail Qemal beut dhe politikanëve të tjerë shqiptarë ekzistojnë disa mosmarrëveshje, është e rekomandueshme që të mos hyni në diskutime as rreth tyre e as rreth formës së ardhshme të qeverisjes së Shqipërisë, por të theksoni vazhdimisht se në këtë kohë të vështirë, uniteti i plotë i të gjithë krerëve shqiptarë është jashtëzakonisht i nevojshëm.” Me sa duket, Berchtoldi kishte frikë se mos në Durrës hapej ndonjë konfrontim mes Ismail Beut dhe përkrahësve të Syrja Bej Vlorës apo parisë vendase dhe se mos në këto grindje përfshiheshin edhe austriakët. Kjo mund të diskreditonte premtimin e tij të asnjanësisë në marrëveshjet me italianët. Deri në këtë pikë ende nuk ishte e qartë se ku duhet të mblidhej kuvendi, në Durrës apo në Vlorë. Durrësi mund të ishte njëra zgjedhje. Nëse Ismaili arrinte sipas planit, pra më 21 nëntor, ai mund ta shpallte aty pavarësinë, pa iu dashur të rrezikonte duke ndërmarrë një udhëtim të gjatë drejt Vlorës. Dhe, në të vërtetë, Ismaili i kishte telegrafuar kushëririt të tij, Xhemil Beut, kryebashkiak i Vlorës, që ta thërriste kuvendin në Durrës. Problemi ishte se në Durrës, elementët fanatikë dhe proturq kishin ndikim. Pikërisht për shkak të trysnisë së tyre, njerëzit e Syrja Beut nuk arritën ta mbajnë dot konferencën e planifikuar një javë më parë dhe madje disa e lanë fare Durrësin, nga frika e sigurisë për jetën. Durrësi ishte gjithashtu qyteti drejt të cilit po marshonin kolonat serbe, arritja e të cilave ishte çështje ditësh. Vlora ishte një zgjedhje më e përshtatshme për disa arsye. Atje, i biri i Ismailit, Et’hem Beu, luante rolin e kreut të milicisë, ashtu siç ishte zakoni me disa bejlerë dhe agallarë në qytetet e Shqipërisë për të ruajtur rendin. Atmosfera në Vlorë ishte më dashamirëse ndaj Ismailit, të cilin populli e njihte mirë. Aty ai kishte autoritet. Kështu duhet të ketë arsyetuar Xhemil beu kur e thirri kuvendin në Vlorë, me anë të kabllit Vlorë-Otranto. I biri i Ismail Qemalit, Et’hemi, në bashkëpunim me parinë e Vlorës, u kishte dërguar telegram të gjitha qyteteve, edhe atyre të cilat gjendeshin të rrethuara apo të pushtuara, që t’i nisnin menjëherë delegatët e zgjedhur për në Vlorë. Aqif Pasha nga Elbasani duhet të ishte nisur, sipas një telegrami që i kishte dërguar Xhemil Beut. Po ashtu, në Tiranë duhet të ishin mbledhur shumë delegatë, mes tyre edhe ata nga vilajeti i Kosovës. Mirëpo, edhe Vlora nuk ishte pa rrezik. Pikërisht ditën kur Ismail Qemali përgatitej të linte Triesten, trupat greke kishin zbarkuar në Himarë. Këta ishin kryesisht vullnetarë nga Kreta, gjithsej dy-tre mijë vetë të pajisur me topa dhe mitralozë. Për të ndalur grekët ishin dërguar katër kompani të milicisë shqiptare me nga 150 veta secila: dy në drejtim të Qafës së Llogarasë dhe dy për në Luginën e Shushicës në Kurvelesh. Ndërkaq, luftimet rreth Himarës kishin filluar. Në një raport për Kontin Berchtold, konsulli austriak në Vlorë, Lejhanec, shkruante se trupave të Kurveleshit u ishte bashkuar edhe Eqrem Bej Vlora. Eqremi ishte kthyer më 19 nëntor nga udhëtimi për në Durrës ku nuk kishte arritur dot për shkak se rrugët ishin të pakalueshme. Ai i kishte thënë konsullit se po u bashkohej trupave për të inkurajuar bashkatdhetarët që të mbronin trojet e tyre. Por ai kishte edhe një arsye tjetër: nuk donte t’i ikte nga dora udhëheqja e aksionit politik që po fillonte. Eqrem Beu nuk donte të përjashtohej nga përpjekja e madhe për pavarësinë që pritej të kurorëzohej së shpejti dhe për të cilën kishte derdhur mundin e vet. Pasditen e 19 nëntorit grupi i shqiptarëve hipi në një avullore të quajtur Brünn, sipas emrit gjerman të qytetit çek Brno. Brünn nuk ishte ndër anijet e mëdha dhe luksoze të Lloydit, por ofronte një komfort të pranueshëm. Për udhëtarët e klasit të parë kishte një dhomë lojrash, një dhomë muzike me piano-bar dhe argëtime të tjera modeste. Në sallat kryesore zbukurimet ishin të kursyera, nuk kishte as llambadarë dhe as piktura të kushtueshme, por kolltuqet prej lëkure të errët ishin të rehatshëm për një muhabet apo një kafe. Shqiptarët, rreth 15 vetë, ngarkuan në anije valixhe të mëdha si dhe thasë, brenda të cilëve kishte armë dhe fishekë, që disa prej burrave kishin blerë në Trieste. Aty nga ora 14, vapori me flamurin tringyrësh të perandorisë në kiç u shkëput nga bankina, ku kishin hedhur spirancë një mori jahtesh dhe avulloresh të tjera. Qielli ishte i mbuluar me re, bënte pak ftohtë por erë nuk frynte fare. Kur hotelet, pallatet dhe depot në breg fillojnë e mpaken dalngadalë dhe në horizont mbetet vija e zbehtë e maleve, vetëm atëherë njeriu fiton ndjesinë se ka mbetur i vetëm mes masës së madhe të ujit dhe zakonisht priret të mendojë se ku po shkon dhe çfarë të kaluare po lë pas. Ne nuk mund të dimë se çfarë mendonin këta burra që i kishin hyrë rrugës së panjohur të fatit atë fund vjeshte, sepse asnjëri prej shqiptarëve që morën pjesë në udhëtimin historik, duke përfshirë edhe vetë Ismail Beun, nuk na ka lënë ndonjë përshkrim të hollësishëm. Fatmirësisht, arrijmë të mësojmë disa detaje interesante nga një udhëtar i paidentifikuar që ndodhej në anije. Rrëfimin e udhëtarit, të botuar në gazetën franceze Le Figaro, po e riprodhoj gati të plotë: “U bëra dëshmitar i një fakti për të cilin Evropa pa dyshim që do të flasë nesër dhe që ndoshta do të ketë një ndikim të madh mbi atë që po ndodh tani në Ballkan. Pasi i hipëm në Trieste vaporit Brünn me destinacion Patrasin, ne duhet të ankoroheshim në fillim në Brindisi, ku do të arrinim në mbrëmje. Por, sapo ishim larguar nga Triestja, në bord u përhapën zërat se do të ndaleshim në Durrës, ku princi shqiptar Qemal bej me suitën e tij që ndodhej mes udhëtarëve, do të zbriste për të shpallur menjëherë pavarësinë e Shqipërisë. Në fakt, e dalluam Ismail Qemalin në sallat e klasit të parë. Ai është një burrë në një farë moshe. I rrethuar nga një duzinë personash të tjerë, ai duket hijerëndë dhe simpatik. Atë natë, të mërkurën, na konfirmojnë se rreth orës 10 do të jemi përballë Durrësit. Pikërisht në orën e lajmëruar, me hënën që ndriçonte në qiell dhe në një det të qetë e mot të shkëlqyer, shikojmë në largësi dritat e një anijeje, që ishte avullorja Wurmbrand e Lloydit austriak. Brünn ndalet rreth 200 metra larg saj. Hidhen shkallët, pastaj varkat në të cilat zënë vend Qemal beu dhe suita e tij për të shkuar drejt Wurmbrandit. Ja hollësitë që munda të mbledh dhe që po jua transmetoj: Princi shqiptar do ta kalojë natën në bordin e kësaj anijeje dhe nesër do të zbarkojë ndoshta në Durrës për të shpallur atje pavarësinë e Shqipërisë... Munda të bisedoj për disa çaste me njërin prej njerëzve të suitës së princit, që e flet në mënyrë të admirueshme greqishten dhe italishten. Më tha se qëllimi i misionit të tyre ishte që t’ua jepnin Shqipërinë shqiptarëve dhe se ata nuk prisnin që Serbia të merrte në zotërim ndonjërin prej porteve të lakmuara prej saj. Me sa arrita të kuptoj, pas krijimit të një qeverie të përkohshme, ata synojnë t’ia ofrojnë fronin e Shqipërisë një princi të huaj. Besoj se e gjithë kjo lëvizje nuk është e panjohur për Austrinë, sepse Qemal beu kishte hipur në një anije të Lloydit, e cila bëri një ndalesë të paparashikuar në itinerarin e saj. Pastaj, ai kaloi nga anija Brünn në një vapor tjetër të Lloydit, Wurmbrand, i cili për këtë qëllim priste në det të hapur përballë bregdetit shqiptar.” Këtë rrëfim të thjeshtë por magjepsës, po të mos e kisha konfirmuar pjesërisht nga burime të tjera arkivore do ta kisha marrë për një përrallë të bukur. Sepse ai i ka të gjithë elementët e një përralle: Burra që udhëtojnë me një mision të rrezikshëm, zbritje me valixhe në duar mes të detit për të hipur në një anije tjetër, hëna që ndriçon në qiell dhe udhëtarët e tjerë që vështrojnë të habitur skenën. Bregdeti adriatik është plot të papritura të këndshme. Kur njeriu vjen përmes tokës në Kepin e Rodonit dhe qëndon në majën e kodrës që bie thikë mbi det, e kupton menjëherë se sa bujare është treguar këtu natyra me trillet e saj, duke krijuar herë gjire të butë dhe herë shkrepa të frikshëm. Aty ku kepi hyn në formë gjuhëze në det, domethënë mu pranë majës së asaj gjuhëze, ndodhet një fortesë mrekullisht e bukur me gurë katërkëndësh prej shtufi që e tejkalon përfytyrimin e udhëtarit. Kjo fortesë, e cila thuhet se ka qenë ndërtuar nga mjeshtra raguzianë me urdhër të Skënderbeut, është ndër ato pak dëshmi që tregojnë se në kohët e moçme këtu ka patur jetë. Rreth një kilometër më tej ndodhet Kisha e Shënandout që thuhet se ka qenë ndërtuar nga Mamica Kastrioti, e motra e Skënderbeut. Eshtë vërtet një habi se si ky relik i shqiptarisë i ka shpëtuar dorës së prishësit. Për mua ka qenë befasi kur gjatë një vizite në Shqipëri në vitin 2011, në afreskun që zbukuron murin e absidës së kishës, nën nivelin e dyshemesë, dallova një shqiponjë të qartë me dy krerë, në formën e saj origjinale, ashtu siç e vizatonin në kohën e Skënderbeut. Ky është simboli i hershëm i Kastriotëve që do të vihej më vonë në flamurin kombëtar. Hulumtuesve u është dashur të gërmojnë për t’i nxjerrë në dritë këto vizatime të rralla dhe kjo nuk është ndonjë çudi, pasi dëshmitë më të rëndësishme të historisë së lashtë shqiptare nuk mund të gjenden veçse nën dhe. Ç’ka qenë mbi tokë i ka shkatërruar barbaria osmane. E bëra këtë parantezë, sepse duke qëmtuar me kujdes gazetat austriake dhe hungareze të vitit 1912 dhe duke i krahasuar këto informacione me ato që na japin arkivat austro-hungareze, gjeta një hollësi interesante: natën me hënë të 20 nëntorit duke u gdhirë data 21, avulloret Brünn dhe Graf Wurmbrand janë takuar jo përballë Durrësit por në Gjirin e Rodonit për të bërë kalimin e Ismail Qemalit dhe njerëzve të tij nga njëra anije te tjetra. Me sa duket, austriakët kishin zgjedhur Gjirin e Rodonit që puna të mos vihej në rrezik. Ata nuk donin t’ia linin asgjë rastësisë, sepse përballë Durrësit mund të patrullonin anije greke. Me urdhrin telegrafik të pashifruar që kishte marrë nga drejtoria e Lloydit në Tivar, Graf Wurmbrand kishte lundruar për në Gjirin e Rodonit qysh në mesditën e 20 nëntorit për të pritur anijen ku ndodheshin shqiptarët, e cila do të arrinte në mbrëmje vonë. Me sa duket, sinjali radiotelegrafik ishte kapur nga grekët. Pra, këta tashmë e dinin se një grup shqiptarësh do të arrinte në Durrës me një anije të Lloydit. Ismaili dhe burrat e tjerë e kaluan natën në Graf Wurmbrand, e cila herët në mëngjesin e datës 21 nëntor arriti në Durrës. Udhëtimi i shkurtër nga Gjiri i Rodonit nuk duhet të ketë zgjatur më tepër se një orë. (Përshtatur nga libri Pavarësia – Udhëtimi i paharruar i Ismail Qemalit)

Dorshkrimet e Lasgush Poradecit: Himni i Flamurit drejt udhëtimit të tij kombëtar panshqiptar Pse zgjedhja e Korçës si qyteti kryesor ku duhej bërë i njohur dhe përhapur himni, kishte domethënien e saj Kur u bë himni shqip në rrethanat që treguam më sipër, rronte dhe zotëronte me plot fuqitë e tij sulltan Abdul Hamiti në Stambollin e famshëm; nuk mendonin shqiptarët se do krijohet dhe aq shpejt Shqipëria, as shqiptarët as udhëheqësit veteranë të tyre nëpër kolonitë e ndryshme të mërgimit. I këtij mendimi qe dhe kolonia e madhe e Bukureshtit, e cila çquhej me të drejtë si qendra e gjithë kolonive të tjera të jashtme, si veteranja e veteraneve nga shoqet e saj. Kryetarët shqiptarë e filluan lëvizjen e çlirimit me një perspektivë kohe mjaft të gjatë — perspektivë prej dhjetëvjeçarësh — derisa populli të ishte përgatitur nga kultura dhe nga drita historike për t’u ngritur me themele në ndjenjën e domosdoshme dhe të përgjithshme të vetëdijes së tij kombëtare. Vetëm rëkëllimi i shpejtë i ngjarjeve e nxitoi arritjen e vetëqeverimit dhe të mëkëmbjes shtetërore të dëshiruar. “Ku e dinim ne,” — më thoshte gjithnjë veterani Asdren — “se do bëhet aq shpejt Shqipëria me një Turqi të fortë!” Dhe fjala e tij e urtë pa pretendime përforcohet vetiu nga e vërteta e fakteve të mbaruara. Duke mos qenë Shqipëria mëvetëshe, kuptohet se himni nuk u shqipërua prej Asdrenit me qëllim panshqiptar, me paramendimin që ta mbante peshën e rëndë të një himni kombëtar zyrtar. Ai grup djaloshësh të Bukureshtit e përvetësoi himnin ashtu siç e gjeti dhe nëse kopja e larguar prej origjinalit u ngrit sipër bazës nga e cila mori fluturimin, kjo i detyrohet me mirënjohje vjershëtorit Asdren. Ashtu si fjalët, edhe melodinë e himnit — të kompozuar nga muzikanti rumun Ciprian Porumbescu — e përvetësuan pa ndryshime, duke menduar se çdo lëvizje do t’i prishte efektin në këndim për shqiptarët e Rumanisë. Dhe himni, i shqipëruar e ngjitur në krahët e lehtë të muzikës fluturuese, u vendos të shpihej për përhapje në Korçë — zemra e kolonive shqiptare. --- Pse Korça? Zgjedhja e Korçës si qyteti kryesor për përhapjen e himnit kishte domethënie të thellë në veprimtarinë atdhetare të kolonive, sidomos të Bukureshtit, ku lindi vetë kjo këngë flakëronjëse. Të mërguarit shqiptarë në Rumani, Egjipt, Bullgari, Europë, Amerikë e Rusi, pavarësisht vendlindjes, krenoheshin të quheshin korçarë për shumë arsye — por kryesisht sepse Korça ishte në krye të rretheve të Toskërisë, qendra e Rilindjes kombëtare. Nga figura të mëdha nga Pogradeci, Mokra e Gorica te patriotët e njohur në diasporë, shumë prej tyre mbanin me krenari mbiemrin a përkatësinë Korça: — Nikoll Naço – Korça — Dr. Spiro Maçuka – korçar — Jan Danga – korçar — Kristo Luarasi – korçar — Sotir Peci – korçar — Thanas Tashko – korçar Drita e kësaj qendre shpirtërore i rrezatonte gjithë jugut shqiptar dhe edhe më larg. Edhe vetë Naim Frashëri e ka përshkruar Korçën me adhurim në vargjet e tij: Lumja ti, moj Korça-lule, Q’i le pas shoqet e tua; Si trimi në ballë-u sule, T’a paçim përjetë hua! --- Dërgimi i himnit në Korçë (1908) Ishte viti 1908. Në Korçë gjendej patrioti Tashko Ilo dhe poeti kryengritës Hil Mosi, të cilët morën me vete partiturat e përgatitura të himnit. Hil Mosi, që kishte miqësi të ngushtë me Asdrenin, bartte me vete tekstet e sakta të shqipëruara. Hil Mosi ishte njeriu i duhur për këtë mision: me zë të mirë, atdhedashuri të zjarrtë, natyrë të hapur e gazmore, i aftë të tërhiqte masat dhe të fitonte simpatinë e tyre. Ai futi në qarkullim edhe shumë këngë të tjera patriotike, mes tyre: “Male dhe fusha ushtojnë sot, Zëri i atdheut po dëgjohet” si dhe këngën Drenova, kushtuar Asdrenit. Meloditë shpesh huazoheshin nga këngë të tjera ballkanike, sipas fenomenit të natyrshëm popullor të kohës. Po kështu ndodhi dhe me vargjet e himnit: “Rreth flamurit të përbashkuar” u këndua nga populli me disa variante: — “Pranë flamurit të bashkuar” — “Flamurit pranë të bashkuar” Populli mori atë që i vinte më lehtë, ndaj të gjitha variantet u bënë njëvleftëshe. --- Hil Mosi – misionari i himnit Hil Mosi ishte i vetmi njeri në atë periudhë që mund ta përhapte himnin me sukses. Ai kishte lidhje me kolonitë, njihte natyrën e popullit, këndonte vetë dhe kishte një karakter që ndezte entuziazmin e turmave. Atdhedashuria e tij është përjetësuar edhe nga At Gjergj Fishta në Lahutën e Malcis, ku e paraqet me pushkë dhe flamur në dorë gjatë kryengritjes së Deçiqit. Përhapja e himnit ishte një veprim i madh i kolonisë së Bukureshtit dhe një hap i rëndësishëm drejt bashkimit kombëtar. Ai u përhap në tërë Shqipërinë, duke pushtuar zemrat e shqiptarëve.

Vivien Leigh – Gruaja që ndezi zjarrin e përjetshëm të Scarlett O’Hara: Një dashuri, një tragjedi, një legjendë, flaka e përjetshme e Hollivudit Vivien Leigh, aktorja e bukur që solli në jetë Scarlett O’Hara në Gone with the Wind (1939), është një nga figurat më të ndritura dhe më magjepsëse në historinë e kinemasë. Me një bukuri klasike, elegancë britanike dhe një intensitet emocional që ndriçonte çdo skenë, ajo e shndërroi Scarlett-in në një personazh të pavdekshëm — të ndërlikuar, krenar dhe thellësisht njerëzor. Leigh lindi në Indi më 1913 dhe u rrit në Angli, ku zhvilloi një karrierë të suksesshme teatrale përpara se të fitonte famë ndërkombëtare me rolin e saj në Gone with the Wind. Ajo u përzgjodh mes mijëra aktoreve, por regjisori David O. Selznick e pa menjëherë se kishte gjetur “Scarlett-in e vërtetë” — një grua me shkëlqim, forcë dhe delikatesë në të njëjtën kohë. Për interpretimin e saj, Leigh fitoi Oscar-in e parë për Aktoren më të Mirë, duke e ngulitur emrin e saj në historinë e artit. Më vonë, ajo do të fitonte një tjetër Oscar për rolin e Blanche DuBois në A Streetcar Named Desire (1951), duke dëshmuar se bukuria e saj ishte e barabartë me talentin e jashtëzakonshëm dramatik. Megjithatë, pas shkëlqimit të saj fshihej një shpirt i ndjeshëm. Vivien Leigh luftoi gjatë gjithë jetës me çrregullime të shëndetit mendor (sot të njohura si bipolaritet), që shpesh e bënte të brishtë edhe pse në ekran dukej e pathyeshme. Historia e saj personale, dashuria e zjarrtë me Laurence Olivier, triumfet dhe tragjeditë,  e bën figurën e saj edhe më magjepsëse. Bukuria e Vivien Leigh nuk ishte vetëm fizike; ajo buronte nga inteligjenca, eleganca dhe thellësia emocionale që sillte në çdo rol. Edhe sot, dekada më vonë, ajo mbetet një ikonë e përjetshme e gruas së fortë dhe delikate njëkohësisht, një yll që nuk shuhet kurrë në horizontin e Hollivudit klasik. tre episode mbresëlënëse nga jeta e Vivien Leigh që tregojnë bukurinë, forcën dhe tragjedinë e saj të brendshme: 🩶 1. Dashuria e zjarrtë me Laurence Olivier Vivien Leigh dhe aktori britanik Laurence Olivier u njohën në skenën teatrale në fund të viteve ’30. Të dy ishin të martuar me partnerë të tjerë, por rënia e tyre në dashuri ishte e menjëhershme dhe e papërmbajtshme. Ata u bënë një nga çiftet më të famshme të artit — një “mbret dhe mbretëreshë e teatrit britanik”. Por pasioni i madh u shoqërua edhe me xhelozi, ankth dhe përplasje, veçanërisht për shkak të çrregullimit mendor të Leigh. Dashuria e tyre ishte si një tragjedi shekspiriane, e bukur por e destinuar të digjej. Ata u ndanë në vitin 1960, por Olivier e kujtoi gjithmonë me mall.  2. Audicioni legjendar për “Gone with the Wind” Kur u njoftua se po kërkohej aktorja për rolin e Scarlett O’Hara, mbi 1,400 gra morën pjesë në audicione. Asnjëra nuk e bindi producentin David O. Selznick… deri sa Vivien Leigh u shfaq papritur në xhirimet e skenës së djegies së Atlantës. Ajo u prezantua si “Scarlett-i juaj” nga agjenti britanik i saj. Në momentin që e pa, Selznick tha: > “Zoti im… ajo ËSHTË Scarlett!” Vivien fitoi rolin dhe e shndërroi atë në njërën nga interpretimet më të famshme në historinë e filmit, duke marrë Oscar-in e parë të saj. 💔 3. Lufta me sëmundjen dhe fundi i qetë Pavarësisht suksesit, Vivien Leigh vuajti gjatë gjithë jetës nga çrregullimi bipolar dhe tuberkulozi. Kishte periudha të errëta, shpërthime emocionale dhe momente izolimi. Megjithatë, ajo gjithmonë kthehej në skenë me dinjitet dhe pasion të rrallë. Në vitin 1967, ndërsa po përgatitej për një rol të ri teatror, sëmundja iu rikthye. Një natë, gjatë gjumit, ajo humbi jetën. Kur Laurence Olivier mori lajmin, shkoi në shtëpinë e saj dhe qëndroi pranë trupit të saj për disa orë, duke recituar vargje nga Shekspiri – një lamtumirë e denjë për një mbretëreshë të artit. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine

Rrevista Prestige #Inspiration #NaimFrasheriPoetRilindas Rubrika:Shkrimtarë të mëdhenj Rilindas që na frymezojnë Poezi nga Naim Frasheri. Poezia shpreh shpresën dhe besimin e Naim Frashërit se Shqipëria do të ndriçohet dhe do të lulëzojë. Ai thekson rëndësinë e bashkimit, njerëzisë dhe virtytit si çelësa të përparimit, duke dërguar një mesazh optimizmi dhe durimi për të ardhmen e kombit. Kam shumë shpresë Poezi nga Naim Frashëri Kam shumë shpresë Te Perëndija, Që të mos jesë Kështu Shqipëria, Po të ndriçohet, Të lulëzohet. Pa vjen një ditë Që të na sjellë Të madhe dritë, P’ajo të pjellë: Qytetërinë, Fatbardhësinë. Vëllazëria Edhe bashkimi E njerëzia Është shpëtimi, Lum kush t’arrijnë! Pa do të vijnë. Që Shqipëria Do të ndriçohet Dhe ligësia Do të mërgohet. Ja, kjo e vërtetë! Pse rri e qetë? Për Shqipërinë Ditët e mira Paskëtaj vijnë, Shkon errësira. Lum kush të rronjë, Ta shohë zonjë! Se shqiptari E gjuha tija Venë së mbari Dhe Shqipëria, Lum kush ta shohë Për pakë kohë. Pa dituritë Dhe mbrothësia, E mirësitë Dhe njerëzia Do të burojnë, Nukë mënojnë.

Rrevista Prestige #inspiration #artist.#RitaOra Editorial nga Revista Prestige: Këngëtarja me origjinë shqiptare, Rita Ora, shndriti në tapetin e kuq të ceremonisë prestigjioze ELLE Women in Hollywood 2025, e mbajtur më 17 nëntor 2025 në Four Seasons Beverly Hills, Los Angeles. Rita zgjodhi një fustan të zi kadifeje Ralph Lauren nga koleksioni Fall 2025 – një vepër e stilit që harmonizon elegancën klasike me dramatikën moderne. Modeli ka mëngë të gjata, qafë të lartë dhe – në kontrast – një hapje të thellë në shpinë, që zbulojnë tatuazhet e saj delikate. Një detaj i veçantë: në mes të shpinës, zinxhiri metalik që mban logon e Ralph Lauren bie deri te belit, për një përfundim me një prekje luksi. Në stilizimin e flokëve, Rita preferoi një up do të lirë, me pjesë qendre dhe nyje të zbukuruara, që i japin pamjes një ndjenjë paqësore, por gjithmonë me shkëlqim. Sa i përket make-up-it, ajo zgjodhi një look natyral me qerpikë voluminozë, buzëza bakrore dhe qafa të zbardhura – krahasuar me ngjyrën dramatike të fustanit, kjo krijon një kontrast të butë dhe të matur. Një nga detajet që mori vëmendjen e mediave ishte hapësira e hapur në shpinë e Ritës, që lejonte të admironte tatuazhet e saj personale: nga një thënie e Shekspirit (“Çdo gjë është mirë që mbaron mirë”), tek pema e jetës dhe një zog pranë qafës. Kjo “ekspozim” nuk është thjesht një zgjedhje stili, por një mënyrë për të integruar historinë personale në veshjen e tapetit të kuq — një lloj dialogu midis modës dhe vetë-shprehjes artistike. Një mbrëmje që vlerëson fuqinë femërore Eventi ELLE Women in Hollywood është jo vetëm një festë glamuroze, por edhe një ceremoni që nderon gratë që lënë gjurmë në industrinë e showbiz-it. Në këtë edicion, honoret u përqendruan tek figura si Jennifer Aniston, Hailee Steinfeld, Emily Blunt e të tjera, që simbolizojnë talentin, influencën dhe kontributin kulturor. Prezenca e Ritës atje tregon sa shumë figura me prejardhje ndërkulturore dhe zë muzikor ndikojnë në narrativën vizuale të Hollywood-it Me këtë paraqitje, Rita Ora nuk ishte thjesht një mysafire në tapetin e kuq – ajo transformoi vetveten në një manifest vizual: elegancë e sofistikuar, identitet personal dhe guxim për t’u shfaqur ashtu si është. Duke veshur Ralph Lauren dhe duke ekspozuar tatuazhet e saj, ajo ofroi një mesazh të fuqishëm për vetë-pranimin dhe pasurinë e rrënjëve kulturore që e bëjnë unikë. --- Burimet kryesore të përdorura në këtë editorial: ELLE – raport nga ngjarja me foto dhe përshkrime. Hello! Magazine – për detajet e fustanit, stilit dhe make-up-it. Reality Tea – për tatuazhet dhe interpretimin e dizajnit. Informim.net – artikull shqip për tatuazhet e Ritës. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine Autor - Pub licist Liliana Pere.